Sunteți pe pagina 1din 736

9 \/l

M
V

tJj

py
ffffit l
u*~> eU<4,

h '*Jf

yy.

.,,

..V

..

.-

.- -

IDARJ
rU %

C HRI S T I ANARVM

VIRTVTVM,
TLx sacrofanctce kSCRIPTVRA Sanctorumd xATBVNI sentenc
tus,

auasi

/efitj/simis

StirpiSus,
/i

consrrufhttm^.

T&y^rrP*A*wr' Ingbajiam. ConcIonatofjwl


et ^liju?si^ 1'itir ^uarorwn

'ditum

lOANNB hT^ALQ SoCIETATIS lESr THEOLOG-O.

JVIOGVNTJLA. APVD IOANNEM -ALBINVM


"iJf^

3*

Cum

J\f.Z> C.XIJ aratia et vriuiieaie (Ss.Af.

l<

i.

8^

SERENISSIMO, ET
,

REVERENDISSIMO PRINCL PI AC DOMINO, Dn. LFOPOLDO


DVCl AVSTKIyE,

EPISCOPO ARGENTINENSI ET PASSAVIENSI APXHI-

D VCI

B V RG V N D

UE.

St RI /E
1

C A RI N:

thiac,Carnio!x,6cVVirtembe.g,c,Lancg:auioAilj:!ct Hab/purge:ifi,Go~itKe,Tirolis,&:c, Domiuo fuo ciementiffimo,

Comui

jOJNNES
Von
i

BVS,VS SO-

CIETATIS IESV.
a

m huic Lucubracionimea:,SerecReuerenduTimeFrinceps,Vin-

niiii uc.c:

dani ,vel HomChriltianarum Virtutum.

nomenclaturam attnbui, neceiTe efl, vc Hortulanum me proriuear, finon corporalem faltem fpiritualem:vtinamfolertem&; nauum, Soleitiiiquidemhorcorumculcorio-eminaincumbic fun&io. Al,

tera, noxias hortenfi iolo ftirpes

eximendi ralcera pro-

bas invicemacq; falucares inferendi. Sicutinrudibusagris&ix. Ccel.Lactantius

Firmianus in diuinarum infti-

tutionumEpitoma, prius quam ferere mctpias ,euul(is


fentibus,

& omniumftirpium radiabus amputatis arua


z
ita

purganda: ficde nojiris animis prius <vitia detrahenda Junt 3 de quibusfemmat&perVerbum T>eifruges immortalitatis oriantur. Cui monito conueniencer Apoftolus
):(

itafcribitadEpheflos. Deponitefecunduprifinam co~ uerfationem veterem hominem, qui corrumpiturjccun-

Renouamini autcmjpiritumenti* vejlra, induite nouum hommem, quijecundum Deu creatus eft in iuptia &fanclitate veritatis.Et ad Coloffenfes. Expoliantesvos 'veterem hominemcumattibut
dumdefideriaerroris.

&

Juis,

& induent&s nouum eum, qui renouaturin

agnitio-

nemfecundum imaginem eius, qui creautt iilum. Prioris certe functionis , que in exftirpandis vitiij occupata eft, proximofuperioreannoipecimenaliquod dare conatu s fum in Panario, hoc eft, Arca Medica,quam antidotis variis aduerfus animi morbos,ex diuinisScnpturis,prifcorumqi Patrum libris inftructam diuulgaui&Reuerendifs.SereniflimoqjPrincipi

Ferdinando , Colonienil Coadiutori dedicaui.Rc-

ftabatergo, vt Pofterioris

quoque

functionis

hoc an-

nodebitumexoluerem, &: profligationi vitioru Virtutum decora atqj ornamenta,ex ij fdem deriuata fontibus , hoc fpiritali Viridario conclufa, fubiungerem,
eaqj cuftodienda nonperuigili Draconi, vt olimin

Hefperidu hortis mala Aurea,fed S. Eccleiia^ A ngelo, id eft, Illuftrifs. Serenifs.T.commendarem,cui 6c cum

omni

reuerentixlignificatione

commendo,dico&C

confecro.Nonquod exiftimem OpusdignuefleExcellentifs.Nominetuo,quotuminSereniis.Archidu-

cumAuftriacorumauitoStemmatctuminterEccleflaeCatholica^Reuerediflimos Antiftites duplici thro-

no, Argentoratenii&: PafTauienii cufummavirtutis, &rareDo&rineJaudeprxfulges:fedquodorTiciinoftri

ftri

partes exigerent,infignis beneficetia? tux in focie-

tatem noftram, tum in Auftriaca? Prouincije,tumnoftras Rhenanae Collegiisdemonftratse,nonobliuifci. Jngratm efi 3 inqnit L. AnnamsSenecatertiodebeneficiis,

quibeneficium accepijfe (e negat 3 quodaccepit. ln~

gratus eji 3 qui dtfiimulat. Ingratus qui non reddit. Ingratifiimus


iii32

omnium- quioblitus ejl. Vix fummam nobilifliArgentinenfis Sedis Prasfedturam adieras: vixpeinDicecelin Tuamintuleras,cumadcolle2ium

dem

Societatis Ie s v,

quod erat Molshemii, aduolafti; o-

ergo,manus humaniter porrexifti,menfa^q} eorundem frugali accumbere voluifti.tutelamomnem& patrociniu Nominis noftri
Sociis, beneuolentiaf

mnibus

in te recepifti,ac deniq;

exemplo deceiioris tui Caroli

Cardinalis Lotaringia^ Ducis,quiftudiofasIuuentuti

laxiiiimaauotoriapridem erexerat, eiufde Doctoribus ampliillmum domicilium , veteri difturbato, im-

pefamaxima,opere

admodum vifendo,extempload

faftigiumeduxifti.Proquainfignimunificentia,quia

parmhilrependere pofTumus,hunc duntaxat Virtutum Chriftianarum Paradifum,grati animi noftri veluthypothecam &C pignus Seren. T. relinquere voluimus:cuiusinfpe&ionemconfidimusintantiscuris,laboribus,fudonbusqj,quos non tuo nutu,fed facreCe^fareas Maieftatis arbitratu,

pofthabitisetiampropriis

ditionum tuarum commochs,hac1:enus exantlafti,aliquod folatium, alleuamentumue, quafi e diuerticulo, S. T.allaturum. Facileenim pro fuaeximiafapientia animaduertet,quicquidin amplifTimis diuini Verbi,
j:(
3

fan-

fan&orumq; Patrumcodicibus , de Virtutum natura,


proprietate,dignitate, fructu, mediisqj ad eas paradas

opportunis cxftat,idin hoc Viridarium,velut Breuia-

rium quoddam efle contratum, &: quide ordine Alphabeticornempe vt in optimi Lccloris oculos e veftigio incurreret,quod de quaqj virtute,eiufue conditio-

nibusdifcerccoliibuiuet.Quodiihocinftitutum Vq-

tumqj noftrum pergratum extitiiTecognouerimus IIluftriis.Seren.Veftra?,immenfasdiuina:Maieftatigratias

agemusjciufq} aeterno Numini,profarta tecla pi-q-*

ftanda eiusincolumitate,contrainfeftosEccleiiehoftes,fupplicare

non deiiftemus. Mo gvn

t ije ad

xvm.

Kalend. O&ob. qui S. Cruci exaltat^ dicatus eft, An-

noM.DC.X.

ODE

ODE PARJZNETICA
Syncero

ChristianarvmVirtvtvm cultori.
Dis inferorum chafmate y turbines
Formidolofos euaporans

Vldes, vt Orbem nubilet horrido

Sulphureo Babylomsantro.

Ahlingemendas h&refis h&refis


Trahit ruinas) fanguine decolor
J\daie obftinata Chrifttano

Impietas, fera beUafrendet.

Explofa prifasfinibus exfulat

AuitaVirtus, 'vndufepellitur
Jniuriofia hoftilitate,

Ambrofios lacerata vultusl

Ergo ad receffusfydereos yfugat


Exfpes falutis, nititur ardua\
Ccelocfe nata y

exofa terras,

Ccelo teratfugitiua terris:

Jn ChriftianA wViri

darivm
honoro

Virtutis,aftrorum amulalumina
Vibrajfeti exfultans

T)iua tterum radiofafcetw, Qualis Syenes periugaiorrida y


Putris feneff& cum 'vitiurn exuit,

Gaudet^ odoratas refumens


ExuuiaS) ISfabathaus ales. Hincy quA euirato <vifierapharmac6
Intoxicauit beluafepticeps,

Defi-

^Defiderata (bfyitati
Subfidio dabit efjicace,

Surgetfy primis autla nitoribus

CUrumtenebris expediens caput:


Difiendiorum mille luctv^s.
Latitia oppofitufaceffent.

^Tantumcitatis pafiibus aduolent,


IsLon indecoro quos rapit impete

JViagifiralaudum, Augufia Virtus. Paonios peragrare campos.

Nonfic recenti dcedala iugere Elorum renidetpompa 3fugacium


Propterfufurros riutdurum

Suaueolens fauitore Phcebo:

Sacratiorum 'vtjiumina codicum 3


Venufta Patrum dic~ta,per ordines

Difiriminata litteratos
Aurifiuo hic refinant meatu.

HicFafia Auorum heroa,perennibus


DiUatafafiis 3 tramiteprAuio JSfos antecedunt } pofterorum

Degeneri rediuiuaficlo. Qua funeratis per mala plurima

Vitam acfalutem mentibus inuehent,


Etfiucciplenum tabefaclis
^Refiituent animis njigorem.

Nam carptataligermina pafcuo


EtChrifiiano confita peclore,
Perennitate indeprehenja.

Cor-

Corporapofi cinefacla viuent.

Vtucnt^virebunt , verficoloribpis

Baccatagemmis, donecea injuam

Semper beat& opimitatis Areolam Deits adrogabit.

K^f L I

V D.

IVcundo vtilefcederareamico
Nexu d.fficile eft. VenuftaquiiquU Conciunat, fere futilem laborem
Re&isconnT.iSjlucrifq} nauat,

Totis difsidiofa caftra

lignis

Dudhnthscduo^COMMODVM^atc^HONESTVM.
Tamenfunsrapofttot, &cot arma,
Blando^nefci -,cjuo prehenfa philtro Ridentifoclauit inVIRETO V S irx. S O R [angtiine* B V S

&

Non eli quod mare i^m leui laceif ts


Alno, Stcarbafaverberandjvrroq;

Exponas latere/EoIi procel!is, Qu.oLydumreuehasIutum,!ndica(u Conchas, CcecubavelLatinilacchi:

Nunc Pha^cius obfolelcat hortus,


Atquc 2urum nemorale Atlantiarum,
Tibtir Telegoni, cruenta regis

Iugera Antiphata:, &c domus Lucrinx, Ir: itamina fcetida: voliipra*.

Vnum hoc delicias part V R ET V M, Iun<fhsDELIClASDECOROHONESTI. IundtumDELlCIISDECORVMHONESTIS


Malisauriferiscomaturarbos, Herbetcit virorvndiq; apyropis.

Luxa.gentca bracteis corufcar.


Fas aurum hinc fodicare C A R Fas captare liguftra C A S T I
:

[ T ATI S, TAT S
I

VlVEhoc,dHO\IO,fiSAPIS,VlRETO: V i V E N S fniftu Gne hoc S A P 1 S V R E T a

CATA

VIKTVTVM IN HOC VIRIDAKLQ EXPIICATARVJH.

CATVLOGVS

ABNEGATIO
Affabilitas.

SVl.

IntentioRetta.
luftitia.

Amicitu.

6.
Beneuolentia

LaudatioDel
LiberaUtas.

C.
Caftitas.

M.
Manfuetudo. Martyrium.

CatccheGsChriftiana.

O.
Obedientia. OblatiofuiDeofafta.

CharitasDci Scproximi. Cogirr tio prsfcnti* DeU

Cognitio

fui

Operabona.
Oratio.
P.

CognitioDEI.
Confefsiopeccatorum. Conlciemiabona. Confcientis examen.
Contemplatio.^ Corretioproximi.

PaxPerfedYio Chriftiana.

Pietasinparentes.
Potnitentia.

D.
Cenot^o.
L.ffident a
fui.

Profe&usfpiritualis.

Prudentia.

E
F.

R.
Religio Chriftiana
Sapientia
Satisfattio.

Eleemofyna. Euchanftiajcommunio.

Famabona.
FamUiaritascumDeo.
FidesCatholica.

Sepultura
Simplicitas.

SpesjVclFiducia.

Fortitudo.
r>

T.

Gaudium fpirituale. Gratiaruma&io Deo debita.


H.
Honeftum.
Hofpitalitas.

TimorDei.
Temperantia.

V.
Verecundia.
Veritas.

Virtus

Humilitas.
I.

z.
Zelus.

leiunium.

VACVt-

TroulnciA Rhcnana Sccietatit leju.

mJga^gi Vm

SacraCxfarexMaieftatis decreto omnibus


aliis

& Gngulis Typo-

#^138 t &$m WSMl Ug^&b


ieftaiis

graphis&Bibliopolis.ac

quamcunquelibranam negot.anone
,

mhibeatur ne qmfquam vlios libros editos , vel in pofterum edendos , mtra a noftris Patribus haftenus

ercentibus

ferio firmiterq;

SacriRomaniImperhregnorum&Dominiorum{u*C*iare*^a,

hxreditariorum fines

oto

fi

genere aut forma mittere aut al.bi etum impreflos vel alio recudendos e n P r te recudere,
fimili vel alio charafteris
,

Bea

pfumat:Concedo ego pradiaorum Patrumaudeatvel

HENMCVS SCHE-

RENVSSocietatisIem^

SrpSn

aP. IO ANNI B VSAO adeputatisadidPatribusapprobatum. IN confciSptum,atqj

onftxuaum,

&

^*g?$& QVORVM

fidera

MOGVnS^^
tisM.DC. X,

HENRICVS SCHERENVS

P.

VIRID ARIVM

C H R

NARVM VI RT V TVM.
*A

A-

ORBINE

zALPHABET-1-CO CONSTRVC T V M.
S
I.

ABNEGATIO
C
Quid nomine
A
P

VI.

V T

Abnegationis fiti in diuinis

literis intelligatur.

Bnegationis nomen fumptumeft ex illo Christi Saluatoris apud B.Matthasum di&o.


s Siqui yult poslme venire^abn fg"*
tollat crucemjuam

f^^fw

(j* Matth. 15. 14.

Quidautem &Jequaturme. Chriftus Dominus voce abnegationis intellePatr.es diligenter explanarunt.


inReguIisfufiusdifpu- Baf-i' *
ipfos

xeritjS.

NamS.BA s ili vs

tatisinftituensperfe&iorisvitxcupidos. Oportet, mc\u\t, vtnos

primum abnegemus ejr crucemfuftollamus^ac tum demum Cbrifiumfequamur. ?{j hiles7autem alit/d frti ipfit/s abnezatio^ iffamiyjrfirum omniun^ vitafuj_ertorts obliuio.atq a fmipliiuvoluntatibusreceJJlo^ quam in vita
pojfitfacultate remotijftmum.

communi affeqmTon^efeH dff T\tJierh Tftf$ifimfjic dicam atofnnij>ro^ Domtnus no/hr 1 1. s~ P If^biJ. q. t Et iterum, Cum
A.

Chriftw

1
Matc. \( 24.
Luc.14.
3,.

ABNEGATIO.
'

VI.

Chrifiuspofi multa documenta adomnes logu atur,ac dicat. Si guis yenit ad me,abneget femetibjum > efr toSat crucemfi/am drjeqxalur 7ne. ejr Jiem.

STctghur \ qutitinq, ex yobis,qui nonrenunciat omnibtu quapoJffdet,non po teft meuseJJcdifctpuUu Nbspracep tum Toc adpUtraarbJiramur periine.

re

quorum

necejfaria alienatio fit.

Nam ejr diabolo renunciamus impri-

mis ,itemque

affecT/ionibus carnis ,qui abdtcauimus occultadedecoris , con-

fanguinitatibusq acfamiliaritatibus , qua cumhominibm nobisfint ,fimi{


literqj confuetudinietiam

vita, qua perfefiioni Euangeliifiitis aduerfatur.

Et quod his omnibus magis necejfariumeft^ quilibetjtbimetipft renunciat% quiexuit veterem hominem cumaclibusjuis, quicorrumpiturfecundum
Col.;.?.

hb.j.c.itf

Col

J.9. Gal.2. 20.

Matth, exponens verba Chrilli, )u i deponit ,inquit, veteremhominemcum eperibusfitis, dene gatfemettpfum ,dtcens. huo auiem non^go^vWfrverotnme Ch rt/tusTtotdefideria erroris.
S.

Et

Hieronymvs

in

liitJTrucem fisam,
I443CX.I/T.

~rfr

mundo

cruciftgitur.

Cui expoiltioni m epiltoia ad

exhortationis ,( f! quisvulc poit me venirc)hicjenfus eff. Non efldelicatain Deum efrfiecura confeffio ; >uiinmecredit > debet fiuum fitnguinem fundere. Jguienim perdiderit animamfiuam inprafentijucrijaciet eam infuturo.
Jj>uotidte , cre-

Algafiam addit aliam. Cuius, inquiens,

dens in chriftum tollit crucem fuam

ejr negatJeipjum

Jj)ui impudicusjuis

verjus adcaftitatem, temperantialuxttriam negat. Jjfttijormidolofits ejrti-

midusaffumpto roborejortitudinisprioremje effe nejcit. Iniquusfifequatur


iufiittam, negatiniquitatem. Jgupdjcientes , non Jelum perjecutionistem-

pore, &neceljitatep$artyrij,fedm omni conuerjatione , opere , cogitatione,


Cfery. -hw..56.

firmone negemus nojmetipjos, quodantejuimus, dr confiteamur eos ,qui in chrifiorenatijumus. S Ioati.Chryfoft.fcribens "in Macthasum. Siintelligis
,

ait, quidfit alittm


.

teipjum

abnegare , tuncreiie percipies, quidfit abnegare JPui alium abnegauit, Jratremputa , aut Jeruum , aut quemttis

altum.fic*dteumvirgisvideatjiarcerivinculis,qutcquidaliudmalipati
eu&c&nJf#x*rityonQcj;urrit.jton auxiliatur, nonjkclitur, necprorfus vlio

modemouetur^ceuillequipenJimaFiUoartenatmesl.Sicigiturnullonospacto corporincflroparcere vult


,

vt netj.fieaditttr, nefefipeUiturnetj.fivri-

tur,necfiquidaliudhuitfmedtpatitur,eipareamus,^uidd:xit,nonparcamtts ,

cum idprojeclofit vereparcere.Nam etiam tunc Patres maxime filtis

parcunt cu magifiris tradentes jnaxime rogant,neparcant. Sic igitur Chrifius mn dixit, tamen nonparcasjedfignifcantius ac exprejftus, denega teipfumjevkulafubu!e*t*aminibui te ofer, cjr quafialiushx epatiaturfic afjieiare. Nec dixit ne?ct, Ced*abne?et sLt h ac adiuvSJ iu7:cil[~plurtmttm addat, t[aurx /jhiH^aje *tfult oplus qux m n r^arepro TeJtn (it^ S71 1 repnnus t\lx

G.Hota.jx

angelia.

Tunc nos ipfos reitnquimus f tttftcnofipjos abnegamus,cum vita-

mm

ABNEGATTOSVI.
mus quodper vetufiatemfuimus
,

j
Oal. j.

&

adhoc ntimtir quodper ntuitatem


,

j*

vocamur Penfemm.quemcdo PauUiiJeabncqauerat^g uidiccbat. Vinoau-^ tem iam non ego, Extinftvs qujppejuer.itjj/uustheierfecuior.ey' viuerecoeperatpinsprtdicator. Siemmipfc ejfet ,piusprofeclo non efifet. Sedquifi viuere denegat,dtcat vndeefi,quodfanc~ia verbaper dottrinam veritatisclawat ? Protinusfiubdtt. viuit vero in me Chrifim acfiapertcdicat.Ego qxi- B.fum
.
,

t.

dem a memetipfo extintlusfium , quia carnaliter non viuo fidtamen effattialitermortuusnon funt , quiain chrtflojfintnaiker viuo.S. Bernardus

de S. Andrea Apoitolo. Cum S.Andrea ytfimul crucifgamur nos,attentius auribus cordis audiamus vccem dicentis. >ni vult venirepofi me,
abne^etfemetipfitm.ac^dicat. ^uimedefiderat.fcd^ciat iijuivultfacere voluntatem meam> dtfcat Jrangerejuam.

&

C
DIgnitas
Chriftianac.
virturis
telligi poteft.

A P V T

II.
'uirtutis.

*De dignitate huius

Abncgationis fui,duobus ex capuibusin-

Alterum eft, quod fit fundamentum perfeclionis

Id dupliciparabolaapud B. Lucam Dominus declara- Luc -*4- * mt.-namcum affirmafTet in numero difcipulorum fuorum cenferi

pofIeneminem,quinon modoparentes aliofque fibiconiun&iflimos,vcrum ctiam animam, hoc eft, vitam fuam odiflet, Sc abnegaC
fct,mox (ubiunxit.Jguisenim volensex vobis turrim adtficare ,nonprius fedens coputatfumptus fluinecefifarijfuntfihabeat adperficiedum^nepofieaquampofiueritfundamentum,(jrnonpotueritperficere, omnes qui videt, incipiant iHudere ei,dtcentes.J^uia hichomo capit adtficare ejrnonpotuit coJummare f Autqnis rex iturus committere bellum aduerjus aliun\regem y nonfedenspriuscogitatfipojfitcuntdecemmillibusoccurrereci quicumviginttmilitbus venitadfe? altoquin adhuc ilio longe agente legationem mity

tens rogat ea, quapacisfiunt. Sic eroo omnis cxvobis,qui no renuntiat omni-

busqupo/Jidet,nen potefl m euseffedifcipulus.Q uafi dicat.Nemo verus perrectulquc Chnftianus efle poteft , qui non fit paratus pro Chrifto , ciufqj fide non folum faculrates fuas , verum etiam vitam fuam profundere. Altervm caput eft,quodinquor.amperfecta;abnegationis fundamentum iactum eft,necefle fitercctumquoquc elfe aedificium caritatis ,de qua Chriftus apud Ioannem. <j\taiorem Ioan. ij. ij. hac dileclionem nemo habet , vt animant fuam ponat quis pro amicis
fuis. Etfi

cnim Hieronymvs
,

verba

Chrifti, Si quis vultpofl

tione veteris hominis

non male exponant me venire ,abneget ^tjrc de abncgamorumque prauorum tamen **' **<>,

& G&egorivs A

yerius

ABNEGATIOSVI
ChryfoRomus ,de abnegatione vitze,&
/anguinis

verius expofuit
Matth.16.24.

indicaret Chriftus de tah abdicapmfiifione pro Chriito. , vt eni tioneCe\oqm,cudixit.Siquisyultvenire,ejrc.moxnb\eck.^uienim voluerit animamfuam faluamfacere.perdet eam ^ui autem perdtderita.

Qusft.8.

nimamfuampropterme, inuenieteam. Quocirca ScS. Bafihusaccuratius ponderans confequentiam verbo. um Chrifti , tandem loco fupra allegato fcripfit. Infumma deni^, inquiens cuipropter Chrifium mundus totut crucifixus esl ipfe chrifio qui pojftt amplius particeps e(fe eorum quz in mundofunt ? cum Dominus nofler IESVS Chriflus rem ipfe ad fummumprorfus FASTIGIVM perducat , nenepe odinm animz, fuimet
,

&

&

ipfius ahnegationem^quajidsLdic iJ fiquis vult poftme vcnire


,

abnegetfe-

metipfum ejr tollatcrucemfuam,tumci.,fnb':unxit &fequatur me. Et rurfus.Si quis venitadme,& on oditpatremft4tim,& matrem,&vxorem, animamfuam nonpoteft meus effe filios &fratres &forores , infuper
i
,

&

&

dfcipulus. Perfeclaigitur renunctatio [abnegatio) in eo confijlitfiquis id af-

fecutusfuerit,vt ne de vita quidemfua quidquam ajfetttttjit omnino ,

efto

haheat mortis reftonfum ita vt nihiljihi confidat.

Capvt
*De neceptate
Ecessitas

III.

&

diffiraltate ciufXem.

N;nus cum apud Apoilolos fuos fermonem


Matth.itf. 14.

virrutis huius inde liquet ,

quod Chriftus Domiinftituiflet


,

de paffioahnegetfe-

ne fua,in hunc modu locutus fic Siquis vultjoftme venire

metipfum &tollat crucem fuam &fequaturme. )uienimvoluerit ani-

mamfuim falutmfacere ,perdet eam


Luc
14. 26.

qui antemperdtderit animamfuam

propterme ,inuenieteam. Eodsmpertir-et,quod apud Lucam d;xi:. si quis venit adme ,& non oditpatremfuum rjr matrem , vxorem, qnim/im fuam^ nnnpnteft mfu.< fillOS, eh-fratret i^rfirnre^ jdhqfjutpip
,

&

&

&

Col.j.t.

effe dJcipulus.Et

quod PaulusApofloiusad Colo(fenfes._SicnJfcre,

, mq uiens , cum Chrifto quzfurjum funtfapite,non quz fuper terram. CAlortuienim eftis&vita vefira eft abfcondita cum CHRISTO in DEO, CMortifieate ergomembramembraveftra, qu* funt fuper terram,

xiftis

veterehominem cum actibusfuis,& induentes nouum eum quirenouaturinagnitionemfecundum imaginem eius, quicreauitilejrc.expoliantes vos
Ephef^. n.

lum

E-t

ad Ephefios. In ipfo edoclieftis ,ficut eft veritas in lefu deponere


,

vosfecundumprtftinam conuerfationem veterem hotni/tem, quicorrumpiturjecundum defideria erroris.RenouaminiautemJpiritumentis veftrz>&


induite nouum hominem,quifecundum

Deum creatus

eft in iuftitia

&ftnftitate

ABNEGATIOSVI.

cfitateveritatis. Id^eam huiusabnegationis expreffitinfeipfoidem Apoftolus , dum ita fcribit ad Galatas. chrifio confixmfum cruci. Viue Gal

2.19.

autemjam non ego, viuit vero in me Chrifius.Et. CMihiautem abfitgloria ib 6 14 rijtifiin cruce Domininoflri Ieftt Cbrifti ,per quem mihi mundus crucifixus efl &egomundo. Qvod ad difficultatem huius Abnegationisattinet, eam DomiLucam abne- Matt.16.24.' nus non obfcure indicauit , cum apud Matthxum

&

gationi

crucem adiunxit,dicens.

Si quisvult pefl

me

yenire , abneget

uc, 9 ,2 3-

Jemetip/um^dr tollat crucemfuam quotidie, &fequatur me, Si enim tanta difficulras eft in deferendispecuniis , il tanta in afpernandis mun-

dihonoribus,inrelpuendiscarnisvoIuptaiibus,quantaeiitinno-G.Hom.4. bisiplls abnegandis deferendispeo videlicet maior,quo perpemonob\s'mh(item Amorfui,v ehementim,vt\oquitmS.Gregorius'm Ezechielem,f laudit oculum cor~dis\ &; quo nihil eft morte formidabilius. Quid enim aliud eft, abnegire f eipfum quam fibi quodammo- Gal.2. &. do mori ?quamimitari Apoftolumdicentem. Viuoegofiamnonego, viuitvero in me chriflus. Et. Mihimunduscrucifixusefl,&egomundo> Quare hanc difficuhatem perfpiciens S. Bafilius,Ioco fupra allegato nondubitauitf. ribere,abnegationisvirtuterm'# vitacommuni ajfequilongeejje dfficillimum imo abomniprorfus vtfleripojjie.facultate remotijflmum. N eqvj. eft , quod idcirco a perfectione eius confequenda deterreare nam vtvulgare didtumhabet.AJo-y.^AawxaA*. Virtus omnis per fe ardua eft, inaccefla ; difficultates repofcit Matt.7.14: Chriftianaprof:ffio. ArcJa fiquidem via efl,docentc Chrifto,^* Ma.ii* ducit advitam. Et. Regnum ccelorum <vimpatitur , violenti rapiunt il/W.Hocauguftioraparatatibierutpra;miainccelis, quopluresdifficultatesin cultupieratis deuoraueris in terris. Id enmquodinprafentimomentaneumeft ejr leue tribulationis nofirafpondet e ccelovoca- 2.Cor.4.i7 # tus Apoftoius ,/itpra modum , infublimitate aternumgloriapondm ope

&

&

&

raturinnobis.

A V V T

IV.

Devtilitate.

T)RimA eft,quodvt Amorfuieftfons&feminarium omniumvi- Alib..e.:


*

uitate

tio;um5cmalorum,vtfusetradit S. Auguftinus in Iibris de ciDei , fic abnegatio , odium vel contemptusfui, ei e diametro
1 *-

oppofi:a,fuatradix&;parensomniumvirtutumatqjbono.um,te-fteeodem. Fecerunt ,incp\\t,ciuitateituas amores ditoverrenamfctlili+ci

tet

<S

ABNEGATIOSVI
vero amor Dei vf% adcon.
.-

eet amorfui vf% adeontemptum Dei : ccelefem

temptumJui.ifiainfiipfiJj^cinDomintfgloiiatur.EtrurCus.Siperitbomo
f.&.ferm.4 7 ,ac

dmetGs.

Luc

i*.h.

G.hom. }&.

II. Vtilitaseft, quodabneaproximusfut ?d confequencbmnobiliifimamvirturemamorisvelcaritatisDci Sicutenim in catenaputei, quo vna fltula magis deprim itur , hoc alteraakiusfiirfum r.ttolliturj ficquoquisfcdemiferic&abnegauerit amplius ,hoc procliuius in amore Deiexardefcit , conuenienter diclo Chj ifti: <j)ui fehumdiat% (xaltabitxr. Cuius caufam rcddit S. Gregorius in Euangelia. )uia % ai t , nifquis dfimetipfo dejiciat , ad eum quifuper tpfum e/i nen appropin -

amandofe ,profeUoinuenitur negandofi

tionis beneficio gradus

quat&ecvaletapprebendererfuodvltraipfime/tfine/eieritmacJarequod eft. Sic olerumplanta tranfimuntur , vtprofciant ^atque vtitadixerim t


eradicantur , vt crefcanu Sicfimina rerum in terr&admixtione dcficiunt,

SUim.invita.

vt in reparatione fui generU vberim ajfurgaht. Vnde enim yidenturperdidijfe quod erant ,inde accipiunt apparere qucdnonerant .Ill.eft, quod tentationes nihil seque valeat ad expugnandas Satana: fraudes quamhumilisfui abnegario. IdS. CacharinamSenenfem,vteftin vitx eius hiftoria apud Surium,docuit Cfniftus Saluator dicens. Egofum , quifum , tu es qus. non eft. Hocfifcis -omneslaqueos inimicifran-

&

gif.

<.C0r.12.Tf.

Quid enim aliud eft fateri f e non efTe, quam fe a bnegare. Quod autemfinemendaciinota ita loqui potuerit,inde liquecquod St ApoftolusPaulus fic de fealicubi locutus eft. Nifjil, inquiens, minus
,

Gal.t.)

fui ab ifstfuifuntjupra modum Apojlolijametfi nibiifum .ImoinepifrolaadGalatas fedu&orem f ui appellacquiexiftimet fe aliquid efle.
t

*pui > a.it,exi/iimatfi aliquidejfe, cum nibilfit, ipfefefeductt.

Huc fpeclat,

quod in S. Antonii eremitx geftis apud S. Athanafium \<t gi tur, cum


enimpervifummundumvidifIetrefertumlaqueis,Spercontatus
efIet,quo antidoto tot laquei euadi poflinc.refpondic Dominus, pofie folo antidoto humilitatis.I V.eft,quod fit emcaciifimum, pra:-

fentifnmumque remedium ad fanandospermultossnimimorbos,


vtambitioniSjamorisfui.curiofitatis^glorixvanai.immortificatio-

nispaffionum.inobedientia:, iudiai 8c voluncatis propria?.fu-

perbiar&pracfumptionis.aliorumquejde quibus fuis locis copiofe egimusinnoJtro Panario.

CApvt

ABNEGATIO SVl
C
mnere fe
honore ejfet ,

V T

V.

Media adeam comparandam*


PRimvm {icNotitiafui jquomodoenimabnegarc, odiffe, come^
poteft, qui fui vtilitatem

non

agnofcit

\Homo

ettm in

pfcl.4t.w;

inqui t pfaltes regi us, non inte/lexit , ideo fomparatus efi iu-

wentisinfipientibusfjrfimilisfaclusefiillis.

hoceft ,idcirco omni

fapi-

cntiab

&

virtutis amore^inftar beftia:, deftitutus eft,

quianulhm fui

ipfiusnotitiamhabuit. Si enim vel folius corporishumaniftatum perfpectu haberct , nuila magnifice defe fentiendi caula ei fuppeteargilla confi&um. ret. meminifTetfiquidemfe ex puluere,Iuto

De v senim primo homini t\n& dixit. Puluis es


teris.

& & in puluerem reuer-

Gen.3. 19;
,

t fapiens hac nomenclatara fuperbiam retundit dicens. ^uidfuperbis terra ejr cinis ? Hac confiderationeinconfpe&uDei Eed.j.io. feabiicic crcdentiumpater. Loquar, inquicns ,adDeum,cumfim pul- Gcn ,8 **
-

uis
ait.

&

cinis.

Hac rexDauidplacandum

fibi

Deum putauit, dum


pfai.102.14;

<jftiemento>quiapuluisfumus,homoficutfcenumdieseiu$. Etantce-

umlob. CMementoquafo,quodficutlutumfecerisme, ejrinpulueremde- iob. 10.9BaChon8 -* duces me. VndeS. Bafilius in hexarmeron exponens verba ad Adamum dictl. )uo ergo inquit ,tempore tui obliuifci poteris Itui tum
,

,cum tee terrajubmoueris. >uodfi ne momento quidem aterra te fubducis ,conficius enim es ex terrafuper terram ambulas , inferra
ebliuifiere

te obleclas , litigas
eis
,

pro terra , quicquid donum


,

magnum
te

vel paruum fa-

in terrafacis , nimirum e vtcino babes

quod

moneat bumilitatis.

lMuriaajfecJuses?vocatujignobilisriraejferbuiJti?Demitteeculos,(-rconquieuitindignatio. Infiecla
:

bumo fitc tecum reputes ,mequicterrafac~fus


'

fttm , dixitignobilem minusobiecit , quam ipfeftm, necenim exprobrauit

terram ,ex qua fumptusftim ,fed hominem , qui megenuit. In eam mihi antiquam matrem , nempe terram , intends ocules quofit , vt non iam contumelu loa babere debeam , quod eferuofim prognatus. A L:

tervm Mediumeft.Totumie
gratiffimum
,

&

Deo, quodopuseftDeo homini faluberrimum. Vnde S, Hiehonyoffcrre


, ,

incipientiu:?; est ntnpe.jccjo - H. cp.it, ru m^ecithocCrates Tbebanus Jecit ^lhti/ibenes. ieipfunivnerreLfO ^ ~ propri e Chrtjtiancrum e/t ^olfoforum , qr merentur auJirc. StdM-

mv s

ad Lucinium, i^fnrnni d, zovere

&

tisfuper

auodeam foha ,iudicantes duodecim


ve!2e

trtbtu IJrabet. 5.

A v g vte

Matt.T 9 .i8,
Alib.Le.15.

sti Nvs,inSoliloquiis.
quantumpotes. ^olirjfe
ius clctne/itijfimi

Coxftanter Deo crede , ei% te totum comnitte.,

qnafi proprius & m tua potefiate,fide& vtiUjftmi'Dmmi te feruuw proj.terc.itaenim


effe

A 4

adft

8
* 1% -

ABNEGATIOS. VI.
y
,

adfefubleuare non de/inet, nihil% tibi euenirepermittet , nifiquedtibipro fit

ifam.i.

fac. 7-

etiamfinefeias, Etlibro de quantitace anim^. VeUem, vtnihilaliud 3 4gerem , quam reddere me cui me maxime debeo,at ita Deoferi quodait Horatius, amicum mancipium Domino. Terti vm Medium eft, totum

feofrerrenonfolum Deg, fedetiamhomini tanquam e l VicarioinapprobataReligione. Hoc enim opus prajftantius eft, Deo gratius,(vt quo holocauftum Deo ofFertur in odorem fuauitatis) 6c perfe&iorem requirit fuiabnegationem. Etenim qui itafe ofFert, non modo fe omni iure priuat quoad corpus animam , fed etiam quo ad vfum omnium vtriufq; acTionum , fic vt deinceps non

&

&

&

fua voluntate vel iudicio, fed folius fuperioris fui voluntate


Saf.c. io.

& iu-

& 23. diciojtanquam regula in omni vkx inftituto Yti velit. Quare S. Bafilius in conftitutionibus monafticis tradit monachos no fecus obedire debere,

quam oues paftoribus> Sc inftrumentaartificibus,que

adquemcunqjvfumtra&andafeprxbent. Monachus , inquk ,nead punilum tenoporis quidempoteftatem fui habere debet,vtfaciat priuata negotia : nam &inftrumentumfine artifice , ejr manus refecla a corporefua
fponte non mouetur.

Plvra vide V. Ccgnhio fui Humilitas Etin Panario V. Immortifieatio pajfionum


ejr

Voluntas propria,

AFFABILITAS.
C
ktj,,. ,t,

I.

^Denatura

Affabilitatis.

FFABiLiTAsnon eft aliud,quam comitas, & fuaui, f^J&Wg tas quaidam morum atque lermonum externa m homi-

&Z&WW

Ml11"'

vwv3|. numcofuetudinecumhominibus vfurpata. Macrobius Sillfisi referteamadiuftitisevirtute,nonaliofenfu,quamquod


Ig.

Ecdl|

k~^

gi^animalfocialeeft^hprnini vicjeatur
,

gnodammodnde-

fjri^rarffm.humaiutatemque^fiuenotii s^^fiiia __hfirrhfl nr< r Y> p rat T> f


"

A.4.Eth.c.<?.

n gnotu s vt abet in Ethicis


.

AriftoteTes". Ariftoteles". fiue dpmeihcus Jiue peredomeiticus.liue

JEcd1.4-7

grinus,fiue locuples,fiuepauper. Vnde Ecclefiafticus, Congregatit-

m,inquk pauperum affabilem tefacito. Qv a t s autem ha;c afFabilitas efle debeat, vt fit Chriftian o hominedigna,nomenq> verasYirtutisiibi vindicet,defcribitaltero de
: 1

officiis

AFFABILITAS.
ofliciisiibro S.

Ambrofius. ffancinquiens^affabilitatemvolumissefle fynceram acfobriamfine vllaadulatione, nefimplicitatem ac puritate alloquii dedeceatjermonisadulatio, Forma enim effe debemus ceteris,nonfilum
inoperefedetiaminfermone,incaftitate,acfide ,*>)ualesbaberi volumus,
talesfimtts:& qualem affec~fumbabemus,talem aperiamus.Nequedicamus,
in corde noftrwerbum tniquum , quodabfcondiputemusfilentio ab eo,qui

audit in occulto dicta,qui occultafacit


erac

& cognofcitfecreta vifcerum. Taiis

ThC

%. 5.

ApoftolusPaulus,&ideo nondubitatad Theflalonicenfes in hqcverba Ccribere.Italoquimur,nonquafibomiibusplacentes,fedDeo,


quiprobat cordanoflra.
nis ,ficutjcitis,

Ne% enimaltquando fuimtts in fermone adulatio-

neque in eccaftone auaritia, Deus teflis eB.

C
EFpect vs
afFabilitatis

V T

II.

De ejfeciis Affabilitatis.
primarius efl: , conciliare fibi hominum beEccli. .
j.

ncuolentia, iuxta illud fapientis.

Verbum dulce multiplicat amicos,

&mitigatinimicos,& linguaeucbarisigraiiofajin bonohomine abundat. Quibus verbisfignificatorationis fuauitatem non modo valere ad conciliandam hominum beneuolentiam , fed etiam ad alliciendam eorum comitate, vt vicilfim ipfi fe erga nos humaniter gerant. nam

cum apud Terentium quidam dicat ,(imale dixeris


contra accidit,vt fermonis gratia 5c comitas
,

feitu attdies

.-

hic

aliorum fumma in nos voluntate, verborumq; afFdbiiitate compenfetur. EundeafFabilitatisfruclumagnouitM.Tulliusfecundoofficiorum,dumait.Z>^ .


,

cicetoM.*.'

le diclu eii, quantcpere conciliet animos bominum comitas, affabilitas^Jer-

tHonis.Scmox zddir.Extant epifloU&PbilippiadAlexandrum,drAntipaadPbilippu,triumprudentiJJimoru, quibtts pr&eipiunt ,vt orattone benigna multitudinis animos adbeneuolentiam alliciantmilitefqueblando appeUando Jermone deliniant. Latius
tri adCaffandrum,&Antigoni

eundem
A
,

depinxit libro ante citato S.

Amb r o s

vs. Popularis, inquiens,

cc,

ejrgrata efl omnibus borittas, nibilq, quodtamfacileillabatur bumanisjenfibus. Eafimanfitetudine morum acjacilitate animi, moderationepr&ccpti,
ejr

affabilitatefermonis,yerborumq, bonore,patienti quoq^fermonum wcei

modeftiaq^ adiuueturgratia, incredtbile ,quantu prccedit adcumulumdiiec7ionis.

L egimm enim nonjolum in priuatis , Jed etiam in

rpfii

regtbusg

quantumjacililas blanda affabilitatisprcfuerit , autfitperbta , vtrborum*

que obftierit tumor,vt regna ipfa labefaclaret, rjrpot eftatemfolueret. S a b-

iicit

io

AFFABItrTAS.
&
Quammiti fermone pojl
iniurias

Exempliduo. iicitdciadebinailluftriaexempla. PrirritieftdeMoyfe. ^uantasSxvquir, Moyfes dpopulo Dei itlatas abferbebat eontumelias, cum Dominus

i infolentes vindicare vellet, fe tamenpropopule offerebat frequenter , vt

mdignathnidiuinaplebemfubduieret.
bus, fjr cum

appellabatpopulum folabatur in lahoribus delintbat oractdisfouebat operi-

Deo cenflanter leqmretur, homines tamen bumtli ejrgrata ap-

pellationeajfartfolebat.

ALTERvMeftderegeD:mide. ^uidetusimi.

tater , aic , fanSlus Dauid, elecJus ex omnibusadplebem regendam , cjttam


mitis &blandusJ}ttmilisfpiritu,feduluscorde,factlisaffatu i Ante

regnum

fepro omnibus efferebat,rex cumemntbus tquab.tt(ammilitiam, ejrpatiebatur laborem:fortisinpralio,manfuetus in imperio,paties in conuitio>

ferremagis promptus,quam referreiniurias. Ideotam charuserat omnibusy

vt iuuenis adregnum etiam,inuituspeteretur , refiftens cogeretur fenex ne


,

pralio interefet dfuis rogaretur , qttod mallent ontnes pro ipfo periditari>

quam Mumpro omnibus .Itafibigratis ojficiisplebem obligauerat,fjrc. A d D o ego tertium excmpIum,rionminusilluftrc,S,Pauli ApoftoH.Qnid enim res abeo geftae, & m Apoftolorum hiftoria a B, Luca defcriptar, aliudfpirant, quam admirandam rmnfuetudinem 8c comitatem? Quid totareius Epiftola; declarant nih incredibiienv

fermonummorumque
ret,

affubilicate

& fuauitatem/' Idliquidoappa--

Itom.itf s.

vtcapirapaucaattingam, exfalutationibus officiiplenisadcafcem epi ftohrum adfcrip tis.vt in ep:ftola ad Romanos. Salutate pe~ natum diletlum mihi,qui eHprimitiuusAfia in Chrifto. Salutate Mariaw, qus multum laborauitin vebis SalutateAmphatum dile^ffrmwm mihi'<it Domino. Sdutate Perfidem carijfimam, que mtdtjm laborauit at Domtm^ SalutateRufumeletlumiitDemtno.O^matrem ciuscrmeam,&c.T\im tx. rogandi, hortandiq^formulis? vteftillaadPhilippenies. Siquaergr
eonfolatio in Chrtfiofi'quodfelatium charitatisfi juafocietas fpiritu* fii qut

Yhil..i.

vifcera miferationU ,implete gaudium meum,vt idemfapiatk jeandem cha-

ritatem hgbentes,vn4nimesad'>pfumfentienffs,nihilpercontentione. Et ad

Philxm oncm.Mnltam fduciem habens in chrift


culis Or.efimo,qtti
tilis.

Irfu imperanditibipro-

fter charitatim tnagis ebfecre. Obfeero te pro mesfilto,quent genui in vin-

abialtquando inutilisfuit,nuneautem cjrmtbidr tihi v-

Tuautem iilam vtmea vifcerafufcipe. Forfitan enim ideo dtfcefftt ad

horam dte ,vt aternwn illu reciperesjamnon vtferuum ,/edrroferuo eharifftmttm fratrem maximemihi,qttanto autem magis tibi ejr tn carne,rjr in Domino. Si crgo habes mefocium,fufcipe illumficnt me. Siautem .tliquid nocuit tibi,autdebet hsc mihi insputa ^drc.Oemquc apparet ex generali defcripuoiae morum fuoruta inprioie epift ola ad Connchios , dum
t

ait,

AMICITIA.
iut. Cttm liber effem ex
,

-Cofc*.x*

omnibus , emnium me feruumfeci vtplurts lucrifaccrem, EtfaUusfum Iudais tanquam Jud&ui , vt Iudx.es lucrarer :ijs qtti
Jtnelegeerant(2Z.x\uX\\i\s$,
)

qutfine lcge erant Failus Jum inprmis infirmus ,

tanquam fine legeejfem ,vt lucr/faceremeos, vt inprmot Utcrtfactrem.

Omnibu! omniafac7usJum,vt omnesftceremftluos. Vide V. Beneuolentta. cbaritasm Deum proximum.t^Mait-

&

fuetudo.

AMICITIA.
C
A
P

V T

I.

*De nomine f depnitione

arr;iciti&.

QyoDadnomenattinet.rf^/tf^inquit S.Hi exontm vs in h r.i.c'7. Micheam,rfw/V** dicitur.Quod a J rem, B. A uguftinus rontra AcademicoSy&adMkrmnum egentili faclurncatechume- A.lj.cs.&ep,
numita feribit.' Nofti vt ttefinierit amiatiam Romani vtaitquidam, $* maximus auilor Tu/iius eloquij\Dixit enim ejrftncl'ijime ac vertjftnie dt- ci^de diuinaru cum beneuolcntia carixit. Amicitia eft rerum bumanarum
,

&

&

amicir,

tateconfenfio.

Q,uoniaau;emin r eripfum&MartiatJu amiciriaolim

initaerat,cumaniboeirentaverare!igionealieni,moxfubiicu. 7* ttutem mi charifime altquado mibi confentiebas in rebus hunianu porro in


diuinis qttaru mtht iiio tempore nulla luxerat veritas vti% in maiore iflius
,

deftnitiontspartenofira amicitia claudtcabat. Erat enim rerum tantummo-

chado humanarum, non etiam dtuinarum quamuis cttm beneuolentia yitate confenfo,&c Tyuncvero quantum dete gaudeo ,quibus explice ver,

&

bis ,quando eum.quem quoqtto

mcdo habutdiu amicum ,babeo iam veru a-

micum.-accejftt enim ettam rerum confenjio diuinarum, quoniam qut rnecu

temporalevitam quondam iucundtffima benignitate duxifii, nuncjpe vita.

aternamecum ejfecatpifit.Itafit^vtinterquosdmicis no efi rerumconfenjie


diuinarura,nec humanarumplenaejfepojfitacvera. Necejftefi enim,vt alt~
ter quam oportet

diligere nouerit , quifquts

humana afiimet qui dtuina contemnit nec homine recTe eum non diligit quibonnnemfecit. Promde non>
, , , ,

,fedquantum ratto indiquando nec in rebus humanismecum amicttiam veramtenebas. Rerumquippe diuinarum ,exquibusrec~he hnmanapcnftntur focius mtbi nondum eras ,fiue quando nec ipfe in eis eram ,fiue pofiea quam ego eas vtcunque fapereecepi a quibus tu longe abborrebas. Nocat necexparte eras
,

d'c$ nuncmihiplenius amicus es,quierasexparte

loautemJitccenfeas,nectibivideatur abfardum , quod

ilio

tempore,cum
in van&

xi

A M

A.

in vanahuius mundiaftuarem,quamuu me multum amare vidererit,non-

dumeraiamkusmeus,quandonecipfemibiamicmerafedpotiusinimicus:
diligebam quippe iniquitatems&reuera, quia diuina fentetia efl,quafcri f 61.
10.
5-

ptum eflinfantJis libris.^uidiligit iniquitatem,odit animamfuam. Cum ergo odijfem animam meam } verum amieum quomodo haberepotera, ea mt<
bi optantem, in quibusipfe meipfumpatiebarinimicum
?

Gratias ita% Deo,

quod te mihi amicumfacere tandealiquando dignatur.nunc enim nobis efl rerum humanarum diuinarum cum bcneuolentia ejr charitate confenjie

&

in Chrifto lefuDominonoflro veriJJtmafacenoflra.Hucufq; Auguftinus.

C
Caffcol.i6.e.
.

V T

II.

De varijs AmicitU Generibns.


Tp Atres vctercs variadefcripferunt amiciti&genera. loan.Caflia*- nusexcollationeAbbatisIofeph.^w/W/;rfr/w,inquit ^f/^^rf///^.
;

tis multafunt genera,qux diuerfis

modis hamanugenus ddeciionisfocietate

conneclunt.^uofdam enimpracedens comendatioprimum nstitia,pofl et-

iam amicitiafecit inire commercia. ln quibufdam vero cotracJus qutdam,


feudatiacceptiuedepacTio^charitatisfaderacopulauit.^ttofdanegottatie,

ntifeu milttia^velartis acfiudijflmilitudo atgr communio amicitiaru vin~


culis nexuerunt ,e^c E(i etid dilefiionis
ipfius 1

altud genus,quodinfttniu n.ttur*

& confanguinitatis

lege conneiitur,quo velcontribules,vel coiuges,

velparentesfeuJratres,acfiltjnaturaliterceterispraferuntur,quodnonJoCa P

prehenditur. Et paulo
7

'

A*

h'

lum humano generi, verumettaomnibus altiibus atq^ animatibus inejfe depo In his cunclk vnumgenus eft infolubtlecaritatis ,quodcoiungitfolafimilitudo virtutum^Dominus enim inhabitarefacit vniusmorii in domo.S. Auguilinus ia Homiliis L. inhunc modam ea
ffc.

dcCcribit.Deamicitiavidetequiddicam.Suntamiciexcertaamicitia,qu<e
necamicitia dicendaefl,quamfacitmalaconfcientia. Suntenim homtnes,
quipariter mala comittunt,ejr ideo videnturjibi coniunSii. Excepta illa, eft

quAdamamicitiacarnaHsperconfuetudinemcohabitandi^olloquediflmui
couerfandi, vt contriftetur homo, quado dcferitur ab amico E/i ifta amicil ia
.

conftetudinis,non rationis Habent iliam ejrpecora. Eji ejraliajuperior amicitia non confuetudinis fedrationis,qua diltgimus hominempropterfdeejf
Chtjf. hom.i.

ntituam be/teuolentiam inifiavitamortah.Qh.x'ms S. Chryfoftomus in epiftoIamPauh adColoflenfes Mttlt<e,a.hjunt caufa.ex quibus nafcitur
amicitia:&
porales in
tttrpes

qHidemprateribimus,quiamaUfttnt,naturales ejr\tem-

medm adducemus,vtpote benejicio qt/is affeffus efl, ab ipjis maio-

ribusfms acquifittit amicum } aut ex menfa-.autperegrinationis comunione, aut

AMICITIA.
&
rales

J3

gu t efi vicinm-Jbonstfunt &ipfie.Aut eiufdemfatius ejlartificyjfta quidem Figutus inwdentiam. Natu- odlt non eflfincera , amulationem enim quandam habet
"

vero Cunt, vtpatris ergafiliumfilij ergapatremfiatris ergafratrem y nepotis erga auumjnatris erga liberos^vxoris erga virum.Nam omnes coniugales amiciti* temporalesfunt

& terren*. Igitur

ifi<t

qttidem iliis yebeme-

tioresejfevidentur:videtur>inquam,quiafitpenumeroillisinferioresfunt.

Nam alicubi vijifiunt amici germanius ajfecliquamfratres


filij ergaparentes,&

etiam quam

natus quidem nihilopisattulit, alienus vero adfuitdr

adiuuit. Spiritalis vero drfetfio omnes reliquasexcellittanquareginaque-

damfuorum deminium babens &Jplendtdo confJicuaefthabitu.Nihilcmm


terrenum hic eji,ynde ijia najcatur,ficut temporalis iila non ex confuetudine udfcitur.non ex beneficentia y non exnatura} non ex tempore,JedeJupernis dejcendit,ex ipfo ctelo.

Capvt
De Amlcitu
vera

III.
legibta.
A.l.j.om\c.r>.

PRim a amicitix lex eft/vt non ineatur,nifi a virtute prarditis & ob


vinme.EaenimamicitiaprobabtlisjnquitAmbroiiu.s^qutboneftatcm tuetur,prsftrendafaneopibtu,bonoribus,potefiatibus. Et iterum. Non potefi homi/ii amicus e(fe,qui Deo fuerit infidus. Pietatis cufios amicitia eft, squalitatis magifira. Hier. ad Paulin u Vera illa necefiitudo e(l } &chri-

&

H.ep. i *}

Jiiglutino copulata.quam nonvtilitas reifamiliaris,nonprafentia tantum

corporum,nonfubdola

& palpans adulatio,fed Dei timor & diuinaru Scripfalmum 44. Nemo improborum

pturarumftudia conciliant. Bafilius in

autftultorum amicus eft; nam amicitiprobitas inprauum nequaquaeadit ajfeciu, quoniam nibil turpe aut inconcinnu in amicitia concordiamvenire
poteji.

AuguftinusadMacedonium. Nemo potefi veraciter amicus ejfe

Aug.ep.

51.

hominis jiififuerit ipfiusprimitus veritatis.lDEMgentiles Philofophi a-

gnouerunt,hcctiliivcramcolereamicitiamnonpotuerint,quian6
erantimiciveritatis,ideft,vcra:rel!gionis.PlatoinLyfia,inquitCle- ciem.j.m-om:

mens Alexandrinus.docuitininiuftitia &imprebitatenunquapotuiiieferuariamicitiam.AriftotelesinodauoEthicorumtraditeam Arc ^-

verinominis&perfeclameireamicidam,qua:n6commodi,autvoluptatisfedvirtutiscaufatsntumconciliatur. LaeliusapudCiceronemitaloquitur. Hscprimumfentio, nifiin bonis amieitiam ejfe nonpofCic.de amick.'

y?.Bonosautemvocat. quiitafe geruntjtaviuunt jut eorumprobeturfides,integritas,aqmtas,ltberalitas y necineiffitvliacupiditas,veUibidovel

txdacia Etpaulo poft. Sine virtuteamicitianudopacloeffepotefi.Scucc^ Sen.U. c. .

in libns

>4

A.
efle inter Sapientes,

in libris de beneficijs vult amickism tantum quodCicerolococitcLi^ inficiatiir.


,

AA4.JJ.
N.o.>t
i'n

f</rw&^w&,quam legcm prxftabant II. Lex Amicitia:eft primiClinlliani.quoruin.vtsftinhiitoiiaApoftoIica.^rf/^ra;*!


Iau, 6C Greg. Nazianzenus. Sic nimfcribitN::zij';z. "* -rtri^anima vidcbatur duo corporaferens. Vnum hocah vtro^ ncjirum agshxtur vtvirtutemceleremus>atq, adfutu.
i

frtnimxvna ,& poft eosS. 3as

n vs

rasfpes ^iianofir^rationes
H.cpift. 8- d
v "**

accsmmodaremtu. Vter^

alteri
.

norma attia*

rnujfis eramtts, qua reffum dprauo difcernttur.

Hi E ro n

epift. ad

D e me~

Epbef.3}-

tnzdem.EademveBe,mquit,creademnolieeademumJirmaamicitiaeJi. yotuEc in apologia aduerms Ruffinum. Sivnum eredsmm ,fiidem mus nolumtis ex quo firmat nafii amicitias etiam Catiltna teftatur. Et ad Cafti uiium./ amicis non res quxriturfedvoluntasflviaalterum ah

&

&

Af.

4*.

inimick f*pe prtbetur ..alterttm fola caritattributt. AvGvsTiNYsin fermoniUus de tempore. Amicos coniunftieanimorumfaeit, Idem velle (jr
ueHefapiens huius

H.inApol.
Mich./.

mundt ait\ea demumfirma amtcittaefi. 111. Lexeft,amicumeire*kerumipfum. Pythagorica, fcribitHierony mus in Ruffinum,^ i/Iapraceptafitnt; Amicorum omniafunt comamicum fiipfum ejfe alterum. Et commentario in Mirttunia chseam Prophetarn. Interrogatus qutdam quidejfetamicus': rtffondit.
,

&

Cic.deamic

Alter ego .Vnde Pytagoraiduo vadesfetnuicem tyranno dederunt.


ni t hui us legis Sc

Memi-

M. Tullius. Ipfife quifque, zit,dttigit ,non vt altnuam

dfe ipfb mercedem exigat charitatisfua ,fed quedperfefibi quify carus efi.

guod nifi, ide in amicitiam traferatur.verus amictts nunquareperietur.


E/i enim is amictts quidem,qutefi tanquam alteridem,alterum
rit ,cuius

emm acqui,

ammum ita cumfuo commtfceat ,vt efficiatpdtnevnum ex duohus


,

amicorum omnia fint communia,qux,vt iamdi-Aumex eadem Pythagora;SchoIa profe&a eft, iedpefecliiTimc in
IV. Lex
vt

ScholaChrifti& Apofto!orumprimumobferuata,cumfidelespecuniamomneexdiuenditisagris,domibusueconriatamanteApo4ko\orum$>cdesdcnonczent,Hec quisquam eorum aliquidfuum effejnquit B.LucaSydtcerent^erantenim iliis omniacommunia.quamviuendi


Aft 4 ?*
Poflid.5
'

5.

formula,deinceps monachureiigiofarqivitc cultores omnes hunc v/qjdieraretinuerunt.N^mPoiadiiisinvitaS.Augufliniitafcribit.


Augufiinutfaftttspresbytermonafterium intra Ecclefiam mox inftitutt
er cumf ttis Qei viuere capitfecudvm modum regulamfub fanblis Apofiofe conjiitfttam maxime vt nemn qvidquam propriumin illafocietate baberetjed eis effent omnia eommuma. P.c -fe&ioautemhumscommunionisineoYertitur,quodilliscommuniafint,nonexfernamodopras-

Vidc Panar.de copvt k ig


.

&

&

fidiaj&habitationisjviclus^i coauidusjconueriationisqj quotidiana;

A
ftx
verar amiciti;e

CI T

A.

ij
J

8ccoIIoquiorum,verum eciam intema.vtcontllioriim optimoru &f 9 ,e.nt / &coni olationu,in quibusetiam Ariftotelesanimaduertit praecipua;

munus

eiTelocatum.

Acceditcommunioprecum,

bonoruonerum,acquodfumumeft,voluntatum8ciudicioruconformatio cum voluntate 8c iudicio fuperiorum &C moderatoru,quibustanquamChrifto in omnibusobfequutur, quo nullum antidotuadpacem veramq-, confenfionera animorum.atq; amicitiam far-

fam te&am retincndam


etru omtiiit effe communia
:

Legem hanc non ignorauit Officiorum. Ingracorumproverbio eft, amiCicero fic fcribens primo
efficacius eft.

communia autem yidentur eaquafuntgeneris quodab Enntopojitum in vna re transferriper multas foteft. eiufdem,
Vt homo, qui erranti comiter monftrat viam-y ^uafilumen dejut lumineaccendatfacit,

Ve nihito minus ipfituceat, cum illi accenderit,

Vnaenim exrefatispercipitur, vt, quicquidjine detrimentopojfit com~ modarijd tribuatur cttiq/ve/ignoto-.ex quofunt illa comunia ntn prohibere

aquam profiuentem
tia.

patiabigneignemcaperejiqutsvtlit.

EtdeAmiei-

Inter amicos tmniumrerum,cenJilitrum,e^rvoluntatum finev/laexr

ceptiowejitcommunitaf, EiScneca.3LdLuci.lium. Confirtittmrerumo-

mniumfacit amicitia.Et amico credequantumtibLTam aud<tc~iercumi//o & 3 loquere, quam tecum. cu amico tmnes cwasjmnts cogitationestuas mifce. Etlibrodebeneficiis fexto. Nonmihific cuntamico commttnia orrtnia W.c.i; funt, quomodo cumfbcb, vtpars meajit,pars i/iius,fidquo modopatri ma>
.'

trify communes hberifunt.

V. Lex, vtaraoridcmfitfyncerus8cfidus,abomnifraude&cfucoalienus;quaderemultafuntmonitaSpiricujfinchradiuiuoVerbo, \ t apud leremiam. Vnufquu ty.fi 4proximo fito cu/todtat, quia omnis iereiu?..^
f>aerfitpp/atansfupp/antabit,rjromnisamicuffraudmlentertncedee
!

Et'in.

PioiierbiisSalomonis Homoquib/andisjiiits^fermonib^ toquitur amt Prou


cofito,

29
<*

^
**

reteexpandttgreJftbiiseius.Et\uEcc\e{\a\i\co.Amicuspdetis,prote- le.

iiiofortis,qui autem inuenitittujnuenit thefaurum. Et

oU amdre mendaccI

ciumaduerJiisfratremtuum^nefcinamicufimtliterfacMf.EtDuigcpxoxiraiijSc

contungere fide cum illo.

Vnde Gregorius Nazian. m orat.

ad Gtcgor.Nyffmum. Amico/ideli nullut&w rebus humanisparprctiB,


nes bonitas illitts pondere y/io aftimaripoteft. Amicttsftde/is,protcc7icfortiSy
tjr munitTipa/atiu.

fb
'

rum 6'
,

Amicta fide/is viuus thefaurtu. Amicus fide/isfuprr autapidempretiofum mu/tum. Amicusfidelis hortm claufitsfons sbjiJ>
'

gnatus qux opportune aperiuntur ,& communicantur. A mbrofius tei ti o

officiQrum.Aperipec7ustuumamict >ut/delisJittibi,cJrcap:asexcovit
tH&

16

amicitia:
efi

e1..

is.

tut iucunditatem. Fidelis enim amicus medicamentum


fimularenondebet.

viu, dr immor-

A.cp."

talitatugratia.Hicto.cpift.zdRuftinumreraamicitia,quodfintit,dif~

AuguftinusadHicronymum.C#/ww/f; chri(iiana charitateflagrante,ea% mihi fidele amicumfatlum ejfefintio, quicquid ei confdiorum meorum cogitatioum% comitto,non homini committo
.

chrjf,hom.2.

fed illiin quo manet,yt talisfit.Deusenim charitas eft,& qui manet in cba* rttate jn De0 manet Chry foft. in priorcm ad Thefialonicenfes. Reuera
vitapharmacu efifidus amicus,reueraprotec7iofortis eftfidus amicus .)uid enimnonefficeretgermanusamicustquantam voluptatemnon generaret,
quantamvtilitatem,quantamfecuritatem?Etfimillethefaurosdixeris,ni-

Cic.

hiltamengermanoeorrejpondebunt amico. Hispatribus confentiunt 8c


Ethnici. M.TulliusinJUelio. Cumomniumrerum,zit,fimulatiocfivitiofa(toliit tnim iudicium veri, idfc adulterat ) tum amicitia nomen valere

5cn.lib.6c. 34

nonpoteii. 6t Senecadekencficiis. Inpecioreamicus, noninatrioquaritur, illo recipiendus ,iliic retinendus,ejr infenfibus recondendus.

Prou.17.17.

VI.Eft,vtamicitiafitconftans*queinaduerfisacprofperis.nam Salomon. Omnitempore diligit,qui amicusefi, ejrfraterin angtfiiis comprobatur. EtEcclcfiafticus. Sipofl<desamicum,intentationepofideeum,
ejr

6 * 7'

fb8
A.i.j.offi.c. 19.

nefacile credas ei. Et: E/i amicusfecundum temfusfuum,

& nenperma-

nehitin dienecejfitatis. Ambrofius ita loquitur de hac lege. Siamicife-

cunda res amicos adiuuant , cur non rjr in aduerfis amicirsAus amicoru aduppetatUuuemuscoflliQ,conferamusfludkt :o'mpatiamuraJfeiumentumjr tfufinecejfe efi'.toleremus propter amicu etiam afpera. J>)uam pulcre in aduerflspofitus lob dicit. Miferemini mei amici mei,miferemini. no quafiabie'

Nazcp^
A.fcrm.
ii.

c7avoxtflaefl,fidquaficenfiria.N&zhnzcnusa.dPh\hgrium.Jj)a.etibi nobis.Amicoru enim communia omnta cenfimusjdm moleftafunt ,vti%

&

pyoflera, quam aduerfa, eatfc amicitia lexefl.

Auguft. fcnbens dc verbis

Apoftoli. Altcralterius oneraportate,ficadimpIebicislegem Chrifkx.Nihil, aic, fic probat amicum ,quemadmodum oneris amiciportatio.

VII. Lexeft, vt cum opus eft,amicus amicum corripere non negligat.ait fiquidem fapiens. Corripe amicum , neforte non intellexerit
1

dr

cilal

c. !

dicat.Nonfeciautflfecerit,neiterum addatfacere.EiClcmcns Alexan-

drinus in Pxda.gogo.Beneuolenti*,inqui:, nonodiipgnum efireprehendcre.Awbo enimyrobrum obiiciunt,rjr amicus &inimicusfedinimicus quiA.3.offi.ca.u.

dem irriinSi amicusautembenevolens,&mbro\\us\ozoCe$ecitaxo.Armcus netfe noxio gratificari debet,neq innoceti infldiarifedfiquid in amico r
vitiicognouerit,ccrripereocculie:finoaudierit,corriperepalam.Suntenim
bon<e correptiones ,dr fleruntfr melieres ,qudm tacita amicitia .EtfiUdifipu.

tat amicusjtu tamecorripe. Etfiamaritudo correptionis animu eius vulnerct.

17 tu tamen corrlpere ne verearis. tolerabiliora funt enim amicivulneray ret,


I

I^A.

qaawadulantiumoJcuia.ChryCo&.dchudibusApoftoliPauli.Gratiam
habeo bis, qui me arguunt, amicienim.fiue iuftefiue iniufte arguunt,non op- Q^yf/hom. 9. probrare volnntfedemendare. lnimici autem etfiiure reprehendant , hcc ta-

menagHnt nonvtcorrigant,fed-vtexfibilent.Verumqtiomodocunqrepre:>

htnfio contingat,bonumagnueft,Jtferanturreprehenftones } ejrnondeturvel

Jic locus ex afperatieni. jQuienimodit redargui,ait,injipiens eft.Non dtxitfic

1-^ -"- 7
1

'

redirgui.

Namfiquidem iufte arguit amictts

agit vtpeccatum corrigatfin

immerito, iam laudandaeft voluntas eius ejr mentis intentio bona; non enim
reprehenderet, nifimultum diligeret. JOuodfiomnes tta affefti ejfemus,vt&

argueremuspeccantes.&lapfilibenterfcrremusrepreheKfiones,quantahinc
vtta no/Ira accederent commoda\ Inpcccattsenim hoc operavtur reprehenfo-

quodin vulneribus remedia L & l 1 v s quoque apud Ciceroncm in C eandem fententiamphilofophatur. Monendtamicifape funt ejr obiurgandi rjr hac accipiendaamice,cum beneuolefuntfednefcio quomodo veru eft yuBdinAndrtifamiliarismeus Terentittsdixit obfequium amicos ,veritas odiumparit. Et paulo ^ofk.Cuitss aures clauft veritatifunt,vt ab amico vera audire nequeant, huiusfaltss dejperanda eft: fcitum efi enim illudCato nes.
,

jc

am

j c-

nis,multo melius de quibufdam acerbos inimicos mereri,quam eos amices qui


duices videantur:
illos

verumfape dicere

hos

nunquam. Vt igitttr ejr monere


libere facere, noaj^ere: al-

ftrmoneriproprium efl vera amicitia,

& alterum
.

terumpattenter accipere,non repugnanter

fic

habendumef nullam in ami-

citiispejiem e(femaiorem,quam adttlationem, blanditias ,a(fentationem.

X. eft.vtamicusarcanafiiaaniicopatefaciat, quam indicauit ioan.1j.15. Dominus cum difcipulis dixit. Iamnondicovos feruos ,quta ferutts nefcit , quidfacitQDswinuseius. Vos autem dixi amicos quiaomnia quacung.attdiuia Patremeo,notafecivobts. Vnde Ambrofius. Ipfenos A oSiC cit Tlt Deus amicos exfiruulisfacitfcut ipfe ait. lam vos amicimei e/iis fifecerttis qua egoprxcipio vobis.Deditformam amicitia,quamfequamur,vtfaciamus amici voluntatem,vt aperiamusfecreta noftra amico quacun^ inpeclore ha hemm,&nosiUiusarcanano ignoremus. QftendammillinospeSiiunoftrum, itle nobis aperiatjitum. ideo, inquit, vos dtxiamicos,quiaomniaquacun1 1

Chriltus

-*-

&

que audiui a Patre meo, nota feci vobis. Njhilergo eccultat amicus,fverus
eft , effundit

animumfuum ,fcut effundebat myfteria Patris dominus Iefus.

Pr

Hjcpertinet aliacognatalex^fedcontrariajVtarcanaamicinon patefiant extraneis,de qua multa m Scrip turis.nam Salomon ak.Jtui ]b amisalatfraudulenter , reuelat arcana: qui autem fidelis eUanimi, amici Eccli. to. 19. coelatcommijfum. EtXaufamtuamtraclacumamico tuo &fecretumex- E1 *77-24.
,

traneo ne reueles. t. Eiqutreuelat myfteria ,


dtlatat labiafuat ne commifcearis.

& ambulatfraudtdenter &


,

E t; Jguidenudat arcana, amicifdemper-

det,

,. . H li.2.inProu. i8
.

A.
illud

cio.

det ,eftanim& infelicis.

Ita&S. Hieron. cxponens

Salomonis. Ei
ejr

qui reuelac myfteria. Si quis, inquit, voluerit tuismifceri amicitiis,


t

A.capj.

hunc videris prioris amici pandentemfecreta hunc veluti perfidtum caue. Ec in AvGVST.auctoi hbri de Amicitia.SecreiorH nutlatione interamicos nihilturptus ,nt/execrabdius, nihtl

amorts velgratiarelinqucns inter

EcdL

17. 17.

amicos, fed emnia replens amaritudtne indignationts

&

odit,

VnJe iid-

lomon, )uidenudat arcana amici, perditfidem. IX. V t nihil turpe, nihil mali, qao Deus orFendi pofHc, alter ab altero poftulet. )uidemm eftamicui, aitAMBROSivs, nificonfors amoris,
'

cai te

tanqua tibi alteri comittas a quo


,

caufa inboneftumpetas'*.
\

Noncnim

nthtl timeas ntji ipfe eomcdi tui vecltga/is amicitia cft fedpltna decoris
,

Cic. iaLslio.

plena gratia.rirtuseftenimamicitia,nonqu<e//us.EtCicetopra:chrein libro de amicitia. H&cprima lexin amicitta fanctatur\ vtneg rogemus
t

res turpes, necfaciamus rogatiitarpis

enim excufatio

eft,

ejrminime accipi-

enda,

cum inceteris peccatis,tumftquiscontraRempub/ fe amici caufafecife videatur.Etmuho poft. In taltbusfiabilitas amiciti* cofirmaripoteft,
',

cuhominesbeneuo/entiaconiuncli.primucttpiditatibusijs,quibuscetcrifer-

omniaq r ,ne%quidquam vnquam nife honeftum ejrreffum pro alterofufcipiet


uiunt, imperabunt: deindeaquitate, iufiitiaque gaudebunt

alter
alter

ab alteropofiu/abit.itaque in tis perniciofas efi error, quiexifiintant /tbidina, peccatorumfy omniampatere in amicitia licentiam: virtutam enim amcitt* adtatrix a naturadataeft , non vitiorum comes. X. Lex,vt externa comi tatis humani tatis officia imprimis fibi mutuo declarent. Ac primo in conformandis moribus.D<?/ enim,inquit
regius Pfakes. Inhabitare faeitvniusmorisindomo. Amicitia, aqualitaAmb.
C
1.

&

cir.

tts >

auiiroie A.mbxoi~\.o,magiftra efi ,vtfttperior ihjeriorife exhibeat aqtta-

lem ,inferiorfuperiori. Interdtfpares enim mores nonpoteft effe amicitia. Ec

Ck

*'
i

n Lsd/

Caflianus. ifkmicitia fola virtutumparilitate farderatur, Dominusenim

facit habitare vnias moris in domoJHt

M. Tullius, Vt ij quifunt in amicitia

fuperiores,ex aquarefe cam inftriortbtis debent.ftc inferiores dolere non debent,fe afuis amicis aat ingenie, autforiuna, aut dtgnitatefuperari: diffa,

Ecd.

2t.

51.

Prou.iS. 2+. Cic in L*lio.

resenim mores dtfbariaftudiafeqtiuntur,quorum diffimilttudodiffociat amiJf rr .... 1 l Jr ri ( tttas i.m anabilitate exhi benda> vnde iyracides Amtcumja/utare non
.
.

>

confandar,afacieilliusnonmeabfeondam. EcSalomon. Vtr amabtlts ad


Ck,infxi.c.t.fecietatemagisamicuserit,qaamfrater.

Et T.ullius. Accedatfuattitasqu*-

da
.

oportet. fermonu atq^moru haud quaqttamedtocre coadimenta amicitia,

triftitia.a.
,

&tn

omntrefeucritas

abfit.

Cicmem Alexandiin 9

notauit

fuoajuoChriftiahos fobriishauftib.amicitiarergo confuefTe bibcre.


5-ber.erlcetia6c hofpi talitate. yuitol/tt ab amico fuomifericordia fmqurt

*u.3. 18.

Iob, timorem

Dommi

dere/inquir.EtSapicns. 2VV dicasamicotuovade

&re-

A.

19

&

reuerttre,cras dabo tibi,cumflatim pojfts dare.EtC\emens Alex.2.ftro-

mztxo.Adb.trst charitati&ho(pitalitat,quaeJiartifciuamicttiacircavfumhofpitum. HoJ]itesautemfunt,quietiam dtcuntur*%w , ideB,amiei. c{l ^ 0&i Tum Chryfbft. Jgui amat beneficium magis impendere,quam acci[ere TherTz.
, 1.

cupit,non ttagaudetjibi benefieri,vt alijs benefacere.

XL
bet ,

Lex

eft,

vtamicus paratusfic proamico vjtam profundere.

Ul-iaiorem hacddecJioncm/mqait'Domm\:s3.pu.d S.

lomncm,nemo ha,

vt animam fuam ponat quispro amieisfuis. Et ipfe Ioannes in epiftola prima. Inhoc cognouimus charitatem Dei, quoniam illeaniwamfuamprs nobispofuit ,&nosdebemusanimasprofratrtbusponere. S.Avr

"3^,5.

tractatuS^.inloannemcumhxcduoteltimoniacicaiCct.Hoc,zddk,beatimartyres ardentiddetltonefecerunt , quorum memoriascelebramtis. Hocoptaui:f\icere&. ApoftolusPaulus, cumin epi- chr.ho.j.&lib.

gvstinvs

nor

tjn.

Ainc.ij.Ioan.

ftolaprioread ThelTalonicenfesfcribitinhcecverba. Ita defiderantes ^desaceraouo vos cupid} volehamus traderevobis nonfilurn Euangelium Dei,fed etiam animas no/iras, tjuoniam charifjimi nobisfacli e/lis. V bi Chrysostom.
.

Itaenim oportet amantemamare, vt etfianima abecpojiuletur, ejrpojpbile fit no nprohibeat. Non dtco i,ofluletur,fed vt ejr ipfe vltro tali dono accurrat,
Nihilenim nihiltali ddeclione dulcius e[fepoterit ,mhdillic trijle accidet.ejrc. Et degermanis amicis loqttor, qui eiufdemfunt animi, qai morteinuicem

&

amant. Et infra. Talis erat Paultts qni animam fuam Itbenter, etiam non rogatus dediffet, in gehen namauoquecupidede/cendiffet.ncmpecumfcripCiz Romanis. Optabam r Rom. 9.3. > r /r s^r /i i tj c ego
alius pro alio fubtre cttpiunt , qui feruenter
,

&

tmm

tpjeanathemaejjeacbrtjtoprojratrtvusmeu. Idemrecerepro

falute S. Pauli Prifca 8tAquila,Epaphronditus, Galacse

&

alii,

busidem ChryfoftomushomiliairiLyerbailla.
qutlam.
i

Salutate Prifcam

de quiejr AN.oratin
Bafi.

Talesamici eranc GregoriusNazianzen.& Baiiiius.de quibus pfe Nazianzen. Necnobtfcum,inquk,gentdes, Ortfiesfuos ejr Py lades vllo modo conferendosputabant, nec Moltsnidas illos Hotnerico ver,

fu celebratos quos calamitatisfocietas atque ars egregie aurigandi nobtlitauit, eedcm temporefrana ejr verbera interfe patientes. Verum nec EthnicorumPhilofophihuiuslegisignarifuere. Seneca enimftoicus Se fic fcribit ad fuum Lucili um In qutdamicumparo vt habeampro qtto moripsfttm ; vthabeam ,quem in exdiumfequar. DetrahitamicitU maiefiatem
fy.am.quitllamparat adcafus. Ei L^ELivsapudCiceronem. Siquando altquod officium exijiti amici in ;ericults aut adeundis aut commttnicandis,
quis eji,qni id

fota cauea nuper

hofpitis
,

non maximis efferat laudtbus ? qui clamoret ejr amici mei cJJ/. Pacnuii in noua fabttl.fi
effet Orefies
,

cum

ignorante Rege

vter eorunt

Pylades Orefltm fe
effe

zo

A M
:

A.
,

ejfe diceret ,vtprt iUo necaretur Orefies autem , ita vt erat Oreftemfe efft perfeueraret} ftantes autem plaudebant i re JicJa quidarbitramurin ve:

rafuififefatturos ? faeile indicabat ipfa natttra

vim fuam

cttm bomines

Ambi
.

zdevirgin voca t Da- vobis, quorum alterfe tyranno /nonem Py-

quodfacere ipfnonpojfent ,id reclefierialtero iudicarent. Si verumexemplum apud Ethnicos quxricur, id commemorat Lactanti vs libro quintodeiuftitia, vtprobetpofleinnocentemcum Iau^ e nioriproDeo.^s)*/^, inquit, itti Pytbagorei familiares laudantur d

vadem mortispro altero dedit,alter adprsfti-

&

tutum tempus, cum iam/ponforeiusduceretur, prafentiamjuifectt, eumque interuentufuo liberauit $ quorum virtus in tantagloria non baberetur ,quod
alterpro amico , alter ettamprofide mori volttit ,Jtftultiputarentur. Deni-

queob banctpfam virtutem tyrannushisgratiamretulitiVtrumc^feruando, ejr hominis crudelijjimi natura mutataeff.jguinetia deprecatus effe dicitur,
vtfetertium in amicitiam reciperenlnon vctfo tanquamfiultos ,fedtanqua
bonos drjapientes viros.

XII. 8c poftrema,vtamicitiaiitindifioIubiIis &xterna. Vnde ridetamicum temporarium. Efi, inquit, amicus fecundum Hep.adRuf4i. ^yJrWj drnon permanebitindie tribttlationis. S.Hieronym. di/ fW
EccU.

fopicns

Aij.ofFc.ttf.

CW.

hom<2

ctumeft. K^micitia,quadefinerepoteB,veranunquamfnit. Et A MB R o s i v s. Confians debet ejfe amicitia, perfeuerareinajfeciu, nonpuerili modo amieos mutare vaga quadam debemusfententia.)uam boni amiciHeyr<e ipUert:) q t{0S afui amorenecfornacis ardentisfiamma diuifit ?Et Chryfoftoni. )ui caducis inftabilibusg^de caufis amicitiamineunt ,eorum co~
iuniito perpetua
ejfe

nonpoteft , fed vel contemptus , velJecuntarum ia,

iiura vel liuor , vel glor'14 cttpiditas velaliudbuiufmodi amicttia dtffolutadijfidium induxit.
uetleret.

Vbififfiritalis effet radix, nulla resfecularis eam e,

Ea certe charitas

qus. Cbrifti

caufafundatur firma ,fiabilu at-

quetnuiiiaefl, nec vlla obtreiiatioe,non periculis, non morte, non alia re


1

Cor n

quoque dicebat. charitas nunquam excidet. Ommaenimquafeculares amicitiastttunt,Jpiritalem amo.


temporali conquafiatur.
idcirco Paulus

Cafl is.col.cj.

Lege de hoc argumento homiliam primam eiufdeminepiftolamad Coloflenfcs. Chryfoftomo fubicribitdifcipuluscius C a s s 1 a N v s.HtcamicitiaJblafimilitudinevirtutum iuncla es j^U in nullis vnquam cafibus fcinditur, quam nonfolum diffociare, vel
rern magisconftrmant.

delere locorum vel temporttm interualia

dem ipft

diuellit.

Hac

efi

vera ejr

non praualent ,fid ne mors qniindtrupta dileiiio qua gerninaamicoCuiusjemelinitumfedus , necdefi-

rumperfeiiione ac virtuteconcrefcit.

deriorum varietas,neccontentiefadirumpetcontrarietas voluntatu.

Hanc

Ar. 2

quoqjlege vtirationi confentaneamagnoueruntgentiles philoiophi,vtAriftot.inoc5cauoEthico.ScCiceroinLajho,dumait.Z.r;>/w'citia

A
tltia ortusa

A.

natura,

quam ab imbectllitate grauior & verior./edquia natuScn.EpiA.$.

ramutarinonpotefl} iccircoveraamiciti<eJempiternjunt.SeneQa.itemm epiftolis fugiliatamicitias temporarias.

C
Quam nohili*
3

V T

necejfaria>falutarisi

&'iucunda

fit

AmicitU Virtus.
il difcrepare ab notis defcriptadnde liquet, quod Charitateproxuni,quamApoftolusPaulusomnibusvirtutibusdo- g "^'^ te nisque cadeftibuspraetulit. Grcgorins Theologusin Apologetico, ex fga

fuis PRi mvm nobilitas & pra;ftantia virtutis Amicitia: ha&enus ipfa nib videatur

nihilj.x\op}x,amicitiavenerabiliu*.
cioflnscst,

<$jtidamkitia, ait Ambro{ius,/>r<?-

A. 5 offc.i.

quaangelis communis ejr bominibus efl '

EtHieron.in Michae-

2C 7 *
'
'

zm.ScripfhTbeophraftm tria deamkitiavoluminaomnieapr<eferenschatitati& tamenrarainrebusbumanis ejfe contefiatuseji. Chryfoft.quoqv in Apoftoium. Amici exceliunt Patres ejrfitiosamkiiuxta Cbriftum. "Nec mibi dkas boc bonu nunc cum aljspleris^. inEccleJta cejfajfe, fedcogita quomodo apud Jpoflofos non corypbxos dico fed ipfos credentes omniufuerit anitna vna cjr cor vnum,&nemo qnicquamfuorum bonorumfuum effe dixerit,
tton erat inter eos Mcum ac tuum.Ultagmtm quidejl amicitia. ejr quam magnu ntmopotejlcognofcerejieq.fermone confequiprater ipfam experietiam.

i.xhcf.2.

4 ,z
'

'

Hochtrefesfecit Jhoc Gracosfectt ejfegr*cos,&c Sicutfde plantula quapi.

am in Ivdia crefcentf dicerem fuiu* nemo baberet exper'tentiam,nullofermonettlamexprimerepoJfemMd&nuncquicquiddixero,fruHradixero.,nemo inteltigere valebit. In caloptantata eft h&cplanta ramos babens non margdtittifedvitaretta acfolidajliis multo nobiltore, onuttos. Confentit &. hic

PatribuseloquentixPrrnceps. Egobortaritantumpojfum ,vt amicitiam omnibus rebu-s bnmanis anteponatis.iiihileji enintamnatura aptum, tam conueniens adres velfecundas ,vel aduerfis , Etinfra. Haudfcio,an,
S.

c,cin

'

txceptafapicntia,quidquam melius hominijit a dtjs immortalibus datum.


2.

Necessitas

huiusvirtutisindeprobatur,quod

cumhxc

amicitia a gcrmanaproximi dile&ione proximi diuelli nonpofTit, x-

que eam videri neceilariamatq; dilecTrionem. ,?#/>*/* nondtligitframorte. EtB.Paulus. Sitradtderocorpus]^^''^' tneum itavtardeam^haritateautemnonbabuero^nibilmihiprodefi, Vnde
*,*<?/ /'
1*

trem, ait B. Iohannes,

Auguftinusad Martianumvetercmamicum. GratiasDee,quodtemi- Au S ^ 1 ** bi amicumfacere tandem aliquando d\gnatur. Nunc enimnobisefl rerum bumanaru&diuinarumcHt beneuolentia&charitate confenfoin chriflo

jesf

4i

M IC

A.

IESV'Domino
Mart.
12. 17-

nofiro verijftma pace

noHra.

)ui duobuspraceptis cuncla

praconia dtuixa ccnclufit dicens. Diliges Dominum

Deum tuum ex toio cor-

detuo,

& cxtotaamma tua, efr.extota mentetua, & ddiges proximum


Llac duo fi mecumfrmifftnie amkitia noflra vera ac fempiterna erit,ejr nos nonfolum inuicem,
'

tnum tasquam
Ses,

teipjum. In ijs duobtts praceptis totalex pendet &propbeiioprimo^ rerumdiuinarum , inhoc fCcundo rertim bumanarum In

eflcupi hencuolentia ejr charitate confenfio.

teneas,
Ck.de amic.

fed etiam ipfi Domino fociabit. Eindem neceflkatem licet temporaiemprcfeirus effc Lseliushic verbisapudfarpedi&um M. Tullium. Solem e mvado totlere vidcntur, qui amkitiam evita tellunt ,quanihil Di/s immntdibus melius bahemus , nibil iucundius. Etmultopoft. De amicitiaomnes advnumidem fentiunt , &if quiad Remp.fe contulerunt,
,

&
tia
Ali1>

ij

cimrcrimicognitione>doclrinaq..delec~t-antur,
otiofi-.poftremo
,

&

ij

qui fuum negottum

g;n.nt
S.&9.

tj

qui fe totos tradidcrunt voluptattbus,fine amici-

Ethi,

vitam ffft nullam fimodo velint aliqua exparte liberaliter viuere. lmmo Peripatericorumprinccps ab hoc neceffitatis Loco difputationemdeamicituduobuslibmcomp;chenfsm mchoauit. Neceffita,cf affiniseir.

Vtilicas.

3.
Ecd.15.ii,
Ib
4. 16.

Vtiutatem diuinse litterse nobis prxdicare non prarteramicum verum.


Et.

mifere. Beatus, inquit Sapiens, qui invenit


ctts fidelis

Ami-

EcJ.+
H.

medkamentum

s>.

vita , ejr immortalitatis ,

& qui metuunt D emi&

ia Eccl.

num,inuenient illum. Et Ecclefiift.es. Mclius est dttos ejfefimul,quam vnum, bahent enim emolumentumfocietatisfua:fi"vnus ceciderit , ab aliero In qu<e vcrba (IcHieronymvs. Hic dtcitur quid boni fukietur. habeat amkorum contubernium, ejr communefolatium, quia alterius ruina, alterius auxilio fubleuctur

,& curas domefticas

ipfius

quo^

nocJisre-

quiem meiius exigat ille ,qui fidumbabet amicum, quam quifelts opibus incubat acquifitis. Et firobuflior inimicut quis contra vnumfurrt xerit,imChr."hom.2. in 1. Theff

becillitatem altcrius amici folatiofuftentari.

EtS.CHRY sostomvs.

Reuera, inquit, vita ^harmacum efifidus amkus, reueraprotecltofortisest fidus amictts ,Jj)uid enim non ejfceret germanus amicus IjOuantam vtilitatem, quantamfecuritate tngenerat ifi mdle germano correfpondtbunt amico. E c infra.
rabilis efi
ipfo
:

thefauros dixeris nihiltamen

Cum amico ejr paupertas tele-

Sine tllo ejrjanitas

habet qui amicum habet.

& diuitia intolerabilesfunt. K^iUumprofePrajhingor, & velutipracludor fauctbus,


}

De amicit.

non valens exemplo atiquoremiflam exprimere.Nouiego quendam.quicum fanttos viros amkifuicaufa obfecraret .primum pro illo efrtum demumpro fe orare obfecrjtbat ^fpud Deum vero tanta es7 amkitia Kerces quantadicinequit. MuItadehoccapitenoiTer Tvllivs. Resjplendtdiores.axt, facit amicitia ejr aduerfasparticns communkanf^leuiores.cum^plurimas
.

&ma-

AMICITIA.
ejr

^
o-

maximas commoditates amieitia contineat, tum illa nimirumprsftat

mnibus ,quodbona (peprzlucet inpoftentm. nec dibtlitart ammos ,attt cadere patitur.Verumetenim amicum qui mtuetur tanquam exemplar aliquod iptuetur fui,quoctrca& abfentes adjunt,&r egente, abundant ,& imbecilles
vaient,cjrquoddffi*jLusdic7u
dicas.
cft,

mortm iiuumt. ejrc. Supereft Iucun-

Iucunditatem huiusvirtucisind:cauicSalomon,duminProuerbiisaic. Vn"uento& varijs odoribus dcleBatur cor,& botris amicicon- Prou.27.9, Et regius Va'es!onge profpiciens vita; reHfilt/s anima dxlcoratur. -3 2-*gtbfa^ fuauitatem exclamat. Ecce quam bonum& quam iucundumha
4.

fratresinvnum, Stcut vnguentu^n incapiie qned defccndit inbarAa Vbi enim eft perfvctior fociorum amiciria, conbam Aaron. ftantiorq; quam infodalkate religioforum, vbi omuium eftcor vnum&animavna.vbivtinprimoApodoJcx Ecclelut ctu, omnia
bitare

'

4J-

funt'communia ? Itafonus httius pftlmi, mquit AvGVSTiNvsin comquipfalterium nefciuntjpjumyerfumeanmentatio illius,^///m efi,vt tent. Tam dttlcis eft, quamdukis charitas, quafacit fratres habitarein vnu. Ifie dulcis fonus ,i(iajuauis melodia taincantico, quamin intellecltt monasieria peperit. Ex voce huiuspfalmi, appellatifunt &monachi. Vo- h om. 2in uptatem autemgermane amicitiaz.fedSpiritualis graphicedepin- TcC git A v r e v m os incomentariisPaulinis. Eft,mquieas,reueraa~

&

1.

micus ipfaluceiucundior germanum dico, &ne mireris. Eftenim nobisfilem hunc extinguiiucundtus ,quam amicorum confuetudinepriuari,iucun;

dius in tenelsris agere,quamfweamicisejfe.

Et quomodo \ dicam. Jguia multi folem iftum videntes in tenebrisfnnt : qui vero amicoru copia adepti

funt,necin ajfliclionibus quidem triftitiam habent, De Spiritahbus amicit dico ,quinihilamicitu praponunt, Et infira. Jguammthivoluptatemoppones ,fiueturpem ftuehonejlam 7 Omnes excellit ea,qua amiciti& esi; etiaft eam dixeris,qu* melliseft. Fit enimfaftidiofum mel, amicus vero nuni}uat
-.

quin magis crefcit illius defiderium,tta vt illius yoluptas nunquam faftidtu


patiatur.

Hxc

Chryfoftomus.

Concludo cum

La:Iio Ciceronis.

gutspotefl ejfe vita vitalis, yt ait Ennius, qui non in amici mutua beneuotentia cenquiefcat ? quict dulcius,

quam habere quo cum omniaaudeas


tantusfructusinprojperisrebut,

fic lequi

vt tecumi qui

ejfet

ntfi haberes, quiillis

aquet ac tn

ipfe,gauderesf

Capyt

t%

AMICITU
C
A P V T

V.

G^ujbus mediis amicitia ineatur y conferuetur

& augeatur.

H. in Mich +

c.

j4

Tsi ha&enus

fatis

multa de amicitiadieta, mediatameri nonvi

Scepift

e; 'denturomittenda. VtenimS. HieronymusfeIegil]eincu;usdar


controucrfuteftatur, Amicus diu qusritur, vixinuenitur, dtfficileferuatur. Principio ergo ad amicitiam cum viris bonis contrahendam ha:c cautio praeat, vt explores vitam moresq; futuri amici, iuxta

i.

Ioan. 4.1.

fcepiA.s.

confilium S Ioannis Apoftoli. Probate Spintusji ex Deojint: EtSenecx adLucilium. Omfiiacttmamicodehbera,feddetpfeprius.Si amoredi.

gnusfuerit.Mediutnprimumfk Amor. namcumamicitianomenfuum, teftc Tullio, abamore mutuatafic, meritoeiusdem beneficio

remnommi fubiectamvenabitur.
C. de amic.

z.

Beneuolentia. LsfmicitiaficriC,

A.C

J3-

Iib.j.c. 10.

primo ofFciorum, ex beneuolentia Affkbilitas, dequafupradictum. ^.Liberalicas. vndc fonte procedit. 3. Rornani, tefte S. ^uguftmo inlibrisdeciuitate Dei, magis dandis, quamaccipiendisbeneficiis amicitias parabant. j. Virtus,nec euim

dem, aii&ore

S.

Ambrofio

libro

nifiobvirtuteminitur. Hoc medium tradic Chryfoft. homilia 40. in ActaApoftolorum. Jt(idAnquit,facitamatorem corporum \Corporis

Cic

dc.

amic.

animas faciamus pulcras ejr luculcntas ejr nosmutuo amatores. Ncn ennnfeium eportet amarc, fed etiam erimus iffter amari p rtmU mhscciiremusvi amemur,eritq\fecundumfaclufactlli:r.um. SimuspuUriacbonii&itafimperhabebimusamatores.HzudlecmLxliluculentia&formofitasitag.
%

&

us. Ntbil ^itjft amabilius virtute ,nihilqttodmagis alliciat homines ad di-

feonij.

ligendum,quippe cumpropter virtutem ejrprobitatem eosct:am,quos nunquamvidimus,quodammodod;ligamus. 6. Medium eft, facilitas inadmiaeudoalioadamicitiam. QuodtraditS. Auguftinusdevcrbis Apoftoli Nullius .inquiens repudianda eft amicitiafeft ingercntis ad ami.

citiam copulandam,non vtftatim recipiaturfedvt recipiendus optetur, attj. ita tracJeturyVt recipipofftt Illum enim receptum in amicitiam pojfumtis di.

cere>cuimnia confelianoftra refundere audeamus Etf(it qutsquam ,quife non audet ingerere adamicitiam faciendam cum aliquo noftro temporah ho-

noreaut dignitate reuocatttr, defeendexdum eft adeum,

ejr

offerendum

tlli

quadam
audet.

comitate ejr/ubwijjror' anima

quodpetere per femetipfum non

Afermt

Conferuari&augeri cademamicitiapote&.primomediis I. iamnumeratis.2, plerifqs amicitixlegibus. 5. tolerantia Jeuiorum defe&uum amici nam vt loco iamciutoidemAuguftinusfubiuxir.

55

Ma " 9l& quiefcamus.per charitatis tolerantiamperducamur. aitenim. Noneftopus fanis medicusfedagrotantibu*. Dixi,leuiorum,nim(i grauioresfinc de*

Aimdnet Domtnus nofter IESVS chriftus,qui nos vult eftci imitatoresfuos, yteim infrmatoleremus, vt adquxdamfana,in quorum deleciatione ac

fe&us&incorrigibiles,difIuenda magis, auclore Catone,quamdifcindcndaeftamicicia ,nifiquadam admodu intolerabilis iniuria exar/erit, vt ne% retlum, ne% htneftumfit, nefa fieri pojfit\vt nonftatim attenatio, Cauendu tamen erit, ne nonfolum amicitia depo diftunclioq^faciendaftt.
fta,zi t Lxli us fedinimicitia etiamfufcepta videantur : nihilenim turpius, quamcum eo bellumgerere,quicumfamitiaritfrvixeris. Ioan. Caffianus
Caffc*.

monachis fuis pro farra re&a praftanda amicicia ac fomedia fingillatim prxfcnbit. I. vt firmumfundamentum iaciant in contemptu fubftantise mundialis& omnium rerumetiamviliffimarum,quashabent, defpectione.r. vtitafuasvnufc quisq; refecet voluntates, ne fuis malic, quamproximidefinitionibus obedire. j.vc fciac omniaeciam quxneceflaria 8c vtiliaxftimat poftponendabonocaritacis &pacis.4. vccaueaciracundiam, qua: matereftdifcordiar. j. vc iracundiam fratris aduerfus feeciam fine racione conceptam curare ,a:queac fuam, deflderet. 6 vtfe dehoc mundo credatquoditie migraruru,quodgenerale vitiorum omnium perempcorium eft. 7. vceciam in opinionibus ad inrellectum percinentibus fugiac contenciones 8. vt nunquam fuo plufquam Cap.i9.1e.11.
eollacione
1

6.

cietate aliquoc

fracrisiudicio fidat, nedecipiacura diaboIo,8cferuet illud Apoftoli.

R m tIi>

Honoreinuicemprauenientes. NamPauIusipfe,licecde cado vocacus non fidens praidicationi fui Euangelij, Hierofolvma abijt,vt cum

coapoftolis Secreca examinationeillam conferret, vt eft ia


epiftola

ad Galacas.

Hec

de Amicicia

cum ho-

CaLu,

minibus.namde AmiciciacumDeo, agemus titulo,deFamiliaritatecumDeo.

n D E, V. Beneuolentia. Charitas
tascumDet.

itt

Deum

& Proximum* Familiari-

BENE-'

B E

V O L

N TIA.'

B
BENEFICENTIA,
VtdeV, Liheraiita*.

BENEVOLENTIA.
De nomine beneuolentia, origine, dignitate, necefiitate, effeffis & medm quibus augeaiur.
}

Tho.q3i.

^^S^^jVod adnomen attinct, Beneuoleniia-, auctore Clemen^^^.fexE Alexandrino libroprimo Paedagogi, nihtl altud etf y
tK^^J&quam yotuntas boniproximifuipropter tllum.
jfe^^S&quinasvultnon
eile

4-

S.

Thomas A-

Ambc
jj,

Jv

fpecialem virtutem, iedadtumcharitdtisinter;:;um,quovolumusbcnefacereproximo,iicut benericentia eft aclus externuseiusdem, quo reipfobenefacunus. Cascera furne.musexhbroprimoOfficiorumD. Ambrofij.

r. i

n e

m his verbis defcribit, Beneuolentiad domefticis pritd


eft, dfilijs,
art,

mum proycla perfinis,


Eruntambo

parentibus y fratribusper comunciio-

num gradus inciuaatum peruentt


dixit.

bttum,

& deparadfo tgrejfa mundum

repleutt. Dent^. cum in viro ejrfemina btneuolentem Deuipojutjfet ajfeclum>

credidtt: quoniam

in vna carne ejr invno Spirttu. Vndeje Euafrpenti qua beneuolentiam accejnrat, effe maleuolentiam non opi-

a'~aiur.

>">*

Dignita
lentia, inquit

indehquet, quodquicquidprseftantise eftin bee/i

ncficentia veluberalkate, ea a beneuolentiarlaudefumitur. Eeneuo-

idem,

fem bencficentiavel liberalitatis:

nec enim fatis

^Coi 57.
j.Cor.9.17.

e kenefacert) n:fi ft

idex bonofonte, bcc eft, ex bona voluntate prcfictfcatur.


dthgit Deus.

Hdarem enim datorem

Namft inuitusfacidsjpus. tibi merces


In reddendo (jue^

effi Sivo/ensbocago,aiiI>giu\\is. mercedembabco. i^fjfecJusdtuittmcol-

lationem, aut p-auperemfacit, &pretia rebtts imponit.

beneficioplusanimustfuamcenfm operatur, magisq prxponderat beneuolens tia,quan*poffibiUtasreferendimuneris.Magnaigiturbentuoltntia,cmaeti-

amji nthtl conferat , plusexb.bet, ida.facitfine vtlofui dtfpendjo

& lucro 0-

mnium. Ettdeo beneuolentiapraftatfupra ipfam


Sca.cf

Uberalttatem: ditiorhae
,

moribus,quamilla muneribus. vbtdeefi ttberalitas

btneuolentia manet.

Haudfecus
benefkiis.

philofophatuseft, L.

Annauis Senecahbro primode

Nonptteft, inquiens, benefctum

manu tangi animocemi,

mr* Mukum-wterejtnttrmatcrianiheneficiid? bcneficium. Ita^necan-

rumt

benevolentia:
,

%7

Tttm neeargentum, necquicquam eorum,qu& dproximis accipiuntttr, bene-

Etpaulopoft. guideftergobeneCap BeneueU aclto trihuens gaudium , ca^iensq^ tnbuendo, tn tdquod fieium facit prona, &$ontefuaparata. Itaq^ nonqutdfiat, aut quiddetur , refert y fed qua mente tjr antm, Animus efi, quiparua extolltt,fordida iSuslrat, Sicut nec in viciimis qutdem Itcet opima fint, aurofyprafulgeant Deorum efi honos,fedpiaacredavoluntate veneranttum, hLec ijj* Sequitur neficiume(l,fedtpfatrtbuentisvoluntas.
?
,
,

'

tfc

';

cefluas.

NecessiTatem
minum
offL-iis,

Ambrofius probat ex quotidianis ho Capp

ad inftituendam vitamneceffariis. Ttffe, inquit,** v'u homtnum beneuolentiamjanquamfolem e mundotuleris , tta erit: quia
fine ea vfus homtfiumejfenon potefi ,ytperegrinantimcnftrare viam,reuod>ferre"h Jpittum aquam de aqua profluenti dare lumende iumine accendere. Efi ettam tiU benetiolentia itberahtas, vt fi quedhabes dcbttoris chtrographum fctndens refittuas, nihil d" debitore confecutus debiti. Konigitur mediecris vtrtus,de qua fibiplaudebat Iob dtcens. Foris autem,

care errantem

non habitabat hojpesjanua meaomni venientipattbat. Exetnplo quoq,fui,


{

b, Jt %%,

in debitorischirographo

rejittuendo facere nos di bere Iob fanlius admonet.


,

Nam qui habet ,non

mutuatur: qui non habet

non hberat Syngraoham.


,

quam potes cum benenolenti& taudefine damnopetunia reprafen tare \ Effectv s beneuolennx lunt hi , eodem au&ore. Bene- ^ uolentii, vteommunis qutdam parens omnium,-\\x,amicitiamcontiet7it
Quld igitur etiamfi ipfe non
exigas,afiaris h^redtbus referuas
fjr

copuUt.incenfiltJsfidetis. in profperisUta ,intriftibus mcefia Vtvnuf-

quistj;
ejfet

beveuolmtis fe magis quamfapientis credtt

confilio

prudentior, lonaths tamen ittnioris confiljs

vt Dautd cum acquiefcebat, 2. Habct


\

1
'

infe beneuolentia etiam fortitudinem.nam cum amtcttia ex benevolentix fonte procedat,non dubitat pro amico grauiavit*. fufitnere pertcula. Etfi

Arift 9 .hc
Ec<.li iz.

j.

rnaU miht ,inqmt\euenerint per

tllttm ftfitneo,
4..

Beneuolentta ettam
ftcit ,vt

C3 ?' }4*

gUd um iracundtz
vtilta magis,
fiat ex f/luribus:

extorquere confueuit.

facit, vtarnict vulnera


jr.

quam

voluntaria inimici ofculafint.


etfi plures

vnus

quoniam

amici fint,

vnum

fiunt, in qutbus

ptioies in a-nicttu gra*as

vwtt Spiritus &vnafententiaes~}. 6. Simuladuert>muse(iam correeffe, qnx aculeos habent, dolorem non habent t Co uiungimur enim crnforijs frmontlus, fed beneUoientU dtletlamur
7.

fedditate,

Ai psmnam,noiomttbu<eademfempe/-ofiiciadebe/efur,
fjr

ec verfonarum femper fed plerunq^ caujfarum

temporum

prxl.ttio-

mesftnt, vt vtcinum quis interdum ma?ts, qttdm fratrem adtuuerit.

tt
ftoa.t^io.

benevolentia:
&

Salomon dicit. Mclior eft vicinus inproxinto, qu/mfrater lon. guoniant babitans. Et ideo plerumfe amicife beneuokntia quis& committit, qudm ge jratrisneceffitudini. Tantum valet beneuolentia,vt plerum^ \ignoravincatnatura. Reftant Media. e d i a ad augendam, conferuandamq; beneuolentiam idem i.

San&us non

tacuit. Augetur^ zk, beneuolentia catu Ecclefia ,fidd con-

fortio,initiandiu;ietate,percipienda gratia necejfttudine ,myfteriorum com-

munione. HJcHnim etiam appet/ationes necejfttudinum reuerentiam flio ,

rn'

'

'

rum, aucloritatem ejrpietatem Patrum,germanitatemfratrumfbi vinditant. tjMultum igitur ad cumulandamjfetlat beneuolentiam necefftudo gratia. t. Adiuuant etiampariumftudia virtutum Siqutdembeneuslentia ttiam morum factt ftmilitudinem. Deni% Ionathas filius regis imitabatur Sancli Dauid manfuetudinem, propter quod diligebat ettm : Vnde ejri//ud.

Cum Sanftofanffus cris,nonfolum adconuerfationem fdetiam adbeneuolentiam deriuandum videtur.

Nam vti^ &filii Noe fimulhabitabant ,ejr

non eratinhismorumconcordia,Habitabant etiarr.tndomopatriaF.fauejr


lacob.Jeddtfcrepabant. 7{on enim erat beneuolentia inter ecs,quxfibipr<efer-

retalterum Sed magis contentio,quaprari/>eret benediclionem.


:

Nam cum
compu-

alterprdurtts i altermanjuetusejfet, inter dtfyares mores

ejr fludia

gnantiabeneuolentiaeffenonpoterat. Adde quiafanclut Iacobpaternxdege-

nerem domus virtutipraferre nonpoterat. ^.Nibilautemtamconjbciabile,

quam cum aquitate iuftitia que velutcompar (jrjbciabeneuo/entia facit,vt


:

eos.quos pares nobis credimus, diligamus.

Deniq;, quxmediaad amicitiamcolligendam;,valent,eademvalerepoteruntadbeneuo!entiam.

VIDE F.AJfabilitas ,^imicitia,Charitas

Hojftitalitas Liberalitaf,

c
C A
S

T
P

T A

S.

V T

I.

Quidcaflttatlsy <velquodidem efl3pudicitU,aut

continentia nomine intelligamus.


intelbgimus virtutem -^quandamtemperantiff omnibusChriftianisadfalutcnesceflariam.nempecm quxrepugnatvitiolibidinisvelluxutia?, quam Apftolus vocat fandir7cationem,veIianchmoniam. Haceft voluntas DEl, inquit in priore ad ThefLlonicen-

ilAsTiTATis nomine gcneratim

j.Thef4. Jt

C A
vnttsquisfy

T A

S.

*5

eenfes, fancliflcatio veflra, vt ahflineatis vos

d fornicatione , vt fciat Hb 11.14.


ejr

veftrum vas

fuum

pofftdere in fianttificatione

honore,

t <fc exhor.c.

Hebraeos. Pacemfiquimini cum omnibus,& qua nemo videhit Deum. VndeTertullianus. Affitce epiftncJimoniamfine
noninpajfionedefiderij. Et ad

fie/asPmli, omnespropudicitia,pro caflitate ejrJanc7itateprs:tedunt,omnes


ejr lafciuu,&hbidinis negotia iaculantur. guiddenify ejr Thefi falonicen/ibusfcribitlAduocatioenimnoflranoexfeduc7ione,neceximmun-

in luxuria ,

Caf.lib.rf.cij.

dttia.

EthacesJ voluntas Deifanclimonianofira.ahfiinere vos dfbrnicatio-

e,ejrc,

Et loan. Caffian.inlibrisinftitut. monaft.

7<(ejbrte Apoftolus

duhiumnebisrelinqueret,ve/(.bfcurum,qttidnamfanc7ificatienem voluerit
appetlare,vtrum iuflitia 3 an caritatem.an humilitatem.anpatientiam }ia-

mntbus enim ifiis yirtuttbus creditur acquirifianciificatio

infiertejr mantfiefie

defignat, quidpropnifiancJificationem yoluerit appellare.

Hac es~t voluntas

Dci Jandificdtio vefira , vt abftineatis vos jnquit\afornicatione ejr honcre, ejrc. Videquibuseam laudibus profequatur\honorem vafis ,idefl,corporisnofiri\&fianclificationem
derijeft tn

eam appellans.

Jgitur econtrarto\quiin pafftone defi-

ignominia

& immunditiacojtfiit, & alienus dfitncJificatione yerHeb.1t.14.

fatur. Tertio quoque pofl pauca infert,rurfiusfianc7imoniameam pronuncians. Non entm vocauitnos Deusinimmunditiam.fidinJanc7ificationem.Et

paulo poft. Aliudadhuc fimtlehuicpratermijfum eiujdem Apeftoltteftimonium ponam. Ad Hebraos namq^ficribens : Pacem , inquit,fic7aminicum 0mnihus,& Janfiimoniamfine qua nemo videbit Deum. Hic quoque euidettterfine fanc7imonia,quamfo/et integritatem mentis,vel puritatem corporis

appeilarepronunciauitDeumpenittssviderinonpoJfe. Siquidcmejrhicfimsliterinfert, eundemfienfium explanans, Nequisfiomicator, autprofanus,

Chry/bf.in

vt JJ

hon

1.

Ejau.

Eadem

verba ante

eum cxponcns i. Chryfoftom.

ita fcribit.

Vide quomodoPaulus nufiquam de alia quapiam re adeo vehementcr\chjcure ,


aclatenter /oquitur^at^deifia.

cemfieclemim

<%uemadmodum& altbtficribins d'Ctt,Pacum ommhus\ejrJanc7ificaiionem,fine quanemo Dcum videcjr

Ti

bit.Et quidmiraris\quedvhiq\ dtfcipulis de hac refirthit.quade


:

Timotheo

fcrihens dixertt in multa teleranttajn ieiuniis, in cafiitate ejrpuritate.Etin

multis locis hoc inuenire licet^ in ea,qu adRomaves eft eypafipm in omnihus vbtqueepifiolis. Reueranamque qucfiuis hoc malum corrumpit ac perdit.

Et quemadmodum porcus in caeno volutatus,quocunque ingreffusjuerttjomniajcetore replet, acfenfius graueelentt ftercore


tmbtiitjita drfcortatio malum efi,qucd

dtjficileabluatur t

<$&>

CArvT

50

BENEVOLENTIA.
C
A
1

T
>

II.

De Conditionikus caftitatis
Acift.7.

cfuatenm 'vera

&

Ethie*

(alutaris ^virtm eft. J


t genti es virtute caltitatis non agnouerut,neAriuo= quidem.quinimisanguftistcrminiseamcircumfcTibestan* tumagnofcic viam effs advirtutem. Primicau{aeft,quian"decarueruntjfinequaimpoflibi^ejft^tefte Apoftolo,placereDco.vndeTert. de cultu f. minarum./4/fzMw nattsnum abesl confcientiaver&pudicititt quianihdveruminbis ,qu&Deum nefciuntprafidem ejrmagiftrumveritatis, Nam &fiqua in gentihbtis pudtCitia credtpoteft, vfy adee eam imperfeclam incondit-am ccnfiat, vt ttcet animo altquat-enus tenaxfui agat, in babitus tarxenltcentiafefe dtffoluat. Et Auguftin.lib.i.denupiiisc.4. Cumvirtu-fitpudtcttia, cui vtttu contrartum eft impudicitia fmnefque virtutcset~ iam ,quaper corpus operdturjn antmo habitent.quomode verarationepudicum corpus afferitttr,quando d verc Oeo tpfe animttsfornkatur} ^uamfornu cationem fanSlus illepjalmu< accufat, vbsdtcit, Ecceenim ,qut lengejefacittnt d ttrperibut\perdidtfti omr/e',qut fornicatur abs te Vera rgiturpudititia',

PH

losoph

te!es

TcuuUnitio.

&

Hom.14.2s.

fiueconiugalisfiue vidualis fiue vtrginalis dicenda no efl.mfiqua vera ftdei

manctpatur.

Cumtmm reclo iud'ctopr<eferaturnupttisfacrata Virginitas,

quis nonfobria mente Cbri/iianmctiam non vni viro Cbrtfttanas Cathohcat

nuptas jionfohtm Vefialibus fedetvam harettcis virgimbus anteponat? Tanttim valetfides,dequadtcit Apcftolus,
r6lm.71.2y.

Bcracp^t.

omne quod non eft exfide.peccatumeft. Et dequa itemfiriptum efi ad Hibr.iOsySine fide mpcffibde eft ptacere Deo. ALTEB.A,quiacaruerintcaritate,il', eqianihilomniaaliaoj erabonaeodem Apofto'0 tefte,profunt .^/wr//^,inqnitS.Bernardusad Senoi.eafem Archiepif.opum Hearicum, vemijiatefuicafittas eminere appareat\fine charitate tamen necprecium babet necmeritum. Nec ^uodenimabfiiue illa bonum fitfcipitur rfides ?fid, necfimontes fnirum. transfirat. Sctetia-fidne dia quidcm,qux lingua toquittsrangelorttm. Martyrtu-necfitradtdero.tnquit corpus menm ita vt ardtai Nec af)fij illa qucdttbet bonufiu cipitur nec cum dla quMtbet-exiguum rejputtur. "Cafiitas (ine
Ittcet.

charitate iampas eftfineoleo. S^btrabe oieumja/tpas rtcn

Tullc chttrt-

tatem ,eaftttas nonplacet,


T-ejcti a cauf.e:r quiavmbramtantttm ?c fpeciemquand.-mejfcernamca(titJti^noninterr.amvirtu:emhjbuerunt,v> bene CherernonapudG:iIhnL>rn !,'oio &.iturdi ens. Pnmt 1 i <f+hosneqs.aquarntrededum eft talem amrn ta!iiutem t qn.tfis d/tcbu ex/gitr,ajfe)
:

>.

'

Caffcoll.15

c.j.

cuies .quibus imungitttr ,

ytnenfblumfjrmcAJofedneimmHndtttaqutdem
nomi-

B E

E V

O L

N T

Al

ji

wmlrieivrin nsti?. Habuerunt autcm ilh quandam f*e?f <*, ide!i, portiuncttUcafl^tatis idefl\abflinentutm carms ,vt tantum dcoitulibidinemcoerceret;*-^*'

bancautem internam menfn pcrfec7am,acperpetuam corporis purttatem, t;o dicam opere affequ! r fdnec cog!tarepotuerunt,Beniq,famofiffimus tile ipforu Socrates,hoc,vt tpflc or.ctUbrant de fe non erubuitprcfiteri. Nam cu intuens
ettm quidarn Phyflognomon d'xijfet
rorutn, ejr trruentes

o^tk 7w$i<?

.-

tctdi corruptorispue-

tneum dtfapidt eius vlcifci illatu magiflro vekent conui-

tium indignationem eorumhacd^citHrcomprtffiJfefentcntta. awtKo9-e i-m^t tiprydp cifb.' oi-pnx^, idefl quie,cite,fodales : etenimfum,fidcontineome. Apertiffime igitttr nonfilum afftrttone noflrafedetiam ipforu proftjfione

m onflra-

tur , confummatione tantum impudicitiaJdefi,commixtitnts turphudinem


violenta ab illts necejjttate compreJfam s non tamen defderium de cordthus eo-

rum, ejr obktiationem illiuspajfionis exclufam. Quod aute caftitas vel pudicitia. potiusfitanimivirtusquamcorporis, cumaliis Patribus clare non femel docet S. Auguft. vt in li bris de ciuitate Dei, cum agit de iis quoru caftitas vi alafciuisviolata eft. guistande, mquiens,fanamen?e
ptttauerUfeperderepudtcitiafiforte in apprehenjaejropprefia carnefua exer-

ceatur ejrcxpleatur hbido nonfna\ Si entm hoc modopudicitiaperit, profecJo


pudicitia virtus animi hterit,nec'pertinebit adea bona,cjuibus bene viuitur,
fedtri bonis corporis numerabitunqualiajunt vires pulcritttdofanaintegra^

vaktudo, acft quidhuiufcemcdt efl. qua bonaetiamfidiminuantur, bonam iuflam^ vitam omnino non mwuunt.^uinettamfancfa continentia bonum tft, cum immunditia carnaltum concuptfcentiarum non cedit,ejrijum corput fancltficatur: rjr ideo cit eis non cedere inconcuffa intentioneperfifltt.-ncc de ipfo corporepent cafittas, quiaeofanclc vtendt perfeuerat voluntas,ejr quan'

tum in-ipfo efl,etiamfacultatt

Qvarta caufa eft,

quia intentioeorum pura &: finceranon eft/ o-

mnia.n faciunt,vtvideaturanhominibus,8ct;ovtplaceantDeo.Vn6&S.k\xgn^\\b.^.\n\\A\inum.NoneratinEthnicisvcraiufti{a,zu^uia A^t^. non aclthusfedfinibuspenfantur cjftcia. Et inf. a expor ens verba Chrifti. Si oculus tuus nequam efl, tctum tuum corpus tenebrofum erit. hunc oculiijnquhagnojce intenttonem, quafactt quifg. quodfacit ejrperhoc difce Matth.s.sj,
eu,qni nonfac tt opera bona intenttone f.dti bona, hoc efletus quxper dtleclio-

rtemoperaturtotum quaflcerpus quodtllis velut membris opertbtts coxftat>feefl plcnum ngredtne peccato um Cum hac doclrinaconuenit,quodC]emens Alexar,drinus,cumqua:damEthicorL-mexem- ciemJib.j. pa recitaflet, qui aVer.ereEbftinuiiTcat, inhasc verba concludit. faom,

nebrofutjfe, hcc

^uare neccafiitas eflbcnumcjr exvirtute, nififatpropter dded:otiemit$ Deum Et quod S. BERNHAovsin Cantica fciipfit. Conttnennon habet n.entum apudUEVM ?qua gloriam requirit humanam: U*
idco^g

B.fttcxt

jt

C A

T A

S,

ideo maximeopuseUetiampuritateintentionis,quafoUmens veftrdDeo

&

placereappetat>& valeatinharere.

Capvt
Cypda.

III.

De trifilicigenere Caftitatis.

Patres triafcrefaciuntgeneracaftitatisjprimamvocant
,

Vir-

^*ginalem,Iecundam vidualem tertiam conmgalem. S. Cyprianus deBoao pudicitix.Pudicitia,inquit,pr'tmum locum in virginibus tenet,fecundum in continentibus, tertium in matrimonijs. Verumin omnibus matrimoniorumfidem tenere laus efi glortofa eH cum gradibttsfuis. Nam inter totcorporis beUa:& matrimonio de conlinentia modum (latm(fe,maio-

&

Amb.lib.

3.

risvirtutiseTl,dumctiamlicitareiiciuntur. S. Ambrofius,de Virginibus.


Eft Ecclefix ager diuerfisfaciidtts copijs. Htc cernas germina virginitatisflort

vernantia: illic tanquam in campis (ylus, viduitatem granitatcpoUentem, alibi

tanquam vberifruge coniugij Ecclefafigetcm reptente mundi horrea ac


Nec improbum igitur , nec nouum tnteEtlibrode Viduis. Docemur tripliCem caftttat is ejft

yelutimaritatavine<e,frttbustorcuUria lefu Domintredundantia ,in quilusfidelis coniugiifruelus exuberat.

gritatis eslftudium.

virtutem .Vnam conittgalem,aliam viduitatis,tertiam Virginitatis. Non enim aliamficpradicamus excludamtss ali.ts Suis quibufqueprofeffionibus

&

iflaconducunt. Inhoc Ecclejiaopulens dfciplina, qucdquospraftrathabet, quos reijciat non habet. atqtie vtiaam habere nunquam poffit. Itatgitur vir-

ginitate pradicamus,vt viduas non rcijciamus.it a viduas honcramus,vt(uHier.in


c.ij.

w honos coniugio refiruetur.S.Hieronymus exponcnspztibohmChriftidefru&aleminis,cuiusaiiudquidemcentefimum,a!iudfexagefimum^iu&verotnccCimiiv&ptotuXit.Centefimumjnafiitfruclumvir-

Lib.i.

& continentibtis,trtcefimum matrimonio deputamus. Etinlouinianum. Centefimus,&fexagefimus&tricejimus fruclus, quanquam de vna terra & de vna femente nafcatur tamen multu differtin numero. Trigintareferuntur adnuptias. Nam & ipfadigitorum coniunclio quafimoUtfe complexans ofiulo,&fiederans maritumpingit & coniugem. Sexaginta veroadviduas & qt-odin anguftia & trtbulatione
ginibus ,JexageJimum viduis
cajlo
,
,

VideMarian

Vnde &fiuperiori digito deprimuntur : quanto^ mator eft dijficultas experta quondam volitptatts illccebris abftinere, tanto maius eBprarniin um ^ Porro centejimus numerus diligcnter qusfo leclor attende definiftra ad dextram,& eifidem quidem digitis, fi d non eademmanu ,quitransfertur
Jkntpofita
.

btis

in Uua nuptafignificantur,

& vidua,arculumfaciens exprimit

yirgini-

Aug.c.**.

tatiscorenam.

AddoS. AuguftinuindeS, Virgintateitafcribente, dc eodem

J **&*8& &*'-

C A
eodcm

T A

S.

jj

frucTru. ^uicquidfignificetfacunditatiiilladiuerfitds,viderint,qui

melius hac,quam nos ,intclligunt :fiue virginalis vita in centenofruclufit, in

fexageno vidualis, in triceno autem coniugalis./tue centenafertilitas martyriopotius imputetur,fixagena continenti, ejr tricena connubiofiue yirginitas accedente martyrio

centenum fruftum impleatfola vero in fixageno fit,

coniugati autem tricenumferentes adfexagenumperueniant,fi martyresfuerint-fiue tjuod probabilius mihi videtur,

quoniam diuin grati&multafunt

i.Cor.ix )t
a

munera,fjr

efl

aliud alit maiusac melim.vnde dicit Apoflolus: AZmulami-

ni autem dona meliora, intelligendum eBplura effe, quam vt in tres differentias diftribuipo(ftnt,&c. Sei Dominumtres arbitror voluiffe fruttificationis commemorare differentias, cateras intelligentibus reltquiffe. Harc ille. Qua: expofitio Auguftim veriffimaeft,narn prarter caftitatem virginum,

"

,J '

2J '

viduarum 6c Coniugum , certu eft dandam efle caftitatem Clericoru, & Monachorum,quxadvirginaIem Sc vidualem referrinon queunt. quia S. Patres vtramq; tantum fere attnbuunt foeminis Deo dicatis. Deinde perfeclioreftcaftitas clericorumreligioforum, quamnonreligioforum clericorum, vtfunt qui coenobiticam vitam
runt.Sc voto caftitatis

non elegenon adiunxeruntvotumpaupertatis&obedi-

entiae.Nam Auguftinuslococitato Virginalemcaftitatemfan&imonialium prxfcrens caftitati virginum facrarumin fecuro manentium ita loquitur. Deinde vbiponimus, quod multiac multst, ita cu/lodiunt continentiam virginalem , vt tamennon faeiant ,quaDominus ait. Sivisperfecftti ejfc, vade,vende omnia qu& habes ejr dapauperibus,ejrhabel/is thefaurum in catlis, ejr venifequere me, Necaudeant eorum cohabitationifociari,in quibus nemo dicit aliquid proprium,fedfunt eis omnia communia. Nihilne putamutfrucli/tcationu accedere virginibus Deicum hocfaciunt^.LMulta ergofunt
iona.&alijs alia clariora acjuperiorafingtdisfingula.

Mattiy.ij;

'

'

2*

C
DIgnit atem

A V V.T

IV.
(afiitatis.

Dedignitate ^pr&flantia Virtutis

virtutisCaftitatisobocu!osponitSpiritusfancT:us

indiuinisScripturis.Primo,dum ait apud Ecclefiafticum, Omnis zcdii.6..20; ponderationoneB dignacontinentis anima .Secundo.dum caftitatemnu''^ merat interdona Dei. Decontinentia,ait Ambr.vel potius B. Profper de Vocatione gentium, quodex Deihabeaturmunere,eademfiriptura/ic loquitur. Vt fciui,quia aliter nonpoffumeJfeccntinens,nifi Deus dce.&hocsipiii.
ipjumeratfiipientUJcire, cuius
effet

hoc donum. Cuifententia Pauli Apoftoli

doftrina concordat inprima ad Corinthios hacfiribentis. Volo autem omnesi.Cot-f.j.

homines ejfeficut meipfum,fed vmsquij^proprium habet domm ex Deo,alius

fic%

54
fic,altm vcrefrc,

C A

T A

S.

Deminm vero in Euangelioficundum MatthaumhtccdeconiinentU dono infimtajfe narratur. Dicentibm namque difcipulis fuis,fittaefi caujavirt ctmvxore ,non expedit nubere Dicittllis lefm. Nonomnescapiunt
.

iierbumiftud fedquibmdatumefla Patrenoflro. Hecille.


Giii!t"'

Adhax

Paulus

inepift.ad Galatas continentiam


r,:ne$ virtutes,

& caftitatemnumeratinterfru&us

fpintus.Quem locum exponensS. Hieron.librol.inlouinianum. Oak, Spiritm, quafifolidtjftmum fundamentum ejrfublimecuiejrprotegit.

mencontinentia fuftentat
eb n

p-di^
Tctt.l depudi.

Eandem

fufe

amplihcantS.PATR
demm,

es. PW/V/V/W,inquitCyprianus,

etthonor corporum., ornamentum morum,fanQitas fexuum vinculumpudvrifyfons cafiitatis,pax

concordta caput. Pudicitta feliota not,

eft

cui

placcat

nififtbi. Pttdtcttia

femter verecunda,

dum

innocentta mattr

efi

Pu-

dicitiafemperornaturfolopudore,benefibituncconfciadepukhritudinefiimprobis dtJflicet.Pudtcitia nihtl ornamentorum

t.

tom.i.

qmrit ,decmfuum ipfa efi, Hac noscemmendat Demino, conneclit Chnfio, beata ipfa beatos efficiem apud quofcunq habitare dtgnatur-.quam nunquam accufarepojfunt ,nec qui eam n r hahent: venerabilis etiamhofiibusfuis, dumtllam multo magis mirantur ,qui tam expugnare nen/>oJfunt.S.E,phrxm fermonc de Caftitate.O caftitasma-

&

ter dtkcltonis ,ejr angelicavitaratio.


kn.59.45.

cafiitas,
,

gtttture,

hdarique ajpeclu,

cafiitas

qu&mundo escorde, acdulqua homines angelts fimiles red-

dis, Ocaftita>s,qua

De:amicumitaexakaftiinpatri/texterna,vt ejreosqme-

merant ipjum rtdimeret, Ocaftttas,donum Dei,benignitatis,difciplina,cognitionififrpkna. Ocaflitasportus tranquillus infummapace acfecuritate confiitaNaziaat,
'

tm~&c.Gce%.

N mzndepmpzmmamore.Praclarares
ipfiq^

efi caftimonia

Cor 7-

yirginitas, fidem arroga Paulo de his rebus leges infiituenti , ac malrimanii


virginitatts caujamiufie incerrupte^ difceptanti
nafcenti, vt

& &

etiam Jefuexvirgine

&procreationem honort afficiat

& virginitatcm henorepraferat.

Praclara resek continentia.mcueat te Dauidu aucloritas,qutvt aqueBeth%


e

S,iJ '' 7

leemiticiputei copiaipfifaclaeiibibere noluit\fed eamtantii libautt , necfitim

Juamper alierumcruore explerefuftinuit Et in budemBafilii Eximiaresefi


.

virgtttitas

& caltbatm,M^. inangelorii naturafingularis ordine debet cenjeri:

yereor enim dicere, chrijii, qui cum propter nos procreattts procreandus effet,ex virgineprocreatur, virginitatem legeprtefcrtbens, vt htnc abditccntem%
"Lactti.f.oij.

acmundumcontrahentem,velpotimmundum admundumtranfrrittentem, prafentem nimirum ad futurum. La<5hnt. de vero cultu,agem cie c.^ftitare virginali, J^ued continentia genm, inquit, quafifaftigium eft,omniumfyconfummatio virtutum. Ad quafi quis*nitt,atq,ektclari potuerit, hunc feruum Dominus huncdifcifulum magifteragnofcet, hicterram triumphabit, hicerctccnfimuis Deo,qui virtutem Dei ccepit.Hac quidemdijficilia videa* tur,feddeeo ommbmterreiiitermccelu wparatur. Ioan. CaliianJib. tf.in'

ftitut

CASTITAJ,
quam adhuc interradegentts habent fecundum Apojiolum munictpatum
ctlis,

jj

fticut.monafr.Msrik virtttte tamprepriccarnalss hominesJpiritalibus angelis imitatione conuerfationis aquantur, quam merito ejrgratia caftitatis,pcr
in
A.lib.2..*,

qued depofita

corruptela carnali habitura Janclcs promittitur infu\

turum,hiciamincarnefragilipeJpdentesS t AugaQjnlibrisd2ciuk*teDei, caHitatis, vt emnis, velpane emnis eius Uude me Tanta vit eff probitatis ueatur humana natura-.nec vfy adeofit turpitudioe vitiofk, vt totum amittat

&

JenJumboneflatis.S.Bem.epiti.+i. j>)uidcaftitatedecorius?quamundumdc

immundo coceptumfemine, dehofte domefticum, angelum denitfc dehominefacit.

Dijferunt quidem interfe homopudicus

& angelus,fedfelicitate,non vir-

tute. SedetfiiUiuscaJiitas felicior,huius tamenfortior ejfe cognofcttur. Sola eil

lis glorUreprafentat.

qua inhoc mortalttatu loco cr tempereftatum quendam immortaC a v s A s huiusdignitatis& prsefcuitix accurate exponic Baldefanusin Stimulovircutumlib.i.c.i.i/./.S.&^.
caftitas,

&

V T

V.

^Deviilitate virtutis Qtftitati*generatim*

SCyprianvs libro de fingulari tate Clericoru m,agens de caftkacaftitatis vtilitaces,

*te Clericorumvideturin vnti quafi fufcem comportaile omnes fiueinmalis auertendis, fiuein bonis conciiiandis.
eji faniimonia,cJr

Caftitas, mqmt,numen inuiclu

exprtgnatiofortisivfamia,

fortitudtnisfirmitas,

& lafciuiapetulantis infirmit as,probitatts prafidium,ejr

improbitatis excidtu,anima vifforia rjr corporisprada, vbertat gloriarum,&


fterilitas criminum fronuba fanclitatis <jr refudtum turpitudinis finceritatit

indicium,& abolittofcandalorum, exercitium continetitu,&euacuatio tota luxurU ,paxfecura virtutum, ejr debellatio inquieta beUorum tpuritatis cul-

men

& Ubtdinis carcer

honeftatis portus ,

& ignominia naufragalis locus

virginitatistnater,& boftis immunditia,loricapudoris,& Jpoliumprebrojita-

tis,& corruptionis exitium,murttsrigoris,&deftruiiovulgaritatisfeueritatisgladius, triumphator dtJfolutionisoccifor,armaturaviriuetrexarmatu-

&

rafluxorumjntegritatis dignitas,&fornicationis addic7io,cla ritatisfaftigiu,


dedecoris pracipitum : voluntas bonorum operum-,&affttc7io vitiorum,refri-

gorium pudtciti* ,peena petulantia acquifitio triumphorum, drfacinorum detrimentum: requiesfalutis perditionis exiliumwitafpiritusrjrcarnis interitus,flatus qualitatis angeltca ,funus humanafubjlantia. Huius reomnis obfcocnitasfrenatur,ejr compedtbus eius calces furentislibitinaculis
-.

&

dinisflatuuntur.

S.

Ephrxm fermonede

Cafhtate.

caftitas ocu-

jph, ton

lt

lorumfranum qute tenebris ad lucem tctum corpus travfers. O caftttas , qua carnc cafligas , ejr inferuitutem redigis,ac celeftia ve'o iiffimepent tras,
C4ftit#
,

quampoJfidenntttUtificas^ ttranima adcekftia alas adiun-

gis,0

3s
gis.

CASTITAS,
Ocaftitas, quajpiritalegaudiumparis
rjr

& maroremaufers.
&

eaftitas,qu*

pafftones minuis,

animum d perturbationibus liberas.


.

caftitas

,qua iuftot

iUuminas ,rjr diabolo tenebras offundis


patientiam affers.
hens.

caftitas,quapigritiam depeliis,ejr

caftitas currusffiritalis poffefforemfuum

infublime eue-

caftitas,qu& reft injlarin medioamima


.

corporisflores ^vniuerfamq^

domum odorisfragrantia reples O cajiitasprxcurfor at% cohabitator Spiritut H.hb.j.infine._/2r^.S. Hieronymus zdxLttiuslommaxixim.DocJiffimivirivox eft.puc
effe retinendam, qua amijfa omnis virtus ruit. In hac muvirtutum principatuseTt. H*c pauperem commendat, diuitem exliebrium tollit.deformem redimit, exornatpulchram. bene mereturde maioribus, quorumfanguinemfurtiuafobole non vitiat bene de liberis, quibus nec de matre erubefcendum,nec de Patre dubitandum esJ. Bene imprimis defe\quam a con-

dicitiam imprimis

Afm 1.4-9

tttmelia externi corporis vindicat.

Captiuitatis nulla maiorcalamitasesJ,


S.

qudm ad alienamlibidinemtrahi.
pore. Gloriofum
,

Auguftinusinfermonibusdetem-

&

in/ignem interc&teras virtutes caftitas ejr munditia lo-

Matt. $..

cum tenet quia ipjajola esJ, qua mundas mentes hominumpraftat videre DeMm y#de tpjj veritas att. Beati mundo corde, quoniam ipffDeum videbunt
,

acji e contrario diceret.

llli

verb miferifunt , quorum cordafunt carnalicon-

cupifcentia polluta, quia aternas


licaeft vita, caftitas
sp
j-*-

merguntur inpatnas.

Caftitas enimange-

cum

humilitate Spiritus fancJi merttur habitationem,

quam

expeUit immunditia libidinum, dicenteftriptura. Corpuspeccatisfub-

ditum SpiritusfancJus effugiet. Affuefcat iuuenis adcaftitatem, vtjit dignut


Cor

JapientiaDei.Et-pa.ulopoi}. Similiter

& B.Apoftolus admonetnos. Bonum

esJ,inquiens,mulierem non tangere,quaftftatim in tacJupericulum effet. Pulchraeft enim cafta iuuenumpudicitia, ejr Deo amabilis, ejr adomnebonum vBftrmj.
Rom.8j$.

Bernardus de aflumptione B.V. Marix. )ui goprotegente patientiacontinenter viuunt ,ipfibene cum Apoftolo prote/i.tttur dicunt* 6)ttis nos feparabit dcharitate Chrifti rtribulatio, an anguftia,anperJecutio, anfames, an nuditas anpericulum, angladius ? Vides, quamfolidusjit continentium murusiquos neq^ mors,ne^ vita,neq angeli, neq^principatus.ne^pof
f
<j

-^

teftates,neq virtutes,ne% inftantia, neqf fittura,ne% altitudo, neq^fortitudo, T

neq^projundumjtefycreatura altquapoteftjeparare a charitate Dei,quaejl in


Chripolefu.

V T VI.

De vtilitate cafiitatis jpeciatim (omm,qm


abttinent aconiugto.

VTilttatem caftitatiseoum,quiaconiugioabftine'nt, vtiunt


cierid

& jtnonachi

iatis

indicat Apoftolus in cpiftolapriore

ad

Corin-

C A

T A

S.

37
,

Corinthios,dumait, Bonum eHhominimuUeremnontangere', ideft, vt S.Patres exponunt, vtile8tfaIutarecfthomini vxorem non ducere, Eandem feutentiam havel fi duxerit ab eius conta&u abftinere.
,

cor. 7> i

viduis: bonum ell illts , fificferbent ver ba illa. Dico autem non nuptis Paulusenim vxoremnon habebat. Etilla, devimaneantfieut&ego.

&

I(j

dua. Beatiorautemeritfificpermanficritfiecundummeum confilium, id eft,

Ih -4-

digniorinfuturofeculo,vtexponitAmbrofIus.

Cavsas autemhuiusvtilitatis Apoftoluseodemloco fereperfequoq-,in exemplum propofitoinflammatadfecbndumcxlibatum, itanonobfcureaconiugio 1* deterret, vtnotauitB. Chryfoftomus & Auguftinusinlibrisde virgi- Tj*.'* nitate editis. Pnma caula elt, quia per coniugium vir redigitur fummam feruitutem mulieris, &contra. Mulier,inquit,Jui eorporit
ftringitfenas,quibus, vti Corinthios
,

potefiatem non habet,fedvir. SimiUter autem

& virfiui

corporis potefiatem
'

feruitutem exponens Chryfoftomus. cht Paulus, inquit, propri/ etiam corporis iure adempto omnem ipfius prtncipatnm dat vxori, cuius imperiofiubieclum virum magis ejfie vult, quampuerum emptum pecunia. Seruoenim,fiquando comparata pecunia pretium, quanti

non habet,fied mulier.

Quam

,tir

emptuseftDominoperfi>luerepetuerit,plerun%Ubertatememnbtorecuperare

quamuis omnium difitcillimam nailus Jit vxorem,fieruttutem tamen perferreneceffehabet, quippe quinullam inirepotefi viam,quafilutus tiusmodi dominatu liberetur. Et infra alludens ad illa verba Apoftoli, ib.t^t: guemadmodum, ait, 1C.7.17. Alligatus es vxori, noli quxrcre folutionem.
licet;

49 vir,

feruifugitiuifingulifeparatim vincliajuis dominis,rurfium% tenuiquadam

catena interfieconfiri&i vniuerfi,quodcompedibus catenet vtrtn^ affixis ,alius altumfiequi cogitur, hberam non habent abeundifacultatem: fic coniugum

anima,cum propriamfui curamfuftinent, tum altera etiam premuntur neteffitatea communibus coniugij vinculis impofita qua ejrgrauius vrget omni:

bus vinculis,ejrhoc ipfiab ytro% Ubertatemaufert, quodalterinefiemelquidem principatum defert,fed vtrifa difiribuit. facilius IL Caufaeft, quiaqui a coniugio liberi funr,crebrius ipintalibus vacare po orationi, aliisq; exercitationibus ieiunio

&

&

funt, coniuges vero


poffint.
iVtf///t?

non

item,

cum

citra

mutuum confenfum non


'*;&

fraudare intticem, ait ad coniuges, nififsrte ex confienfu E 1 i nfra adtempus, vt vacetii orationi, iterum reuertimtni in tdyfium. Propter vticaufam reddens,cur Corinthios hortetur ad caelibatum. litatem, inquit, veftramdico, quod facultatem pr&beat fine impedtmento

&

Dominum obfecrandi. Eodempertiriet,quodibidemficloquitur. MuUerinnupta


$u.
tjr

virgo cogit

<jua

Dominifunt, vtfitfiincia corpore rjr SpirU

^uaautemnuptaest,

cogitat qutfiunt

mundt.quomodo flaceat virgo

Cur

jt

CASTITAS.
m
namvtbene
notauic

CareniminnuptapotiuscogitAt,qu2* Dominiiunt,nifiquta,vtnotat Occumenius,per crcbi-as preces iofem .'pud Deum obcinuitfaideo.Deomigis placere poffit.quamnuptajmaiore' miliantatem,atq;
quocj corporis&Spiricus confeq-.ii ^.n<fticatem-

<(

S.

Auguftinus librode viduia.c, <SCcoaiugati,hTalui efIevelint,6corare debent, Sccogitare qua; Dcmini funt,&placere Deo, ian&i

&

eflccorpore&Spiritu,licetirifcnoiegr?.du,qUvimca:libes.
ta^JB,

t.Cor.^j.

Caufaeft,quiaconiuges nngis obnoxiifunt tentationi faquam carlibes. Iterum, inquit, reuerttmini in idipjum,ncmpe ad
III.

officia coniugalia,

m tentet vos Satanas propter incontinentiam veftram,

Nam etfi

Apoftolus antidotilocoincontinencibusindulgeat coniucoerccnda quadantenus libidinemanimoinha:rencem. non giuni.ad ignorauit tamen id omnibus non fufficere. Efttnim voluptatii appetitio,
gisaugefcit. Io. Caffianus comparat

c.oil.2i.c.H-

vthabet AriftotelesintertioEthico.w^w^/^vfucji&exercitiomaflammx ad tempus inclufa:, qaas obiecta materie facile foras erumpat, //t^inquiens,/ cjua coniugierumiurajeruantur,quamuiscohtbitaluxuriaeuagatiovnitantum,femw<t
tamen,mancipatur,tamen nequaquampojfuntcarnalis concupifcentiaaculei
nonvigere,
ejrdijficile eft,vt ignis,cui

etiamfiudiosepabalaJuggeruntunita

prafixis terminis includatur, vt non etiam extrauagatus amburat,


Chr.life.j.

qmcquid

^/^tr/>VndeS.Chryfo(t.inlibriscontramonaftica;vitavituperatores icriptis, pofita quajftione, fitne

apud coniuges pronior lapfus ad incontinentiam,quamapud ca:libes,his verbis refpondet. Pudicttiam quidem is qui vxorem habet^facileferuarcpojfe videtur ,quippefolatio non mi-

nimofuffultuijeterum in reliquis nullacomparatio esf.verumfic que^plures hnge videas laffos ex coniugatorum,quam Monacborumordine. ?lj%enim

s.Cot.7.10.

Ma.i?.s.

tam multi ex monajlerijs ad matrinwnia accedunt, quam ex iugaii thorofe ad farta recipiunt. IV. Cauflaeft, quianon licetviro poftinitas femelnuptiasabvxore difcedere. lisautem, inquit, qui matrimonit iuneJiJuntjpracipio nom egofed Dominus, vxoremd viro nan difiedere, Etvirvxorem nondimittat. Hoc prasceptum Dominiexftat apud Mattharum,vbicum difcipuli a Domino rogafIent,liceretne houiini dimittere vxorem fuam quacunqjcxcaufa^difertercfpondet^nonlicereniftobfornicarione.alioquin mxchari. Quo refponfoaudito dixerunt difcipuli Siitaeficattfabominiscumvxore>ncn expeditnubere. Incclligebantnimi.um.quanta; fxpe difficultates& contentionesin coniugiisvxorum vitiointeme-

Fwu. M.i*.

niant. Metiuse/} /m<\mt Sapientifiimus mortaliuni.-&*fo> */r in ttrrt de1

frta.quamcum mulie, -e rixofk


V.

& iracr.nda.
etum voluptaies caniales qua$ quac
runt.

Caufa eft,quia couiugcs

CASTITAS
:

39

runt, raro inueniunt. SiacceterJf> ait, vxorem, non ptccafii, Etfinupfirit , Co virgo, non peecauit tribuiationem tamen carnis habebunt buiusmodi. In

^
-

q\ix verba Hieron, aduerfus Iouinianum. Nosignarirerum,putabatnutnuptiaffaltemcarnisbaberelftitiam.Siautemnubentibusetiamincar* ne trtbulatio ejijn quafila videbantur babere deiicias, quiderit reliquum
propter

H, " b

1,

quod nnbant icum


I.

<fr

in Sptritu, ejr i anima,

& tn

ipfa

carne tribu-

iatiojit.

etpoflrema caufa, quia coniuges nimiisimpliciti funtcuris


h
or 7 3t
' '

huius mundi, vcratopoffint vacare Deo, cselibesnonitem. Vnde Apoftolusfuadens cxIiBatum. Volo, inquit, vosfinefollicitudine ejfe. gni eum vxore efi.folicitus eft quajunt mundi, quomodo placeat vxori,ejr diuijus
eji.

Idem intelligit B. chryfoftomusper verba antegrefla. Exifiim ch.&VKjin.i, boc bonum ejfe, ideft, virgmicatis confilium, propter injiantem necejfita* tem. Sed qumam, inquit, eH ifta neceffitasi bumanarum r&um, negotiorumfy
ejr

conuerfio. Is

enim

esl concurjus

curarum,ejr fiiicitudinum opprejfio.ea

vartetas cafuum,vt quiconnubioJunftus, ytlinvitus multumjipepeccare,


errare vecejfehabeat,

Etpauk poft.verum etiamfifie yxermortbusfa-

tamen moles curarum,qu*nobis circumfunduntur fropter ipfam yxorem, ac Itberos eius ne minimum quidem caiumfujpicerepatiuntur, vndij^
cilibus,
,

animum quafiquadam vertigine contorquentes;ejr obruentes: quodfivirpriuatorum hominumtutam atq^tranquillamyitamviuerevolueritynuUomodo idajfequi queat cum yideat enim circum fefiare liberos, dr vxorem, cu* mtdta infumptum ercgandafint; velinuitus demittit ipfefe infiuttum ciuili:

um

negotiorum; quo -\biinciderit,nondicipc(pt,quantailHdeincepspeccan-

di necefiitasimpojitafit, in iracundta, in iureiurando,in conuitio ,infimulat't-

one^multagrati* multafimultatiscatfiafaciendo^

rjrc. Quamparum auconiugati poffinc vacareobquotidianas curas precibusac Dee, egregic depi- gi S Hi j onymu-;. ltsde,inquh,infantes garriunt.fi/mi- H-onttaRlliaperftrepit fbert a! ofculis &ore dependent jsomputantur Jumptus ,iwpen m *' diapraparantur. Htr.c co.orum accinila manus carnes terit .htnc textricum turba commurmurat nunciatur interim vir venire cumfocijs. IlJaad bitunr-

tem

dinis

modum lufirac vniuerfapenetralia ,fitcrus rigeatjfipauimenia

verreifta

rint,fiornatafintpocula,fiprandiumpr&paratum. Eefponde qutfo , ir.ter


vbifit Deicogitatio t Et hafclices dcmus.

Ceitrum , vbt tympanafonant , tibia

clamitat , tyra garrit,cjn,balum cencrepat, quis ibiDei timor ? Hic infelix-

vxor autlxtatur

&per;t,aut cjfend tur,&maritusin iurgia ccncitatur,hine


;

difcord:a,fiminarium repudij. Autfi aliquamuenitur domus, inquaiftanon Jiant, qua rara auis eft, tamen ipfa dijpenfatio domusMberorum educati&>
necejfiiatts

mariti correcltoferuttlc;
tationejienjui

um ,quam d

Deicogi-

cct.-f i

Capvt

*o

C A

T A

S.

A V V T

VII.

T>e Mediisyveladiumentis, quibus pararivelcon*


feruari pofiit caflitas.
Chriftianus, laborarc debetpro mediis vel adiumentis ad parandam feruandamue caftitatem neceflariis, quo infeftiorem hc virtus habet hoftem, nempe libidinem,vel luxuriam, hoftem nempe domefticum. Nulla maior ett vitforia, mquit bono B. Cyprianus, quam ea qua de cupiditatibus rcfertur. >ui hofiem vicit,
fortiot-fuitjed altero:

HOcftudiofms homo

Cyp,<k pudic

qui libidinem repreJjit,feipfo fortiorfuit. quiinimi-

cumprofirauit,externumhofiempercuJfit: quicupiditatem depreffit, hofem

domefiicum fuperauit. Malum cmnefacilius vincitur ,quam voluptas,quid tllud quicquijeft ,horridum efi-.hoc blandum efi.
.
.

Spiritusfan&usipfeperfapientem praucripht. <SVw,inquiens, quontam ahte^non pojjcm ejje conttnens, nifi Deusdet.-ejridcirco adij Dominum, efideprecatusfum illum,& dixi ex
I.

MEDivMeft

Oratio.

Hoc

totis pracordijs meis.


M*tt.6.

Deuspatrummeorum,&c, Nec dubium

eft

Chri-

ftum

Dominumcum
nosamalo,

iuilltnos orare. Et ne nos inducas intentationem,

t.Conz,.

incontinentia;. Paulus

refpexifte ad tentationem domefticam quoq; Apoftolus cum tentatione carnis agitaretur, refugium habuitad preces. Datus efi, inquiens, ///;/ flimulut
Se< kbera ^

maxime

carnis me&, angelus Satana,qui

rsgaui,vt difcederet a me.

b ec6

me colaphifet. Propter quod ter Dominum Quibus 6c gratiam ei refiftendijimpetrauit. NamaDominorefponfunieft. SuJJicit tibi gratiamea. Vocemftimuli carnis ita intellexere Primafius, Haymo, & S. Anfelmus. I d e m medium velut prscipuum tradidere prifci Patres. Nam Cyprianus loco fupra citato, cum aliquot media pro caftitate tradidiffet, tanvitia o^ em concmo, it- Sed inter hxc,immoejrante haccontra turbat

&

mnia de
. t

diuinis cafiris auxilium petendum

eft.

Et Gaffianus

in inftitut.

monafticis. Reuera, inq\xit,cum inomnibus virtutum profectibut, ejrcun-

clorum expugnatione vitiorum Dominifit gratU atq^ vicloriajn hocprxcipue pecultare benefcium Deiacjpeciale donum P atrum fententia cjr expe-

&

rimento purgationis
vltra

iiftus

mamfeftiffime declaratur his,qui


efl

eam meruertnt
Et

pofftdere. guodammodo

enim extre decarne

in corpore

commorantem&

naturameH fragihcarne circumdatum

carnis aculeos nonfentire.

Aug.c.tr

idcirco impoffibile eftbominemJuis,vtita dixerim,pennis ad tam pracelfum cxlefieprtmium fukuoUre,mfieum gratia Domini dc terra cs.no munereeuexeriteaftitatis. Cerre S. Auguftinusfummum&. excieraum adorati-

onem perfugium habuit pro confequendo dono

caftitatis,&:ideo in

xo.Coa-

C A
19,
,

T A

S.

4*

Confe/fionum libro fic orat. Totajpes mea nen nifiin magna valde nunquam extingueris Cbari amer qutjemper ardes mifericordia tua.

&

tas

Detu

mem accende me.

Continentiam

iubet.

Daquodiubes, cjriubequod
-

vis.S.Thomas quoq; Aquinas, vteft ineius vita, non modo (cor- Sur t#0, tumin cubiculum immilTum benefkio orationis ad Chriftum &B. Virginem fj(x fugauit, verumetiam perpetux caftitatis donum,poftquamangeii duoeiuslumbos conftrinxiiTentfafcia, ( qua: adhucex.ftatVercellis apud Dom nicanos)impctrauis. inquit Caffianus libro f.caCei. II. MEDiVMeft Humiliras. Nee enim
:

fc

inftiturionum rnonaft. fufficitfolum eorporate ieiunium adcrnquirendam vel pofftdendamperfettx cafltmonia puritatem .& c: mfiante amniafundata
fuertt humtlitasverafae quanullim penitus viti/potueritvnquamtrium-

pkus acquiri Et infra. Etentm banc (caft itatem) feniores aiunt apfrehendi
nonpoffe,ntfiprius bumUitatis in ccrde fundamenta fuerint coUocata.

Et

S.(jj e8C .',,

Gkegorivs iibro u. moralium.


ditia prodrffe

Si,

inquit,Tr/ cafiitatem humilitas

deprat, velbumilitate cajiitas relinquat apud authorem humilitatis

& mun,

quid praualet velftperba


lcb,

cafiitas,

vel humilitas inquinata?

SancJus igiturvir,
eordts

vtab auctorefuo

in bonis reliquis pcffderimtreatur.

munditiem cuftoditns dtcit,Pepigifceduseumocidismeis y ytneeogitarem quidem de virgine. >uam enim partem haberet Deus inme defuper, (jr
hareditatem omntpotens inexcelfi^<^yfcfiaperte fateatur dietns. Habereme

poffeffonem fuam calorum conditor renuit,fimensmea anteconjpeclumillitts


ininfimis dejiderijstabefcit.
dijfeluit.

Etlibro VRdccitnoinvetba.Baltheumregumi^, ^utyiit^membrorumfsorum motus bene regere fciunt,non imme- lob.u.it.

ritoregts vocantur. Sedcumdetpfacontinentiaelatione menstangitur,ple~

runfy omnipotens Deus eiusfuperbiam deferens hancin immundttiam operis


cadere permittit,Regum ita% baltbeum diffoluit,quando in his qui bene regere

membrafua midebatur propter elationis culpa, cafiitatis in eis cingulii deflruit. EtS. Avgvstinvs LtbrodeS.virginitate.cummuItadehumilita- Acj1,
te difleruillet:w*wwf , ia(\\ik,buius virtutisfeBatores
tjfe

& conferuatoreseos

cuenit,qui magno aliquo bono ceteris eminent,vt magnopere curent illud,

qrtodprimituspofui.JjyuantomagnuseSitantohumiliateinomnibuSi&coram ccIi Deo inuenies gratiam. Preinde quiaperpetua continentia, maximet^ Vigini-

tasmagnum bonum efl


bia corrumpatur.

in Sanclis Dei, vigilaniifftme

cauendum

eftfnefuper-

Etpm\opo{\i:Damihiprofitentemperpetuam continenti^iihuicfuperbiam timeo, huictam magno bono ex tlationis tumore formido;quo magis inefi\vndefihi

am ,atqf carentem omnibus & vitiis ejr maculis morum


placeat , eo magis vereor , neftbi placendo
humiltbtts
tlii

dtfpliceat,

qutfuperbis rejtdit,

autem dat gratiam. Ctrte practpuum magifttrium,(jr yirginaliscii. imegritatis txtmplmm in ipfe Chrifio ctntuendumtfi, )md ergo ampltus

cott-

4?
Marc.n.t.

C A

T
,

T A

S.

tenllnentihttt ie bamilitate precipiam

qu^m

qnodille,

quiomnibm

dicit*

Dfiitea me,quoniam mitisjumejr bumilU corde? cum magnitudinem fiuam fupra commemorajfet. Siprxcipuummagifteriumcontinentixin ChriHS

**'

ftoAuguftinocontucndumeft, certeproximum ccntuendumeftin Didiciflis virj[) e iparavirgine,de qua ita S. Ambrosi vs in Lucam. ginespudorem CMarU, difciteb&militatem. Veritt propinquaadproximxth,
iunior adfeniorem (Ehzabeth) : nec folum venitfed etiam priorfalutauit.

Decet eritm,vt quanto caflior virgo,tanto humiliorjit. Nouerit defierrefinivribus. Sitmagi/rra humiiitatis\in

quaeB profefpo caflitatis}esl ejr caujapieta'

tis,eH etiam norma docirina. Contttendum efi enim, quiafuperior venit adin-

feriorem.vt inferior adiuuettir,tjitaria ad Eli^abetb ,Cbnfius ad Ioannem. Mediumeft^Caftigatio tum externa corporis perieiuni3,viII [

tum interna per contritionem fpimortiricationum,perturbationum&cupiditatum animi.IV, ritus,&


gilias,

chameunias,fhgellatiQnes,

fugaoccafionum delinquendi contra caftitatem, vt otii, commorationis vel coiloquiorum cumfeminis,CQnuiuiorum,fpe&aculorum.


vifus, guftus ta&us. VI. Confeflio frequero.VII meditatio nouiiTjmorum. VIII. recurfus communio adPatrem fpiritualem, quemmaxime vrget' Greg.Nyflen.lib.de Vireinitate cap. 14. De quibus multa habes in Pariario noftro. V. Gula,LuXuria Mulierum commoratio cumclericis velmonacbis.PeccatumJmmortificatio pajftonum. Tentatio.Foluptascarnis,ejrc. IX. &poftremum Mediumfuntexempla. Plus enimproficitur ,mquitS.Cyprianxis\ibr6 debono Pudicitix>r in remprafentem venitur,necde virtute dubitaturfiuan.

V. cuftodia fenfuum, maxime

&

&

do quodprecipitur,etiam exempiisfignatur.

ExemJtUdluJlrU
I
fit

Caftitatis.
Fere Patri-

omnibus PR m v m exemplum Patriarch.e Iofeph, ab allegato Cyprianus, Exemplum aitloco busdefcriptum.


pudicitie ,

fanum.many. <* loftph Coepit.Adoleficms Uebraus generofius depatre, generofior de inntcenAmb.de parad tia,ob inuidiam reuelaticnum dfiraShts a fratribus Ifinabc/ites in domumde-

A^t

temp. chry.ep.ad

innccentia,&tota feruitutisf.defacilem uenerathominis Aigyptq\obfiquio ejr beneuolum irife animumficiprouocauerat Do mini,cuiusfiteietamfirmo liO. ^ erA [i5> quam etas omnibus commendauerat. Sedifla generofitas ab vxore Do-

&

Gre^. mor.
c -7-

mim aliter quam decebat,accepta effjn dcmuspartefecrera,ejrfine nrbitris alt-a

Gen

rjrfacinoribus accomoda putauit fi pudicitiam adolefcentis incontinens mui

j}.594-

j^

mpUjic t a>KU C promiJfis ,nunc~minispQffefiiperare.


j i

Eicumretentut

eft vefitbus.ecquod moliretur fiugam,proptertanti facinoris ctudaciam ipfu vejies relinquens, ejrcorporis nudifinceritatem habiturtss innocentie teflem

adcrirnen impudkitie fuzjmpttdint muiier adiieere nondubitauit calumni-

*m,&

CASTITAS.
am
t

43
efi

&6Uris,

& marho.fqualida ejrferuensjfpreto defideriofuo conquefta

quod Htbrcus advlefccns vtmfibi.molitus fuijfet inferre, , qttam ipfa conata fuerat irrogare. tJViaritalis ardor rerum infcius, iit vxorts accufatione grauiter inflammatus incenditur. Pudicus vero iuuenis,quia deliclo confctentiam non mifcuit ,in imum carccris truditur. Sedfola non eftin
dolore Jimulato
carcerepudicitia:

nam eft

cumlofeph Deus,ejrnocentes danturinmanu

eius,

quia innocens fuerat. Somniorum pratereaolfcura

diffolutt, quiafliritus in

tentatione vigtlabat. ejrper Dothinii Itberatur d yinculu.

gui tndomo mtnor


t

cumperiatlofuerat,regi& domusfinepericulo Dominus ejfeclus eft:genero(itati

fus redditusfruclum pudicitti


"pit-

& ir.no centia ,Deo iudtce ,a quomtruerat

ac-

Jno

pU '"'

Alteb.
it,

vm eltdeSu&nna,

sb eodem ibidem defcriptum, Th-

Aug.fetm.n8,

inquit,i/f legimus,Sufanuafilia llelci*,vxor Ioachimpulcherrima,pulch.

" p

'

rior moribus

erat. Excoltteratpudicitia,

Hanc nullum addedecorem commendabatjfecits fimplex enim vt cumpudiatia,folanatura. Hanc exfenioribus

duo cceperant deperire, nihilmemores nec diuinitimoris, [ednecfua annis iam


marcefcentis atatisiita tUosinflagrantia tranfacJaiuuentutts tncendiaredi-

uiut libtdtnisflamma. reuoeabat.Pudicitia Utrones amoremprofitenturjedo-

minatur calumnias adulteriife dicunt accufatores, voto auxiliumde Domino petebat,quia yiribus corports repugnare non valebat. Et exaudtuit de ccelo clamantem adfe pucum iniquitate oppreffa duceretur adpoenam, vidit inidicitiam Dominus, tnicorum liberata vindittam * Bis viclrix ejr inpericulofuo tam funefte totiderant%
Reftftenti
,

adulteri. lnterduos libidinisfcopults

&

ens confepta

& libidtnem euajit rjrmortem.

His duobtts exemflis contentm

Jitm,Addk,cum omnibusfit viribusper


'

tflospudicitiadefenjata.

Te

RTivMfitChriftiDomini, quodS^Ambrofiuslibroprimode

Virginibusdefcribit.poiita qua;{lione,vbifitpatria czi\\t7X\ Siibieft


patria.zh, vbigenitale domieitium,in ca/eprcfecJo ef/patridcaftitatis. 14 a% hicaduena, ibiincolaeft. Jjhtidautem eftcaflitAsvirginalts.niJiexperscontagionis integritas^Atfa eiusauclorem
latiim Dci filiitm cuius caro
,

qutmpojfumus exiftimare,niflinmacunen vidtt corruptionem ,diuinitas non esl exptrta

cotagionem ? Videte igitur,quanta virginitatis meritaflnt. Chriftus ante vir-

ginem, Chnftus ex virgine,d Patre quidem natus anteficulafidex yirgine natus obfesuU.llludnaturafu* , hocnoflr* vtilttatis ffljl/uderat.Jemper hocef-

Jeyoluit.Spetfalealiudvirginttatismeritum. chrtftus virgo virginisflonfite, drfldici poteft,Chrtflus virgineacaftitatis. Vtrgtnitas enim Cbrtfli,non viyginitatiseft Chriftus. Virgoeftergo,

\
'

qua nupfit,virgo qua nosfuo vteroportauit,virgt quagenuitvirgo quaproprie lacle nutriuit.

Q vAOyiiB, VirginisMjuis Deimatris, quamidemAmbrofius Amb.iiba.dt


F
1

omnibus Tirb

44
omnibuscaftisin

CASTITASi
exemplum
proponithisverbis. Sitvobistaxquamin Maria ,de quayelut in (peculo refulget
,

intagine dejcrijfta virginitas >vitaej r


jpecies caftitatis ejr forma virtutis.

Hincfumatis licet exempla viuendi vbi tanquam in exemplari magifteria expreffaprobitatii , quid corrigere , quidef-

fugere.quidtenere debeatis,oftendunt.Primusdifcendt ard. r nobtlitas eH magijlri.jhfidnobilius Deimatretqutdjplendtdius ea quamfplendor elegit?quid


caftiusea ,qu& corpus fine corporis

cntagionf generauit

Namdeceterisetus
,

virtutibus qutdloyuar
Cafti

>

Virgo erat, nonfolum corpere , fedetiam mente

qua

moret

nullodeliambttujincerum adttlieraret afjrffum. Cordehumilis,verbis grauts,

V. 8.

animiprudens Joquendiparcior Jegendtftudtofior nen in incerto diuittarum;


',

fedinprece pauperisfpem reponens, tntentaoperi,verecundafermone arbttru mentis /olita,no hominem,Jed Deum quxrerejtullum ladere ,benevelle omni,

bus,affurgeremaioribus natu

aquahbw noninuidere fugereiattantiam


derijit

ra-

tionemfequt, amare virtutem. J>>uando ifla velvultu Ufit parentes> quando


diffenfit

a propinquis>. quando faftidtuit humilem > quando


c<xttis

debtleml

quando vttauit inopem>eosfolosfohta

virorum inutfere^quos miftricor-

dta non erubefceret,ne%pr*teriret verecundia. T^jfjtltoruum in oculis, nihil


in verbisprocax, nihtltn affu inuerecundum : nongeftusfraffier,non incejfut
folutior,non vox petulantior,vt ipfa corporisjpeciesfimulachrumfuerit men-

tu ,figura probttatis.
iCer77.

Mattb.19.27.

Apoftoli,qui &ipfccaftus fuit, fuo exemplo omnes in prioread Corinthios hortatur ad cafticaiem, dicens. Volo autem homines eftejicutmeirfum. Imo omnium Apoftolorum, qui conuenienter confiiio Chrifti dato Matth. 19. cap. cum Petroexclamarunt. EccecsrcIiquimusomnif,interqvix omniaetiara
fitB. Pauli

Qvintvm exemplum

&

numerantur ibidcm vxores.

Sextvm

fit

primorum Chriftianorum, qui mox

poft Apoftolos

vixerunt, quorum plurimiiuxta confilium Chrifti ab vxoribus fe con-

tinuerunt.vti nominatim teftatur Philo in iibrodevitacontempla-

de Marci Euangehfta; difcipulisficfan&arum virginumMartyrum,vtThcclae,Agnetis,CeciIix,Catharin5e, Luciae& a!iarum,qua:pro tuenda caftitate fanguinem fuum profuderunt. VIII. Eorum San&orum qui inipfo coniugio ex mutuo conienlu perpetuam continentiam feruarunt, inter quos fuit S. Henricus 1. Impsraror cum vxore Kunigunde. Edouardus Rex Acglia^EIzearius comes Ariani, Boleflaus rex Polonix. Alphoafus 11. i.exGaftilia;8c comp'ures alii. IXEpifcopo-um,Saccrdotu & Diaconoru.quia primis EcclefixincunabulisvfqjUhuncdiecorgiuei.erdo(fliinxPauiina:in
tiua

Septimvm

Omnmm

cpift-

CATECHESIS.
epiftolis

ad Timotheum& Titum , Traditioni Apoftolicar fummoPontiflcum 5c Syaodorum fan&ionibus in cadzbatu vixerunt. rumq; X. Omnium Fv eligioforum , qui indea Pauh eremitaeS. Antonii, Bafilii ,&. Auguftimtemporibus velinfolitudine,veimonafteriisaut
caznobiis continentiflime vixe.unt.

Qvanta autemvisfit huiufmodi excmplorum ,vt homo tandem emerg.*tex camo libidinis, oftenditfuo exemploS. Auguftinuso&auo Confeffi onum Ijbro , dumait. Aperiebatur ab eaparte,qua tntenderamfaciem, tjr quo tranfirt trepidabam , cajia dignitas continenti*ferena,r^ nen diffolutehiUtrit Jh-ncfte blaudiens,yt venirem,ne% dubitarem, rjr extenampleclendum pias manus ,plenas gregibusbodens admefufcipiendum
,

Aug.c.w,

&

ttorum exeplorum ibi totpueri ejrpucllx,

ibi

iuuentus multa ejr omnis atas

tjr

graues vidu
Its

&

virgints anus,& in cmntbus ipfacontinetianequaquafieri-

.(frirridebat me irrifione exhortatoria ,quafidiceretjtunopoteris^quodiftiejr

ifla^an vero fii

& iflainfemetipfis poffunt.acnoin DominoDeeJuotDcminttt


,

Deu* eerum me dedit eis. quidin tefias ty nonfias? proiicein teeum nolimetuere nonftfubtrahet , vtcadas ,proiice tefecurus ,excipitt te,ejrfaluabit te,
t

Vm hin P an a m o, V.Luxuria

Multerum commerati

cum dericis, Voluptas carnalis.

CATECHESIS.
C
,

A P V T

I.

Quidnomine Cateche/is intelligatar.


'Atechesis graece latine eft inflitutio, vel inft ruclio nos hoc ^locoDoctrinasChriftianarinflitutionem intelligimus vurr. Apoftolo itafcnbentead Gzhtzs.Communicet autem quica'ech:z,aturvabo.
;

Gal..A

ei quife

catechizat in

ommbus bonis. Hinc & vox Catechun,et>or u hoc cft,


,

Chnftiana; rcligionis Candidatorum

qui ante bapcifjii facramtn-

tuminfidc Chnftiana inftituebantur. Tertullianus&.Cypruruivocamaudientes vcl auditeres, quia lllisinftru&orvel Doclo-olmi pracficiebaturjVthabetidcmCyprianusIibrotertioe^iftolarum.e^ift.zz.

T.iib. dc *<. Cjlk -J f P J 7-

Dvtlex autcmporeft.vtidemApoftolusnoniemelindicauitjel^
fecatechcfisjakerarudis& (implex ,qu'm comrarat Lcli.in qua prxcipua tantu capita.eaq; maxime cognitu necefla.na.ex vmueria Theologia Chriftiana cxplicantur. Altera accuratior vbei ior, ad capaciores.& dofbiores de lub.'imionbus myfterii5,qucm compararfblido
cibo. Itaenim fcnbicadCorinthioi. TaKjuamparuuhsinihriflelacvoi-Cor,3i.

&

bispotum dedi} non ejcam\ nondum emmpeteratts ftdnecnunc qutdem pote-

fiisc

46
Jtisi
He!.j ,

!.;H

S I S>

aJbuc

<

m ean

firicjftproptcr tempus:

Achvxos. Etenim cum dtberetis trtagi. rurfum inchietis, vtvos doceamini, quafint elemen-

ta cxordti fiermovum Dei,ejr faiiiefiis, qutbus lacle cpus fit ,non filido ctbo.

Omnisenim
ejl.

quiUc7iseftparticef>s, experseftfermonis iuftitU,Paruulus enim

PerfiecJorum

autcm efi filidus abus, eorumquipre confuetudine

excrcita-

tos babentfenjus addifcrettoncm boni ac mali. >uapropter intermittcntes in-

choationis Chriftifirmonem ^adperftclionemfieramur.

De
Ka.60.16.

hacbipartitacatechefl vatieinatusfuiflevideturlongeanteor-

tumChriftilfaiasprophsta.Nadela&eaitaloquitur. Proeoquodfiutfli
derclttfa

& odio habita.pona te infinperbiam fsculoru ,gaudittm ingeneratione


Regum Utlaberis,
ejrficies,

in generatienem, ejrfiges lac gentium;& mamilia


M.li 17,

quia ego Dotninus faluanste. t pauloante. heuain circuit n oculos tuosejr


conim.

v i^g

omnestflicongregati venerunt tibiftbj tutde lenge venient ,ejrfitlUtu*

Ucfingent. ln qua;
Jignificat,
1

rct.2.2:

qutbtts

&

verba S. He;onymus:.F///<* tu&Ucfitgent,'mcmh,iI/ud quod animain Cbrifto UStentes cjr inbaptijmate paruulorum, de Peirus Apollolus loquitur. >uafi modonati paruuli,rationale,<&

Gal 4

19.

abfque dolo lac defiderate.fiugant lac Apoftolorum. Jguibus paruulis att^ Uclentibus loquebatur Paulus. Ftlioli mei, quos iterumparturio , denec Chri-

&

iThcf 2.7.
16. 28*.
H.lib.8.

Jiusformeturin vobis.Et in alio loco )uafinutrixfouensfiltosfuos,(icdefiderantes vos cupimus impertire nonfiolum Euangeliu Cbrifttfed ejr animas
noftrai
.

>e altera verofblidi cibiitaidemlfaiasfcripfit. )uemdocebit quem inielligere faciet auditum} ablattxtos d Ucle, auulfos coram. fcientiam:

&

abvberibus
"' "**''

nam ita idem Hieronymus verba illa exponit,


Domini, quis verbis Saluatoris

jjiuis

dignus

esi doclrina

dicentis, Jgui habet aures

audiendi audiat, vt quod auribus baufirit, corde inteliigatt

cyuinam

illi

fint ,fequens verfius eftendit. AbUclati a UcJe , appulfiab vbere, qui nequaquam Uclenutriunturinjantixfedfelido vefiuntur cibo ,qm appulfifiunt ab
Gcn.ai.t.

C."jb.3,comm.

vberecum Jfiaacpropter quam Utitiamfiecit Abraham grandecenuiuium, Hi merentur Domini audiremyfteria. Eodem modo interpretatur B. Cyrillusin Ifaiam. Vtraque ratio tradendx Catechefls Chriftiana;, quom-

amhocamo

vfltataeft, (prior

quidem

in inftitutione

puerorum
\

6c

adolefcentulorum paffim lamin Germania,muhoq;magisinIIndii? vigente potalia Gallia, Hifpania, Polonia fterior veropro concione adpopulum de vtraque hoc locoagemus.

&
.

Capvt

christiana;
C
A
P

47

V T

11

^Denobilitate dottrin& Chriftiants.

Conftatautemdodrinam Chriftianam excellentiorem efle omnibus dodrinis inde a condito orbe traditis, fiue audoremeiusipedemus,qui eftChriftusDominus,filius Deihomofadus, in quo omnes thefauri fapientia:, & fcientia;, vtloquitur Apoftolus, fuerc rcconditi, fiue Jpedemus materiam,qua; in ea pertradatur: non enim agitur ineade verbis, vt in arte grammaticesSc Rhetorices,nee
ftianaifumitur.

NO

lt ta

Catechefis Chriftiana?,ex nobilitate dodrina: Chri-

de rebus na:uralibus,vtin vniuerfa Philofophia Ariftotelea, fed


diuinis,qua; omnem

fu-

humanseinteliigcnti^captura pernaturaiibus&c exceduttt, vc dc fandiffima Trinitate, de Chrifto incarnato , de iacrofanda uchariftia,de fandiffimis facramentis,depra;deftinatione noftraad vitaxternam auteconditum mundumperada,derefurredioangelorum, de omnibus ne mortuorum, felicirate perpetua noftra

&

Dei legibus,donis& virtutibus.acdemum deommbus.quadn veteri xqueacnouo teftamento explicantur. Hqcenim omniain catechefl velutin eompendio velbreuiario quodam,continentur.
It

a(ue

Bibliis dicuur,

quicquidgeneratiminlaudera dodrinej falutaris infacris idad prseconium Catechefiospertinet:vtquod Salor0a *'

mon de ea dixic in Prouerbiis. Accipite dtfciplinam meam cjr nonpccuniamJocfrinam magis,quam aurftm eligite.Melior csl entmfapientiacun&is ottbuspretiofijfimis, &omnedefiderabileeinonpoteftcomparari. Et Ecclefiaftes,

Ecce,'mi\\i\tymagnttf effettusfum ejrprace/fi omnesfapientia: dedi<que


.

Uccl ' Ll6'

cormeum,vtfciremprtidentiaat%doirinam

Et Ecclefiz&icus.Ornamen-

tum quafibrachiale in bracbio dextro. t S. Matthams nominatim de dodrina Chrifti. Admirabantur, ait, turbx ^a" Lt'
aureum prudenti docJrina,
fuper dotfrina eiut. te S.Marcus.f/ (Ittpebantjuper dcclrina eius\erat enim
docenseos (ludxos in Synagoga,! quafipoteslatem habens ,&nonficut Scri*
ht.
atc,I,2Sl

&

Edl.t1.24,

Et

S.

Paulus de Euangelica dodrina. Nonenimerubefio Euangelium. Ronw.u. I,

Virtus enim Deieftinfakttemomnicredentijudaoprimum

& Graco.Iufiitia
'*'"'
fi

enim Deiin

eo reuelatur

exfde infidem.ex fide veteris teftamenti in

dem
t

lu 6
Pf.ns i 9 .
l

noui.

ScrfpturatfacrainBibli5 dicitur,vtcft illud totiesmvtrcq? teftamento*repecicum>?;-*>^MA r.<.ij. manet in aternum. Et illud Salomonis Prouer.30. Omnkfermo Deitgnitus, Mattl 4tf.

Qmcquid inencomium VerbiDei,vel

^f

clypeus eftfierantibusinfe,

&neaddas quicquam

inueniarifque mcndax. Et Pfaltis regii,

verbis i(lius,& argturlilV^.zs. Eloquia Domini,eloquia:afia,ar- Prcu.jo.?.

zextum

4
Pfalm.n.7.
loixiAj.ij.
a.Pct.1.19.

CATECHESl/.
1 ,

gentmnigneexantinatH,probatttmterrapurgatumJeptuplum. Etrurfus. /gmtumeloquiumtuum vehementer. EtChriftiDominidePatreca: fti. Serm tuut veritaseft. Et D. Petri: Habemusfirmiorem propheticumfer*

Apoc.2.ig.

wonem, cui benefacttU attedentes quaft lucernx lucenti in caliginofo loco d$necdteselucefcat, Ec Sloannis in Apocalypfi. Conteftoromniaudtenti verbapropheti&ltbrihuitts. Si quU appofuerit ad hac appenet Detts f/perillum
t

plagas fcriptas in librs ifit.

Matt.5.17.

Quicquid in commendatioremLegis dicitur. Clviftusenim 3non venit in mundum aboliturus lcgem fed pe< feclurus. Noliteputa5

re,

inquit

apud Matthxum>quoniam venifoluere legem autprophttas-.non


rj'
',

venijoluerejed adimplere. Lyfmen quippe dtco yobU ,donec traneat exlxm


lUm.?.)i.

terrajota vnttm ,aut vntts apex non prateribit a lege donec ownia fiant. Ec
Jiatuimus.
tf.it.t

D.Paulus ad Romanos. Legemergo dejlrmmusperfidem* Abft,Jedlegem Maxima autem Legis encomiaSc elogia habcmus in pfalmis Lex Domini\ncpik,immaculata, Dauidisregis,vtindecimo o&auo.

sonuertens animas, tefiimonium Dominifidele fapientiampr&ftansparmtlu.

?rou 6 it. Rom.7.7.

pident pretiofum

Domini verajufiiffeata tnjemetipfa,dejiderabdiafi(per aurum&lamultum, ejr dulciorafupermt drfauum, Etentm feruus tuut cuftoditea, incujiodiendis illUretributio multa. Deinde Salomon in ProEt S. Paulus Apoftolus, uerbiis. CMandatum,ak,lucernaeft,ejrlexlux.
ludicia

GHtidergo dicemus Jexpeccatum esJi abfit. Sedpeccatum noncognoui nft per


'

legem,nam concupifcentiam nefciebam>nifi lex diceret Nonconcupifes. Ec bopaulo poft. Ita% lex quidemjanffa,dr tnandatumfanffum, ejr ittftum, noftrar, nii. Hincvero liqucteundemfcopumeiTe LegisSt catcchefis vtcnim olim legis beneficio homines cognofcebant.quandopeccarent,veldelinquerent, ficnuncbeneficiocatechifmi rudiores difcut,

&

quando peccent. Quicquid in Iaudem fingularum virtutum, vt fapientiar, fidei, 4.


fpei^caritacis^humilitatisjcaftitatis, patientiae,&.ceteraruminhocipfi>

opere, ad oftendedam earum dignitatem Stpraiftantiam dictum eft, hoc etiam cclitinlaudem CatechefisChriftiana;, quareas commeaUm.it.

eb

5,

dat&imitandasproponit. n qj e non parurh dignitatem huius

i.TheCf. 1. Cor.4.

D & illuftrat, quod in


1

inftitutionis amplificat

Scripturis pailim, qui

eam

tradunt,appel'entur

p4ftores,facerdotes,preibyteri,miniftri Dei,difpenfatores myfterio-

loh^!
i.Tim.i.

rum

Dei.cooperatores Dei, Do&ores, Prophetac, Euangelifcar,Epi-

fcopi,Ponrifices,Apoftoli,angeh,Dii.

^?

-7 *

Dcus fiquidem Moyien conftituitinExodoDcumPharaonis.EtinPfalmis diat.Ego atxi,Dit ejlts.-

<0
Capvt

CHRISTIANA.

Capvt
De proprietatibus

49

III.

c Dociorum Catechejls.
Quodadprioresattinet,dofacerdotum.

IN Catechefi ufqueproprietatesfuat
cendi prouincia

Chriftiana, quia alii fut Do&ores , alii auditores,vtri-

indagand^e.

maxime

propria efl

Epifcoporum

&

Namad Aaroneiulquefiliosiamolimin Leuitico ita locutus efl: Dominus. Habeatisfeientiam difcernendiinterfancJum (jrprofanum ,interpollutum&mundum,doceatif^filioslfrahelomnia legitimamea. Et apudEzechielemad Sacerdotes& Lcuitas. Populum meum docebunt, quid/it
interfavtfum

Leii.io.

Ezecb.44.1j,

pollutum ejr inter mundum r immundum oflendenteis. legemrequiEtapud Malachiam. Labiafacerdotis cufiodient fcientiam rent ex oreeius,quia angelus Demini exercituumeH. S. Pavlvs ad Bpi(copum Timotheum. Oportet Epifcopum irreprebenfibilem ejfe ,pruden,
,

&

&

Mal.2.7.

Tj
-

tem ,dotforem. Exemplum

e/io fidelium
;

in verbo ,in conuerfatione. attende


/'#/.

i.Tim. + .i2.

letfioni ,exbortationi ejr dotfrina

attende tibidr dotfrina ,in(la in


,

Ibvi6
.

Hoc enim faciens , ey teipfum faluumfacies dr eos qui te audiunt. E t rur- z Tim. 2. x, fum. Qua audtfli d me per multos telles, hac commenda fideltbus homini- 2.Tim.4.t. bus qui idonei erunt dr alios docere. Pradica verbum, injla opportune,impor,

tune argue,ob[ecra,increpain omnipatietia dr dotfrina, opusfac Euangeltfie,

tuum impie. Et ad Titum Epifcopum. Oportet , inquit , Epifcopumfine crimine ejfe ,ampletfentem eum, qui fecundum dotfrinam ett,
minifterium
fidelem fermsnem ,vtpotens fitexhortariin dotfrinafana ,

Tit.17.

ejr eos quicontra ,arguere.VndeS. HieronymusadFabiolam, de veftefacerdo- H.ep.ug. dicttnt tali, Tanta debet ejfefeientia dr eruditio Pontificis Dei , vt dr egrejfus eius dr motus,drvniuerJa vocalia ftnt. Veritatem mente eoncipiat ,&totoeamhaornatu , vt quicquidagit quicquidloquitur ,fit dotfrina po bitu refonet
,

&

pulorum. Abfquetintinnabulis enim,ejr diuerfis coloribus drgemmisfioribuf-

que virtutum nec fantfa ingredi poteft ,nec nomen antifiitispofjidere. EtS. Auguftinus de baptifmo contra Donatiftas. lam verb cum dicit ( Cy- A.Hb.f ci.
prianus) Epifcopum docibileme/fe debere,dr adiungit.docibilis autemilleeff,
quiefl addtfcendi patientiamlenis dr mitis
:

oportet enim Epifcopos


qtti

nontan-

tum docerefedcr dtfecre,quia dr ille melius docet,

quotidie crefeit,&pro-

fcitdfcendomeliora.Hisvtique verbisindicat virJantfus,&ct EtS. brofius initio primi libri dc Officiis, agens de fe ad Epifcopatum
impofuitfacerdotiir.ecejfitudo.EtS.

Amcom-

A1[b

pulfo: Iameffugerenon pcffumus officium docendi, quodnobisrefugientibus

Cyprianus de bono Pudicitia:.^/i

aliud, inquit ,in Lcclefia Domini vultusgeri,quidaccommodat',us cjfictu Epi~

feopi

CATECHESIS
ipfurr?

fcopipeteUinuemri qt:a*n vt decJrinadi.vinerumper


Rcm.i

infinuata coliata-

!)<

quevei horum poffint credtntes ad repron tjfumrcgnurn peruenire cceirum? 11. ProprictasDorl-ois;eft,v:feprmiumuo;.e t,qu.Ealiosdocere
x

conatur r>ein
}

illurh coi

giuar^quodcatechiftislud^orum expxobrat

Apoftolus. Si conftdis tetpfumefjeducem c&corum lumen eorum,quiintenebrisjunt erudttorem infpienttum magrfrum infantium Jhabentem formam fcientia&veritattstnlege. guiergo alium doces ,teipfumnon doces* ^ui.
,

pradtcas non furandumfurarts,


tio
Matth.5
i?

Vnde

S.

Act,uum .ApofroHcorum

fcripfit.

LucfsdeChriftodominoiniFrimum quidemfcrmonem ftcide

emnihus ,qua ceeptt lefmfacere

&

docere.

EcChnftusapudMatthxum.
,

j.Tim.4.15.

Ckmc.i.

gtttftcerit (jr docuertt vnum de mandatis iflis minimis bicmagnus vocahitur tn regno ccelorum. Et ApoitolusfupraTimotheo dixir* Attende tihi EtCiemens Alexandnnus agerss de Ch:iftiani hominis ejr docJnna.

paed^ gogo, iVohis f//w,inquit , mitio fecundi hbri Pardagogi, a nobis ipfis

inciptendum efi ,& quomodo noscomponere acmoderari oporteat. Etpri-

A- SittB.

E.

Suomztum.l^ecejfeeBvtresqfAoAottm &C2.\iditorem)probarefeimonita relinquatfunc vero atr pfos, illum qutdem an d>gnusjit,qut doceat iurepejjitaudtre. Firmum autem eius fundamentum eji recJa vita cumea EtS. Ambroflusin pfdmumnS. inirio. Ante qua cam*emt doclrtna. doclnna quarenda eft. Vitaenimbona& fine doclrinahabet vita quam

mo

&

gratiam doclrinajine yita integritatem non babct : in maleuolam enima>

Cb.in

pfal. 49'

nimam noncadttfaptentia
Peccatoriautem dixit Deus.
,

S.

Cnryfoftomus exponens
iuftitias

illud Pfalmifla;.
Vidifti
,

htaretu enarras

meas;

in-

quit lyramperfeclam \citharam bene compofitam ,dmerjis nsodis


soncentum.

vnum edere

Nam

Apoftoli ,Propheta

ejrPaulut ipjedocet ,nihil prodejfe ali-

Roin.im

os doeere, niftquisfetpfumprius doceat.


cit.

Acrius enim Romanos infeclans di-

^utcirca Chnftus Quiergoaltum doces fetpfum nondoces'Ecinfra. declorem ,quiverbis& faclis perfecJam doclrinam oflenderit. illum laudat
Matths
if.

G)ui cntmfeceritjnquit, ejr docuerit ,hic vecabitur

magnusin regno

ccelo-

B.fetm.

t%.

rum. Habeat ergo vitatua claram vocem eadtm qua dicis decentem. Hue pertinet ,quod S.Bern a rd v smonetin Cantica,eum quialios )uan>obrem, docerevult, ftmixm cfledebereconcha;, non cana!L non canalem. Hie fiquidcm pene inquit, fi fapis, conchamte exhthebis,

&

ftmut&

&Jic quodfuperabundatjinefuo damno communicat,fciens maledittum quifuam partemfacit deterierem, Verum eanales multos bodie habemus in Ecclefta, con* chas yeroperpaucasimultienimloquiquam audireparatieres, &prtmpti dosere, quodnon didtcerunt, lll Propnetas,vtaccornmodetfead auditorum captum exemrecipit efyrefundit.
llla
,

vero, donec impleatur

exjpetfat,

plo

CHR.ISTIAN
p!o Apoftoli
, ,

A.

fi

qui paruulis in Chrifto vteft in epiftola ad Corin- Cor.j.i: Hcb J Jthios,lacdocr.rina; Chriftianx,hoceft,rudioremexpoiitionem myfteriorum fidei , viris vero S>c prouc&is folidum cibum fablimiorum i.c. .
,
t

myftenorum apponebat, faclus lud^eis tanquam Iuda^us, gentilibus vero& iisqui flne lega eranc,tanquam iine legeeiTet , infumis infir* mus, omribus dcnique omnia ftclus, vtornnes facerct kluos. Nm tnim vna, inquit S.Gregoriv s libro Moralium 30. eademque cun quianeccunclos parmorum qaalitas afiringit S&tlis exhortatio conuenit
,

c.c.s.

peenim

alijs offictunt

quaaliis profunt.
.

Nam& plexunque herba, quahsc


mitigat , catulos in.

animalia refciunt ,alia occidunt

&

lenis Jibilus equos

medicamentum quodhunc mothum imminuit, alteri vires infihat: gif.&paais , qui vitam foriium rohorat piruulorum necat Pro quali* ad fua tate igitur audientium formari debet firmo declorum , vt ftn^ults congruat ^&tamen dcommunis adificationis arte nunquam re,
,

&

&

cedat

lGdx Et B. IsibdRvslibr. 3-de fummo bono.Prima prudenti* virtus e fi tam quam dicere opcrteat ttftimare perfonam Rudiiuspopulis\feucarnaltbus plana atque communia non fitmma ati^arduapradicanda fitnt, neimmenfitate docirina opprimantur potius , quamerudtantur Vnde& Apoftolusait. i.Cor.j.t.
, .

no potui vobis loqui quafijpiritualibus fid quafi carnalibus . Carnalihus quippe animis nec altanimis decoekfiibus , nec terrena tonnenit pradtcare,
,

/edmediocriter,

vtvitaeorum morefque dcfiderant

edoceri.
*-

Et

S.

A vgv s ti n vs decatechizandisrudibus.j^/rfjnquit, <&>*- AcI


priuatumjhonoratum , inpotefiatt aliquaconftttu-

dibus imbuendis nunc agimus , demeipfotibitefiisfitmaltteratque aliter me moueri.cum aote me vtdeo catechizandum erudttum,inertem ciuemperegri-

num ,diuitem,pauperem
tum
,

illiusautilliusgentishominem,illius autiUiusatatisautfexus,exiUaaut

illafecta, ex illo

aut tllo vulgari errore venientem.acpro diuerfitate motus mei

fermo ipfe& procedit ,& progredttur ,&finitur. Et quia cutn eademomnibus debeatur charitas , noneadem eslomnihus adhibenda medicina: ipfa item cbarita* aliosparturit
,

cum alijs infirmatur

alios

curat adttcare, alios


altis

contremifcit ofendere ,adaliosfeinclinat,adalios feerigit, ftuera nulltintmica, omnthusmater.

blanda,alijs

IV. Proprietaseft, vtnonplusarquo fecretureleg.-mtiam&fu cosfermonis. Sermo mens, inquit Apoftolus , &pradicatio mea non in
perfuaftbilibus
.

i.Cor.24.

humana fapientta verbis ftd in oftenfione fiiritus virtutu Ec rurfus. Non enim cftin fermone regnurn DEI, fidin virttt-:fcCe*.4.aa tt. Vnde S. P ro sp E k libro r. de vita conremplatiua Pontifrx non in P ** verbor(tml}lendore,fedin operunt virtute totam pradicandifidtictamp on u,
,
.

&

mn

ft

CATECHESIS
&

4U.il-

Xojm.

non vocibusdele&aturpopuliacclamantisftbijedfietibus, necplaufum apopulofiudeat expec7are,fedgemitum, Tamfimplex apertus,etiamfiminuslatinusjifciplinatusytamen &grauisfermo debet effe Pontificis, vt ab intelligetiafuinullos,quamuis imperitos excludat, fedinomnium audientium peclus cum quadam deleciatione defccndat. Et 5- Auguftinus libro 4. de do&rina Chriftiana. Prorfus hxc es~l in docendo eloquentia, quafit dtcendo, non vt libeat ,quodborrebat , aut vtfiat quodpigebat,fidvt aprareat quod latebat, fguod tamenfifiatinfuauiter , adpaucos quidemftudiofijfimosfuusperuenit fruclus, qui ea qu& difcendafunt quamuis abietle inculte^. dicantur,fiiredeJiderant. )updcum adeptifuerint, ipfadeledabiliter veritatepafcuntur. bonorumqt ingeniorum infignis ett indoles y inverbis virum amare,non verba. J>>uidenimprodeft clauis aurea fi aperire ,quodvolumus, nenpoteslt Autquid ebesl ligneajihocpotefi? quando ntbil quxrimus nifipatere, quodclaufum ett. Et Ambrofiusin primam epiftolamad Corinth. Pradicatio Cbrifiiana non indigetpompa cultu fermonis, ideoq^pifiatores homines imperiti elefti funt,qui Euangelizarent, vt dotlrina veritas ipfafe commendarent tefte vir tute,nehominum verfutia&calltdttatehumanajapientioz acceptabilts videy ',

&

retur,

non veritate.

V. Vt
tCor9
Gal.S.u
Tit.i.8l
A.c.i.

cumomni

hilaritate

&Ienitate animi docltrinam fuamc*-

mnibus
ralis

impertiat. Hilarem enim datorem,


diligit

tam

/piritalis,

quam corpo-

eIe:mofynae,

Deus,inquit Apoftolusad Corinthios;

& ad

Gilatss. Vos quifiirituales eftis, buiufmodiinfiruiteinfpiritulenitatis. Et ad

aCor

benignumjbbrium.V nde S. Auguftinus de catechizandisrudibus,vtprobethilaritereiTe tradendarn dodrinam exclufo omnitcsdio, etiamrudibus &pueris, italoquitur. Etre quidem vera multo gratius audimur, cum nos eodem opere deleftantun ajficitur enim filum locutionis nofira ipfo noftro gaudio, exitfaciliu-s atyacceptius. Et praceptum quidem huius rei inpromptu eft. Si enim in pecunia corporali, quanto magis in fiiritali, btlarem datorem ddigit

Titum Oportet Epifcopum heffitalem

e(fe,

&

&

DEVS.
idc.ia

Sedh/ec htlaritas

fta prxcepit.

Et

infra fubiicit

adboram vt adfit, eius efl mifericordia, quiiantidorum pro iis,quibus nonnunquam


capiunr,qu2e volu-

txdium
p

obrepit,

cumpuer velalii auditores non

musSicauja.iaqnitJlfacontriftat^quodintellecJumnoftrumauditcrnoncapit ,cogitemus, quid nobisprarogatumfit abiko ^quidemonfirauit nobis exem-

plum,vtfequamurvefligiaeim,quicuminformaDeieffet,femetipfumexinaniuit
I.Cor.9.io.

formam feruiaccipiens,&c.vfcfuead morttmcrucis. )uamcbcaufam, * r r n n- f f i r , * J ntfiquiafacJus ejtirjprmis tnjtrmus ,vt tnfirmos lucrtjacerct ? ^iudtctttst
i

mitatcrcr.t alibi
a.Cor.5.i*

etiim dicentem:

Siue enim mente excefftmus, Deo,fiue


,

temperantes fimus , yobis. Charitas enim Chrifii compeUtt nos

iudicantes

bos

R.

A.

SJ

hocquia vnuspro ommbus mortuus efl. <%uomodo enimparatus ejfet impertdipro animabus eorum,fi eum pigeret inclinari ad aures eoruml Hinc ergo i.cor.12.' fa6luseftparuulusin medionoflrumtanquam nutrix fouensfilios fuos. 'Num i,Thc2 .7, enim deleclat, nifiamorinuitet decurtata ejr mutilata verba immurmurare?

Ettamen optant bomines habereinfantes,quibusidexhibeant. Etfuauius efl matriminuta manfainjpuere paruulofilio ,quamipfammandere ac deuorare Ma "- 2 M7grandiora. Non ergo recedat depeclore etiam cogitatiogallin& illius, qua languidulis plumistenerasfttus operit, &fufurrantes pulios confracla voce ad-

uocat, cuius blandasalas refugientesfuperbipradafiunt altilibus.

Vtnonlucrumfuumquasrat/edanimarum.iuxtaconfili- Matuo gratis date. exemplo Pauli, qui cum um poteftatem haberetde Euangelio viuendi,ei tamen noneft vfus, vt plures animas lucrifaceret. J)ua eft ergo, mquh,merces meai Vt Euan- i.Cor.9.11. gelium pr&dtcans,fine fumptu ponam Euangelium, vt non abutar potefiate meain Euangelio. Namcumltbereffemjex omnibus omnium mefiruumfeci, ytplurcs lucrtfacerem. Vnde Clemens Alexandrinus primo ftromatum. Jguiper litterarum mommenta loquitur apud Deum Jacramenti reliVI
Chrifti. Gratis accepifiis
,

&

gtone ob/iringitur, hacinfcriptis voctferans,nec lucri gratia, necinanis gloriacaufa nonvinciab affeftione ,non quaftuiferuire , ffe expeclans eam q:ta omnino reddendaefi retributienem abeoquioperariis pollicitus eflfe redditurum mercedem promeritis. Oportet autem Dominum ,quoadeius feripotefi, imitari. Is autemfuerit, qui Dei yoluntati infiruit: qui cum gratis acceperit,dat gratis fatis magnam recipiens mercedem ipfam vita, inftitutionem. Et S, Auguftinus libroi.de Sermone Dominiinmonte. fuidinter' neceffarium quodfumendum efl , hac fit inter bonum quod appetendum efi fententta Chriflus declarauit, cum ait. CHixrite primum regnum Dei iuftitiameius.&bac omnia apponentur vobis. Regnum ergo ejriufiitia Deibonum noflrum efl, ejr hoc appetendum, ejr ibifinis conflituendus,propter quodomnia facimus ,qucunqjfacimus Sedquiain hacvita militamus, vtadillud regnum peruenire feffimtis, qu& yitafinehis neceffariis aginonpotefi.^>fppo. nentur vobts h<ec,tnquit,fed vos regnum Deicjriufiitiam eiusprimum quarite. Cum enim dicit, tlltid, primum, fignificauit quod hoc pofterius qu&rendum efi, non tempore,fiddignitate. Iliud tanquam honum noftrum, hoc tan,

&

A.c.14.

&

****

quam neceffarium

nofirum , neceffarium autem propter illttd bonum. Ne% enimverbi gratiaidto dtbemus Euageliz.arevtmanducemus:fidideomanducare vt Euangelizemus-.namfiprop terea euangelizamus, vt manducemus, vilius habemus Euaagtlium, quam eiihum, ejr erit iam bonum noflrum in

manducando, necejfartum autemm EuangeUzando


probibet, cumdtctt,
licerefibi

quidtm,

JOuodetiam Apcftolus ejr permijfum ejftd Domino,vt qui


.

<*-*M

Euangeliumannumiant>de Euangelio viuantjdefl,de Euangelio habeantea,

qtta

V
*
5.

CATECHESi
ejfe

quahutc vit fur.t neee(farlt,fdtamen fe non

abttftm hacpoteflate, Si-

miliahibetB.Gregorius
t.4.

lib. 19.

Mordium

cap.u.

i.Co~. 9 .2t.

Luc. 13. zj.

& ^ incertum,fedcafltgo ccrpus mcum


ftus fuis difcipulis

Vil.Eft, vcmortificec &crucifigatcarrcemfjam cum vitiis5c concupifcentiis.exemplo Apoftoli, quicummultadefunccionealiosdocendi Euangelizandi dixifTec^andemfubiecir. Egoflc curro non qttaft
cjr

infcruitutem redigo,ne forte

cum a-

G.nom

n.

itjspradicauerim^ipjfercprobus efficiar.

Hanc propnetatcm

8c Chri-

commendauic,
,

cum apud Lucam ad

illos dixit.

Sint lumhi vefttipracintti

& lucerna ardentes in nianibus

veflris.

Qux

'm<\\i\x., funt ,qu*iubcnlumhos reftringere tjrlucernam tenere,vt ejr munditiaflt caftitatisin corpore,ejrtumen veritatisin operatione. Redemptori enimnoflro vnumjine

verbacra&ans B Gregoriusin Euangelia. Duo,

tttr,ejr

lob.j.

altero placere

nequaquam poteft, Ji aut

is

qui bonaagit adhuc luxttriam-

quinamenta non dejerit , aut is qtti caftitate pracminet > nec dum Je pcrbona opera exercet. Et explanansverba ilhlob.GaltusJuccinffus lumbos,(jrarieS' Gallus,zitfucctnc7us tumbos,idefl,prsdtcatoresfantfiinter htt-

Luc.9.41.

3'

i4 '

no$is tenebras verummane nuncisntts: quijkccincli tumbis funt,quia a membris fuis LuxurUfluxa reftringuntjn tumbis quippe luxuriaejl. vndccjf ijfdem a Domino dicitur. Sint lambi veflripracincli. conftans infide Garholica. St enim difciVIII. Vt ficfirmus .pulus debec efle firmus 8cconitan5 in fide, cui dicitura Chrifto. Newomittens manum adaratrum& refliciem retro,aptus eft regno DEI: Ec ab Apoftolo Participes enim chrtjii ejfetlifumus ,fltamen initiumfubuts

&

Luc.14.j9.

ftantu eius ( fidem ) vfjue adfinem firmum retineamus ; quanto magis Magifter&: Doctor fidei,inquemfi conftans nonfic,detorqueri poteftilla apud Lucam illufio. >uia hic homocapii adi/!care,cr ttonpotuit

Matns

t 32 '

GaUs

wySrww^^.HancpropnetacemdodorisvtinfinuaretChrJftus,Ecc!efiam fuam aedificarenon voluit,niiifuper Apoftolorum coripha^i Petrifide immocack. conftanci. Chriftus-enim ipfe de ea dixic.0Pe/r* Do&or vero gentium Paulus pr te rogaui, vtnon dtficeret fides tua. oftendic primum in cpiftola ad Galaquam firmam fidem habueric
.

tkSjdum aitadnutantcs
a.Tjm
4.6.

in fide. Sediicet nos aut angelus decceloeuange-

4iz>etvobis praterquam quodetiavgelizauimus vohis

2Tim.}.i+.

alteraepiftolaad.
i

Timotheum dum

Et in , anathcma fit. exitu vitiam impendente defe

ta conteftatur.
,

Tem/rus refitutienis mca injiat:

curjum conjitmmaui ,fdem ferttaui. dem conftantiam adhortatur dicens.


ui
didicifti,& credita funt tibi fctcns aqtto
iiterasnofti,

Bonum certamen certaVbi Sc Timorheum ad eanTu rero permme in ijs qua didiceris, &quia ab infantia facrat
,

qtutepojfuntinflruere adfalhtem perjidcm, qtueflin Chri'

fto IESV.

IX. Vc

CHRISTIANA.
r er

fJ

IX Vl ri e nicus eft verus Mjgiltei ev Loclor cceleftis doclinnx. Hccrumarprofanatione Hicrofblymi- toan.nj. denszelo vindicandi honoris diumi vendentes templo cxturbauit : Deinde Petauitempli cmentes &. Spintum fan&umAa.*.-*tri Apoitolorum P. incipis , qui poft acccptum Aa44 zclo rmximo dodrina; Civifu diuulgandae accenfus,vno die tria

zeio aivuv.rum, exemplo primoChrifti.qui v-

'

millia, aStero

iunxit

quina millia hominum oratione fua C h r i s t o adac alia multa zeli mi teftimonia ,vt liquetex Euangelio

&

A&is

Adha^c Apoftoli Pauli , cuius hifto-Aft*. Apoftolicis reliquir. ria in iifdemActis defcripta, cuiufque epiftolae nihil aliud /pirant quam zelum ardentiffimum animarum , fic vt ad Romanos non
dubitauerit in

bec verba fcnbere.


ipfe

Veritatemdicoin

CfIRIST0,nenKom. 9 .x.
meEgo au- 2Car
-

mentior.
is
,

Qptabam ego

anatbema

ejfe dCHRlSTOpro fratribus

quifunt cognati meifcundum carnem.

Et ad Corinthios.

I2 * IJ-

temhbentijftt/.e

impendam

libi veroad eundem zelum imiundum muitat & alios Doclores,vt Timotheum Epifcopum. Tefttpcor inquiens coram DEOejr IESV' iT 'A^CHRISTO,qui iudicaturus esl viuos & mortuos (jrper aduentum ipfius&
, ,

& Juperimpendar ipfeproanimabtts


,

veftrit.

A-

regnum eius prtdtca verbum, inftaopfertun} jmportune argue ,obJecra, increpainomnipatientia

& do&rina.

Ttt

vero vigtla ,in omnibus labora y


J-

tuum imple. Hoc zelo quia deftitu- A ? 0C 16 tus erat Epifcopus Laodicenus ,SpiritusSanctuseumfugillat velut tepidum,miferum&.miferabilem, dignumque qui exore Deieuoraatur ,fuadetq; vt a fe cmktaurtm igmtum , hoc eft ,zelum ardentem animarum. X. Vtaprxdicatkme.&inftitutione doftrine; Chriftianaenon ceiTet ,quamuis fc uclus exiguus fequarur Sic enim Ioquitur DomiSiannuntiante te adimpium vt con Ejsech. 3J.9. nus ad Ezechrelem prophetam. uertatura viufuis,nonfuerit conuerfusd yiajitajpjein imquitate fua morietur.porro tu animam tuam Itbcrafti. Qua: verba expendensB. P&o s p e r libroprrmodevitacontem- t.czx.
opusfacEuangeltfts mimflerium
'

platiua. Hic certe , inquk, fatis eutdenter eftendttur ,qued fiue proficiant ,fiue non preficiant attdaores ,taeere eis non debeant Sacerdotes ,nec idto ret fint , fifiortc

eorum yerbapepuli non audiant, vel audita contem'

nunt.fedfiab eis corrigendis abfifiunt , quia fi nec exemplo vita prapefittrum fuorunt , nec verbo doclrma popult contumaces emendatt proficiunt ,
ipfifibi

eaufa fua ferditionis extftunt

(imul
rtmt.

&

& doc7<.resJuos, quorum exempU


omnino non pottInttan-

verba dejpitiunt

inueluere crimimbus fuis

Christvs

Dominusmittensdifcipuiosfuosadpradicandum.

5
Matth.io.ti.

6
jn trantes, inquit,

CATECHESIS
m domum,falutateeam, dicentes.
.

Pax huiedomui. Et

A.

fiquidew domusiffafuerit digna, veniet paxveftra fiipeream,fiautem non fiuerit digna ,paxveflrareuertetur ad vos Quemlocum tra&ans S Au$.

Grammaticum. Sicut, ait, malignusfiuajorpeccati, etiamfi nonperfiuafierit , meritopesnam deceptoris incurrit itafidelis iuftitiapradicator, etiamfiab homimbus rejj>uatur, abfit,
:

guftinus libro primo contra Crefconium

vt

apud Deumjuioffici/ mercedefraudetur. Res enim certafit adincertum. lncertum autemdicononpramiumfacientis ,fedanimum audientis. Incertum
es7

enimnobis, vtrumajfenfurusfit, cui veritas pradicatur , fied certum elt etiam talibus veritatem pradicari oportere, ejr certum esl fideliter eam

Matc.io.

pradicantes retributionem manere ,fiuefufcifiantur ,fiuejpernantur , fiue etiampropterea qu&libet temporaliter aduerfapatiantur. Dominus dicit inEuangelio.

Cum ingrejfifueritis, dtcite. Pax hutc domui

Si dignifuerint , qui ibi

Jnnt, requiefcet fitper eos pax vefira : Si quo minus , ad vos reuertetur,
rent ? certos tamenfecit, vt eamfine cnnclatione pradicarent.
A.
c. .

Nu-

quideos certosfecit, quod effent eorumpacemfufcepturi, quibus eam pradica-

Demum

Chriftus exemplofuo oftendit non efle ceflanduma pradicatione propter obftinatione auditorum. Jguid, inquit idem Auguftinusibi-

dem

toties aduerfus Iudaos, Pharifieos

Sadducaos, nonfolum minime credi-

Ioanio.

eoseorumqua multa locutusesllNonneabeis vltro,cum voluit, quod voluit jnquifiuit, vt eorum illos refionfione conuinceret ? Nonne iUis dolofetentando quarentibus, cum redarguti obmutefcerent , finevlla ambiguitate refpondit l Jguod cum faceret jtullus ex his legit-ur adcumfequendumfuiffe conuerjus , &c plura XI. Vtparatus fitanimamproauditoribus, fiopus fit,ponere, Bonusenim ^?0r,inquit Chriftus, <*#** datpro ouibus fiuisjmo quiuisbonusChriftianus deberet animam ponere pro proximo. Nm S. Ioannes in epiftola prima. In hoc, air, cognouimus charitatem Dei,
.

turos ,verumetiammaxime contraditturos ejrperficuturos in

quontam illeanimamfuampronobispofuit
i.ioan.j

ejr

nos debemusprofratribus ani-

i*

6. de laudibus S. Pauli quifquam debet praclari huius muneris funclionem prardicationis) nifiparatusfit miliies animamfuam tradere in mortem attp ( dtfirimina. Dicit enim ipje Dominus IE S i^Sfiquis yultpoftme venire,ahneget femetipfum ,ejr tollat crucemfiuam &ftquatur me. Etpaulo poft- Non

tnaiponere.

Vnde S.Chrysost.

homilia

Neq. Jaltem attragere

fiolum

autemeum,qui pradicationi accingtt ur , fic oportet parari, fied quemcun^velfimpliciter Chrifiianum,nam crucemtollere ejrjequi chriftum, oinnibus mperatm\ Siautemcu;iclis,multo magis doflortbus popttli at^pa-

fioribiM.

XII. Vcnon dedignetur iead puerilem


fjcciem abiechm, demittere- Primo, quia
*
i

inftitctionem, licetin
x

& fapiens pueros

ad
1

fe

audx-

christiana;
paruulos ejrfiugentes vbera. Ieremias vero queritur eis fubcraht

f7

ludienduminuitatinProucrbiisSalomonis. Siquis efiparuulus, itxqmty io^u.4,*'* vsniatadme. Efj^uieftparuulus,declinet adme, Ec Ioel z\-kmzuVocateccetum>congregatepopulum,fanttificate Ecclefiam, coadunatefenes, congregate

panem

Tnrcn '+4-

do<ftrina fpiritualis. Paruuli,inqmtns,petieruntpanem, ejrnonerat, qui

frangeret r.i.Chriftus

Dominus,

teftibus tribus Euangeliftis graua-

tim

tulic

rebancur. S.

a fuisdifcipulisfubmoueriparuulos,quiaparentibus eiofreMarcus ica narrat. Ojferebant illi paruulos, vt tangeret illos.Di-

fcipuli autem

comminabantur

offerentibus.

guoscumvideret Iefus.indigne
ij.
1

tulit,ejraitil!u:Siniteparuulos venire ad me,& neprobtbuerttis eos,talium e- Matth.19

nim eft regnum Dei. Amen dico vobis, quifquis non receperit regnum Dei velttt
j>aruulus,non intrabit in illnd Et complexans eos,ejr imponens matttesfuper itlos, benedicebat eos.}.

J^"'. 'J
_.

Apoftolus Paulus non femel teftatur, fefietum

cumparuulisparuum.CVw/>^w* vob&oneriefie.JRqnkadThzfidloniceafes,f/ Chrtfti Apoftoli,fedfxcli fumusparuuli inmcdio veftrum,tan-

quamfinutrix foueat filiosfuos, quoniam charifftmi nobis facli eftis Ec ad Corinthios. Omnibus omniafaclusfum, vtomnesfaceremfaluos Ecad Ga

i.Cot.9.22.

Ia:as Filioli mei, qttos iterum parturio


.

donecformetur Chrtfiusinvobis.S.
,

Ga,at 4'?'
i.Pet.*.*.

Petrus dcnique

omnes
,

litiam,(jromnem dolum
veteres atcinet
tix.

optat repuerafcere. Deponentes ai:,omnemmadffimulationes ,/icttt modogeniti infantes rationa


,vtit?eocrefiatisinfii!utem,Qioda.dPatr:es
libro Ecclefiafticae hifto-

biles finedolo lac concupifcite


,

.,

..

habemus apud Eufebium

cacechumenis inftruendis praefuerint in Alexandfina Ecclefia Panrxnus, Clemens, Origenes ,He-aclas, S. Hieronymus um fenei cum mulca prsrcepca in epiftola ad Lxtam pro re&a inftitucione fiiiae dediflet, tandem his verbis eam claudit. Ipfifi Paulammiferis, ejr magiflrttmme&nutritiumfiondeo. geftabo humefexco
,

quemadmodum

Hier.c.7.

ru, baibutientiafenexverb.iformabo^multoglorioftormsindtPhilofopho^qui

xovregem Macedonum Babyionio periturum venemfed ancillam fponfam Chrifti erudtam regnis caeleftibits ofterendam. De S. Vincentio Ferrerio OrdinisS-Dominiciitafcabit PetrusRanzanus. i\(% duntaxat tate proueclosfubiimium rerum capaces erudiebat\fedetiampueros certis adfe horu euscatos infiituebat , docens eos, quemadmodum crucefiefignarent, orationem Dominicam dr angelicam falutationem atn.fidei Symbolum enuntiarent, Deum colerent, amarent, parenti bus drproximis quibus % honorem baberenf,
cjrdebita officiaperfoluerent.

&

enfis

Eodemceuo Magnusille Academia: ParifiCancellariusloannes Gerfon non dubitsuic fead puenlem ca-

techefeos inftnutionem demitcere,omnibusq;ob iingularem vilitatem, qu.xindein Chrifhanam Remp. dimanarec eam commendire.

Quaungens

vcilicas&noftraj Socieutis

parentemSc fundatorem

B.igua-

58

CATECHESIS
C

Hiballib-j.c.

B.IgnatiumpermouetjVteandem inftitutionerninprimisafui OrdU nis hommibuo f equentan voluent; qua dere muita noiler Pctrus Ribadmcira in eiusvita.

24.

Plai tio.ioi

A V V T \V. De proprietattbus Audttorum Catechefis. T)Rima proprietasefttimor Dommi. InitiumenimfitpientittimorDo-*


ffii/,

Pr-uer.i 7.
Xtcli ji.Ig.
EccJ. 2. iS.

vtDauid&.Salomon teftantur. j^mtvZ>0ws!/,aitEccle-

Auguft.cy.

docJrinameiusKt zX\bi.6)uitimentDeminum,noneTunt incredtbiles yerbo tlltus. ^ui timet Dominum ,inqnirent qu& beneplacitafunt .Vnde S. Auguft. librodecatechizandis rudibusfuadecvtcatechufiafticus, excipiet

meni, nefideaccedant j

initio terroreali<quo

Dei percellantur.Z)^(ft/4ry

inquiens fiueritateDei,qua corda mortalium faluberrimo terrorequatiuntur.cbarttas adifcada eft, vt ab eo quem timet\amarife gaudens\eum redamare audeat ,eiuf^infe dilec7ioni,etiam/iimpunepofiet,tamendiJp*licere verea-

tur.Rart/fme. quippeacctdt, imo vero

nunquam, vtquifquam veniat volent

jieri Chriftianus,quinoJit aliquo timore

Detperculfiu.Siemm aliquodcommo' dumjpeclado ab hotntnihus, qutbusfi altterplaciturum nonputat.aut altquod ab bominihus incommedum deuitando. quorum ojfenjionem ,aut inimtcttias
reformidat, vult fterichrtfttanus, nonferi vultpotius^quam/rngere.fidesettim

non

efl

resfaluandicorporujedcredentis animi.

Viosxa, u.t.

II.

Proprietas eft humiiitas.


Saptentia.

ibi&

Vbiemm eft humtlitas inqnit SaprenSi Vndc S. Auguftinus inprologolibrorumdedocVina


,

Chriftiana grauiter irmehiturineos,quihcT:.jbanr,fehumar.:oDo<fr.o-

renon indigere.&poiTe aSpirituS intelligentiamfcripturaium


qui, ficut Apoftoli&S.
Aftor.
9.11.

afle-

Antonmsercmitaeamconfecutifunt.Redar-

guit

autem illos,primoexemplo Apoftoii Pauli, qui licec diuina Sc ccelefti voce proftratus Sr.inftruclus, tamen ab Anania dodus eft.z.

Aftorio/.

Aclor.

8.31.

Cornelii Centurionis, qui.licerangelus einunciafletorationcs exauditasSc eleemofynasrefpeclasPetro^tradituseft lmbuendus 3. Eunuchi regis Syriae Ifaiam non intelligentis,cuinon angclus, fedPhilip-

xo4

18.14

Beurcr /

t.

Deuter.)2.4 fi
Mattts. 7. *J.

'

pus miifus eft, cuiusopera di&um Prophetam intellfgeret.4.!V'Oyfis> quilicet docTusa Deo,tamen foccrifui,licet alienigene. coniihumdc regcndo tammsgno populominimefuperbusacceiir. III. Proprietaseftaudrta pr#ftare& exequi. Namin Deurcronomio Deus agens depraceptis C^is.Difiite,mquu } eaejroperecomplete.Et ixexum. Audientes difcanti sujlodtant Et Chxiftus Dominu.c :0?w//^ii andit verba mea, &facit ea ajpmilabitur ftrofapie/ttiyfui adificautt demum

&

Lnc.11. 1 J.

ftom.

i.if.

fuamfuprapeiram.EtBeati, quiaudiunt -xerbum Dei dr cuftodtunt tllud Deifide S.Paului. 2{c auditonslegisiufitfuntapudDtumftdfaclores legif i*-

CHRISTIANA,
ftificaluntttr.

p
'

Et B.Iacobus. Eftotefaioresverbi,tjrnonauditores tantum. '"& * Vnde S, Auguft.in ferm.3. de verbis Domini agens,de onicio commu- Aug.in Mattli
ni magiftris 8cdifjipulis. Jguamuis, inquic, dtjjimilejitdocioris dfcentisj^

ejficium,

tamen xtriufadcbttfanttarum Ugumobfcqmum,vtiunganturfa--

copuitntur opere, quidiuerfifunt nomine, quos vocabulaabinutcemfeparant,eos obferuanttaprxceptorum deuote acfideltter ceniungat.Nefy enim perfecJte tn legum efi notttia confliiuta,cumfitJcriptum. ^ om
oiis ,quifeparantur officiis,

&

****

2{on enim audtteres Ugisiuftijunt apudDeum, &c.Ne/%, enimjnquamjs relir giefa &fanc iuieft qui nouit legem ceftdt bmfaclisjcum expediatfacere magis quam decere,quiamoUftum eftdocerc nonfacere.Vos amicimei eftitjn- j oan
i

&

quitfjrceritis-ea^uuamando vebis.
I V.Proprietas, erigereaures ad doftorem,mentem vero ad Deurrij iuxta illud Sa\omonis;/n;rediatur ad docJrinamcor tuttm,&aures tuaad
rouer-2:

u
'

verbafcienti*

Et

Ler

um Jiii mi inclina aurem tuam, & audi verbafapientiy

7
r.

'

umiapponeautetn coraddecJrinam meam.

Vnde S, Auguft. de verbis Do- Auguftjfcr.


adDsminum erigite metes. Cu 10ia
* 2?

mn
i

Erigite itagfratres erigite adme aum,

caufamreddit tra&atj. inepift. i.Ioan. exponensverbailla. JJuiavnffio ipfiut docet vos de omnibus .Videte ,iaqmc t magnumJacramentS
iusdicti
fratresfontts verborit noftrorum aures percuttt ,magtjier intus e[i. Noliteputare quenquam homine aliqutddifiere ab homme. Admonerepojfumus perftrepitum vocis noftra ,finon/it intus qmdoceat\inanisfit ftrepitus nt>fter-,prepterea
ait ejr ipje in Euangelio. Noltte vobts dicere magtflruin terra.-rj/us ejimaoifter
*vefter t hriftus. Ipfe

ac

**

vobu-ergo intus bquitur,quado neme hominum tllic eft

Ecr

S.Greg.z^.moral.Jg*/* quihbet tradicator verba dare auribuspoteft, cerda vere aperire nopoteft,rjrnijiper internamgratiamfolus ommpotens Deuspradtcatium verbtsad cordaaudientium inutfibiltter aditumpraftet jncafiupradicatio aure audientts percipitur,fc Dominus viamfonantis tonitrui dareafferit,quicupradicattonis yerba trtbuit ,per terrorem in corda copztngit.

c'

Vnde t.Cot.j.f.

Paul Ne% qutplantat eft aliquid, ne^ quirigatfedquimcrementu dat Deus. V.Proprietas eftcommunicare DoCtorifuoneceflariaadvictum &amictam, vtdocet Apoftolusinepift.ad Gi\zt.Cemmunicet autem is , Gatu *.* inquit.qui catechizatur verboeiqui fe catechizat in omnibus benis. Ouoru.. verborum,auctoreS. Hieron.Iib.3. Commentariorum.niclcniuseit.Galac. JVuia fuferius fpirituahbus praceperat, vt eos quipraocupatifuerat in aliquo deltcie inftruerent in Spiritttlemtatis, alter alterius oneraportarent, nunc econtrario his qui adhuc imbecilliores, dtfcipuli tjr carnales eratprac'tpit,"vt quomodo ipfid magiftrisjpiritualta metuntfic magiftris carnalta prabeant.Bo.

& &

naautem
hentes

inprafentiloco iuxta

vuhi cofuetudmem moremfocommunemvi'

8um ejr ve/lttum,cjr catera.quahomines inter bonanumerdt ,appetiauit\fiaenimviclum&veftitumhiscontemifumus.Etnzulo^oMubmnpx..

Ti(a6

prte-

6o

CATECHESIS
,&dehnt magifirhfum,

Prauidens autemjpiritu Afofto\us,eosquidocetur

ptus& vitanecejfaria mtniftrare.pofte obtenderepaupertatem


meus boc anno aruitficcitate ,vineamgrand
eontrtuit
:

dtcere Ager nonhabeo ,vndetri.

&

buam,adiecitt Noliteerrare .Deusnon irridetur Scit ,inquit,corda veftra ,non


ignoratfacultates Excufatioverifimilu ,hominem poteft vtcunplacere, De-

umnon poteftfallere. Eodcm perunent que Apoftolus proiixius driputat in capke nono priorisad Corinthios de fhpendio debito Ecclcfiafhcis miniftris ,atque imprimis verbi diuini pra?dicatonbus.
Matth 18.2. Marc 9 ? 5
.

i.Pn.

puerorum mores quam proxime imitari ,vt innocentiam ,fimplicitatem ,humilitatem : idcirco enim Chriftus Dominusinmediodifcipulorum paruulumconftituit ,dixitq :NiftrfftciaPiopric
as eft,

V I.

miniftcutparuuli
Ambrof.fer.jj.

nonintrabitisin regnumccelorum,
,

Vnde

Petr a^.Depo<

^entes omnemmalitiam .ejfomnemdolum (frfimulationesficut modogeniti


infantes rationabiles finedolo lac concupifate.

Et

S.

Ambrofius fermone

de innouatione fidelium.
dicit
tis

Ad Apofiolos

ait

iamfeniores

& maiores natu

Domtnws

Nt/iconuerfifuerttis
i

& efficiaminiftcutpuer tfie,non introtbicorpere fragili fenuerant ,tnno-

in regnum ccelorurn

Reuocat igitur eos adoriginisfitxfontem &retrorfum

ad infantiam red.rc compelltt fctltcet vt qui

centixmortbusrenafcantur.YLx riufas.Ifalet ejr Cbrillianafimpltcitas infan-

Matth.15'44-

att

.1S.2.

tiamfuam ficut enim infans nefcit irafcifraudare non noutt ,refenre non audet itavt chriftianitatis wfantta Udenttbus non irafcttur fyoltanubut non refiftit ,c&dentibus nonrepugnat, Deniq,ficut Domtnus tujfit , etiam orat pr inimicis ,auferenti tunicamreltnquit ejrpaflium , &c.Similiter S. HieronyusinverbaChrifti.Quicunque ergo humiliauerit fe,ficut paruulus ifte ,hic eft maior in regno ccelorum. Sicut ifteparuulus,jnquit ,nonperfeueratiniracundta ,nonmeminit Ufus ,nen videns pulchram multtrem dele&atur \non altud cogitat, ejraliudloquitur.fic &vos nifitalem habueritts in-

necenttam,

& animipuritatem ,nonpoteritis regna coelorum intrare,

A P V T

V
Catechejtos.

T)eneceJ?itate

&
,

r utihtate

Necessitatem Catechefios Chriftiana; probant ckconfirmant omnia.qua: m ea traduntur vt funt inprimis fidei dogmata quo,

RomVo f

rumnotitiacomagishocxuoneceiTariaeft, quo plures ab hasreticis peruertunrur ,& inTarcarnm prxcipitantur. Sinefide enim ,inquit Apoftolusad Hebraros ,impcjfib'ile efiplacereDeo, At quomodo aitad Romanos .crcdent ei.quem non audieruntr JOuomodo autem audtent finepndicante} ^^uomodoverb prxdicabunt , nifi mittantur. Frdeiergo capitacognofci

CHR.ISTIANA.
ad/alutem neceflariam. Salomon enim in Prouerbiis jfepientia; perfoas, Doc7rinammagisquam aurum eligite,
Japientia cunfiis opibus pretiojijfimts ,

6t

gnofci nequeunt ,nifi a Doclore aliquo lcgitime miflo ( vti lunt illi foh qui in Catholica Ecclefia docent^exponantur.

DfiNDE diuina Scriptura hortatur nosadhanc do&rinam ,velut


fic

loquiturin

hleltor

entmeH

Prou.t

ix.jj.

Jiodtuntviasmeas. )uime tnuenerttjnuentet vttam. Etrurfus.

Nunc ergofilij audite me ,Beati,qut cuNen ceffes

Prou.19.t7.

audtrefU,doc7rtnam,necignoresfermonesJ'cientia, Et.Apfone cor ad doilri-

rou -"- ,r

nam meam ,quapulchraent tibi ,eum eamfcruauerisin ventre tuo ,ejr redundabitinlabifstuisjvtjitin Dominojiducta tua,

Et Ecclefiafticus. Inmul-

Ecd.6.35,

titudmepresbyterorum prudentium fla ,drjapientia tllorum ex corde coniungere ,vt omnemnarrationemDeipojps audve. Etiterum.
:

Non te pratereat
tpjis dijces

Ecd.8.11;

narratiofeniorum ipjieaim didtcerunt a Patrtbusfuis quoniam ab


,

intellefium.ejr intempore necejjiiatis darereffonfum. Et.Filidiuuentutetua Ecd.e.

excipe doclrinam ,dr vjque adianos inueniesfaptentiam Jguapis qui arat , ejr

quifeminat accede ad eam , ejr bonosjruclus abea expecfa.


,

E a d e MScri^ruragrauiterincuiateos,quidocl:rinamomnemnoticiamque pietatis repudiant. D^impiis enim agens B. Iob,eorumqi lob.n. n. eorum, ejr infantes eorum exultantlupbus Jguidixerunt Deo-,Rtcedednobis ,ejrfiientiam viarumtud' rumnolumus, Eiiaiomon inProuerbiis. JOuiattamfacttdomumfuam, Prou.17.1J. qutrit rutnam ,ejr qui euttat dtfeere incidet in mala.EiSapieiiJ. Faniautem Sap.kj.1. 'y Juntomnes homines tnqutbus non ptbesi JetentiaDei. Iuasprophet;am lCil f lamab hacrepreheniione incho.iuit. Cognouit bos pojpffsrem ptum,ejr ajinusprtjepe Dominifut ijrahe lautem me non cognouit,&pepulus meusnon intellexit .V& genttpeccatrict drc. ckleremias. Stultuspopulus meus me non i er4 12 cognouit,filij tnppientesptnt (jrvecordes faptentesfunt vtjaciantn.aia bene autem facere nefcterunt Et ApoftolusadCorimhios. Stquts vtdetur pro- , Cot 4 pheta effe , aut Jpiritualis ,cognofcat, quafcrtbo vobis, ijuia Domintjunt manlibcris. Egred>untur .inquit, quapgreges paruuli
; ,

data St qu&atttem ignorat jgnorabttur


.

De NicvvEfinullaars.uulla /cientiaeft,velvncuam fuit,qusenon neceilariorequiratdocT:orem,haxfota doclrinae Chriitiana: fcientia, omniumpraftantiffima ,&ad /atuceni neceflaria Doclorem &r Magi-. ftrumnonpoftulabit ? S.Hierorvmus in epiftola adPauhnum agens Rcp.ioj. de S. Scriptura ex qua doctrina Chriftiana , qua de 'oquimur , fumpta eft Taceo , zit,de grammaticis rhetoricii .philojophis, geometris ,dialecltcis ,
, ,

mujicis .afironomis >aJ}rologis ,medicis ,quorumJ'cieKtiamcrtalibttsvelvttU(p-

ma

esi ,

intres partes fcindttur

""

^oy/xx,
,

-riiv

y.&iov t%v epjrafuur

Admtno-

res artes

veniam

ejr qua non tam lingua qudm mantt admin.Jirantur.agri-

colx,cementari/ fabriT/ietallorumU^normituectfores Janarrj qnofy

& fuliot'ts

>&-

6%

CATECHES. CHRISTtAN.

Vs:,&cetm,(!Uivartan>fu;ptilfclUem.&viliaopujcftl4fabric4niur .abfqtte

J^ucdmedtcorum es~t ,promittunt mctra&ant fabrdta fabri. Sola Scripturarum ars esl, quam fibiomnes pajftm vindtcent ffanc garrula anus , hanc dclirus fenex hancfi' pbifta verbofus, kanc vniuevfi prafumunt , lacerant, docent antequam
iitct,
,

docJore non pojfunt ejfe quod cupiunt.

dtfaftt.

colligatur ex adeoexquotidianaexperientia, tamen pauculas aliquas breukerhicfubiiriam Primafit, quod Chriftianum populum vindicct ab innuraeris erroribus, quodaditum mvtroque-feJhcerefibus hoc tempore grallantibus. xu, maxime autem f#mineo praecludat veneficiis aliisque curiofis fuperftkionibus. Necenim alia ceruor caufa eft cur in quibufdam

Quodad Vtilitatem

Catechefios,

etii fatis iUa

neceilicate 8cdignitate iaraexplicatis, atq :,

&

.2.

|>rouinciis

omnia.plenafintfagarum^&magorum, quamquiahominesabtneunte a:tate indo&iina Chriftiana, rkibusque iacris Ecclefiac non redte fint inftnuu. 5. quod eainftitutio efficiat, vt homines ritamducant Chriftianohominedignam^prxceptifque Dei&Ecde-

fix confentaneam*

Vnde

S'

Ch k ysos t o m
dogmatum
,

contra Anoma?os Coniungamus in,

quh,recJitudini

diiigentiam viiaejreperum, vt ne dimidiatim

qua adfalutem

noftramfpeclant, curentur. Vits autem ddtgentiam ejrpuri-

tetem ntbil ficefificit vtcontinua intempUs conuerfatio ,

& alacreadsiudi-

endumverbum Dei ftudtum.J^upd enim cerpori eBcibus, bec anima diuimrumekquiorum doBrina. Noneniminfolo paneviuit homo,fed&in omni 1'erbo, quodprocedit percs Dei. 4. quodiniis qut libenteream, &conciones omnes facras audiunt, Srauditas prarftant> fit admodum probabilefigrmaeternae prasdeftinationis,vtiS.BER n ardvs probatex Bem. fernu.de Chrifti di&oapudB. loannem- Jguiex Deoeli, yerba Deiaudtt. CMaCp

" a'

gna,mquiens,mibifonfoi4tioesJfratresmeiinverboiiloDomini'.proptereae-

tloaa.f 18.

nimvos

libenter audftis ,

quiaex Deo eftis :Vnde dr inuenies <abeodem fcanne


,

m epifteiafiuaficriptum. Omnis quinatusefiex Deonon peccat,fidgeneratio


Mum^Nonpeccat, in.quit idesJ, non permanet inpeccato, , vtique vt perire non poffit ea qus falli non.poteflgencvatio coeleflis. Sedgenemtionem t(iam quis enarrabitl OuispeteiJ dicere. Ego de eleclis fum ,egode pradeftinatis advitam egodenumerofiiiorumi J^uis bacdicerepoteft , reclamante nimirum Scriptura. Nefcttbomofifit dignusamore anodio. Certitudtnemvttque non babemus ,fidfpetfiducta confoiatur
cmleftisconfieruat

quiaconfiruat illum

EccijKL.

nos.ne dubitatienis huius anxietate penrtus cruciemur Propter hocdatafunt

figna qttitdam

ejr

indicia mantfefia falutts ,

vt indubttabilefit eum efife denupr*~

merc eleffcrum, inquoeafigna permanfirint , Porro inter eaquafiduciam

CHARITAS.
prafiani
loqui.
,

J
<l*

& materiamfiei ,vnum

ittud ttiaximumeji^

yr/rrtet QrrHvfT-in

gutde Deo"efi'fverb'trDerandtt. f. & Poftrcma vtihtas, quod omttes Dodores, inftituto. efque aliorum excellens nxmeat remune Dan.n ratioin ceelis. Diuim fiquidemoraculi apud Danie'em prophetam vox eft, Jguiautem docltfuerint fulgebunt qttafifilendorfirmamenti.-ejrqui
adiufiitiaerudtunt multosquafiftelix wperpetuas xternitates. Chrifti

j.

quo-

Matt5

'

que Domini vetbafunt. Jj)iJotuerttvnumde

mandatisiflisminimis,

&
Mw
>

fichomines docuerit,hicmagnu4 vocabttur inregnocalorum. Nonenimfibiiffitantum y zk Chryfoftom mhunclocum, vnufquifyvtilisejfedebet ch.hom.K.


fedetiamceterii.7{equeaquamercti efieM } quifolummodoJeipJitm-regit,& ftiius,qut etiam alios acquirtt,

CHARITAS.
C
*De Nomme

A P V T

h
CharitaM.
promifcue fere vtuntar

&
>

dejinitione

Quod ad nomcrwurmet
tibus
,

.djujna; littera:

.vocibus amoris, diledionis &charitatisvelut idem fiznifican-

tamen charitatis , quando de virtute teileS. Auguftinolibr,r .deciuitatc.amver6ficdefinit 4


vfitatius

fe-mo eft idem Kbro

^niodedoa^mzChnaunzCharitatemvocomotttmanimiadfruendum^T
^pry"ripfumdrfeat%proximofropterDeum.Rcaiushoc\ocodefiniasperhabitum,velvirtutem.Charrta S eftvirtusdiuinKusmfl 3 f ,qua homodiligit Deumpropteripfum.. &proximum ropterDeum:conr uementer fane Apoftoli duftoad Romanos,d-..mait:cW
]
(

De*dif***f*

//'tfMMrdtbnntfrtxperSpsritumfan^ baitafcnbit Aug.hb.de fprritufc litera. ChiritasDeidttiaefiZffundti "rdibnofirtsyiuanosipfedtttgufidquanosf^


fides Chrtfit, quanosfidelesfactt.

-queunt.Hafc mnondiffmditur aDeoin comoftrum fcd effanclitnr pot.us a cordenoftro in Deum iux^a iliud. Ftntsp^cepticharitasdccorde^ puro obdupltcem autemcauJam^ounS. B intradatude dili~,

Neq.edeactualcdiiedioneixnoni

gend Deo ,
>

J^^uequtanthim^Jructuo/^ >S&f

Wu, Veuj^ertm^^^ d l^dum


. .

, ,:

B ***

'

ftue

quia nthili*.

uteutur amariJ^r^jL

Hem

*4
Prrr/fo

CHARITAS.
At^idi
ium ,/cit tamen feipfum ff iet/inefciat Chri/
.

chm at nempe

intut ei innaia ejr nonignotaratiomttilhlla qtitaex totofeiuumdtUgere debe'

dt,cuifetotum debere non ignorat Proxitnum quoque charitate diligendum, fed propter Daum. Nominc
Luc.iojo
A.ferm.5?.

diximuseadem autem proximi


intcgrapa-

intelligenduseft

omnis homo,

vti

Chriftus apud

Lucam

rabola expofuit.

Vnde

S.

4c temp.

omnesproximifumui canditione terrena xatiuitatis,ejr mortalitatis

Auguftinus. Proximus,'mquit, eBomnis homo, etiam

&

Jpe celefiis h&reditatis,quia nefcimttsquis quidfuturusfit ,quonia ant luiaus,

aut bareticuSydutpaganusforteenimper mifericordtam Deiconuertetur ad Deum, interfanelos primum locum habcre merebitur,

&

C
Dcuc.6.$.

A P V T

II.

T)egemina Charitate, Dei & proximi.


Leu.19
18.

r^\ Vo Charitatis genera numerari folentfecundum duo charitaL-s t s praecepta in Lere vetcri a Deo tradi ta, & in noua a Chrifto Doj

mino repeuta. Dutges Domtnum Dcttmtuumexc^rdetuo, & tntctaamma tua, ejr in tota mentetua. Hocesl maximum ejr primum mandatttm Sscundum autemjimtleeffhuic. Diligesproximum tuumficut teipfum.ln hk dunbus
Rom.13
io.

mandatis vniuerfa lexpendetejr propbeta. Quaj extrema Chrifti fenten-

i.Tim.ij.

Augc.2i.

eademcumilla Apoftoh. Plenitudo legis esLdilectto YLtjFinifprq. ceptiefichar itas Senfus vero eft Omnia mandatahuc tendereeccollimare, vtDeum dtUgamus ex toto corde, ideft, quantumpoiTumus, quod Lucas dicit, ex omnibus virtbus ejr proximum ficut nofipfos omnia bona qux nobis optamus , optando 8c illis idque propter Deum. Varia quidem in hunc locum exftant commentaria Patrum, atbreuitatiscaufa vnico tantumD. Auguftini ero contentus. Islibro primo de dodrina ita fcribit Hxcregula dileciicnis diuinitus conflituta efi. Diliges inquit.proximum tuum ficut teipfum: Deum veroextotocorde, ex tota mente, vt otnnes cogitattones tuas omnem vitjr ex tota anima tam , ejr omnem intelleclttm in illurr. conferas a quo habes ea ipfa qu<t confcrs.
tiaeft
.

&

&

>

Cum autem ait, toto corde, lotaar.ima, tota mente, nullam vita
reliquit
,

noftr.epartem

qus.

vacare debeat ,

&

quafi locum dare , quafialia re vtlitfruifed

quicquidalittdd ligendu venerit in animu Ulucrapiatur,quo totius dileclionis impetns currit. Jguisquis ergo rec7e proximum diligit, hoc cum eo debeta-

gere ,vtetiam ipfetotocorde,tota anima, totamentefddtgat Deum.Sicenim

eum

tanquam feipfumjotam dtUcTtonem fui&illius rcfertini/lam dtitSi ionem Dei qua nullum dfe ri uulu;nfd:tci extrapatitur, cuius deriuation:
drftgens
}

'

mtnuatur.

Qoo-ji-

CHARITAS.

(^oniamverofortaffisaliquismiraripoteft, quareDeusnonconftituent tertium prxceptum charitatis de diligendo feipfo, cumtamenprseceperit proximum diligi , ficut feipfum. Reipondec paul inferius idem Auguftinus,non opus fuifle prxcipere , quia quinfediligat cjrprodejeflbi velit,dubitare dementis es~l,cum ceflafltJententia^Apo-

H>.*

floli,vbiait,nemo enim

vnquam carnemfuam odiohabuit fednutrit ejrfouct


.

p
Ib

[*'

eam flcut Chrifius Ecclefiam Ergo , fu b di t quoniampraccpto non eslopus, vt corpusfuum diligat,ideft,qu6niam id qnodfi'.miis..& idquedinfe quifque

&

ceptafumeremus
:

Diligcs.,

inquit ,

Dsminum Deum tuum

&c In his duobtts

praceptis vniuerfa lexpendet &prophcta.T:nis itaq.pr&ceptiest dthiiio

& ea

gem .r:4,idest, Dei cyproximi Quodfitc tctum inteliigisad efi,animam tuant &corp%s tuum ,& proximttm totum,tdefl\anlmam corpus eitts(hcmo enit corpcre) nulLvi rerum diligendarum genw in hisduobus ex anima confiat prtc<pt:s r x trmiffum est Cumenim pr&currat dtleclio Dei ^eiufq^dileclio-

&

&

.-

'.

nis

modus pr cfiriptus appareat

ita

yf c&lera in illum confluant , de dilcclioelt.

ne tua nihtl dtBum videtur. Sedcumdiclum

proximumtuum tanquam teipfum Jimul&tuiabste dileiliononpr&termtffaeTt. Hucufqj Auguftinus. Quod ad ordinemautem horum praxeptorumattinet nonomittenda eftiliaeiufdem commonefa&io incaputquintumB.
Diliges

Ioan.

$.

Aug.uaft.ir.

loannis Euang. SVz&^r, inquit, omnino cogitate dtligendum effe Deumdr proximum:Dcumextotocorde,extotaanima,&extotamente,&proximum tanquam teipfum. H&cfemper cogitanda, h&c meditanda, h&c retinenda h&c
,

agendajh&c implenda/unt, Dei dtleiiia prior

eB ordine pr&cipiendi ,proximi

autem dtleclioprior eftordinefaciendi. Neq^ enim qui tibi pr&cireret dileclio-

nemjflam induobtts fr&ceptis ,priustibicommendaret proximum , cjrpoftea Deumfedprius Deum,pofleaproximum. Tu autem quia Deum non vides, diligendiproximumpromereris quem videas : dtligendoproximum purgas ocu-

lum ad videndum Deum,euidenter loanne dicente. Sifrairem, quern non diligisfieum quem non vides ,quomodo dtligerepoteris ?

vides, v

Ioan-

+ 2a*

Capvt
c

III.

*^ Nam Chriftus Dominusin Euangclio madatum chai :tatis vocat


primum &: maximum, quoaliudmsiusnoniu-. cui Scribaapud Marcum addidit. Et dtligere proxmum tanquam tcipfum maius tst omnibus
,

Dedignitate& excellentia Cbaritatis. H\Ignitatem virtutiscliaritatisdechraut imprimisfacrxlitera:.

Matt.

u. 37. Marc.1r.3j.

hob-

6
holocautomatibus
b:ts noftris per

C H A R

T A

S.

&

na Spiritus fancti,
Rom.5.5.
Gai.
5.

facriftcijs. Deinde Apoftolus eam refertintcr do~ Cbaritas, mquit ad Romanos Dei dijfuja eft in cordi,

Spiritum fanclum ,qui datusett nobis. EtadGalatas. Fra,

21.

1.

Cor.
or.

12. st.
ij.

atitem Spirittts e(l charitas ,gaudium ejrc, Tum anteponit omnibus donisScvirtutibus.vtinepiftoIaadCorinth AEmttlamini fmqivt.cbarifmatameltora. Et adbttc excellentiorem viam(carit2.tis)vobisdemoxftrc.Et jrei-yrp. 7V^tncautemmanent ,fidesSes,charitas:maiorautemhorume/Icbaft
ritas.
.'

C0I.314.

EtadColof pofi enumeratas


] '

prjecipuas virtutes.

Stt peromnj^a tt-

1.

Ioan. 4. 16.

2.Pct.i+.

i.loan.

Rom.8.i. 47.

Prou.8.17. Ioan. 14- 1.


i.Ioan.
3

habete,quod eft vinctdumperfetfionis.AA[\xcSlQjn. tembxc ,Siit,caritatem.' ""." J " "^. l " /17' pnore epilt, Detu ^rxcxmt^haritas-elt ,cr_qu : manct in carttate. tnDep manet ,&Deusineo. Deniq; Scriptura tribuitcantatieaquxfunrgraua;. Gratiaenimfacitnos^////fW/2r^y^r<,vtloquiturB, Vetvusftlios hwedesDei <jr cohtredes chrifti ,vtloquitur Paulus. AtS. Ioannes jy( * _ .... r lnepiitolaprimaait. Om nis qut atugit,ex De o natus eft 1. racunosD-o

'

ii

14.

ddiz entes me dilifp ,Et Ioannes..?/ quis dtli!" ^- j- P . v ,,. jgitme.dutgetur aPatremeo. 5. dicitur vnaanimx.atmpnma r loannisdidiledos.at
'

Salomon ait.

E<{o

Luc.7. 4.
i.ioan.4.
16.

JQuinon dtligit,manet in morte: ejr nosfeimtts.quia translatifumus de morteadvitam quia ddigimus fratres 4. facit hominem e peccatore iuftum. At Lucar 7-dicitur. Remittuntur eipeccatamulta quia ddexit mulcitur.
,
.

fum

j,

con un gj t hominem Deo. at apud Ioannem


i

dicitur.

gui mafchola

net in caritate ,inDeo manct

ejr

Detts in eo

Vnde Theologorum

A. c 42
T.de?atienr. T.de^J
Cl.inparaea Cyp^iepatienr.

fere docet charitatem reipfanon diitinguiagratia gratum faciente, congruenterilli dicto S. Auguifcini libro de natura&gratia. Charitas
esl verijftma.plemjftma .perfecJiffvnaq, iuftitia.

PHfci

Patr.es

oraculis Spiritus
,

fmH

fubfcribunt. Tertullianus

vocar fu mmu mfideifacrament ttm


,

Chriftiani nominis t hefattr

um quam A
,

Baforat.de
S

3.

poftolustotisvirib:ts Spirittts S. comendat

C zm
I

ex prs cipuTi ho minis Chri-

n'

" Arr ftianimunu4.C s^t.fu. nd.imentitmpacis 4enacitate.acrtr,itatevnitatis

qua

H. adTheoph. efopera /rmart vria frxcedit. B af radtcem mandatoru. Naz. dodrin xncftrtt in ioan. Hi<ro. caput. Ww.ojun&arum virttttum matrcm . Ephr. omnium virtutu tnccluhunui.

mna- Ch.yf.a nfeccHere omnib.Deidoms.Kup.arcem omnium virtutum.HS.


2.

chry.

1.

de

Pzofp.aJfcJionum cmniTtpotentiffimamjv ommbm femper intticlam ,aflia-

<? de tem. criminum,vitamvirtutum,&c. Cynl.Alex.c mKivirtuteconfiax te-Gre'? P.1.3V cotc.13. \/[ ctsftodem omniumbonorum.^eny.homintn/imatredr a2 nus matrem __
.

Afer

numbonarufummamfalutemmGrum,finemc<zleftiumprace$torum,mortem

Cyinij.Ioan. 0. ^G. s.l.i.ep.co. angelorttm } nb~nfolum

&

J-

qus in terris .fecfetiam ^u.^inccelc fiint pgciftcantetn.

, -

_-

Bern.ep.i.

CAPVT

IV.

Gal.s.a?.

~Ds fmftn (f?irituali <virtutis Cha-itatis. /^umCha^La!; inter fpi.-irusfinctrifru.flusapud Apoftolum

p.-inci1

>^pemiocumobtinui;rit,no:ipotc:"lnoriopi.imoi/pintualeif
;

LTclus.
-

P rc S l

CHARITAS,
,
,

67

proo-ignere. Inter qnos primus fit,quodamet omnium virtutumfocietatemvtclareindicat inprioreadCorinth.B, P a v lvs ,dumait. Charitas patiens eft ,benignaejl charitas non xmulatur ,non agitperperam,

i.Cor.15.4.'

non inflatur,non ambitiefa,non quarit quafuafunt , non irritatur ncn ccg itatmalum,nongaudetftperiniquitate,congaudeta'(tcmveritati',emnia[uf
fert J.

omnia credit, omnia (berat , omnia fuflinet, S, Cyprianys libro Cypr.de Par. C lcm. 4 llrom. 1 r r* ai depatientiaexponit,quomodo/>*//ra///^CLEM. Aiexandr, quomo- Am t>| 9 C 7< p
,

..

doowwy^>Y.Amb.adHorontir.num,cvAugu{linusdeipiritu&Iit- Augc
tera
,

j-.

quomodo omnia credat, Cufiianus

collationel.

quomodo nona- q"^^, c

muletur^Lc, Greg.Magnus, omniadfc fru<ftuseft,quodc2te:a; virtutes immo <k. dona fupernaturalia caritate deftituta non pofiint nobis
,

prodefleadfalucem. Sic enim idcm Paulus ibidem difertefcripfit. Si angeiorum jharitaicm autcm non habeam faclus linguis bominum loquar fum velut xsfenans atit cymbalum tinniens. Et fihabuero prophetiam tjr

j.

cor.ij-i.

&

nouerim myfteriaomnia.tjr cmnemfcientiam ,&fi habuere omnemfldem; ita vt montes transferam , charitatem autem non habuero , ntbtlfum. Etfldiftribuero in abos

pauperum omnes facultates meas


in libro

tjr (i

tradidero eorput

nseum
libro

ita

vt ardeam , charitatemautem nonhabuero, nihilmihiprodeft. S

Cyprianvs
afFefuntde

de vnitate Ecclefiaj,

& Avgvstinvs,
8.

primo dc baptifmo contra Donatift. cap.

6c 9.

exemplum

ha^feticis fchifmaticis, quibus eciam perpeflum pro fiiie" martyrium non prodeft, eo quod charitatis iarfturam fecerint, feparandofeabEccIefia. Exbibere fe non poteft martyrcm.zitC ypnznxxS) quifraternam no ntenuitcaritat em. Et Augultinus.^vW//?f77/'<?g/ ipfletiam fli bjtantiam Juam paupenbus Jicut multi non folum in Catholica Jcd eftam
,

&

diuerfls htreflbus faciunt

flammas

fl aliqua ingruente perjecutione tradant ad nobifcum corpus fuum pro flde , quam pariter coxfitcntur ta:
',

men quiafeparati hac agunt non fujferentes inuicem


,

in

ddc&iene ,neque

ftudentesferuare vnitatem Spiritut in vinculopacis,charitatcmvtiquenon

babendo ctiam cum

illis

omnibw qua
,

nihileisprojunt ,ad atcrnamfalutem

peruenire non pojfunt. Idemhabet dc Monachis fidelibus Ioan. Caiiianus collatione 3. cap. 7. fi poft diftributas facultates fuas in pau-

peres charitatem monafticam


valeat ad expianda peccata

latferinr.

III.

Frvctvs

eft,

quod
u v et 4 .j,

& impeifediones.nam

B. Petrus in pri-

ore epiftola fic loquitur. i^fnte omnia mutuam in vobifmetipfls charitatem continuam habentes quia charitas operit tnultitudtntm peccato:

rttm.

Quam

fententiam mutuatus videtur a Salomone rn Pro;

uerbiis dicente
ritas.

Odium

fufcttat rixas

& vniuerfa delicla cperit cha,

Eandem vfurpauit

B, Iacobus Apoftolus
1

qui agens de prav '**'**


x

cipuo

6S

CHARITAS,
charitatis opere, J^uiconuerti, inquit ,fecerit peccatorem ab errore

cipuo

viafua , faluabit animam eius a morte,

Luc.7+7apoi. Daui. cg.

A. conc.

2.

operiet multitudinempeccatorum y huius frutas pratbuit apudB. Lucam mulier peccatrix, Remittunturei peccata multa,qucniamddexit de qua Chriftus dixit. multum. Cnantate autem openuntur,vel teguntur peccata, ucut emplaftro vulnera , non vt maneant , fed vt tollantur , quemadmodu exponit S. Auguftinus verba illa pfalmi ^r. Beatiquorum remijptfuntini-

&

Exemplum

qaitates, e? quorum tcttafuntpeecata.


Rom.8.28.
A.c.17.

IV.

Frvctvs

eft

tateprarditisnihilmali,aduerfiueeuenire poffit. Srmus, inqnit


omnia,

quod chariApo-

hcAus ,quoniam ddigentibusDeunWmnia ceoieranturinbonum. guidesl ait Aug.lib.de gratia Sciiberoarbitrio, mfi'& ipfks terribtles ,ftuas^pafifiones Sarcina quippe illa qua infirmitati grauis etf , leuis ejficitur charitati, Talibtts enim Dominus dixit ejfefuamfiircinam leuem.qualis Pctro fuit,quandopaJfius esipro chrijlo; non quaiisfuit quando negauit Cbriftutn. Gaufa huius frucr.us videtur, quod diligentibus Deum non folum vita
? ,
,

2.Gor. 2

9.

seterna.fedprotectio diuinapeculiariter permifTafit. Oculusnonvidtt,


a.itexlhia.Pau\us,qu<epr<eparauit Dcus ijs quiddigunt eum.

hc.

1.12.

&B.

lacobus.

Beatusvirquifujfierttentationem,quoniamcumprobatusfuerit ,accipietcoTrou. 8. 17. loan. H- "

ronam vitx,quamrepromifit Dcus diligentibusf. Et Salomon vel fapiemia diuina. Evo diihentes me dilizo. E t Chriftus , Jpui dtlivit rne, ddhetur d ego diligam eum, Patre mee , mantjefiaboet meipjum. Et Dauid. Cujiodtt DomiHus omnes dili^entes fe. V. Ervctvs eft,quod excludat omnem timorem.fi perfecra fit,

&

&

j.ioan. 4

m.

vtdiferte ten\aturB.lo2nnes;Timor.inquiens,non efi in charitatefdper-

Am

erm.?.

quoniam timor pcenam habet. In qu3e vsrba S. Ambrollus fcribens in PlalmumnS. Gencraliter qutdem ,ait, charitas excludit timorem vt miies, qui imperatorem dtl>git,belLapro imperatorefiuficeptanon metuit vtferuus amans Dominum , quamuh per dubia cjr prxrupta mittatur, tamen omniapericula Domini amore contemnit acfiquis
j" fla charitas for*s mittittimorera e
,
:

Dominum petat
ris flucius
,

, fiei;fum offerrenon trepidat: rt quitrans marepofttos flios

videre defiderat non metuit naufragia liberorum , charitate wgreditur


,

ma-

fubit incerta nauigij

fed metum
,

dificriminis lettant d.fideria


,

fdiorum

Rom.8. .

JDuam pulchre ettam de martjribus dicttur qui vere militant chrifto q~ii pcrfiecutiones vnguUs gladios incendia non timentes, Hiinc fruiftum percepe.at qui dixir. infiefiis fie regibtts obtulerunt. Jpjtis ergo nos fieparabit d charitate Chriftt? trtbulaiio ati ar:gttfti.t anfia. mes an nuditas an periculnm ? an perfiecutio an gladias CV; tm fiirn e.

nim,qu:aneq'Aejnocs^equew4.a^i^a:-2gdt^nc^o'Liicipti!:s
ne(j inftantia) nsfuura>r.cg fortitudo..neqMiituc.u<'a, l x
i

neq( virtt

tet,

C
nonofiro.

H A R

T A

S.

C9

ereafura aliapoteritnosfparare a cbaritate Dei, qu* eft in Chrifis lefu Domi-

EodemrjertinereputatS.Auguitinus dictumfponfiinCan- ^u^uirfai.ii ticis. Fortis efi vt mcrs dilec7:$, Magnum,mquit,vcrbumfratres. ValidaeH ficut mors ddeclio. Magnifcentius expritni non potuit fortitudo charitaiis. Jjtuis enim refifiitmortitRefftiturigntbus, vndisferro.reftftiturpoteftatibus,
refifiitur regibus.Venit

vna mors, quis ei reftftit*. nihileft illafortius.Propterea


.

'virtbus eius charitas comparata eU Jguia enim ipfa charitas eccidit.quodfuh

mus, vtfimusqucdnoneramusfacitinnobisquandam mortem

dileclio. Jpfa Gal.

6.
5
"

t*"

morte mortuus erat,qui dicebat. (jnundus mihicruciftxus esi, ejrego mundo.

Ipfamorte mortui erant, quibus dicebat. (JMortui enim eftis,& vita veftra abfcondttaeif cum chrifio in Deo. EtS. GregoriusinEuangelia. KecTeperSa- Gteghom.a

lomonem dicttur: Fortis ejl vt mors dilec7i$,quia videlicetficut mors corpus interimit ,fc ab amore rerum corporalium aterna vita charitas occidit. Nam
quemperfecle abforbuerit adterrenaforis defideria velut infenfibilem reddit.

Nec enimfanclahac Agnes)


,

( cuius hodie natalitia celebramus, moripro Domino potuifiet in corpore fi prius a terrenis defiderijs mortua non fuiffet in mente. Ereilm namq, in virtutis culmine animus tormenta deffexit,pramia

calcauit-.

ante armatos reges ejrprafides inuiciafietit ,feriente rofufiior , iudi-

cantc fublimior.

C
*-*-*

V T

V.

^De mododili<iendiT)eum.

Deum prae/bripfit per Moy/en ipfe Deur. Diltves, inquiens , Dominum Deum tttumexiotocordetuo ,ejr fx tota antmatua ey ex tota p) tttudtne tua ,quemintumgeho iterauit
,

\A Odvm vnum diligendi


Domtnus,

Deu. 6.{. Matth 2z


-

i7-

Luc

io.z 7 .

Chriftus

Ecclefiafticus
,

autem
.

breuiter exprefiit, dicens. &di5-i*.


Bcrn. fctm.21.

ln omni vi rt uie tua dtli?e eum qui te fecit

Huncmodumfic exponitin

Ganticameliirluus S. Bernardus. Mthi videtur [fialius ccmpetcnticrfenJits in hac trina dfimciione non occurrit) amor qttidem cordis adzelum quendampertinere affecliovis^animaveri) amor adindufiriamfeutudtcitimrationis.virtuiis

autem ddeciio adanimipoffe refirri conftantiam velvigcrem.Di-

Itge crgffttomttvim

Deum tuum tcto crpleno cordis affeclu: dilige totarationis


lione\ dilige ejr tota virtute,

vigHantiarjr vb

vt nec moripro eius amoant s *


'

repertimefcasficutfa iptum eft in confequentibtts, quoniamfortis eii vt mors,


dilcf!;j,durafc'.it infirnus stmulatio.Sitf::a:n.':& dulcisajfeciuittto
lefits
;

"

Dominus

otra malei

es

Vtta camalis illccebras

& vtncat dulcedo dulce-

dinem ,queKiedrt:od:tm cUtrtm clauus expelltt. Sedfit nihilominusintelleclui


frxuia lux,& dux ration\ non (blttm cb cauendashsreticafraudisdecipulas, crfdeipt ritatt mabeo, iis cuftcdiendanr. verum vt cautus qnoqfis
1 $

nimtam

7o
nimiam
fortis

CHARITAS;

& indifcretam vehementiamintua contierfationevUare. Sitetiam & confians amor tuus nsc cedens terroribus necfuccumbens laboribus. Ergo amemus ajfetfuose, circumfteCte & validefcientes amorem cordis.quem
,

ajfeffuofum dtcimus, abfyeo quidicitur animce, dulcem quidem, fedfeduttibilem: iftum vero abfy illo qui virtutis efi, rationabi/emJedfragilem.E c

m ul-

toinferius. Ergononabduci b/andhiis


gi,toto corde,
Baf!quaeft.2ii.

necfeducifa/iaciis.neciniuriisfran-

dh

totaanima, tota virtutedt/igereeH. Hasc Bcrnardus.S.Bafiimsin regulis breuioribus poflta quxitione, Quis fit modus caritatis in De vm , breuiter refpondet, sljftdua vfque vltra vires animi ad exequendam DEIvotuntatem conttntio cumpropofitoacdefideriog/orUipfi* AvCTORoperis imperfe&i in Matthieum . jVutde/i, inquit,a^ ligere DEVMextotocordei idefi,vt certuum nonfuinc/inatum, adv/lius
,

rei di/eVtionem amp/ius,

quam

adDEI,necde/ctlerts inaliquajpecie mundi

amplius,

quam inDEO,

noninhonoribu-s, noninauro } ve/inargento,(drc.fid

hac omnta exiftimes tibiejfein DEO , "vtprje his omnibus DEVM ames. Sic omnis anima Chrifiiana, quafionfa eflCHRISTl, ita dtligere debet ergo

&

DEVM,vtnihilfit inmundo , quod amplius amct quamDEVM a:tt in tantum. Pro quanta autempartep/us amauerit, tantaparte minus amat DEVM. guid eftintota anima dtUgere DEVM? Id efi,certi(fimum animum habere inveritate^&firmum ejfeinfde. Putafidid.cifii vnum DEVM, ex quoetnnia, ejrvnum DEVM,perqucm omnia-.fittermn intel/e&us tuus per ali',

cuius doc~irin& feduttionem pcrcu/fus cceperit dubitare defubftantia

DEI,in
',

tota

anima non ditigis DEVM. Item,quiputat incantationes a/iquidpoffe, 4Ut auguria& diutnattor.es Ojtidefi intota mente ddigereDEVM: Idesl vt omnesfenfus tui , quipertinent ad te DEO vacent, cuius intelleBus DEO
.

mini/irat, cutus fapientia circa


trailat, cuius memoria,

DEVMeB\cuiuscogitatioea ,qujunt DE/,


AmbrofiusdediJguodtdem,
Licet vnius natttr* animafit , tres tamen i

quzfunt bona ,recordatur,tota mente diltgit DEVM,

iCo

ficut ait Apoflolus

Pjaliamjjiritu ,pfallam ey menie.S.

Amb.cap.i.

gnitate

humanx conditionis.

fe dignitates habet,idefi, intef/eSum ,vo/untatem (jrm emoriam.


licet aliifverbis, in

Euangclio defignatur, cum d/citur. pili^es vomt num DEt

VM tuttm ex toto cordetuo,& extotaanimatua, &cxtotamenietua, idesi ex toto inte/Icclu ,jjr ex t ota vo/untate &extota memoria. Nam ftcut expa,

tregeneraturfi/ias,& expatre filiog,procedit Spiritusjanclus itaexinte/lecl tt


.

generatur voluntas
Auguft.c.3.

& ex

his item ambobusprocedit memoriaficutfact/e

aja.

piente qttolibet intelltgipoteft. S. Auguftinus vero in Iibro

de Spiritu Sc iiKgcndi Deum extotocorde,anima litteraexiflimathuncmodum &mente,velviribusinhacvitaobleruatinon pofTe;tumquianone-

fetaliusperfectiormodusinaltera vita.quodabfurdum eft,ibienim plus ,in<\iii t, non ejfepoterit, quam ex toto corde > ex toiaanima, ex tota mente:

CHARITAS.
.

71

ma. enim reftat in ncbis aliqtiid, quodaddipojftt adtotum ,quiafirefialit aliqutd, illttdncn erit tctstm. z. Quiaad hatlc fupereminentiffim2m perfeclion emcharitatis Dei requiritur,vthomo omnes motusterrenalibidinis abjorbuerit atq confumpftrit , nec cpus babeat dicere nimitte ncbis dcbis

taneftra.

diligere-

Siquxras, curergo praxeptumiit nobisinhacvitr.eomodo Refpondet, vt admoneremur ,quidfi.de expofcere , quoftempraqus,retrefunt,in quaanterioranos extendere debea-

mittere

,& obliuijcendo

tnw. Si iterum qua^ras, anpeccet,qui


dileclio vei,

prxceptum hocinhac Yitanon Fhilj.i*


->z\tfi'nondum

pra:ftat)refpondct,non peccare: ne^enim

effepotefitanta

quantaiUi cognitioniplcm perfeclaq^debetur ,iam culpa deputan-

dumefl. aliudcnim efttotam nonfium affequi charitatem, altud nullamfequi cupiditatem .^Mamabrem debct homo,quamuislogc minus amet ~Deum,qudm
tumpeteft amare conftefium, nihiltamen appetere illicitumftcut etiam in his*

qua adiacentJenfibus norporis, potefl oculus nullis tenebris deleciari, quamuis nen pcjftt infulgentijfima luce defigi, S. Bernardus in Cantica fcnbens, quamuisnon improbet hancexpoiltionem Auguftini,iifermoiitde chantate affeduali, magistamcnprobat, vcdecharitateaclualiintelIigatur iuxta expofitionem fupra commemoratam, ne dicamus De-

Bern.fcr.50.

um

aliquidimpoffibtlenobis mandafle.

Capvt
Pi r itv
s

VI.

*De indiciis charitati<s in T>eum.


obieruationis S uinorum mandatorum, bonoiumqioperumprodi charitatemin
fancTiusin facris litterisdocet indicio
di-

Deutnanimo

Conferuabunt viamillius

inhajrentem. NamEccleiiafticusait. QuidiligunttUum,^^- 2 ^^Et. ^uiddigunt eam,replebuntur lege iffius . Ec


.

Chriiiusipfeapudioannem.

Sidtligitis

mejnandata
.

mea/ert/ate.Jpttiba- ioan.14.15,

let mandatamea, ejrfcruat ea,ilieeft quidiligitm e

mones meos nonferuat


vtmandata

)hj non ddizit me, ftr EtB. Ioannesia epift. primz.fface/tcbaritasEei,

i.loan.^.?;

mandataeius non cujiod:t, m endax csj&in hcc veritas n o n eft. ui autemjcrttat verTttm HusyVere in hoc charifas DetpeifecJa eji VndeS. Auguftinust-actatu Sz.
ejr
.

eius cu/tcdiarnvs. Et.

jgaj diatfeno/fepeum,

lIoaa

24

'

Aupift.
Io --

*.

inloannem. v ilettiofaciipracepiaferuare, anprxceptaftrttatafaciuntdde


iJionem
?

non habet,qi non d.ligu


tur,
t.

Sedquis ambigit',qttoddi !"ilio prtcedit? V^.deenimprxceptaferuet, ctuoderge att, Sipracepta meaferuaperith ,mane,

bitis ir dilecTiene mea,oftendit,


.

no

:de dileStiogeuereturfedv.nde monftre-

yosputare manere in diteclione mea ,finor er me ifiex ith fc; aauerim, manelitu, hoc cft, hicapparebit, quodin dtlecJiene ntea rttanebitH fipraceptatneajeruauefitut. EtB. Gre.:::.
.!

diceret. Nitlite

uaitcritis pracepta

Grcg.oom,j.

goriusin Euarigelia. Sedeccejfvnujq .if^vcftrum requiratur^a:-) diUgat

Pium>

7z
Deumltota fiducia

H AR

T A

S.

&fecuramente reJpondet,diligo.

Tnipfo atttem lettionis

txordio audiftis,quidveritas dicit. Si quis ddigit me,fermonem


bit , probatio ergo dileelionis exhibitio efi operis.

meumferua-

Vere enim diligimus ,fiad

mandata eius d noflris nos voluptatibus coarSfamus. Nam qui adbucper illicita dejideria diffluit ,profec7o Deum non amat , quia ei infua vsluntate contradicit. Etpaulopoft. ^Ad vofmetipfos ergo fratres charijpmi introrfus redite ,fi Deumvere amatis ,exquirite. Nec tamen fibialiquis credat , quicquidfibi animus fine operis attefiatione rejponderit. De dUeclione conditoris lingua mens dr vita requirantur. Nunquam ett D ei amor otiofm. Operatur etenim magna,fieU -.fivero operari renuit amor non eil.
'

Ioaa.i. epift. 4.

Indiciumeftdilectioproximi. Siquu enim dixerit,ahS.Ioannes} G>uo niam dilivo Deum. drfratrem fuum oderir, tnendax efi qui e nim non diFfrtitrerr,luum quem yidet^ Deum quem non yidet, quomcdo potefl ddi^eUgi fratr em re? Et hoc mandatum habemus d Deo , yt qttidtli^it Deum /l>!i?at
II.
,

&

fuum. Quibus extremis verbisnon oblcure B. Ioanncsindicat caufam cur dileclio proximi fit nota & fymbolum dile&ionis Dei , ncmpe,quiais,quimandauitdiligiDeum,mandauit&;diligiproximum. Auguft. traft.9. Vnde S. Auguftinusin eundem locum ka fcripfit, Jpfe chrijlusdixit. in cpift. ioan. j^edi vobispraceptum vt diligatis inuicem quomodo dtligis eum , cu ius cdtjli
,
:

praceptumi

^u iiest, qutdicafTDtU^o Imptratorem

fed cdi legcs

eitis

':

inhoc
.

intclltgit Imperator,fi diligis eum,ficbjeruentur leges eiusperprouincias

Lex

nouum doyobis , vtvosinuicem diligatis Dicts ergo te^iligere Chrifium^ferua mandatum eius,&fratrum dilige.Si atitemfratrenon diligis,quomodo cum dtligis,cuius mandatum contemnis\ Addoaliam caufam,quiadilecl:ioproximi nunquampoteftdiuelliadileImperator is qua esl fjJUandatum

dioneDeiivbiergoconftatelTedileclionemproximi^quodfacilecoftare poteft, quia fenfui vifus fubiecta eftj conftabit elTe&dilectio-

nemDei. Quodautemdiuellinonpoffir,indeprobatS. Auguftmus


Auguft. c.8.

libroodauodeS. Trinitate,quoddi!ectioproximicontineatinfcdile&ionem Dei tanquam caufam , quia nemo vera dile&ione diligic proximum-nifi qui ipfum in Deo c propcer D eum diligit.

fc

Capvt

VII.

De modo diligendiproximum.

MOdvm
Waith.ia-V?.
Lac.
6.

diligendi

proximum

& ipfs Dcas in formula praxeptt

indicauit.dicens. Dilige proximxm tuum SICFTteipfum.Qj106.Ld51."

U enit cumilloaliogeneraliChriftidiclOjnaturarconfentanco. Omnia quxcunfy vuUts ytfaciant vobis bomines , vosfacite illis. Hac eft enim lex

&

&rro-

C
,

A R

T A

S.

7i

^rpropheta. ~Et3\\oS.Tob'\X;.J>)uodaba{io cdtrisfitritibi, videnstuali- Tob-4.i. accurateexpendensB.Gregori- < quando alter i facias

Quem modum

us,itahbro
deriuatur
,

moralium decimo fcribir. Proximi dtlecJio ad duo pr&eepta Tob * < cum tjrper quendam iuftum dicitur. J>)uod ab alio tiktodufieriy
-

yidenetualtertfacias. Etperfimetipjamyeritasdtcit. J^u&vultis vtfaci-

tnt vobis homints,ejr vosfacite illis.Jguibu* duohusfcilictt vtrtufy teflamentimandatisper vnum malilia compefcitttr,peraliud kenignitas prarogatur,

vt malum quodpatinon vult quifque nonfaciens cejfet d nocendiopere , rurfum bonum quodfibifieri appetit impendens erga vtilitatemfeproximiex,

&

trceat exbenignitate.

Quoniamverononexigua difficultas eftin re&e exequendo vtroquemandato,proptcrcaquodficutfeipfumdiligere non li cet nifl in r ebus hcitis Sc falutaribus, ita ncc proximum fubiun,

git.

Sedh&cnimirumduodnmfolicitainttntiontcogitantur,coradinnume-

ra virtutum minifttria tenditur , ne veladinferenda qua non debet defideriit,

inquietamens ferueat , velerga exhihendaqua debetotio refoluta torpefcat.

Nam cum cauetalterifacere, qttodnequaquam vult ab altero ipfe tolerarefb *


hcittfe imcntione circumjj>icit,ne fuperhiaeleuet,
tjr

vfque addejpeffumpro-

xirr ianimtfin dei/ciens exaltet , ne ambitio cogitationem dilanief.cumejjkanc

ad appetenda a 'iena ddatat , anguftet ; ne cor luxuria polluat ,


dejiderijiper illicita corrumpat:ne ira cxafieret,

& vfqut adproferendam conamulafuafi


,

& fubieclum

tumcliam infiammtf, neinuidta mordeat,


fieri txpeilat,penfat

ejr alienisfelicitatibus

ftce confumat. Rurfits cum cogitat, vtea alterifaciat qua ipfafibi ab altero

nimirum vt malit bona , tjr bonis meltora


'

rtjpendeat ,vt

ergaprocaces manjuetudine longanimitatis exkibeat,vt malitiapefle languettbtts

gratiam benignitatis impendat ,vt difcordes pace vniat ,

ejr

concordes

adconcupfcentiamverapacisaccingat,vttndigentibttsneceJfariatribuat,vt

vt affiicJos verbo tjr compajfione mulceat vt accenfbs in buius mundi defiderijs increpatione refiringat , vt minas petentum ratiocinatione mitiget: vt opprejforttm anguftias ,quanta prayalet
trrant ibus
,

viam

rettitudinis oflendat

epe leuef.vt forisrefiftentibus opponat patientiam, yt intttsfuperbientibus tx-

hiheat cumpatientia dtfciplinam:

vt trva erratafubducrum ficmanfuetudo

zclstm temperet ,quatentts diuflitu ftudio non eneruet :ficad\ltionem zclus


ferueat, ne tamenptetatis limiteferendo tranfcendat: vt ingratos btntfcijs ad

amoremprotteect: vt gratos quofqueminifierijs in amore feruet vtproximo:

rum malacum corrigere non valet ,taceat


:

vttj cum corrigi loquendo ; ejfunt


:

filentium confenjum effepertimefcat: vtfic ea qua tacet toleret,ne tamen tn animo virusdolorisoceultet vtfic maleuolis manrn benignitatis exhibeat,ne

tamen fergratiam d iure reclitudinis excedat,vt cunclaproximis qrtxpraualet y impendat,fidhac impendendo

non tumeat ,vtfic inbonis qu.t txhibet tu-

morisprxcipitiiipaueat,netamen d boni txercitio tcrpefcat: vtfic quapoffidtt

trtbuat,

74

CHARITAS.
,

tribuat,quatenui quantajit largitasremunerantisattendat ne


,

largitur ,fuamplufquam necejfe esl inepiam pertimefcat


neris hilaritatis
g. hom. uans *
3.

cum terrena ejr in oblatione mu-

lumen

trtftitiaobfcuret.
,

debemus propterDeum,ita&cproximumpropterDeum diligamus, Vndealibi idem Greg.ita Ccnbit.Sednemo cum quempiam dtligit,haberefe protinus
.

a d eundem modum pertinet

vt ficut nofipfos diligere

charitatemputet , nififrius ipfam


feptttat, Charitas autem vera eH ,

vimfua dtkftionis examinet. Namjiquis

quemltbet amat,fedpropter Deum non amat.charitatem non habetfedhabere

cum ejr

in Deo ddigitur amicut

ejr

propter

Deumdiligitur inimicus.
,

llle enim propterDeum diligit eos quosdtligit ,qui tam ejr eos ddigere a quibus non diligitur, fcit. Probarienim charitas perfolam odu aduerfitatemfokt. Vnde&perfemetipfumDominus dicit. Diltgite

Matt.

j,

44.

inimicos veftros ,benefacite his qui oderunt ves llleergffecurus amat,quipro.

pter Deum illum amat, a quofe intelligit non amari.

E t S. Bernardus in tractatu de diligendo Deo. Vt perfeclaiujlitiajit dtligereproximum, Deum in


:

caufa habere necejfe eft alioquinproximu pure diligere quomodcpoteft ,qui

Matt.

7. ix.
'

GaU.2.

Deo non diligiP. Porro in Deo diligere nonpoteft,qui Deum non dilrgtt.Oportet ergo Deum diligiprius , vt in Deo ddigipojpt &proximus. Hinc vero clareintelligimus, cur& Chriflus Dominus apud Matthamm loco ci tato^&i D. Paulus in epiftola ad Romanos &. Galatas indicentvnadileftioneproximitotamlegemperfici. J%ui,inc\n\t,dUigit

proximum ftegem
poftanalyt.c*.
Arift.i.

impleuit. Et. Pleniiudo kgiseji dileclio. Et. Alteralterius

oneraportate , ejrfic adimpkbitis k<?em chriftt.

Cauia nempe iila eft , q uia dile&io proximi cum fitpropter Deum.includitetiam dile&ionem Dei,&quidemtanquampotiorem. Sienimproximum propterDefi diligis,Deum magis diligis. Propter qttodenim mumqued^tak, illudma^ gistak eft,iuxta. Ariftocelicum axioma,

Capvt
ADprarceptumdiuinum

VIII.

De diligendis inimicis.
dediligendo proximo,pertinerepra?ce-

ptum de dihgendo mimico, inde primum liquet , quod fupradocucnmusnomine proximi,quem!ibethominemintelligifiueIuda:u,


jfiuegentiIem fiueChriftianum,fiueha;reticum,fiuepiufiucimpiun:> r fiue amicum,fiue inimicum. Secundo,quia diierte ita mandauit Chris

MaK,

5.44.

ftusDominus. Egoautem, inquitapudMatthxum^/^wfc/, DtKvitej^


nimicoivejhcmjbenefacite his,quioderunt vos,

& orateproperfequintibus
;

cjr

calumniantibus vos, vtfitisfilij patris vejlri, qui in ceelis ett quifdemfitu oririfacitfuper bonos &malos t &pluitfuper tuftos ejr iniujhs. Siemm dUigx f

eo$

CHARITAS,
e$s
nici

7f

quivosdiligunt^quammercedemhabebitisnonneejrpuhlicanihocfaciut?
bocfaciunti Eftote ergo vos perfecli ,/icut ejr Pater vefier cteleftis perfe .

Et (ifalutautritisfratres veftros tantum, quidamplius facitis , nonne ejr EthcfusesJ.

Eodemcollimant

illa

qux
,

in

xit

de offerente munus ad
Si

altarc

vt

reconciliatus fuerit fratri ofrenfo.


fenfis.

eodem fermone Chriftus dinon ante illud offerat quam M a . j.24: Et de remittendis mutuo of- Bb 6*
,

enim dimiferitis, inquit ,hominibus peccata eorum: dtmitle t Rom ejr vobispater vefter coeleftis delicJaveftra. Si aute m non dimiferitishominibus, necpatervefterdimittet vobis peccata veftra.

" 2 '

'

'

Deindc quod Apo-

furierit inimicus tuus\ciflolusex Salomanis Prouerbiis allegauit. Si e

baillum :ftfttit,potum da
caputeius.

illi;

hoc enimfaciens carbones ignis congeres fuper

Cuius Salomonishsc quequedictafunt. Cum ceciderit ini- Prou. 4. 17;


Et. NolidejniEcd.
%. 1.

micus um^ negaudeas ^ ejr in ruina eius ne exultet cor tuum.


mico tuo mortuo_gaudere. Et. Cteementonouif ftmorum

Adfixc Moyfes in Exodo. Si occurreris , inquit, bouiinimici tui aut aftito -? -j j , r, errantt,reauc eum St vt aerts afinum o die ntts tej acerefub onere/ionpertranftbis fedfubleuabis cum eo, O b 1 1 c 1 e s videri impoflibile , aut certe aquo grauius obferuatu hoc prseceptum. Verum vna voceS.Patres omnesid inficiantur,(i modo inre!!igimus, quod vnus ex antiquiffimis Theologis monuit ClemsnSiMexandrinus,noniuberi,vtinimicos,quainimicifunt,fed qua proximi funt,id eft, homines diligamus, inimicitiam fiquidem vt alia omaia vitia tencmur odiile. Diligere, inquit, inimicos, non dicit ma~ lum amare, nequeimpietatem veladulterium , velfurtum ,fedfurem rjr impium ejr adxlterium,non quatenuspeccat, aliqua aclione inquinat hominis
,
.

& definejnimicari.

b * 2i ' 6' Exod.11.4

ciera.

4fh m

&

appellationemfed quatenus es7 homo, ejr opus Dei. Peccare certe inter atliones ponttur.non interfubftantias: quamobrem nec Deieft opus. ei autem i nimici

di clifxntpeccat orestfui funt inimicimandatorum atiibus

non ebediun t :Jicut


A.frm.
5;

amiciqui audiunt. Auguftin. ergopropoflibilitate itadilTeritinferm.

quodam de tempore. MultipraceptaDeifuaimbectllitate,nonfanclorum


viribus aftimantesputat ejfe impojftbilia quxpntceptafunt,& dicuntfujftcere

virtutibus no odijfe inimicos,cateru diltgerepluspntcepit, quam humana naturapatiatur. Sct endii esi erfo Chrifiit non impofftbilia trxcipere (edperfccta . Abfalo n. Stephanm qu oq^martyr pro inimicisfelapiq DajtidfecitinSaul
t

&

_.

dantib deprecatus eft , ejr Pqulus anathe ma ejfe cupitj> perfecutorib.fuis.

Hac

R eg 14. R *
.

au tlefus&docuit ejr fecitdices

ater iznofce illis__ln religuis operib.bonis m-

Rom

%**

terdupot aliqs qualecunq^ excufationtmprxtenderejn babeda verb d/lecJtone Luc. 13- 3*


nullusfepoteritexcufare. Po teftmibialiquisdicerenonpo (sui_ei un_are\nunqu a

P 3t dtcere,nonpoffum ama re. Pot d:cere,propter

M d vino

& carntbus abftinere

nftrmitatecorto ts mei noptfnunquid poteft dtccre ncnpoftum dilgerei


,

foteft

7&

CHARITAS,
,

Potelialiquisdicere,virginitatemnonpojfumferuarc pote(ldicere,nonpoflum

restotasvendere,rtrpaup eribusjzgare:nttnquidpotefidicere , nonpoffum diligere inimicos? Non enim ibi autpedes laborant currendo aut aures aud:endo t
lfai. 4.

u.

aut manus operando laffantur. Tjqn nobis dicitur. Ite adOricntem cr qutritecharitatem nauigate adoccidente rjr inuenietis ddeclionem.Intus incorde nofiroefi , vbi redire iubemur, dicentePropheta. R.edi te prseua: i ca tores ad
:

Mat.
x Ti

4j-

co:. None nimin longinquisregionibustnueniturqttoddnobispetit, Et rate


26.

2.

p roperfequentibus

efl,nifihoc,quod ait Apofiolui.


lnfm.dcfan- diabolilaqueis

&calumniantibus vos )uid aliudpro initnicis orandum Vt det illis Detts panitentiam rejipifcant
.

&

,dquo captitenentur. Etfermonequintode

5.

btcphaho,
nec nos

Crandis

ai t, labor efl inimicos diligere ,properfecutoribusfupplicare ?

negamusfratres: nonfaruus quidem labor eji tn hocfeculo ,fedgrande eritprx-

mktm infuturo

Per amorem enim hominis inimici ejficeris amictts Dei.immo


Diligite inimicos
e[i.

nonfolum amicus ,fed etiam filius ,Jtcut ipfe Dominus dixit;

vefiros, benefactte his qtti oderunt vos, vtfitisfilijpatris vefiri.qui in cadrs


,

Sitealiquishomo diues in hocfeculo veliet adcptiuumfiliumfacere qttomcdo


feruires , quas ei dignitates impenderes ,

nta

& aliquoties etiam turpijfimafufiineres conuitia

& feruorum eiufque feruii


,

'ia durijfi-

vt adcaducam &Jra-

gilem eitts hareditatemperuenires ? fjHtedergo tllefufiinetprcpterfubfantiam

terrenam ,ttt fufiine propter vitam aternam. Conuincimur enim certtjfima


ratione, quiapropter Deumpojfumttsquidem ,fednolumus iniuria fujiinere.

Deniquefinobis aliqua potens perfona iniuriam facit ,finos etiam infacicm maledicit ,nec reffondere aliquidafferum,no dicam vicem reddere auftfumus* Jguare hoc? neab iUaperfonapotente adhuc maiora , quam pertulimus ,patiavtur.
B. q.
\-}t-

JZuoddnobis extorquet hominis timor, deberet d nobis exigere Chrifii ttmor. S. 15 a s i l i v s vero in regulis breuioribus ita refpondet. Sine
dubio D

EVS non pracepiffet diligiinimicum


.

nififacultatem targituzfuiffet

idfaciendi

quamquidem etiam

w naturainfitam viderivoluit.

Beneenim

meritosetTam hlfua naittraliterdiltgunY. Ai mdtus nobis nonpoteflcontingere benef.cium,quam quodabinimicts nobis datur ,nemfevt beatitudinem af-

fequamur. Beati,inquit Dominus, efiis, cum maledixerint vobis, &dixerint omnemalum aduerfum vos mentientes,propterrne, paudete ejr exultate,quo-, J Cnry.hom.73. / TJ r nr J r> ntam merces vefira copioja efi in c&lts. ldern re lpondet Chrysojto/,
.

""

MV s in homiliis ad pcpulumi AruiocEenum.j^Iura de hac.


rchabesin Panario V.Odium.&L V. Vindicatio iniuriac.

CABvr

CHARITAS.
C
A
P

77

V T

IX.

^De medijs acquirendi euelconJeruandi


<virtutem Charitatis.

PR m v M medium acquirendi Charitatem Dei confideratio uinorum beneficiorum,quodtraditS,Bafiliusinregulis


i
.

eft

di<j.2?x.'

breuiori- Baf

cio

bus his verbis. Charitaserga Deum conficitur datis ab eo beneficiis retfo iudicyuodquidem aquitateq, afiimandis ,tjfquegrato animo projequendis.
,

etiam naturaliter inejfe in brutis animalibus videmus sfi quide animaduerti-

mus etiam canes cos dtligere , quifibipanem modojubminifirant,


,

Intelligimus

autem hocetiamextjsqu&criminatortedicJaJunt ab ifaiapropheta,hoc modo. Filissgenui ejr exaltaui ipfiautemfpreuerunt me, Cognouit bos pojfejforem fuum,& afinus prafepe Dominifui. ifrahel autemme non cognouit, ejrpopulus meus me non intellexit. ^uemadmodum enim boui ejr afino ex beneficio eius } vndealuntur, naturaliter fuajponte aduerfus ipfumamor excitatur-fic nos quoque/iretfo iudicio, gratoque animo Deiin nos beneficiatot tantaq^fufceperimttsfieri non potertt qutn ipfum eorum auttorem diligamus, quodfecur;dumnaturam,~ft ita dicam y eyjine vUa docJrinaper fehuiufmodi affeclio fanis animii ingeneretur.S.Bcrnardus in lermonibus in Canrica tradit nullo beneficio Chriftuma:qucnos adamoremfuiallicereacbeneficioredemptionis, dumait Sedesl quodme plusmouet ,plus vrget,plus accendtt. Super omnia, inquam, reddit amabtlem te mihi Iefu bone calix, quem hibifii, opus nefirx redemptionis . Hec omnino amorem nofirumfacile vendi,

ifai. 1. i,

B.lfca.

cat totumfibi. Hoc,inquam,es~i, quodnoftram deuotionem


ejr iufiius exigit ejrarfftttsftringit ejr affii.it

ejr

blandius

ailicit,

vehementius .CMultum quippe

laborauit in eojaluator } nec in omni mundifabrica. tantumfatigationis auclor


4jfumpfit,ejrc.

HMEDivMexparte proximieft, confideratio, quod quicquid boni prxftamus proximo, id Chriftus fibifieri declarauerir.Efteiuf-

dem

S Bafihiin regulis fufius difputatis. Chrifius dicitt Inhoccogno-

Baf.q.

3'

fientomnesquoddifctpulimeiefiisfiddec7ionembabuerit:sadinuieem.Etfic v bi% pceptahacduo fchzutztisj/emper copulat,vt quodproximo qtttf^beitefiis mthimanducare, ejrc.

loWn

*
40,

fecerttjdhabeatperinde,acfiipJifatfumfuiffet.EfuriuienimJnquitf&dedi- Matc 2j.

tumaddit. Quatentts atitem feciHis vni dehisjra.

tribui meis minimis ,tmhi fecifits


uet,

Ex quojane intelltgtpoteji, quiprtKumJer-

cljeruatioxc:,; redttutn afeririadprimsim

eumfecur.dum quoq perilludipfum pcjfefruare, vuijjimqueperfecundi : vtvideltcet&qui Domitwm dictiam ddigere.

%?''.confequcns fit eum roxjm*m

Ojtiemmdiligitme

qu

7*

HA R

T A

S.

quit Domtnus , mandatameaferuabitjdem autem.

Hccmandatum mettm ejf,


eft

inquit, vt diligatis inuicem ,ficutego dilexi vos . Similiter% vicijpm inquo cbaritas aduerfusproximum fit,eum quo% charitatifatisfacere.qua aduerfits

Deum quippecum
,

ipfe

beneficium illudperinde accipiat,acfiinjepreprie

fuijfet coUatum.

Aug fm

Hl.eft Hiimilitas. Cogitas

magnam

ait

quidam , fabricam cenftruere

Jeverbisdom, celfitudtnist fcharitatisin


>tl}i
'

Deum)

de fundamento prius cogitahumilitatiil

Cbaritas enimnon inflatur,nones~i ambitiefa,tefte Apoftelo. Hocmedium tradit S. Ambrofius , epiftola ad Demctriadem , qua: ab aliis B. Pro-

A ep S4.1,i9

fperotribuitur. Ft, iaqnit, acharitatepejfitejfi alienus ,quiinalimeniam

pauperumfuas
lus hoc diceret,

dijlribueritfacultates, incredibile videretur, nifibeatus Pau-

quitamen cum

dsceret qualis ejfet hacvirtus, Charttas , inejr ambitiopof

quit , patiens
.

eft ,non inflatur , non eft ambitioja. Inflatio ergo

fttnt defiruere elcemofynas .pojfunt euacuaremartyria,Hutc autem ruinani-

htljubuenit >quiaaut dijflctlepeccatumfuumfuperbus agnofcit,aut etiamfttn-

admedicum. Huncatttempeftilentiaflatumjpiritus vera humilitatis ejrvera charitatis excludit. InnuUoenimh* yirttttesabinuicem diuiduntur, ambarum tam indifcreta connexio eft, vtquiin vna earum conftruitur ,ftmul vtra^potiatur. Sicut enimpars charitatis esl humtlitasjta
tellexerit,non eurrit

&

pars humilitatis eft charttas , EtfiiUa recolamus quaftne bono charitatis infrucluofaejfe Apoftolus definiuit
eis
,

inueniemus eaiemftmilem habere caritatem fi


,

humilitas vera dejuerit.

fcientia.aut

Jguem enim fruffum habebit aut cum inflattone cum humana gloriafides , aut cum iactantia largitas,attt cum ela-

tione martyriumi

e d i v Meft mortificatio prauarumcupiditatum/velamoris IV, fui.Charitatienimin Deum e diamctro repugnat cupiditasj& amor Dei, amorifui. VndeAuguft, itafcribit hbro 14. deciuitatcDei./?terunt ciuitates duas amores duo: terrenamfcil. amorfui vfi^ ad contemptum

Denique iUa infeiffajixcin Domine gloriatur\ iUaenim quarit ab hominibus gloriam,huic autem Deus conftientia teftis maxima efl gloria , lUain gloriafua exaltat caput
Dei,eceleftem vero, amor Dei vjque

ad contemptum Jui.

Jitum ,bac dicit Deo fue Gloria mea, ejr exaltans capttt meum. Illi inprincipibus eius , vel in eis , quas fubiugat nationibus dominandi libido dominatur: inhac feruiunt inuicem in charitate, prapofiti confulendo ejr
.

&

inPan.V.A.
morfui.

ergoplus comprefleiisamoHecille. Jubditi obtemperando. rem tul) q U1 omn i urn prauarumcupiditatumfonscft, vtalibioftendimus, hocmaiores progrefTus fecerisin amore Deiiuxta illud eiuf

Quo

dem Auguftinilibro Sj. qu^ftionum,


vultjnfttt minuendis cupidttatibus.

q.36 Nutrimentumcaritatiseft imguifquisigitureamnutrirc minutio cupiditatis : perfettio nuUacupiditas,

v.Me:
)

CHARI TAS.
V.

*.

y'i

DivMeft.,obieruare gradus virtutum, quos Chiiitus in prolixo illofermone inmonte addifcipulos habitoindicamt, donec adfaftigium charkatis, nepe dile&ionem inimicorum, peruenrarar,Chryf,ho;ru8. &Chryfoftomus caput V. Mattha;i exponens inhac verba collegif, s Vidfti, m<\u\t,quantis Dotninus lefminfermone gradibus ad perfei i:onsm quemadmodum nos adipfum virtutts cacumen eduxertt. Afuafcenderit, igitur adinferiora defcende numerando. Primns gradus ett ,ne priperioribus

Me

&

eriniuriamordiare. Secundus, vbieft iniuria cospta, netuillam todempatlo


prepellas
.

Tertius,neparparireferas ,fedquiefcas
.

)uartus , vt etiampra-

beas te promptum adiniuriamfuftinendam Jduintus, vt etiam ad maiorapa-

ratum teprabeas , quam vult ille quifecit. Sextus ,-non odtjfe a quo ifta perpetitur.Septimut etiam diligere Udentem. Ottauus,henefcus quo^eum libenteraJficere.Nonus, etiamDeumpro aduerfario depreeari. Perjpsxiili celfitndinemphilofiphu, &idctrcotam claroefi dignapramio , quia tam magno e/i fubieffa pntcepto , quodque ingentem femper animam,&ftudium omnino
,

multum requirat. Nam &pramium illt taleproponit, qualepriorum omnino mtlli. Neque enim terra bicmeminit ficut tn mitibus : nec confolationis
,

acmiferationis,fcutinlugentibus atque mijerentibus : nequeregnumceelo-

rummemorat ficutinpauperibusjpiritu p?rJecutionem%patiexttbusfidquod


hic erat longe fublimius , vtfcilicet fierent fimiles v>ei,prout

tamenid homi,

Matr.5.4&

nibus
liseft.

effet pojpbtle.

Vt fitis ,inquit , Jimiles Patris

veftri

qui in

cos-

VI. Medium ad conferuandam Charitatem eft Patientia, &rideoforte Apoftolus primam& extremam eicomitem attribuit paticw uvn dicens-.cbarita* patiens eft.Et. omniafjerat, omniafuftinet. Vnde Cyp. Jtbono
S.

Cyprianus. Tollecharitatipatientiam,
,

& defolatamn durat

ToRefufti-

P atient *

nendt tolerandiq^fubftantiam

ejr

nullis radicibus ac viribus perfeuerat.

Apo-

ftolusdeniqtiecumdecharitateloqueretur,tolerantiam iUiejrpatientiamiun ^?*' 85


xit. oftendttinde illamperfeuerare tenaciter pojfe ,quodnorit

omniafuftinere.

Et alio in loco. Suftinentesjnquit, inuieem in di/eclione ,/atis agentesferuare


vr.it atemSpiritusin coniunclione pacis ,probauit

nec vnitatemferuaripoffe,

necpactm .nififeinuicemfratres mutua tolerantiafoueant , ejr concordu vinculupatientia intercedente cuftodiant. )uiddeinde vt non iure:,ne^ maledicas, vt tua ab lata non repetas,

tiprabeas ,ytfratri in te peccanti non

vt accepta alapa alteram maxillam verberatantum feptuagiesfipties fed om nia

&

&

omninopeccata dimittas,vt dtligas inimicostuos , vtpro aduerftrijs &perfecutoribtisprccem facias ,poterifneiftaperficere, nifpaiientU
cjr

to/erantiafir-

mitate}

VI I.

Md

M efl Confideratio excmplorum veteris& noui tefta..

menri>

8o

COGITATIO PR^ESENTI^E

DEI.

menti,hoceft,eorumquiin virtute charitatis,maxime autemindiledione inimicorum excelluerunt, de quibus multa in P a n a r i o. V.


Vindicatio iniuria ,

Vijde V.Amicitia, Eeneuolentia. Correclio proximi,GratiaDei,,ffojfritalitas.

Martyrium.oblatiofui,Perfefiio Chriftiana t Etin

rAHARioV,Amorfui.Odium.Vind!catioiniuria.

COGJTATIO
TI^E

PRiESENI,

DE

C
Quemadmodum

V T

I.

Spiritusfanfiuf in verbo diuino,

fanclify Tatres nos cohortentur adcogita-

tionem prx/entU T)ei.

AD nuam
rfal.1044.

cogitationem diuinx prxfentia:, &rquidemiugcm arq;contiimprimis noshortaturvirfccundum cor Dci rex D^uid,

dumaitinpfalmisfuis. Jguarite Dominum,

& confirm<imini:qu&ritefaeundem iocrm S. Au-

ciemeius/emper. )uAes~l faciesDominii inquitm

guftinus, nifiprafentia Dei\ Sicutfacies venti ,& faciesignis.Difium eHenim.Sicutfiipulam antefaciem venti, ejrficutftuitceradfacie ignis.Et multa
taliaponit Scriptura,
rrcm.3.6.
Micb.6.8.

mhtlaliudqudm earum rerumprafentiavolens intelnominat faciem. DeindeSalomon inPruerbiis,/<w//k'.f Ugi,quarum

(Deum) ejripfe dirigetgrejfus tuos. Et Tobias ad fifuum. Omnibus diebus viu tua in mente habeto Deum.Michxas quo lium quidDomique propheta.Indicabo tibi,inquit,b homo , quidfit bonum
vits tuis cogita illum,
,

&

nusrequiratate. Vtiquefacere iudicium, ejr diligere mifericordiam,

ejrfolici-

Luc.j8.

1.

tum ambularecumDeotuo, Idemiam olimSc Abrahae commendsrat Deus diccns Ego Dsminus omnipetens, ambulacoram tne.&eftoperfeclus.
.

Eodem

refpexit

ChriftusDominus,cumaitapudLucam.

Oportetfem-

perorare ejr nondeficere. Sc Apoftolus ad Theflalonicenfcs. Sineintermtf


fioneorate.
i.Thef^.i*.
Nai.orat.i.

Baf. orat.inmartyreIulittam.8c
fancl.i

quidenim eftorare, nificum Dcocolloqui? Sic expofuit Aug.ep.ni.adProbam.CvMSpiritus

doclrina meritoconipirant 8c fan&iab eo affhtiPatres.vt Gregorius Nazianzenus in oratione de Theologia. Neque vero, inquit,

hxc quifquam ita accipiat , quafi Deumperpetua memoria eolendu efie negem Necenim tamfcpe Spiritum ducere, qudm Dei meminiffe debemus. imofidici
hoc

COGITATIOPR^SENTI^DEI,
bocpotefi aliudnihil,

81

ego intereosnomenmeum quamhoefaciendum.Nam quieam legcm pr0jtnt quadieac nocleittbetmeditari: veft>ere& profiteor, mane&meridie narrare,ac benedicere Dominum in omni tempore, {fiuevt verbis Mojfs vtar, dormias fiueafomno exurgasfiue iterfaci.isjr.te atittdDcut.e.t. quidagas) memoria^spfaadpuritaiem inform ari.ltaq Deum qutdemfemper :
,

&

inanimohaberepermejanelicetcuiq, Etalibiinorat. decurapaupenbus prxftanda. Non tamfzpe rcjpirare opsrtet, quam Deimemintjfe. Deus enim

perpeiuo& continenter nobisbene facit inejfeconferuare, &necejfariaminiftrans. Namfivelminimo momento oculos a nobis remoueret ,in mhilttm re,

dioeremur-Jlcut imagonoftri infieculo apparensin nihilumredigitur , quam pnmum nos locomouemw.&ficut calor abaqua recedit ,qutties abigne vel

Vt corpus animt , rami arborts trunco ,folares radtifoli vniti, vtahillis virtutemfuamtra,hant,ejfedebenf.ita mentefemper Deovnitiejfe ieberemus.Accedite adeum,ait Propheta,& illuminamini.&facies vefira non
Sole remouetur.

P6I.

3). 4.

confudentur-S Bernardus inepiftola ad Fratres dc jnonte Dei exponens verba llla Apoftoli, ad Timotheum, Exerce teipfum adpietatem. Nam corporalis exercitatio, admedicum vtilis eft;j>ietat autem adomnia vtifts eft.

1.

Tim,

4. 7.

Pietas, inquit,<*c eft iugis

Dei memoria, continuaintentionis atlioad


exercititlabore &profici-

intelltgentiam eius,indefejfa affeilioinamorem eius,vt nuUavnquam inue-

niatpruum Dei,nondicam dies fedhora,nifivelin

endtfiudto y velin experientu dulcedine,velfruendigaudio.

A P V T

II.

Quam nobile&pr&ftansflthoc Exercitium


cogttationis pr&fintu *Dei.

NOBiLiTAS,pr*ftantiaq;huiusExercitii indeelucet, quod hominem multis modis angelis fimilemreddat.I. Quiaangelorum propriumeft, vtapudS. Mattharum indicauit Chriftus, continenter
>

Matth.ig.i,

contemplari facicmPatris, quiincceliseft, VndeB.NjlusChryfoftomi auditor in Hecatontade de Ora.tione.Angelis,mqu\t (fi?citurfimilis, Nit. c 107. qttiper veramorationem cupitviderefaciemPatris, quiincwliseft. z. Quia egorio aneelorum aliifintafliftentes Deo,aliimini- G "g'7nor. cumtefteS.

ftrantes.iuxtaillud Danielis. MilUamilltummimftrabantei &deciesmil- fn Euang?' lies centenamillia affiftebantet ,\\omoz^\iientyatn,qui funt /ummi 8c in- Dan. 7.10.
terni
Elias

J4 '

DH aulici, potiusmunere fungitur.qusmminiftrantium. Vnde & E'ifieus Prophetx hacloquendi formula, vteftin Regumhi- |^ cs
-

I7 "''

ftoria, vci confuerunr./^/y/V

tntecuiut-vultumfio.

Dominus Deus lfrael,incuiuscorJpec7ufio,vel, 4 Rcg.j. Et Deus ipfeapudleremiam, Siconutrteris,cenutr- Ut<ra IJ tam L

,9,

8*

COGITATIO PR^SENTIiE

DET.

tam te,etantefaciem meamftabis.3. quiavtgUagelorum domiciliumefl ccelum.fichomo quiaffidue inanimo conremplatur prxfentem Deum, vel mentem fuam facit ccelum, tefte B. Ephrasm in fermone pare^neticodefecimdoaduentu Dominiita monentis. Semper Deimemineris

,& coelum

menstuaeuadet: vellocuminquo deg.t,exemplo Patriar-

Gen.ig.it.

BJonieDei!'

quicumper quietemDominumvidifletinnixum fcatae, n q Ua Angeli afcendebant 8cdefcendebant,euigilansdixit: VereDominus eft in loco ifto,non eji bic aliud,nifidomus Dei, ejr (>orta cteli.Quod con^fiderans S. Bernardus loconuper citatoin harc verba folitarios Carcha: lacob,
j

thufianos confolatur. Secundumformampropofiti veftri>habitantesin coelis


potius,quamincellis ^exclufodvobii totofkculo totosvos
inclufiftis

cumDeo.

cxlibabitatio cognatafunt , quiaficut calumtjrcella adtnCeUaJiquidem nicem yidentur aliquam babere cognationem nominis y ftc cjrpietatis. A ccelan-

&

do enim casltt cjr cella babere videntur, vt quodccelatur in caslis.hoc

& in

cellis.

Jguodgeritur in ccelis, hoc ejr in ceUis. Jguidnam eft bocf yacare Deo,frui Deo.
J>)uod cumfecundum ordinempie (jrfideliter celebratur in cellis,audto dicere,

SancJt AngeliDei cellas baberepro ceelts

ejr aque

delettantur in

cellis,ac in coe-

lis.Nam cum in cellaiugiter cceleftia aclitantur\calum celU, &Jacramentifimilitudine ejrpietatis affeclu, ejrjimilis operis tjftctuproximum ejfcitur: nec
,

iamjptritui oranti, veletiam d corpore exeunti d cella in cslum longa vel dtfticilis

viainuenitur.

A cellaenimin ccelumfiepe afceditur\vix autem vnquam


quado nobiirconfpicui

cellaadinfernu defcenditur. 4.Quiaficut Angeli,


Matth.23.?.

redduntur,ex;mialucefuntcircumfufi? vndeB, Matthejsdcangelo loquens, quilapidemreuslueratamonumento ChriftiDomlm, Erat


4/tfe;,inquit, afjccim eiusficut fulgur
,

& vefttmenta eimficut nix-Sic anidumprxfentem

mushumanus quodam
IxoAj+sj-

fulgore fpirituali,

Deum af-

jfiduecontuetur, illuftratur,haudfecusquamcorporalisvultusMoyjfisex confortio diuturnioris fermonis Dei, vt Scriptura in Exodo commemorat, tam admirandaluce perfufuse{t,vtpopuIusIfrae!iucus a

ciemoculorum ineius obtutum coniicerenon valeretjnecadpopulumeiquicquam loquendi copiafieretmififacieprius obuelata.

C
facile

A P V T
qui

III.

'Demultiplici huius exercitii fruclu.

PRiMvsfrud:us eft,quod
1

Deummenti impreflumgerit,non

Ifa?u'/Ifaj. 9. 27.

lapfurusfitinpeccatum.Quisenim feruusconfcius featDornino fpe<ftari delinquatr VndeDauid. Oculi meifemper ad Dominum, quoniam i/fe eueflet de laqucopedesmeos.Etrurium, cu d e impio dixiffet.
2tynefiDeujincojf>ec?ueius f fabieciti]licd t inquin4t*Ji<ntvix

tewpo-

COGITATIO PR^SENTJ^ D E

I.

%
ignat-epift.

tempore.SAgnatius adHeronem Diaconum. Memento Dei,ejr nonpecca&#.CIemens Alexandrinus librotertiopaedagogi. Hacfilumrationcfit,

ci?m.cap.f.

vt quis nuvquam labatur,Jtbeumfibiipfijemper adejfeexifttmat. Hierony. rnusinEzechichm,Me:noriaDeiexclud!tomnia)9j^itia.S.Ephvxm\ibt. r Eph rom.i.cio /./ /* / // -, r Detobltmonem capere.Condcvirtute. A ihilpeiusgrauiuJ%.e/t,quamipJtus tinua enim Deirecordation*turpes anim&pajftones recedunt, injlar malejicorum Prntore accedsnte , vnde ntundu Spiritus S. babitaculum efficitur. Vbi veromemoria Detabefl, ibitenebra cumficetore dominatur^omnis^resimpro- Met ^ ciusri . baexercetur. Refcrt Simeon MetaphraftesipfumS. Ephraemhoc anti- t a. docofcortum quoddam publicum exfordibus fuperioris Yitreadvir,

Hioc.L7.c22.

/i

&

ftudiumreuocaile.Namcumimpudentereumadfecum dormiilleq; refpondiflet, fe contentum,modo id fieret in mediociuicatis,atq;illa contraobtendiilet idfinefummopudorccoramhominibusfierinon poile, Ephraemrefpondit. Quancominusfieri debet coram Deo , qui omnia etiam occulriflimaintuetur.Quo reAmb f:imi; fponfo meretrix perculfa, veniam fupplex petiitfa&i, & confilio Ephrasm monaftica; vitxinperpetuumfe addixit- Vnde Ambrofiusin pfalmumn8.fcribens,copiose& fapienterinuehitur ineum,quiextutis

endum folicitaiTet

iftimabat iimpune fepoilefornicari, finullus adfit. Putas, inquiens ,te folumejfecum fornicaris,& nonrecordaris ,quiaoculi Domini videntorbem

terrarumi Adeflpater , adejl ejrfilius , adfunt angeli miniflri, adfunt Cberubin

gr Serapbin,quid.'cutSanc~?M }Sanc7us,SancJus.P/enaeflterramaieflatistuat Plenus efl orbis terrarum remediis, quiaplenus eft laqueis. Putai,quodin lupanari Cbrtftus te non videat, quem videt lupanar ingredientem ? Putas quoditt adulierio te non deprehendet quem videt adulterium cogitatem? Addam hic
,

Senecam,Philofophum

licet Ethnicii,quitale

prxceptum dedit Lu- Scnec 'P- 11

cilio. Accipe vtilemejrfalutarem

claufiulam,quamte affigere animovolo.Ali-

qnis vir bonus nobis eligendus efl,acfemperanteoculos babendus,vtfic tanqua


iiloftectante
cili

viuamus.dr omniatanquam illovidentefaciamus. Hocmi LuEpicurus pracepit,cufiodem nobis ejrpadagogum dedit;necimmerito.UMatollitur


,fi
'

gnapars peccatorum

peccaturisteflu affiftat. Aliquembabeatani-

mus quem vereatur.cuius aucJoritate etiamfiecretumfiuumfiancliusfiaciat. O


felicem illum quinon ajpeclus tantumjedetiam cogitatus emendat& c.Opus
,

efl aliquo

,ad quemmores

noftriipflfe corrigant

Nifladregulampraua non

eftadnon delinquendum cogitare homiaem grauem nobis prrefentem, quanto magis cogitareijemepift.+i. pnefencem Devm, qui vtipfeSenecaalibi htetuv prope efl d te, tecum eft, intus esi. Et qumdam epiftolam his concludit verbis. Sic viue Epift.io. cum hominibus tanquam DEVSvideaf.ficloquere cumDEQtanquam bovtile
,

corriges,

Hecille.

Quodfitam

riiincs

videant.

Alter.

84

COGITATIO PR^SENTl^
Alter.
fructus huius exercitii eft,

DEI,

niat egregie aduerfus


lob
.

quod hominis pii pectus muomnia impendentia pericula, tentationesqae

Pfai.21.4.

i.Maeh.

1/. 16.

dxmonis,carnis8cmundi.VndeSandusilIeIob metuomni pofitoad Dominumclamabat. Liberaine,&ponemeiuxtate, dr cuiufuis manus pugnet contrame.Et Dmid.Etftambulaueroinmedio vmbr<e mortis ,nontimebomala,quoniam /^wraMzw.HacconfiderationecorroborataquondamB. Sufanna grauiffimam tentationem lapfuscarnisvicir.Namcu fceleftiduo feneseam folaminpomerio deprehendiflent,dicerentq;. Ecce oftiapomeriiclaufafunt,& nemo nos videt,ingemuit Sufannadr ait:Mest lim eft mihi absq^ ofere incidere in manus yeftras quampeccare in confietlu Domini. Eadem cogitationearmatus gloriofuspopuli Iudaicidux 1 vd a s Machabxus, omni fiducia in Deum proiedra clariffimam ex potentiflimo hofte Nicanore vicloriam retulit. Ita enimloquitur Scri,

ptura. ludas ,

ejr

qui cum eo erant

inuocato Deoper orationes congreffiptnt,

manu quidem pugnantes./ed Dominumeordibus orantes proftrauerunt von minus triginta quint^millia pr&fentia Deimagnifice\delecfati. S. Antoni?, tefte Athanafioineiusvita,inquodamfpiritualiconflichi,quo&: ipfe vapulando,& dsemoneseum diriflimepenevfq;ad necem ve.berandopariter defatigati fuerunt, hocvnumdolorierat,quod Deumfibi in certamine prafentem non fuifleexiftimaret.Nam moxvt Dominusfe vifendum prsbuit,& dueliife fpe&atorem fuifle profefluseft, omnis moeror receflit, viresq; animi cumulatiores redierunt.Idemq,
fratribus. fuis afftrmare folebat in auertendis

omnibus Deopraoculishabendo prxfidium firmiflimumefTein


III.

Satana: telis

Fruc~tuseft,quod exercitatione hac


B.ifilius in

maxime hominis animus

infl;mmeturadamoremDei ,diuinoru.mq; mandatorum obferuatioBafil quacft.f ,

nem.vt praeclare docet S.

regulisfufius difputatis.0/w/,in-

quiens, cuftodta cuftodiendum eftcornoftrum, ne^patiendum,vt afftduade

Deo cogitatio ex animis noftris elabatur , neue eorum qua mirabiliter ab eofaiiafunt memoria contamineturperfutiles cogitationesxontraque illudagen'

dum afftdue,vt experpetua acpurijftma recordatione impre/fam in animis noftmpiamde Deocogitationem,


velut indelebile aliquodfignum circumfera~

mut.Siquidem hac eft oratio,per quam erga Deum acquiri caritas co/ueuit,qu<c

loan.14.15.

ioan.

15. 10.,

Jimulcum ad obferuandaipfa Deimandatanosexcitet, tumvicijftm quoq^ab iijdem iffa adperpetuitatem ftabilis conferuetur. ^uodita effe docet Dominus ipje,qui quidem modo dicit . Sidiligitisme mandatameaferuate, modo verb. Sipracepta mea feruaueritis , manebitis in dilettione mea: ejr quod efficacius etiampojfet commouere. Sicut ego mandata patris meiferuaui, (jr maneo in Et paulo polt. Vt enim faber ferrarim,verhi gratta, eim ddeclione. quandocunque dolabrttm aliquam , fiue afciam cudit,fiafiftdue idius memor
,

fi*

COGITATIO PR^SENTIv

DEI. '

85

Jit, vndeinjlrumentumilludfaciendum expacJo acceperit, ejrprafcriptamfimagnitudinem animo verfat , cradeius voluntatemqui bi ab illoformam condixit opus dirigit, qxodfacit.fic Chrifianus quoque ,Jiaclionesf a-s omzes,

&

fiuemaiores fiue minores ad Dei vohtntatem dtrexerit , isfixe ccnt rc cterfia- ejr egrcgic opus Uludperfich',ejrfimul affiduam illius inanimojibi memoriam con-

Jeruat

a quo idiuffus eBfacere,vere^illuddicere potcrit. Prouidcbam Do- pfa <H g. minum in confiefiu meojemper quoniarn a dextris eH mihi necommouear; i- Cor. 10. 31.
,
i

1.

tem Pauli pracepto illifatisfaciet. Siue manducatis ,fue bibitufiue quidaliud


facitis jomniaadgloriam Deifacite.

conciliet

IV. Fructuseft, quod eximiam quandam lajtitiam fpiritualem homini pietatis ftudiofo. Vnde pius Dauid cum dixiflet.
,

rfal.i$..

Frouidebam Dominum in con(pec~iu meofemperi fubiunxit, Propter boc Uta-

Quoniam ob habuiDominum meumtanquamducem,direcl:olem&defenforem meum,fpem defperantium, vindicem oppreffotum ett cor meum
oculosperpetuo
rum,tantoperfufus fumgaudio,vtlinguaerumperetinhymnos,aliafquediuinaslaudes: Rex Iofias,quoniampopulumDeimultisafTecerat beneficiis, cultumque diuinum maximo ftudio promouerat,iucundiffimamnominisfui apudpofterosreliquitmemoriam.fic vtEcclefiafticus hoc q. Epitaphium ei fcripferit. miemoria Iofia in compofi* tione odoriffacJa opus pigmentarij In omni ore quafi mel indulcabitur etus memoria, vtmuficainconuiuio-virit. S. Bernardus, vtprimumreligiofam vitam eft complexus, quemadmodum ipfe fatetur , folo fbdalium religioforum confpec~tu,veIetiam recordationeeorundemcumlongiusabeflent,velvitadefunc~ti effent,tantopereexultabat,vtmente omnifuauitate delibutaoculialacrymisfecontinerenonpoflent. Si igirur memoria hominis iufti , afpectufue, tanto gaudio hominem perfundit,quodvideaturfibicernereeximiasvirtutesdonaquecceleftia,quibus llleaDeo fuitornatus,quidnon efficiet fpiritualis intuitus,recordatioqjDei, qua anima contemplaturineoimmenfamia-

& exultauit lingua mea, quafi diceret.

Etli. 49.

1.

B. fctm,

14.

ia

&

Gant

picntiam, omnipotentiam , bonitatem , pulchritudmem , aliafque in-

numeras perfcdliones? At , proh dolor, vitio noftro faipenumero fit, vt plus voiuptatis cx confpedu hominum ad imaginem Dci conditorum,quam Deiipfius capiamus, Pudet nimirum , inquitB.Bernardus ibidem ,magis adhominis quam adDeimouerimemoriam cr tunccumge,
:

mitu clamo.j>)uando veniam apparcbo ante faciem Dei i Exiflimo, addir, experiri interdum adhuc. ^ua inre Cr aliquos vcfirum idem ejfe expertos
,

&

&

'

4I 5 '
'

quidfentiendum,nifiquodnofira autfttperbia conuincitur , aut humilttas cuJioditur,autfraternacaritasnutritur , aut defiderium excitatun

Y..F r y c t y

s eft ,

quod hoc Exercitium fit medium efficax ad con-

fequen-

COGITATIO PR^SENTI^E
,

DEI...

fequendam breui tempore Chriftianae vel Religiofe vit# perfcclionem. Qusecuqjenimfuppetunt media. velexercitiafpiricualiaadperfectas virtutes aflequendas in h oc vno , quafi in compendio quadantenus continentur. Huiusoperaomniavitxfpiritualis antidoca obtineriqueunt. Hoc vnum feruum Dei incitat,excitat &.inflammat,vt csetera omnia media reipfii exerceat , vt falutaria , vel neceflaria ad veras folidasq; virtutes

compat andas fubfidia requirat , vt lumen ad illu-

ftrandam mentem & robur ad impellendam voluntatem k diuina maieftate, quam prasfqntem continenter cernit, impetret. Quemadmodumenim cceleiWf ydera aprxfente Sole in quem obuerfafunt omnem mutuantur fplendorem quo & in fe fu!gent,& aliis fulgorem fub,
,

iccli,H. 21.

Gen.

<.

22.

Gen.

17-

terris;fichominesiufti rniniftrantadcertosefre&usproducendos &pii, qui inftar ftellarum in EcclefiaDei collucent, experpetuo Dei O.M>quemprcJentem oculismentis contemplantur,confpec~tulumine quodam diuino illuftrantur indicfque invirtutum ftudioprogrefTusfaciunt, omniumq; virtutum verarumfolidarumq;fplendore aliis communicancde quibusmerito dixit fapiens. Beattwvir, quiinfaEpientiamorabitur, infenfu cogitahit circumjpe&ionem Dei, Enoch liasThesbites cur perfectionis fua: fpiritualis remunerationem etiam in hac vita per translationem miraculofam in paradifum funt confecuti.nifi quiaille in Gcnefi legitur ambulaffecum Deo,hicvero in hiftoriaRegum diciturinDei confpectu ftetif!e?Et AbrahamiamnoPrincipemDeusdeftinagenario, quem omnium fidelium Patrem narat,dicl:um clhAmbula coram me,(jre/?operfecJus , nemo fane ambulat coram alio , vel cum alio.nifi cui fuerit praefens. Voluit ergo Deus Abrahamum fui in reliqua vita perpetuo efle memorem, fibi familiarem &obfequentem,quo citmsperuenire poffet ad virtutum perfe&io-

&

&

&

nem.Nam&ChriftusDominusapudMatth^umcumdifcipuloshortatus eflet ad imitandumDeumin fummo diletionisgradu,hoceft, diligendis inimicis,fi vellent in numero filiorum eius cenferi,mox f ubMatt.
5.

4.

ieck.Eflote ergs

& vosperfec7i
,

/tcut

& Pater vefter

cceleflis perfeelus

efl.Rz-

thei!"

fert S Dorotheus AbbasfecariflimodifcipulofuOjCumvitammonafticam arripuiflec hoc pra:ceptum dedifle aureis literis defcribendum. 'Nunquam Cordituo Deusexcidat.cogitafmperDeumttbipraJentem, tjr tecoram iUoflare. Fecit hoc Dofitheus fedulo,adeo vt nec in a*gritudine quidem hcct grauiffima & extrerm cogitationem t.\m falutarem
hac exercitsuone confecutuseft,vtquinquennifpaex milite nobili , adolefcentulo , diflbluto vi tiis antecooperto monachusperfeciuseualuxufeculi perdito , fanctiffimus iuuenis,
dimiferir. Atq;
tio ,
,

&

&

ferit

COGITATIO PR^SENTIvE
^ ^

DEI.

tatec ^ ar ' s P erv um ' nter ^ eat0s feritA"P o ^^' tum ^ u u am ^an anachoretas tum in ccelo r egnantcs confpeclus fuerit. V I- Fuiclrus eft,quod valeatad amoliendas omnes animi diftratioB.mreg.breu. nes.cuminoratioaementali vel vocali, vt docet alicubi S. Bafilius.
.
.

tuminaliis occupatiombusextemis, vtiiuoexemploprobauit i.v_a- R a i ra .invita.

/-

q. 21. 101. joo.

tharinaSenenfis^quxtefteRaimundo^corfuumlococubicuIivfurpabat,in quo affidue Deum inter domefticos labores cerneret. Valet ad conferuandam animi corponfque caftitatem 8c virginitatem,tefte Bafilio in libro de vera Virginitate. Valetadrefrenandosiracmotus,

eodem. Valet ad fupplendas Sc compenfandas omnes preces, quas vel grauitate morbi, Yel occupationum quotidianarum impediti
tefte

& |g bt -

perfoluere non poflumus*

CAPVT
Quibus mediis huius

IV.
exercitij

conjuetudo

pararipofit.
fednlo expendere , cum quanto falutis difcriminc hoc exercitium temere negligatur. fiquidem in Pfalmo quodam cum rex Dauid deimpio dixiflet; NoneHDemin conjpefiueitts, moxadi\mxh,infuinat<eJunt vitHliusinomnitempore, Angelorumprin-

PRim vm Medium

fit,

j,^\

9 i?t
.

ceps Lucifer-quarndiuoculssaDeo fuonondeflexit,faluus8cfecurus conftkit vt pnmum vero eos in fe conuertit, ilico adinferosdetra&a
:

e(lfuperbiaeius,ignibusaddicl:afempiternis.

Adam&Euaprimipamulierem,ambo
Pal.c.9*

rentesnoftri quamdiu2ffiduifuerecumDeo,felicesfuere. quampri-

mum vero Eua in ferpentem fe obuertit

&. Adam in

vero in pomum veticum,fe pofterofq^fuosinhasasrumnasdeturbarunt. PalladiusinhiftoriafuaLaufiaca commemoratfecumaliquado adiun&o comite monachum quend-tmreiigiofiffimuminuiferetnomine Dioclem,inter alia hoc documentumab eo accepifle,hominem

pijmquamprimumadiuinarprxlentiapcontemplationeceflariccontinuo fieri vcl d-emonem vel L eftiam : beftiam quidem , fi cum Adam Eua fuccumbat tentationibus carnaHum illecebrarum 5 dannonem verOjfiarrogandarjiracundi^.inuidi^&fimilium. 1 1. e d 1 v m eft Oiatio.Quemadmodu.n.a Chrifto faluatore noftroomniaaliafabfidia fpirituaiiaad falutem opportuna& neceiTaria poftulamus,ita meriro&hoc donu longenobiHffimupereiuiinfini-

&

tammifeiicordja,p.,frionisq5mentaefilagitandueft,proptereximios fruct 9 quos h.ec iugis Dei memoria,vt ia vidimus,parit , deinde ob difijcultatem ; qua hoiaoinhocexercitio experitur,5 IHMjedi vm eft,vti

aliquo

88

COGITATIO PR^ESENTI^

DEI.

aliquo figno externo adrefricandamDeimemoriam, Hocmedium eus ipfe prc/cripfit Iudxis ad recolendam mandatorum memoriam.

Num. 15.

58.

Namin Numeris na loquiturad Moyfcn. Loquerefliislfrabel, dr dtcet adeos ,vtfaciantfibi fimbrias per angulospalliorumponentes in eisvittas hyacinthynas, quas

cum viderint, recordentur omnium mandatorum Domtni,

necfequantur cogitationesfuas ,
Tob.
4. 6.

&

eculosper.res varias fornicantes.

Quiil-

dam in hanc rem infcriberc folent cubiculi


lamvulgatam.
bias.

parietibus fententiam

Prou.ij.j.

Noli peccare.Devs videt.

Omnibus diebus vit tuainmente habeto Deum. Alii omni loco oculi Domini contemplantur bonos malos. Alii certis iSnc. mNoucb. maginibus Chriftifanctorumue,fecommonefaciunt. B.Edmundus c l& Gantuarienfis Archiepifcopus, vtefl: in vita eiusapudSurium,eburneam B. Virginisjicunculam,incuius ambitu defcripta erantvitae& pafllonis Chriftimyfteria femper ecollo fufpenfam geflabat,neDei Deiparx obliuio inter literarias occupationes aliquando obreperet. Laudandi funt&illiqui adfonumauditxhora^memoriamrenouant nudatione capitis, confignatione crucis in pectore aliquando adienis. ln

AliiillamToillamSalomo-

&

&

&a breui precatiuncula. IV. Medium efl: Examen confcientia; quo femel atque iterum maxime fub vefperam tranfacr.i diei rationem a nobis exigamus ac fi,
,

ad calculos reuocemus,quoties pracfentie diuinx memores fuerimus-"fi fepe,gratiasDeoagamus:finfecus,do!eamus,& emengillatim

tCor

6.18.

datione propofita pcena aliqua voluntaria noxam expiemus. Quod fiat a S. Patribus videre licet in titulo de Confcientia txamine. folicitudo huius ExV. Medium eft moderata quardam cura Videmus enim fi exempli caufa, cuipiam infit ercitii continuandi. folicitudodomuma:dificandi,velopesaugendi,abillaeiu$quotidie memoriam quafi excitari,vtrem exequatur,nu!lam quietem relinqui ne in fomnis quidem,adimi etiam fumendi cibi copiam. Vt vero eundem adhanc curam impellit amor ingens coramodj habitationis.veldiuitiarum, ficnosadcuramhuiusexcrcitii vehemen crimflagransinDeuraamor. Hic enimvbiinferui pellere poteft verus radices egit, continenter vrget &; exftimuht , vt cogiratioDei corde nes fuas, piaque deiideria in Deum con iciat ,& amato toto pectoreadhxrefcar, Amanti enira nihildifficile. Etamorii eanaturaeft, vt fi ardens fit,magna viamantem transferat in rem amatam , ac vnum quidcum eaefnciat,fccundumil!ud Apofloli. >ui adharet Domtno, vnusftiritus esJ. Quoniam Vei6 anima fuis eft mftrucla facul,

cxamen quanti

&

&

tatibusintellig2ndi,volendi&mcmorandi,hincfitvtfemperquoque
rei

ama-

COGITATIOPR^ISENTI^DEI.
certuum.

$9

comple&atur. QuadecaufadixitChriftus. Vbiefi thejaurus tuus ,ibi eft Mitt. 6.21. ^**- r

VI. Medium funt iaculatorhe orationes eatque breues olim apud ^gyptios monachos frequentatx, &a S. Auguftino in epiftola ad Probamlaudata:, quibustanquam faculis amorin Deumaccenditur &fi fxpius iterentur,contmuatur. cuiufmodi funt iliie prophetasicrii.

A. p. 1.

Deusinadiutorium\meumintende.Dominead^tdiuuandum mefefthta. Stiut ceruus deftderat adfontes aquarum, ita defderat anima mea adte Deus,
,&fpiritum recluminnouainvifceribusmeis, manibusDomin&fux,itaoculinoftriadDeminumDeum Sicutocttli ancillxin no/Irum, Et illse D. Avgvshni. Nouerim me,nouerim te. Da quodiubes,

vili.z.
rf.jo.ia.
*
'

Cormnndum creainmt

Dec.s

XM*

A.i. 2.f Ki

c ; l: Et io.cenff.
Df c

ejriube

quod

vis.

Jj)uiafeciftinosadu,inquietutn

ejl

cor noftrum^donec re-

" p 2/'

quiefcatinte.

VII. Mediumeft confideratio exemplorum, hoceft, eorumfandorum qui in hoc exercitio excelkerunt. Exemplaenim&peplus G.inpremi mouentquamverba,vtdicitS. Gregorius. Deprophetis,Enoch,E- dial 10 c 4 ' lia.Elifeo, Abraham,Dauidefatis diximus. De S. Abel fcribitlofephus libro primo Antiquitatum, eum idcirco Dei , grat ifGmum cxftitifle.quod in omnibus adionibus fuis Dcum prarfentem reputarir. viriuftus&perfecV.usinGenefidicitur,quiacum Deoambula- Gen.s.9.
'

Noe
uit.

Moyfes maiores diuitias sftimauit tbefauro *gyptiorum improperium

Chrifthfide%reliquit /Egyptum .ncnverittuanimofttatemregis ,inuiftbtlem

tnim, inquit Apoftolusinepift. ad Hebraros , tanquam vtftbilemfuftinu-

*>.Necdubium,quinidcirco merueritafacie adfaciemcum Deolo- X0.. _ M qm.Sicut amicus cum amico, vteftin Exodo, loquitur. Rex Ezechias morti vicinus,cuminh2c verbaDominum oraffkt. Obftcro Dominememento qu.tfo quomodo ambulauerim coramte in veritaterjr in cordeperfeclo, quod bonum eftinoculistuufecerim. promeruitmiraculofam vit^fua **f>rorogationemin quindecim annos,& a feruitute regis Aflyriorum^15

&

iberationem. Ioannem Bapriftam, vt eft apud S. Lucam,angelus Do-

mini ftans a dextris akans incenfi , magnum fore coram Domino,prxZacharidixit, Chriftique pratcutforem in fpirituScvirrute Eliar. asquoquc repfetus Spititu fancto,cum dixiflet nos Chrifto feruiturosjnfancJitatedriuftitiacoraipJe omnibusdiebusno/lris>mox addidit Et Lftc.17/^

tu puer prophetaaltijfimivocaberis ,prtibis enim antefaciem Demiui pa^are vtas eifis.Quirnzgnus erat coram Domino, quilimilis eratEiije femperftanti

inconfpc&uDomini,quiante raciemDomini parabatvias

przfentemDonunum contueri? Habemus&angelicum teftimonium progloriofiffima Dei matre virgiAngclus enim Gabriel a Deo miflus , Yt refeit idem nc Maria.
eius,nonne debebat sffiduum

Lucas

90

COGITATIOPR^SENTI^DEL

Luc.i.2t

Lucas, fimulatg/, ad el ingrefTus eft d\xk,Auegratiaplena Dominrn tecu% SLo.Dominus cii eo erat,proculdubio &C ipfa viciflim cu Domino erat. Et quomodo poterat quasfo a dulciffima contemplationc Deidiuelli

quamvirtus aftiflimi obumbrabat, inquam Spiritusfanctusfuperuenerat,qua; Chriftum Deumin vtero conceperat,8cnouemmenfibus


geftarat, qua:

cum S^coram Chrifto tiiginta

coqjampliusannis con-

tinentervixerat,Sc videratin ccelum afcendentem.'' DePauIo Apoftolo cuius peeTus amore Chrifti crucifixi perpetuo buliiebat, haud dubitandum eft,quin diuinum numenfemperpra:oculisgeftarit,vti
s.Cor.2.17.

quibufdam indicauit,vtilla ad Corinth.AV fumusficut plurimi adulterantes verhum Dei ,fedexfynceritatefedficut ex Deo, coram Dee y in Chrifto loquimur. E t iter um. Coram Deojn Chrifto loejui-

nQn bfcur

fententiis

2.

Cw.i2.19,

Phil.3. 0-

Et illa ?d Phimur. omniaauiem carifimi propter adificationem Tjeftram. hppenfes Noftra autem conuerfatio in calis etf , ynde etiamfalsatortm expeflamus Dominum noftrum lefum Chriftum.Et ad Hebrxos. Non enim ha.

hemus
Heb
14.

Su*.2j.Kou.

manentem ciuitatem , fedfuturam inquirimus. Addam ex Ecclefiaftica fanctorum hiftoria vnum exemplumS. Gregorii Agrigentini antiftitis Gregorio Magno xqualis. Iscum tefte Simeone Me taphrafte, adolefcens Hierofolymam fan&orum locorum venerandorum caufa profe&us eflet, tempore Quadragefima? in quoddam monafterium Paleftina: diuertit, vbi vtconfpexit monachos eximia in Deum religioneprxditos,ac alios quidem in cceleftium rerum commentationea terrafurfum attolli alios Iachrymarum quafi fontibus inter precandum perfundi, ahosnon aliam quam afigelicam tradacere vitam,vehementi ccepit pudorefufFundi,$c de falutis fux ftatu
hic
,

conturbari.

QuodcumPrxfectus monafterii aniraaduertiflet, fufpicatufq> eflet id eueniiTe quod longius a patria,araicifq; abeflet, in bec
. :

verbaeumallocutuseft. Fili.neanimum nimiomceroreobruas,confide in Deo , breui patebic tibi reditus in natale fblum. Verum refpondit Gregorius. Noneacaufameimceroriseft,quod!ongea meorum confpectu abfim, folaenim prajfentisvbique Deicontemplatiosdillum repellendum mihifati3eft: dum enim cogitome continenterin eiusverfari confpedtu &tutela, affatim foiathaccipics idvero vnum me angit, quod tam longe abfimi vitas vere religiofe perfectionc. Hoc refponfo audito Pater drgreflus eft , mtelligens non indigere
fuo folatio
VIII.

eum

quiad perfectionis culmen iam perueniflet ,


fe

& alios

folari poflet.

per omnem vitam ccelibi ftatui,fiue Ecclefiaftico, fiuereligiofo, inquoliberiorfitani-

Et poftremum medium eft,Dedere

mu*

COGITATIO PR^SSENTI^E DE
mus

I.

91

occupationibus huius mundi.- tuncenim oppo-tuna a curis ccafiofeofferct.non modo Deu femper prarfentem contemphndi, verum etiam totum tempus rerum diuinarum commentationibus impendendi, quemadmodum B.Paulusplaniflime in priore ad Corinthios Epiftoladocuit. role } mqu\ens,vosfinefiUcitudineefii ne vxore esl,fiUcitus e&, qua Dominifunt, quomodo placeat Deo
.

&

gmfi-

,.Cor.r.5t

^ui au-

tem cum vxoreeH,folicitus es~t quafunt mundi ruomcdeplaceat vxori, dtuifusesi, ideft,interpreteHieronymo,inmultas folicitudinumpartes, miferiarumque diftraftus, Etmulierinnupta ejr virgo cogitat , qua Domimfunt, vtfitfancla corpore ejrfiiritu. Jgua autem nupta efi, cogitat
, ,

&

&

quafuntmundi, quomodo placeat

yiro.

non Dominij quomodo

voluit figniricare coniugatos,

Quibusverbis vtique ApoftoJus aut nunquam cogitare qua; funt


-

placeant Deo, autnon efledebei e vel pofTfi fandos corpore ScSpiritu, nam Ytbene annouiiitS. Auguftinusiniibro Actf de bono Vidurtatis, etiam coniugatism eademepiltola capite proxime antegrefto di&umeft. Nefcitis quoniam corpora veflra membrafunt
chrifti?

Et.An

nefcitis

quoniammembra vefira,templumfunt
.

Spiritusfani.Cor..jt:

(li ,quiinvebiseU

,quemhabetis aDeo

Omnibusitem didumia ead^m.

faeite. JOuodigitur , inquit

ingloriamDEl Auguftinus , deinnuptaloquensait, vtfitfincla corpore ejr Spiritu , ampliore innuptarum ejr in corpore SpiritufancJifieationem intelligivoluit. non cerpus nuptaru omnino fitnclificatione priuauit. Voluitcceubes impenfius incumbereiis quae dominifunt,voluit diligentius inomnibusactionibusfuis Deum pre/fentemfiftere,quod
Siue manducatis .fiuebtbitis ,fiue altud quidfacitis , omnia

&

ratione orficii& profeflionisfuasfaciunt,


cles

dum

totosdies

&epeno-

&

vacantque concinendispfalmis,hymnis canticis fpiritualibus, conuenienter pracepto Christi deo-Lucis.r. rando fine intermiffione. ldcirco flquidem norie canonica:, in fe. ptem horas diurnas 8c no&urnas, matutinas, primam, tertiam , fextam , nonam &vefperas ab Ecclefia fancta iam olim diftriburae funt, vt fine intermiffione diuina; laudes perinde ab hominibus in terris, atqueab Angelis inroelis quadantenus continuarentur. Atque ita fane prascepcam Domini de oratione fine intermiflione facieada complcri, multi Patres diferte docuerunr. vt S. Augeftinus Iibrodehasrefibuscap. ^.IoannesCaffianuslib. i.inftitut. carnobit.c. i.Bedaincap. 18. Lucx.S. Anfelmus&HaYmoincap*vltimumepiin templis,
ftol.

confumunt

priorisadTheflalonic.

difputans
gitare

Basilivs certein libro de vera Virginitate vberius qua ratione Viigo fecundum mentem Apofto:i codebeat quas Domini funt , fanckque pe.manere corpore
S.
, ,

&

'3

t-

^
9*

COGNITIO

SVI.

ScSpiritu ita fcribit* Serenum ejfe oportet Virginis animum\at diuinis c$gitationibus velutiex quodampurijjimofonteftagnantem, tranquiUum ,pa-

cifcum^ durare, vt neque inueBis per aures verbis intrinfecus agiteiur , netfo irruentibus per oculosfomm a ftatufua quietis ftucJuans deuiet ita veluti f
iucidijfimo (peculo

&fuam fjeciem &Jponfipulcbritudinem intuens 3 iUius a,


,

more cariu* acgermanius exatiabitur, guare eodemfemper modo diuinopUcidijftme perfufagaudio tranquiUamfe ab ontnibys pajjionum ira triftitia
,

ejrfimiliumfiuclibusjeruet, nuUiufque infe nifiJponfifoliuspreferat (Jetien;,

vtfolus illeineapropriam cernat imaginem ,flamque anima

ipfmformam

injpecubfu babeat lucentem , eiufquepulebritudine ornari iugiter appetat. i D E V. Cognitie Dei. Contemplatio, Deuotie. Familiaritas

cum Deo, Graiiarum

aclto. Intentio,

laudatio Dei. ORA-

TIO. ProfeclmJJiritualis.

COGNITIO
C
A
P

SVI.

V T

I.

(htidS. Scriptura, S.Patres^PhiloJophide Co-

gnitionejui tradant?
DeuM.*
D.e.12. D. 8. u.
Baf.

hom. j.

Ep'o.com.2,
lfa.ota.17

1M

48. 13.

adScripturam attinet,in Deuteronomio fepcDeusretpetitcelebratumi]ludmonitum,ATTENDE tibiipfi. LXX.e^^-nim interpretes legerunt nsirr/f. wf &: in hunc fenfum S. Bafilius, Ephrxm, & Ifaias Abbas integrosfermones de hoc dictohabuerC ac Qemens Alexandrinus quidem fecundo Stromateo cenfet fcnptores Ethnicos hinc mutuatos fuum yyufy nMriv.i. VerbaRegii P r o "thetae fun t . Homo cum in honore ejfet non inteUexit comparatm eil iumentis infipientibus ,& fimilisfaclm ejliUis. Quibusnonobfcurc indicauit hominem ignarum fucedignitatis,quod ad imaginem &. fimiluudinem Dei conditus fit ,nihildilrare a brutoanimante, Quo fenfuSc m Canticis Canticorum fponfa fc ignoransamandatur ad beftiarum grc
I
. ,
,

/^\Vor>

Caat

1.7.

ges.dumaitSponfus. Siignoras te b pulcherrimainter mulieres ,egredcre,& ahipoft veftigiagregum } &pafce hcedos tuos iuxta tabernacula pafiorum, Script v RvEaccedunt veterumPatrumteftimonia.S. Greg.Nazianzen. de moderationein difputatianibus. Sapientia, inquk,genm eft feipfum noffe,acnon immodice efferri,eedemque modo quovoces ajfici,qu& Js vekementius contendxntur , propter immodetationem penitus deficiunK
S

Ambro

..;

COGNITI O
1

SVI.

93
.

Ambrofius hominem ad imaginem ejrfimilttudinem Deifacium , rationiscapacem,qui terramfuam excilere tancjuam bonus agricola debeataratro quodam &falce
S.

in

Pfalmum 1

3.

gnid eflfe nofcere,mfi ytfciat vnufquisque Amb fctm r

fapientia.vt veldurafindantur, velluxuriantia rectdantur , quiinferierem De-Jj.-nww fuiportionem animi imperio debeat gubernare*. Vnde etiam inlege fcriptum
efi\attende

ttbi nefiat

verbttm abfcondttumincordetuo. Tibi,inquit,attendet


,

7 *

non vtiq dicit, pecunU tus nonpojfeffionibui tuis,non viribus cerportsfedanimo tuo ac menti tua-.vnde omnia cofilia,fac7a, ccgitationef^ rnanant, Tibi
ergo attende ili, vbipotiorem effe te nofii. Nefce teipfum.

Etpaulo

poft.

Vndeejr Salomon oraculum diuinumfecutus fcripfttin

canf.j. 7

Canticis Canticorum. Nffifcias te

decoram intermulieres ,hoc efi\nifi'cegnotua,veniet dies


'

fcas te mortalem ,rationalem,


tuas
,

&

cito tuapeccatafatearis, cito dicas iniquttates

vtiuftificeris, nificonuertaris , ejrprior accufes delicla

mortis,

efi,praitenieris dum non cegitas. omi velpotiusOrigenestraftans eundemlocum. hiftco- c a ^'; ca S.Hieronymus,

& iam nullum conuerfionis remedtum

gnoueris temelipfttm o pulcra inter mulieres ,


caufts indedefcendere,

& agnoueris pulcritudinis tua

quodad imaginem Deifaciaes.per quodinefttibiplurimum naturalis decorit, iuleo te exire,ejrin vltimis gregum vefiigiis colloca iam non ouc* ne% agnos fedhados pafcere,illosfcilicet , quipre prauitate rt

&

(jr lafiittia

d finifiris /laturi funt regisiniudkioprtfidentis. Sienim nefcierU

temetipftm, ejr ignorantia tuivixeris,necfcientUfitidium gefieris fine dubio


nec tabernaculum proprium habebis ,fied perpafiorumtabernacula difiurres,
(frpafies

hedosinquietum aimal,acvagum&peccatisdeputatum. H&cauipfis , ejr

tempatieris, donec rebus

experimentis intelligas, quantum maliani**'

mam nefiirefetpfam, neq.pulcritudinem fuam. S. Chryfoftomus in A <fta Apoftol. Vnde eftfuperbta-.ex eo,quodnonJpeciamHs,qunofirafunt,[edde na-

oms

tura quidem terra/juamuis nonfimus agricoU, curiesc inquirimus :

ejr de na-

tura aurt ,quamuis nonfimus negetiatores , denobis autem ejrnoflra natura

nunquamfuftinemus hvcfieri. Et quis igneratdnquitfefuamt^ natura':Multi


&fortaffis omnesypaucijfimis exceptis
.

Et

iufra.
,

JOuemadmcdumfi quis in-

uen tapretiofa materia ,

quum nonfit artifex contempta tlia magnu damnum


nos,fiignorautrimus noftram

accipiat, vtpotemargarita velconchiliis. Sic ejr

naturam , ipfam valde contemnemus: Si autemjciuerimus, muhum adhtbebimaxima lucra fitciemtis.S. Auguflinus libro quarto de musftudiutn,

&

Tr initate. Scientiam terreflrium calefiiumq,rerum

magni

aftimarefotet ge-

MS "

eap

'"

nus humanumj q-uoprofecio mtlioresftnt , qui hutcfcientUprapwunt miffe


femetipfes: laudabilior^ e(l animus, cui notaeft velivfirmitasjua

qudm qui ea nonrejpecla vias fyderum fcrutatur etiamcogniturus. aut quiiam cognitas tenet ,ignorans ipfe, qu<x via ingrediaturadfalutem acfirmitatcmfuam. Et licor fuumin huiufmodi fludio, (inqui-

Uem p, s

t.

brodeSpiritu 2canima* ^jffquis

$4

rendi

COGNITIO

SVT.
Seitoteipjum. Scito

renMin fe)exenet,4udi4t quid quidam fitpiens dic4t.

vnde venijii,4ut quo v^dis: quomodo viuis,qu4ntumprof.cis veldefcistqudm


Ungees 4 Deo,velprope,noni*teru4(lis locorumfedfimditudineveldiffimilitudinemorunn.Scito,qusmodobtm$es ,euius conceptio culpa,nafcimiferi4,viuerep&n4,morineceffe.CertKmejl,qui4morierisffedincertum , quomodo, vel

qu4ndo,velvbi) quoni^m mors vbiq teexpecf4t,crtufij4piensfueris , vbig. r


Bera. Msd.
{.

eamexpeclabis, S.
tmtlto melior

Bemardus inMeditationibus.
es ,fite cognofiis
,

Studecognofcerete,qui4
cognofceres

& Uud^biLor
,

qudmfite negleclo

curfum fyderum viresherb^rum , complexienes hominum >n4turas anim4lium , h^beres tmnium cecle/iium terreflriumfcienti^m. Reddecrgo te

&

&

&finonfemper, velf*pe,ptltem interdum. IamVideamusquidEthniciScriptoresdenotitiafuifeoferint.conftatenimapudeos celebratam fuifTe gnomen illam, priStrtwrar, cutibi,

iusmultiprimumautoremfaciuntefeptemfapienabusvnum. Aufoniusinconuiuio7- fapientumfacitSoIonem. OrigenesChilonem, aliialium. CJearchus reuocatin ccelumj fcribii enim vni fapientum quarrenti.quidhominibusforetoptimum, refpondifle Pythiam,JVYluuen.
fat. n.

ffum #^e\Confeiitit luuenalis, canens:


e ccelo dffiexdit ^*9i <n xvk,

Fegend./m ,cr memoritr^clandumpeclore rebus

Jnfummis minimifque, quoquecenfuit diu an'e fsptem fapientum artatemtemArifloteles Amb.in Pf8ploDelphicoverfjm!l!uminfcriptum. Sed o nnesrefellkS.dmbrofius ita

fcriben% Wofie teipftm Apoilim Pythio ajftgnant gentiles viri, quafi ipfe 4uc7o>fterit buiusfententii, curn de no(iro vfurp4tum 4d fu4 mnsjerat,
ejr

lenge 4nterior Moyfesfuerit ,quifcripfit

Ubrum Deuteronomii qu4tn Pbi,

lofophi,quiifl4d>txerunt.VndeCrS*l0monor4Culumdiuinumficutusfiripfit
in Canttcis C4nticorum. Ntfifcias te decoram inter mulieres crc

t ante eum

Orig.hom.z.in Ori<Jeiies,Vnius,\nqa\t,Cbilonis/ctlicetexfiptem, quos apudGrxcosfingU' Canr. Uresfuifie infapientiaftma concclebrxt , b tc inter c&tera mtrabilisfrtur ejfe

fententU, qu4 4it. Scito teipfum ,vel cognofce teipfum <$uod t4men S4lor,ion, quempracefftjfe omnes boc tempore crfitpienti^ 4C rerumfiientia docuimus 4d
.

Cant.

i.

7.

animam quafiai mulierem fub communione quadam


gnoueriste ipfitm apulchra tnter mulieres,

ioquens

dicit:

Ntfico -

C
Chiohom
C;!nf.

A P V T.

II.

De difficultate cognitionisfii.
in
'

TIT ^ vd dubium eft,magnam efle difficultatem in cognitionefui. jTX couomodo anima ,inguic Origenes loco aliegato cognofiat fimett,

^"'

pfrn,

COGNITIO SVh
pfam ,
nec facileputo
,

95

nec breuiter explicari pojfe. Et S. Bafilius inftruens

^.
"P-

Coft.
2 **

M.

Monachum, vtiudicium fuuminobediendo prorfus fubmittatiudicio fuperioris, caufam hanc reddit. Illudenimfirmijfimumtenendum,rem omnium effe dtfficillimam feipfum cognefcere ejr curare ,propterea quodnaturaliter feipfum quifj, amat ,

& quilibetpropterea quodin


obftet amorfutipforum.
,

feipfis prepenfifunt

in veritatis iudkiofaSantur. Porro ab alio cognefci curaritfc facile ejh cum iis^

quicaterosiudicant-,nequaquam

Etin Orationedc

humilitate. Veriffmum, inquit illudefl, nihileffe difficilius , quam nejfefeipfum. Non enim oeulustantumjuo infemetipjum munerenonfungitur,dum e* quaextra funtceruit tjrperluflrat ,fed&ipJamcnsnoftra cum accurateacriterq,-peccata perueftigat altena; tardiorvero invitiisnofiris confiderandis

ejfedeprebenditur.

quia &feipfum,

Et S. Auguftinusin Pfalmos.UWultinecfeipfesnouerut quemadmodum homo Jibidebet innotefeere non omniumho,

Aug.

JffPf. n.

minum efl. ^uomodo ergo diligit proximum tanquamfeipfum

quinefcit

&
.

ptpfum. Ntnenim fruftraille filiusiunior ,quiprofecluseHinregionemlon-

ginquam,& dtffipauitjubftantiamfuam ,prius reuerfus eft infemetipfum,nifi Luc. ij.t 7 quia tam longe peregrinatus eft ,vtrelinqueret etiamfemetipjum. Aufbnius in ludo leptem SzLpientum.>uanquam difficileeftfenofcere. ^uamproperc/egimus/am cito negligimus.Thales interrogatus7 ss d\vtr*a\ov, refpondit,vi etvTiv yrcSw, difficileeft feipiumnofle. Ariftoteles libro fecundo
mtdfuauiffimum.quilibet amorefui impeditur, ne reclc defe tudicet.
cule nos ipfosfatis clari

magnorum moralium.Difficiffimum, inquit, efifei/Jum cognefcere fedfiE t Chi- Maximus moa.


,

loSpartanusdicerefolituseft. Facitphilautia ,vtiinnoftrimet vultusjpe-

erm,J

& recle nequeamus cognofeere.

Capvt
rima ac maxima ,feipfum
,

III.

^Dedignitate cognitionisfift.
|Ign D:gogo iTATEMhuiusnotitiasfuiClemensAIexandrinusinPardahis verbis indicac./0 vt videtur difciplinarttm omniumpulchernoffe. Si quis enimfeipfum norit ,
cir.n. lft>.?.

Deum cogno-

feit.

inhom.de legendis hbris gcntilium ddcri- BaChom,* put, dumagit contra fuperuacuum corporis ornatum. OmneftuS. Bafilius

Eandem

dtum adhibere , vt quodextrafuerit , bene pulchreque exornetur


gnojcentis
eft
,

,fefe non co~

nec fapiens iliud prtceptum intelhgentis


,

nos admonens",

quemadmodum non
opus
e;i

id quod ajpicitur

eft

homo^

Excellimi enim

quadkm
>

noftrum qutUbet quicunquefit ,fefe cognofcat ; qua profeclo mente minime purgatis non magis euenire poteft quam lippienti Solem afiicere. Hanc vero anima purgationem , vtfemel, ejr quod
.

fzptentia , per

quam

vobtsfatisjitdicam, voluptatesperfenfu* eriptunt.

Et D. Aug. de fpiritu Ag. cap &ani-

50.

96

COGNITIO

SVI.

amma,Scientiamece!efiium &terrefirium rerum Uudareatq, amarefolent kominesfedmulto melioresfunty qui buicfcientiapraponut nofcere femetipfos,
cap.yt.

&

Laudabiliorfiquidem animuseft,cuinota eftmiferia fua,qudm qui eanonaffettaviasfyderum cr naturas rerttmfcrut atur . Etpaulo poA. CumnulU

Idem

cap.

i.

homo feipfum ,difeutiamus cogitationes, locutiones atfcopcranoftra.cguidenimprodefinobis firerum omniumnaturas fubtiliter inuefiigemus, efficaciter comprehendamus, nofmetipfos non intelligamus. Vndelibro fecundofoliloquiorum ait breuiffimc ac pcrfe^fciulme CicozanDzuiXL.Deusfemperidem y Nouerimme) Nouerimte*
feientiameliorfitifla, quacognofcit

&

C
DIci vix potefl:, quam

A P V T

IV.

*De Vtilitateeiufdem.
cximii fru<rus ex ea inhominem redundent.Quorum quofdamattigttS,Bafi!ius,fcribensindictum, \ttende tibiipfi.^w attcnde potius,mquit , ttbiipfi,hoc eH ,animatua,hanc
adornato, huiusattentam gerite curam , adeo vt omnesfordes, quas ex nequi-

tiacontraxitfedulo ab eafubmoueas,necminorefiudio notam omnem dedecoris illi inuftam fac obliteres, atq^itaomni virtutis elegantia eam exornes. In examen teipfum aducca quis ipfefis Tttam ipfius natnramfac vt neueris:nam corpus qui.de m mortalc y animavero immortalis efi .Scito duflicem nobispropofitameffevitam.Carnis quidem vitacitato admodum curfupratercurrit,qut autem anima cflnullamadmittit circumferiptionem Attendeigitur tibiipfi,
: .

vtnehis quamoriturafunt ,quafifempiternis bonisfixius adhxrefcas ,neu a(pernerefempiterna tanquam aliquando fint defitura. Carnem dejpicito, deci-

dua enim ett

&

Ltbilis ; curafit tibi

anima quia res immortalis. E t infra. Lu,

xuprofufiore diuitiarum infolcfciswibi vni\mire places ob auita gentisclaritudinem>immodico gaudtofubfilis obpatria ee/ebritatemr deni^ ob honores ab

omnigradu tibi exhibitos. Attende tibiipfi> mortalis enim tu quwpe terra es diligenstuiiffius confideratio viam tiin terram abtbis^ Et rurfus. Exatfz adcognitionem Det. In teipfo enim tanquam niundo quodam dibtpr&ftruet fttncte adornato , licetextguocontemplari licebit extmiam condttoris tuijfr incomparabtlemfapientiam, vt ex anima tncorporea Deum effe incorpore&m , nu(locircumferiptumloeo,inuifibilem,ejrc.DtmquQ cum anircuehumanar vim,&:corporis ftructuram fufe expo{uilTet,ihbdh.Perbacvti% omnia
:

&

&

co?nofeere licet imperuefiigabtlem eius , cjtii te ccndidit fapientiam,adeo vt cum

frophetaipfetupoffisdtcere.Mirabilisfaclael}f:ttntt(ttuaexme.Attendeita-

Bemfam 3. quc

tibs

tur; J

/olo,inquicns

,vtatteduDeo.S, BernardusinGmticaalios fru&us perfequianimamprime omniumfctre feipfam,quodidpefiulet ra)


ttoejr

COGNlTi;0
tio

SVI.

97

&

vtilitatis

& erdinis.

Et erdinis quidem,quonian> quodnosfumuspri-

mum efinobts: vtilitatisvero, quia taluficientianoninfiat,fiedbumiliat. Et paulo poft. Nam quomodo non vere humiliabitur in hac vera cognitionefiui,
cumfieperceperit oneratampeccatis,moU huius mortalis corporis aggrauatam,

terrenisintricatamcuris,carnaUumdefiderierumficeceinfec7a,curuam.infir-

mam

impltcitam multis erroribus ,expofitam millepericulU , mille ttmoribus

prepidam,mdledijfi:ultatibus*nxiam,miUefuf}iciombusobnoxiam,mtllenecejfitatibus arumnofitm ,precliuem advitia, inaalidam ad virtutes.

Vnde huic

iamextoBentia ocubru?vndeUuare cawP.none magis couerteturtnarumna


fiua,du configitur(pina?Conuerteturjinqua,adlacrymM, couerteturplailus ejr in humilitate clamabitfanaanimameam, gemitus, ceuertttur ad Dominu.

&

qu-iapacauitibi.Porro cenuerfia

ad Dominumjecipiet confiolatione,quiapater
Deus, cumpriusfiehemonouerit iuneceffitate

**!#.

j."

efimifiericord:aru, rjr Deustotius confiolattonis.&c. TaUttaq^experimento.ejr


tali erdiuefalubriter innotefiit
,

ad Dominum , rjr exaudtet eum, dicet, Eruam te,ejr . ftfitum p banorificabis me. i^yftque hoc modo erit gradns adnotitiam Dei, cognitiofiui: Neq^vJE gsntilium philofophorumdoctiffimihos fruciusnotitixfui filueiunt. Nam Pl atow PhtUbo ignorantiam fui vocat genus imclamablt
f>robitatis vniuerfe/./ Amatoribus verodicit

&

&

noflefeipfum efle abfoab eo omnem vitx fapientiam iuftitiamq, pendere. Et in Alcibiadepriorezdi.it , necprudentem , necbonum, nec fcelicem efle poire,quife!pfumnonpropcnorit, Demumin Charmide affirmat fine fui notWa neminem pofleefle temperantem. Xenophon quoque
ir e foperc
,

Xen.lib.4

in libro defi&is &dictis Socratis, fcribitproptercognitionemfuiho-

minesmultorum fibi acaliisbonorumau&oreseflepofTe, contravero multorum malorum, obfui ignorationenv, quique fe ignorant,
nequeadregimenfui> nequeadfamilia^autReipubl gubernationem idoneosefle.M. Tulliusitem Tufculana quarta, &/\uguft.XIII. de ciuicate-cap 8 . narrant Alcibiadem fummo loco natum , cum cx fermone Socratisfeipfum2gnouifTetnihilq, interfe&quemuisbaiulum interefre,illacrymafre,petiifreq, fibi virtutem tradi.
.

C
INte
bitr.

A P V T

V.

De Q^Cedtfs idoneis adparandamfei notitiam.


Media, quibus parariqueattam
falutaiis no*itia fui,

Au-

guft.vel quifquis aucioreft libri deSpirituSc animr, tale prxLiiNecejfeest , vtperfingulos dies vitam noftram

ugc

adiudiciumvoctmui,&

quidegimusfernoffem

&

diem, examinemus.

&

qt/anto ad^enafiacicndafio-

Uto

?%

COGNTTIIO SVL
,

Im aUcrieres

& qttantoai mait vincetda

,folito conftanfiore:

ftuealque

epere noftro inftdjs wimicr.funplanxatifimm qualiter


dsceitioni* futuram tlliu <

demum per
.

tudtcium

fraudem caucre vakamus travfa&p Jpu>fquis t ftcorfuum t buiufmodi (i *d'9ex.c-*cet andiat quid quidamfapiens dtcat Scita teipjk/., Ex juibus v:'rbi> imelligimus optimu antidoron adnoflpfos agnoftencio? etTs f e uentat-tm cxamcn coifdentia?. Aliud falutare mc ^^ fagge K ^- B^nard quonnm nemoin Ir.cvitaad petfeBfcr' JnCan ct*m fuipo itiam peruenirepoilit, vt videlicet f.iat.quaiis fitverein oculisDci ^ .emo enimnouii iuxta fapientem, dignusrefit amore, lcet.jz. Li.i4ja an Q >aoj C onerur in ommbus, quodconfuIitCh iftus> nouiffimulo-

quantumcnntj, reputesm out


'

cumtenere. NunenimeiL, inquit ,periculum quantumcun^ tebumilics, em ,quamfts hocefl quamteveri as habeat.Efi
;

autem gravde >h aUm ^borrendumq^ ericulum ft velmodtce fus vero te extolItsftvelvni Ytdeltcetintuacogitationctepraferas,quemferteparem ttbivc~ titas iudicat t aut etiamfuperterem. )uemadmodum enim fiper oftium tranfeas cuius fuperhminare nimium baffumftt ,nonnocet quantun>cun^te inclinaueris.necet autem ,fiveltranfuerfi digtttjpatioplus quam oftupatttur menanima nett furaerexeris itavtimpingas ejrcapitequajfato coUtdarisftc efiplanetimenda quantaltbet bumtliatio,borrenda autem nimium^ pauenda 'velminimatemerepntJumptaereclie.JOuamobrenolitehomocompararema,
,

iortbus ,noliminortbu4 >nolt xqualtbus , noli vni. Jguidfcis.n.e bomoftvnus tlle

quemforte omnium vtlifftmum atque miferrimum reputas, cuiusvitamfce-

leratifftmam.acfingulariterfa-difftmam borres, ejrprepterea iUum^ttasfier-

nendum,nen modoprate,quiforte iam/obrteejrtufteejrpte viuere teconfdis^


fedetiampra cateris ommbtisfceleratis taquam omniumfceleratiJJirnum:quid fcis,inquam fimelior ejr te, ejr illis mutatione dexter* excelfitnfe qutdem fu turusfit, in Deo yero iamfte. Eod EMpertinetilludS. Chryfbfl.homiliaztf.inMatthajum.Aw
,

fane minimapars pbilofephia eBmeritumJuum peffe dignefcere. llle es7 maxiiucfeipfumfciens,quife effe nihilextftimat.ldeo quippe ejr Dauidejr Abraham
poftqttam iam

adfummu virtutisfaftigium euaferat, tunc iftudqueddicopra-

cipuevidenturimplejfe.

Namvnus quidem dixitfe ejfe cinerem

altervere
.

fe vermem vocabat, rfr cuncli omninofancli horumfemore deiiciut

e regiont

vero ,qui arrogans effe mauutt,ipfe eft,quife cunttis deterius ignorat. Proptertamore communifelemusdiceredefuperbis, Nefcttfeipfumfeq^prorfustgnerat.

J>>uiveri/enejcit,quemnampeterit agnofcerei Namficut ille qui Jei/fumagnefiit ,profeclonouit ejr reltquosdta etiam qui
fenefcil
,

confequenter ignorajnt
(jreateros,

Capv?

COGNITIO
CAPV T

SVI.
VI.

9f

tfflodns nofcendifeipjum.

MODVM,quo animafuinotitiamcaperedebeat,pr*fcribit

Ori- o.hoainci.

genes homilia fupra citau Jntettigat ,inquit ,animacuiuj^fi boni affitltufit 4ut non bem, aut reclipropofiti aut non recli. Et quidemfirectifitfi
erga omnes virtutes eundetenorehabeat, tam in intettgendo,quam in agendo,

an erga necejfaria tantum

& qua inpromptufunt. Et vtrum in eofit,vt

reci-

piatprofeclus ,vt augeaturin intetteclu

rerum , augmentoque virtutum: an iflofiet rjrrefideat, inquodpotuitperuenire.ejrvtrum erga feipfam tantum vacet excolendam , an aliis frodejje tjr conferre aliquidvtilitatisftudeat,vel
in verbo doclrina , velin exemplis gefiorum.

Si vero cognejcat femetipfam

neueffeboni affecJus , nequerec7ipropofiti, inhocipfivtintetttgat ,vtrum ei


fatis defit
,

(jrprocuL

d via vtrtutumfit-.an in ipfo iampofitgfit ttinere

& in~

cedereiamconetur, cupiensquain antefunt apprebendere , tjrqua retrofunt


ebliuifci % Jed nondum apfrepinquauerit:

aut proxima quidemjit nondum ta-

men

adperfeftionem venerit. Sedfjrineocpusvideturefpanima cegnefcen.fcirehxcipfa

quaoperaturmala,an exaffecluejrfiudio opevt ttte ait quodquafinon vult agens^tjr qu* edstftc-ens: &r:trjiisea quabcva fttnt affecftbtts , &rec7c propcfito gerere
tis fimetipfam

retur , avjragilitate quadam

&

>

videatur Verbi gratiajiiracundiam apudaliquos quidemcchtbct apudali. .

quos autem
Similiter

effert:

anfemper eam
,

cohtbet ,ejr

apud nuttum omnino profert.

& trjiitiam
:

fiinatiqutbus qtiidem negotijs vincit , in altquibus

aninomnibus omnino noi reciptt. lta&iimo;em ,aliaautem recipit qua virtutibzts videntur ejfe cortraria. Eui.dcmmodum a,c; que fimdher tradit Augullinus libro de Spiritu&anima. ":ho Jmqzicns, teipfi/m. Scitovnde venifii, autquovadis , quomodo viuis ,qua^tumproficis,veideficis , qudm longe es d DEO, vel quam prope , non interuallis locorum Scito quomodo homo es, fed fimilttudine vel dtjfimilitudine morum cuius conceptio culpa , nafci miferia "viuere pcena , mori ncctjfe. Attende ergo foltcite quid agas, vel quid agerc dtb e as. Si qued faciendum Si bono operi malum altqtid von admtjceas. Si bonum quod eflfactas. oportet deuotione adimpleas. alterius vt tuum diUgas, agis , quanta Si Si tuum vt alterius malum\reprchexdas. Sific declinas dmalo vtjaciasbonum. Quoniam verofupra tradit Clemens Alexandiinusexco- cl1 J-P^Sc gmtione fui, proximum gradum eflead cognitionem Dei, quodetlaratradiditS. Anton tvs epiftola fexta, fubiiciemus hic titulum de coz
.

100

COGNITIO
V

DEI,

deCognitioneDei.PluradecognitionefuihabesapudnoifrumMartinura Delrioin fcxlectionibusfacrisde eaadfodales Parthcnios habicis.


i

D E V. Conjiientia examen. Diffidentia fui. Humilita*. Profeftusjpiritualis. Timor Dei.Et wPanamo, Immortficatio pafftonum.

COGNITIO
C
P
i r. i

DEI.

A P V T

L,

^De Triplici cognitione Dei.


t vsJandusin diuinis Scripturistriplicem Dei cognitioncm
r

s, 'patefecit.imperfe&am, pcfedam, &perfedbu imam. Imperfccta efthuiusvitac, 4ec ua intelligitur lllud ArJBitoh in priore cpiftrola ad
I

Corinthios. Expartecognofcimus ,
uulus, loquebar
i.Cor. IJ.4.H.

& exparte prcpheta.mts


vtparnulus
,

curn efjlmpar-

vtparuulm

fapiebaf?*

cogitabam vt par-

ffffiuj

gc j

Philippenfes. Nonqttodiam a.aperim , mquit, atttiam perfeFratres ego me non arbitror com-

clusfim (in cogrinioncDciJftquor auter/;,fi <?ue modo ccmprehendam ,in

quo cr comprehenfusfum d Chnfio Jefu.


prebendiffc.
1C0r.j3.12.

PERFECTAell
uuli
;

akerius vita?,quam ibidem deicripfit Apoftolus,

dummox fubiecit. )uando autemfaclusfum vir,euacuauiquxerara parVidemusnttncper Jpeculnmin&nigmate ,tunc autem facie adfzciem* Nunc ecgnofco exparte junc autem cognofcamftcut tjr cognitttsfum Ean.

i.loan.?.*

demnominevifionisDdintcllexit B. loannes^dumait.C^w^T;/,^ filii Deifumus,& nondum apparuit quii erimus. Scimus, quoniam cum apparuerity/tmtles eierimus ,quoniam videbimuseumficuti eji.

Perfectissima deniq; eft, qua Dei eflentia> omniaq; eius attnbuta&. perfectiones exacfbffime cognofcuntur>cuiuimodinotitia nequein hac,nequeinalteravita vnquamhominicontinget. Vnde
Iob u
7.

lob. For/itan, inq uit , ve/itgia Dei compnhendes


mnipotentemreperiesiExcel/ior cceloeH,

& vfcjue adperfeclum

0-

c 3<-23Vdl\it.6
!crcm.32i8.

& ynde cegnofces? Et rurfum


.

&

quidfacies i profundiorinferno,

Jguispoteritjcrutari yias eius,aut quis poteji

eidicere,operatusesiniquitatem>. EcceDeus

magnus vincens Jcientiam no-

ftram,numerusannorumeiusinaftimabilis.Eti'&\iesre2i\xs*C7ltirabtlisfa' > > J & , cla eslfctentia tuaexme ,confortata efi,&nonpoteroadeam. Etleremiar,

Dominus exercituum nomen tibi,magnus conflio., incomprebenjibilis cogttatu.Et Apoflolus ad Romanos. Oaltitudodiuitta
Fortijftme ,magnej>otens

&
-

ruat

CQGNITIO
ruf.: Ctpientia

DEI.
,

101

& fcientu Dei,quam incowznberfthilia funt iudkia eius & B.om.n,ij.


'

guis enim cognouitfafum Domixi ^siutqkisconfi* liartmeiusfuit? Atq; ad Timotheum. Rexregu, iaquk,ejrdomtnus domiinueftt^abilestiaeiut.

natium,quifolushabetimmortalttatem,&lucemhabitatinacceJfibtle,quem nuUus hominum vidit, fid nec videre peteft. Idem docent S. Patres,

&
l.Tim.f. n.

quidem B. Chryfoftomusquinquchomiliis dcmonftrauit Deinaturam efle non hominibus modo fed etiam Angelis incompreh-^niibile, idqueaducrfus Anoma:os,quiia&abantfenon minusDeumcognofcere,quam Deus ipfe fe cognofccret. Ver vm noshiciantumagi,

nuisdecognitioneimperfectahuiusvita%

CAPV T

II.

Qupdk natura hominiinftaft aliqua


notitia in hac vita.
efle

*Dei

ANatvra infitam
1
1

homini aliquam Dei notitiam primum


a
*

q uetex

illo

diCto Pf Signatum eftfuper nos lume vultus tut Domine*


,

*'

'

Nnn dtxit,rfft>lenduit,a.it Chryf bftomus non dtxit ai>paruit,fedjignatum ejl Jigwficans quod quemadmodum quodtnfrente fignatum eft ^eftommbus
,
,

manfeflum,necfieripoteft vt idaltquem lateat : nec vifum luceplenum


dtcspoteft quis ignorare,ita inquh
,

& ra-

nec tuam Domineprotttdentiam. Vt enim

lux fignata hoceft, imfrejfa ejr infculpta efl manifefta ommbus, ita etiamprouidentiatuxbemgnitatis+ Deinde ex clariilimis verbis Apofloli docens Ethnicos Philofophos habuiile veri Dei iiouuzm y quod notum eft
Dei,
i

Rom.i.iy,

nq uiens,manifeftum

e(l in illts.

Detts

enim illts manifeflauit. Inuifibilia

enim ipjius a creaturamundi,perea quafatlafunt yintellecJa conjptciuntur:


fempiterna quo% eius virtus ejrdiumitaf Idem docueruntpnfci Patres. Clemens Alcxandrinus in quintoStromatum. 2{u//um y ait, vnquam
genus,neque agricolarum , nequepaftorum , neque eorum qutverfantur in ciuitatibuspoteft viuere y ntfi eius quodeft praftantius acmeltus fide prtoccupatu

prauentumq fuerit. guamobrem vninerja quidem gens Orientaltum qum T pertinet ad Occidentem , Septentrionem Csiuftrum vnam habet ejr eandem

&

&

anticipatam notionem deprincipatueius quiconftttuit ;fiquidequ<efuntvniuerfie ejr maxime generales eius operationes omnes ex sqmperuaferunt. Longe autemmagis ,quiapud Gracos curiofi fuere Phiiofophi a barbara motiphdofophiaeiqui non cadtt fub afteHum ,&tftfolus artiftx potentifftmus maximus fjr eorum qusefunt puicherrima auilor prcipuus dedereprouiden,

&

&

GregoriusNazianzenusde Theologia. OjtodDeusJit acprincepr G qtttdam canfa omnium rerttmprocreatrix conferuatrix, tum ccuh ipfi.tum
tiam.

&

'

orat 2
'

'

S^

lex

io*
easque

COGNITIO DEL
& egregia
ftabilitate praditas ejfe,
celligit, at-

dnmrebusin ajpecjum eadentibm aciem', afltgttni} &progredi ,atqueimmote ,vt ita dieam,moueri voluiqueperjpiciunt: b*cautem,dmperres oculisfubieftaa,
lex natttralis doeet-.illi,

fr*clare% conftitutas auftorem earum conieliura quadam

que

ajfequitur.

Jguemadmodum enim

elaboratam eonfikiens ,

quiftiam citbaram pulcherrime eiusque concinnitatem audiens, nihil aliud quam

ipfum cithara conditorem atque citharadum mentereputat , licetdefacieipfi ignotum: eodem quoquemedo nobis is ,quiresvniuerfas procreauit, easque

H in p
loan.i.

mouet conferuat ,fefi declarat etiamfi animis noftrisingeniisque comprebendinequeat . \^4cnimis profetto abfurdm prapofiermefi ,quifquis non bucufyjponte fuaprogreditur , nec argumentis naturahbus cedit,verumhoc quoque inficiatur Deum e/fc.S. i e r o n. in epift. ad Galatas./ Euan-

&

&

gelio dicitur. Erat lux yera

qua iUttminat omnem hominem venientem in


inejfe

mundum. Ex quo perjpicuumfit natura omntbus Det


quenquamfine
reliquarumjj virtutum. Vndemultiabsque fide
porrigant.
rjr

notitiam, nec

Chrifto nafci, &nonbabereJeminaiJeJapienti*&iuftitia,

Euangelio chriftiyelfa-

pienterfaciunt aliqua ,velfanfte vtparentibus obfequatur , vt inopi manum


ft.lib.2.

Laft.

c. j.

& 6.

S.Cyrillvs Alexandrinus fcribens con:ra iulianum apoftatam, cum ex ter maximo Hcrme notaflet Dco uihil efle fuigidius eumque idcirco fsciflcomnia, vtper omnia videretur,addit8clt'lianum affirmafle cognhionem Deirem effiqu* doceri nequeat ,fidpe*-fe dicatur abhominibm. ^uod aulem doceri nrqucat 'mcpiv,co>iiefturanob:<fit frimumcommune ftudtum crga Deitattnt, quodefiomntbus homintbuspriuagentes.Omnes.enim abs% djftoreDeitatim &publice ,vbicunque virifitnt tem qttandacredimus. Haud fecus Laetantius Eirmianus tiiuinarum nSybillas ftitutionum libro primo probat&PoetaSj&Plrlofophos
,

&

&

apudEthnicos vnurrf Deumagnouifle.Deniq;S. IoannisDamafceni


D.lib.i.e.2.

inlib.de orthodoxafide yerbafunt. Omnibus cognuioexifiendiDeumnaturaliter eftinfita.

A P V T

III.

Quousfyfeporrigat cognitio Dsiin hac vita.

INteb. omnes Patres& Theologos conuenit pofTe in hac vita


Cle.li.ftrom.

cogoofci Deumeffb, velexiftere,non pofTetamencognofciperfe&e quid fit,id eft,eius efTentiam 8c proprietates. Secundo conuemr

potiusdceocognofdquidnonfecunduiubftantiaquam
n.loquitur Gleaiens Alexandrinus: Siablatis
poribus,

quidfit

Sic
cor-

ommbm qua adfitnt

&iis qu* dieuntur

incerporea, nos

ipfos preiecerimm #d

chrtjtt

magni-

COGNI TIO DE
,
.

I.

19?

ma?nitudinem:& deindein vaftitatem immenfitatemq^ fancJitate precejftrimus adintelligentiam omnipotentis vtrunqueprocefferimus , non quodejl, fedquod nonefi cognof.entes. Et Gregor. Nazianzenus in Pafcha. Detts
vniuerfum td quodeji compleclitur , necprinctptum babens, necfinem babiturus
,

<3.orat..

quafi pelagus
temporis
,

tum quidem perexigue acperobfcufe nonexbis ,quainipjbjunt ,fed quacirsa ipfum : priufquam teneatur effugiens. Et paulo poft. lmmenfm ita eft
,

quoddam ejfentia immenfum ejr interminatum emnem tum natura cegitattonem fuperans mentefola adumbrabilis,
,
,
,

ejr

tdquefolum in eo plane comprehendi petefi, quod inmenfusfit. Quid autem eftimmenlum , nifi quod menfurari nonpoteft? EtS. Auguftinusin Pfalmos. Intendat charitas veftra,Deus A.mpfaLj
Deus,contemplatuque
dffictiis
,

ineffabilis efi. Facilius dteimus ,

quidnonfit

quam quidfit. Terram eogitasi

non eB hoc Deus. Mare cegitasfnon efi hoc Deus. Omnia qu* funt in terrajholunat animaha, non efi hoc Deus. Jguicquidlucet in cceleJieUa ,fol tnines

&

&

nonefthocDeus. Ipfumccelum nonefthocDeus. Angelos cogita,virtutes,poteJiates ^archangelos, threnos,fedes , dtminatienes ,

non efihoc Deus. Et quideB


Ifa.

boc ?

Solumpotui dicere.quiHnenfit.
,

JjJuteris

quidfit? J^uodoculusnon vi-

64. +.

dtt, necauris audtuit

nec in cor hominis afcendit.

Et libro o&auo de Tri- Au c *

In fpiritualibus omne mutabtle quod occurrerit,non putetur DEVS. 2?on enimparua netitia pars efi ,cum de profundo ifio iniliam fummitatem refpiramusfi antequam fcirepojfumus quidfit Deus,poJfumus iamfcire , quid
nitate,
nonjit.

Non eji enim


ccelo
,

cerie nec terra nec caelum , nec tale aliquidquale vide-

musin

nec tale aliquid, quicquid non videmus

&

e/i fortajfis incoelo.

EtinverbisDominiinloannem. Diciumeji apud li.Ioannem. Et De- M.ferm. jt. Um xt userat verbum. DeDeo loquimur. J^ttid mirum fi non comprehendisl St comprehendis non efi Deus. Sitpia eonfefto ignorantia magis quam temerartaprofeffto fcientia. Ksittingere aliquar.tum te mente Deum,magna beatitudo efi comprehendere autem omnino impofftbtle, Denique S. Chry- Chr.inpCijt^
"

'

foftom.exponens iila verba Pfalmi. Mirabdts faffa ejifcientia tua exrne, confertata eB,& nonpotere adeam,hunc dicit eile eoru fenium. Jguamttis fctam teomnia prafcire ^ejrmeexiis qua non erant fictjfe perfeclam tdmcndr mamfejiam tui nen pejfum habere eognitienem Jed admirabifufa^a efi,bec eBfuperauit captu meum,vaLd'orfadJa efl,quam vt meapoftt rat ne comprehendi adeo eB admirabtlts ejr tnagna. Propterea emm fub anxit non potere ai eam neque hoc dtcit. Ignoro Deum ,fed perfeclam

<

&

vndtqxe abjbtutam

ejr

mamfefiam

demdictt ettamPaulut.
Jiantianefcimus.
flwo ,qtfod

non babeo notitiam j^ttod qat Tfameum quidem ejfefiimus quidfitant


eius

bcwis

J*#odfit benignut , ejr cfe.-xet! quantitatmt vefb t nor


.

~
1

DetnotJ perjliledtt.-iwfti qttomodo

io 4

COGNITIO

DEI.
Nam radt-

ipfiim noui eam ejfe admir/i.bilem ,

quod meamfuperat rationem.

um quofrjolaremnenpofiitmusapertecognofiere^&tameupropterbocipfum
cum maxime admiramar.
Ita etiam de Dei cognitione, neq. eam omnino igvoramus,eum enim ejfefiimus , dr quodefi benignm, clemens, bonus ejr miferiquod eft vbi.%. ^uidfit autem fiubfiantia , vel quantafimqua dicla cors
,

&

funt,vcl quemodofit vb^que^ ignoramus.


G.otat.t.

QviR.E s,curDeustamimperfe&amfuinotitiamHobis reliquo rit Gregor Nazianzenus tres caufas reddit in oratione quadam de
?

Theologia. Prima ,ne cb adipifiendifacilitatemfacilis quo^ rei quafitaiaSiurafit. Fit enimfere vt quod non Jine labore atque indujhia partum eft, arcltus quoque teneatur i quod autem nullo negctio comparatum eft,citi(fime vilefcat,atque contemnatur,vtpote qued recuperaripojjit, Atque ita in beneficiurn cedit non obuia illa efr exprompta beneficentia duntaxat apudprudentes bomines atque cordatos . ^sfltera ,ne idem nobis ,qued Luctfero tQiprolapJi
, , ,

aceidat, qui toto illofulgore perfufus aduerfits Dominum omnipotentem cerui-

cem obdurauit,atque ob elationem corruit cafiu ogtnium mtfirrimo. Pofirema, vtpro indufiria fiia , illufrifque vitapramio vberius altquid baleant qui hicfiefie d vitiorum labeperpurgarint ac rem adamatam ejr expetttampatien,

tibus animis expeclarint.

Quartam caufam
>

addit oratione in Pafcha,

cum enim dixuTet Dei noii tiam


li.

tantum princi[>em nofiripartem eamque

orat. i f

furgatam coliufirare > quantum cculorum aciem perfiringit fiulguris celeritas baudquaquam termanentu , mox fubiicit. meo quidem iudtcio, vt quatenus cognofiei potefi , nos ad fe trabat ( quod enim nullo medopercipi peteft , id nec Jferat quifiquam , nec adnititur ) quatenus autem capi nequit , admirationem fiui excitet , atque ex ipfia admiratione rebementius defideretur ,defideratus purget ,purgans autem Deiformes effciat,

cumque

idconficuli fiuerimus iamvelut cum fiamiliaribus colloquatur.

At-

que hanccaufam, quodmirumeft,mutuatus videtur Nazianz. aS.


Cypriano ,qui lnprxfatione Iibridecardinalibus operibusChnftiita
{cnbk.Ccrdt,mqmt,noflroJecffert Detts,dr altquidluminis fiuiivfiundtt ,inuitans ejrprouocans.

Nfienim

aliquo

modo fentiretur , nec appetendtnecin-

quirendtfpes ejfet aliqua velfaculta-s. Sedquia exparte fientitur , admiratitnieft edor


illeejr fiapor

nutlamcum carnahbus dulcedintbus habens fimilitudefideraturcopiofitts, quocatc.


.

dinem.dr per omniajuauitate dijferens , eoque


tto exclujis

ra deleclamentaexcedit Defiderium autem inqutrentes purtfcat ,ejrpurif.caenormitattbus adfiormam Dei prouebit afcendentes ,atqueitatn Juo imago (fr fimilitudo Dei multis laboriofifique progrefftontbus incrementis prepriamfibidemum indtcat dgnitafem. Non abiimikm cauopere

&

fcrm.ji

fam redditS. AugufHn.locofupracitatoinloannembreuiterfkfcribens. Dtctmtu,

quam incompreberfibilefit , quodiecJum eft.

(Inpj ineipio
erat

COGNITIO
erat Ve rbum,
c.

DEJ.
i

ioc

& & tamen lettum es7\ non vt comprehenderetur ab homimmelius commutatus.

ne fed vtdoleret homo,quianon comprehendtt &inueniret ,vnde impeditur

comprehenfione>&remoueretea,crinhiaretperceptioniincommuiabilitverbi } ipfeexdeteriore

V T

IV.

*De exccllentia covnitionisDei. o

EX cellentiam Domiuusjcum
Hec
efl

diuina; cognitionis declarauit Chriftus ioani 7 .3.

fubleuatisin

vita aterna, vt cognofcanttefolum

ccelumocuhsde difcipulis fuis Deum verum ejrquem


,

dixit.
miftfii

m
i/^.
','-';

lefitm chriftum. In

quxverba

Cyrillus Alexandr.

Cognitteefl vita,

ffirttalem

nobU benedtclionem adducens , fer quam fpiritus in cordtbus no;1rishabttat in adoptionem filiorumDei,ejr verampietatemper Euangdtca
%

vttam,ejr incorrupttbilitatem reformas.

)uum igitur origo


oiuematur
relie

& quafipronuh*
a Domino
noflro

dtciorum omnittm cognitte Dei veri

ejje

Iefu Chriftovita tternaeH appellata ,quafimater &radixvirtute,natura% fua vttam aternam partens. Sed torrjidera dthgenter quomodo folius Dei vericojtitio efftctatur Non em? abfa. cogutttonefilij ,quarenecabfque co,
.

betvnttasw Trinttate intelltgitur atq^credtur fecundum Scnpturas. E: Nazianzen. inorationedettatu Epifcop.orum Regnum inqnit , ccelorum mhilahudeffe extfitmo quam eius quod furtfftmum &perfec7ifpt?tnmeft adapt:cnem, perfefftfiimaautem rerum o/rnittorieS iritmfancii:hsce*tim
.

mmumett

Clemensvero Alexandrinusmirifice pra;dicat cl 6&7ftr0,n cognitionem Dei. Nam libro ftxto ftromatum ait cfle perfedtoflimum
Det]cognitto.
'

"

boaum
fola

8cper (c expetendum;in feptimo vero efle rem maxima , quac 8creIigiofum erHciat, atque ita conferuet ineo virtutvm vc amitti ncqueat: Eum qui Deum vere 5r magnifkecognorit non pofle feruire voluptatibus, aliifque animi percurbationibus, fancta femper facerc&cogitare, piecaricumangefjs, &Iicetoret fbA lus habere afftirencem angelorum chorum. Augufbnus in lermor- bus de tempore. Cognitione Dei nihtlmelius eft, quia nihtlbeatim eft <$> ipf a
,

hominem pium

^tm.ui.

Htc ejj autem vitaaSaluator ad Patrem att vera beatitudo efi.Vnde vt eognofcant te vnum verum Deum,& quem mtfiflt Iefum Chriftum. tirna
: ,

&

a. ci

Etlibro Soliloquiorum fecundo. BreuifEme ac pe feccifnme fic oraturDeus. Deusfemper idem. Nouerimme.nouerimte. Hietonymus lib.o
yirtutumpojfeffi.eft.
le; emiam. Notitia vnus Dei^mqv.kyOmnium Edibroy. in Ezechielem. MemonaDeiexcludit o iwwy?^//.w.Laclaatiuslibi.o primo diuinarum ioftitutionum. Deiiim
.

H.inc.ji.

4 commentariorum in

in c.n.

t.

c. i.

maie-

io<J

COGNITIO
C
*De neceptate

DEi:

h. cf.

maiefiatem% tantam ejfe dicitin TimxoPlate, vteamne^ mextecencipere, 9e% ^trbtsenarme quifquampojfit ob nimiam ejr insftimabilem pottftatem,

V T

V.
Dei.

&

njtilitate cogriitionis

NEcessitas
Kcb.n.fi.

Heb!u.?.

cognitionisDeiindeliquet, c\uoc\C\cutftnefde im*i?,tefte Apofto!o,^arf >ft?,ita&finecognitione Dei. Fides enim mquitS, Cyrillus loco p':oximbc\tato,qutda/iudeff quarn vera de Dco cognitio i Perftdem enim cognitio fit. Teftatur idlfaias, dtcens. Si enim non cred.deritis non intelligetis. Vnde&PauIus. Ftde^nquh,
pofft ile
,

intelligimus aptata ejfefecula verbo Dei, "vtexinuifibilibus vifibtlia fierent.


Ib.e,

Et

infra.

Credere oportet accedentcm ad

DE VM quia eft

ejr

inqutren

At nos fupra probauimus ad notitiam D e i imperfe&am id nuxime pertinere, vt cognofcatur, quod fit &exiftat Deus. VndeB.Bernardus in Cantica, agens de cognitione fui
tibusje remuneratorfit.

& Dei.

Jguidft, inquit

ignoras
.

Deum ,poteritneff>es'eJfeJalutis cum Dci


,

ignorantial

Ne hoc qutdem N^c enim potes aut amare quem ncfctas , aut quem nonamaueris. Noueris p/oinde te, vt Deum timeas\t:oueris ibabere

pjitm,vt aque ipfum dtligas. In altero tnttiaris adjaptentiamjn altero ejr confummarts: quiainitium fapientUtimor DominieB ejr j lenitudo hgis eft cbaTam ergo vtraque ignerantia cauenda efl tili quamftne timore ritas. S. Ambrofius libro primo Qffiaorum amore Deifa/us ejfe non potefl.
,

&

Cm.15.6.

tradit

hornmem non modononfiiluumjfedrequefapientemvelprueffe pofie finc notitia


t

Rom 4.

3.

dentem

rial. <1. I.

Deoejr reputatttrn

efl

illiad iuflitiam.

Denique tnftpiens dixit. modo enim fapiens, qui non requirit auclorem fuumi qui dicit lapidi, Pater meus es tu qui dicit diabolo, vt tjtfamthttus ,author mem estu.. )uomcd
.

Credidit inquiens, ^fbrabam Neme enim prudens, qui Deum nefcit. ^uianon eft Deus namfapiens non dtceret guo-

ven Dci.

s>

\\t

iV*

fapiens

tjui

Deum Jaumnon timetf


epift.ad

Initium enim fapientix timor Domini.

immo S. Hieronymus
hominem Dei ignarum

Heiiodorum non dubitat

affirmare

nihil diftare a beiiua.

slbfque notitia > inquir,

fui creatoris orxzis bomopecus eft>

Q_y o d ad vtilitates huius diuinarcognitionis attinet, eaprimaria eft,quodficutexcognitionefci, fecundumS.Antonium Magnum& cipad.li.s.c.i. Clementem Alexandrinum proximusgradus fitadcognicionem Dei, ficexcognicione Dei viciffim ad cognitionem fui,quoqueplusprofecens in illa, hoc in hac te maiores progrefTus fa&urum, Exemplum habes inputeis^ quoenimalcerafituJarijroaltiusattolIitur, hocaltera pro-

COGNITIO
&

DEI.

107

in aedificiis,quomuri turrefq, fublimius eprofudius deprimitur. du&x funt, hoj profundius necefle eft iacla efie fundameta. Nemo, inquitS. Bafilius, itademens, auttanta mentiscacitate eft , vt adfummam B.hom.ij, defi,,e Dei comprehenfionem fiefeperuenijfeexiflimet: fedquantemagis adipfiusno-

TaUs erati^sf^uandoenimT>eumvidere,quantumfaseratbomini brabam, talisCMoJes. potuerunt, tunc maxime vterq^fi bumilem tenuemq putauit ^Abrabarn fi Gen.u .27. ; fuluerem ac cinerem nominans UMofis verofe lingua balbum, acfermone tardum appellans Videbat enimfi rerum eognitarum magnitudini nequaquam lingua debtlitate pojfe rejpondere. Duo aliailluftria huius rei exempla exo. 4.10. fuisfiiper Iiaiam commentariis Hieronymus c Chryprofemntin n c fofromus, nempe prophetx Maix 8c Apoftoli Pauli Nam Ifaias cum vidifTetDominum in excelfo lolio fedentem, continuo oculos in (ei&.s.j. refledens confeflus eft fe virum labiis pollutum, &c Paulus poft raptumin tertium ccelum vocauit fenuncabortiuum, nunc peccato- ,,Cori f*>.
titiam accedere videbitur,tanto maioremfetttiet infirmitatem
. . . .
'

rumprimumj nuncminimum Apoftoloram, nuncnomineApoftolicoindigoum.

CA

T.

VI.

T)e medijs perueniendi adcognitio-

nem DEI.
T>
*

R m v Mmeditfm eft confideratio vifibilium creaturarum. Vnde


1
I

Leuate inquit , in excelfum oculos veflros , yidete quis creauit bsc ?quieducit innumero mtlitiam eorum, &omnesex nominevocat , pra
faias
.

&

jfai

40

2fh

multttudmefonitudinis (jr roboris, virtutifque eius^neq^ vnum reliquumfuit.

Confidera velvnam aliquammsgnam creaturam,vtccelum. Cceli tnim enarrant , mquiti:exDa.u\d, gloriamDei,cJroperamanuum '**#- pfaI-,Slnunciat firmamentum.
orbts terr z

Inomnem terram
.

exiuit fonus

eorum ,

ejr

in fines

..

fuum

V el vnum folem Infole enim pofuiftabernaculum tanquamjponjusprocedens de thalamojuo exultauit ytgigasad currendam viam.
verba eorum.
,

&

ipfie

Vnde Chryfoft

in Gen. ^uiddicis
,

homo { Cum videris calum, admi, :

raris eius formofitatem

aftrorum varietatem claritatiseminentiam

neibi

cb * hon5, G

'

fubfiftasfied adopifice tpfum extende mente.obfiupefcere tefacitfolis lux,(jrad-

mtrarts eiusmultiplice vfum ejr quia vides radios illufirates tuos oculos, admiraris elemetipulcritudinemfidne^hicfiubfifias, Jgutajifaclura taadmirabilis efi,

&Jupra omnium opimonem

ejrmtelieclum quantus

eft\quiipfium folo

<vcrb$

i6

det. 't** verbo&prsteptoproduxit? Imo confidcra vel mmimam aliquam vilif,

cjog]niit;i;o

fimamqj creaturam,vt culicem , & habebis , vnde mireris eius opificc.


Creatoremenim, inquit Hieronymus in epiftola

quadam, non

tncalt

tantummir*mur,&terra ,fole

& oceano

elephantis, camelis , equis,bobus,

pardis^vrftsjeonibus^ftedejr in minutis quo animahbusformica,culicc,mu-

fcis^vermiculis^iftiuftmodigenere^quorummagisftcimuscorpora^quamntB.hom.s.de

minaeandemtfc in cunclis veneramurfolertiam. Alterv Mmediumeft, Confideratiocrebrainuifibilium creaturarum.atqueadeoipfiusDeL Tu, inquit S,BzCi\ius,ftaliquid de Deo dicere aut audire cupis,mitte corpus vna cum finfbus corporeis
,

relinque terra,

mare,

ejr

aeremftub tuisponitopedtbus, Supra athera mentis oculos attolle.De.

inde &ftupraca:tum aftende,&animo ibipuicherrima contemplator , cceteftes

exercitus,angetorum choros,praftulatus archagelorum,gloriam dominationu,


fedes thronerum.virtutes ,principatus poteftatesfingulapercurrendo creata

mentemamore diuino incenft^s attitts illts attolie acomnium conditricemnaturam diuinam irituereftalilem immobdem, nihilinfe aiienum retinentem, fimplicem imfafpbdemjndiuifibilem ,incempo(it a>n Jucem habitantem hac,

ceffam ,potentiam ineftabilem

,>

magnitud;,;cn; iscirc/rtfcriptam, glortam


..
<t

fupermtcantem,bonitatemdefid>r4:t'.a?}fuLhi!:..

qua anima vehementer conftcrnata conti>:gujuide:n fer*hne autemnequaquam expticari potefl , fhiesim paterfittusejr SpmimfanUttt. Pater omnium pritt;:er.arrabtlem
t

cipittm,omnium cauftt extftentium, animantiumradix, &c+


I ILMedium eft.Studium purg^ndi animum a pcccatis , prauisq; cupiditatibus adopes, honores, voluptates, Scfimiiia. Omnisenimqui

iioan
i

6
t.

Joa.

4.

peccat, ait

S t Ioannes, non vidit Deum nec cognouit eum. Et. quidicitje nojft Deum,ejr mandataeius non cuftodit.mendax eft rjrin hoeveritas non e/?.C\emens Alexandnnus. Mens, inquit, quaeft munda,& abemnivitio ttbera

Cen.j

om.

eft

quodammodo aptaadpotcftatem Deifuftcipiendam,cum dtuina ineo ajfur-

gat imago.Vt ij autem accipiant Deicognitionem ,qui adhuc ducuntur diitijrr


vtinimepoteftfieri. Ergonecvtfnem affequantur,quinuV.am habent Dei cognitionem. Omninofieri nonpoteft,vt quisfimut fit
blandiricorporinon erubeftat. Bafiiius in verba

& cognitionepraditus,

ejr

S.in pfal 45.

videtequia egoftum Deus Jjheatenus enim, aiz >


.

PfalmographL Vacate cjr ijs rebus vacamus, qua atientt

JuntdDeo,Deinotitiamrectperenequaquamvatemus.2^onnevides,quodi
Mar.13.2a.

ftinas delapfum verbum dftinisftuffocatur* Spina namque carnis voluptates, tjr diuiti<t,& curajunt huius feculi,Extrahttc omniaconfiitutum ejfeopusjit

eum qui cognitionem Dei deftderat, debet^ alr omnibus perturbationibus, atfa ajfeciibus vitiofis vacare,fic demum Deifcientiamapprchendcr.e. gucmodo animam totadeo quaipftampraoccuparint dijiradionibus cogitatiomm op,

a hb.i.c. 10.

prejfam Deicognitio-, cogttatie^ penetrabit? t Auguftinus de do&rina


Chriftia-

C O G N

O D

I.

10*

Chriftiana.CV/; illa veritateperfruendumfit , qua incommutabiliter viuit, ejrinea Trinitas Detts auclor rjr conditor vniuerfitatk rebus quas condidit
confulat yfurgandui efl animus, vtperfticcrelueem iltam valeat
,

ejrinharere

perftcle. ^uampurgationemquafiambulationem quandam ,& quafinauigationem adpatriam efie arbitremunnon enim adeum qui vbique prafcns eflt
tocis

meuemurfedbono/ludio , bonifque moribus.

IV. MedmmeftORATio.velauxiliiimpIoratio.J^^^/Wjinquit Greg. Theologus oratione Pafcha , aliter terreni corporis , mentisque

^ N"

0r4t *<

vwculis

ajlritt* crafiities

Deum

concipere petefi

nifi\diuinitus adtuuetur.

Auguftinus, atque etiam orandi formulam pro cogniobtinenda prajfcripfit Iibr o primo Soliloquiorum. tione Dei

Hoc medium

Oratio

S. Auguftini.

^
vfque ad nos

Pro cognitione^Dciimpetranda.
quo manant omnia DE vs bona,aquocoercenturvfq;anobisomniamala. Deus fupraque
vniuerfitatis conditor, a

nihil,extraquemnihil,finequonihileft. Deusfubquototum eft,in quo totum eft,cum quo tocum eft.Qui fecifti hominem ad lmaginem

&fimilitudinemtuam,quodquifeipiumnouit,2gnofcit. Exaudi,exaudi,exaudi me Deusmeus,Dominemeus,rexmeus,pater meus, caufamea.fpes mea,res mea honor meus, domus mea , patria mea , falusmea,luxmeavitamea. Exaudi,exaudi,exaudimemoreiilotuo paucis notifTimo. Iam te folumamore folum fequor,tcfblum quarro.tibi foli feruireparatusfum,quiatufolus iuftedominaris.tuiiuris effecupio. Iubequa:foatq;impera,quicquidvis,fedfana &aperiauresmea$,quibus voces tuasaudiam; fana &aperi oculos meos, quibus nutus tuos videam. Expelle a me infaniam , vt recgiiofcam te. Dicmihi, qua attendam ,vtafpiciam te8c orania me fpero, quariu feris efTe fa&urum. Recipe orofugitiuum Domine, clementiffime Pater. Iam iam fatispocnas dederim,fatis inimicis tuis,quosfubpedibus habes, feruierim,fatis fuerim fallaciarum ludibrium. Accipe meab iftis fugientem famulum tuum , quia & ifti me quando a te fugiebam.acceperuntalicnum. Adtemihiredeundumeflefentio. Pateatmihipulfmti ianua tua. Quomodo ad te perueniatur doce me; Nihil aliud habeo , quam voluntatem. Nihil aliud fcio , nifi fluxa& caduca fpernendaeffe, certa&xternarequirenda. Hocfacio Pater, quia hoc folum noui, {ed vnde ad te perueniatur ignoro. Tu mihi fuggere^tuoftende^tuviaticum prxbe. Sifldeteinueniant,quiadte re;

fugiunr

iio

COGNITI O
fid~*m
,

DEi:
,

fugiunt,fidemda.Sivirtutevirtutem,fifcientia,fcientlam.

Augein

auge charitatem, me , auge in me (pem admiranda & fingularis bonitas tua. Ad te ambio , & quibus rebus ad te ambiatur , a te rurfumpeto;Tu enim fi deferis,peritur hic. Sed non deferis,quia tu es fummumbonum,quodnemore<3:equa":fiuit, &minimeinuenit. Omnis autem re&e quacfiuit, quem ture<te quasrere fecifti. Tandem oro excellent.clementiam tuam , vt me penitus ad te conuertas , nihilq*, mihi repugnare facias tendenti ad te , iubeasque me , dum hoc ipfum Corpus ago atque porto,purum, magnanimum , iuftum , prudentemque efle , perfectumque amatorem, perceptoremque fapientia: tuas, &: dignum habitatione atque habitatorem beatiffimi regni tui. A-

MEN.
a
if.

de Trin.
3.

Pfai. 104,

e d i vM,eft induftrianoftrainDeoqua-:rendo,auxiliodiuiV. no coniunda. Deut quippe ipfe, inquit alibi Auguftinus, quem quarimus, adiuuabit,vtftero, nefit infiucluofus labor nofter vt intelligamus , quemadmodum dtclu/it inpfalmo ftcro.L&tetur cor qutrentium Dominum. Jj)urite Dominum,fjrconfirmamini,qu.<eritefaciem eiusfemper. Videtur enim quod nonpotius cequomodo ia Utabitur, femfer qutritur, nunquainuenirh cor quarentium ,fi no potuerint tnuenire quod quaritur INon entm triftabitur
,
,

&

&

ait,
i&. /5

L&tetur corinuenientium ,fedquarentit;m DominTt ,ejr tamenVominum

Deum inuemripojfejum quxritur.tefiatur ifatMpropbeta.dum dicit. >uarite Dominum,& mox vt imteneritis inuocate eum. Et cum appropinqtsauerit
,

vobis derelinquat impius vias fuas

rjr

viriniquus cogitationes fitas. Si crgo

tjuaritur inueniripoteft,cur diclum cfl.^uxrttefaciem eiusfemper? An&va-

uentusforte quxrendus

eft?

Sicenimfunt incomprehenfibilia requirenda.nefe

txiftmet mbilinuenijfe,qui quamfit incomprebenfibile quod quarebat,potuefit inuenire. Cur ergo /icqudrit ,fiincomprehenfibile comprebendit ejfe quod
quarit ,nifi quia ceffandum noneft, quamdiu in ipfit rerum comprehenfibiliuminquifitioneproficitur ,& meliormeliorque fit quxrens tam magnum bo-

num
Ecdi, 14^
1.

quodejr inueniendum qu&ritur ,

& qusrendum inuenitur ? Secundum

hocaccipipoteft,quoddic~lum eft in libro Ecclefiaftico dicerefapietiam. J>)ui me

tnanducant ,adbuc efurient, ejr qui bibunt me adhucfitient. manducant enim bibunt , quia inueniunt ,& quia efuriunt acfitiunt,adhuc quarunt. Fides

&

quarit jntelleftus inuenit,prepter quodaitpropbeta. T^i/icredideritis , nen inEfa.7j.


telligetii.

quod S. Ambrofms prarfcribit exemplo Abrahx 5cMoyfis inomnibus fequendum efTeDeum,eiufqueiuffis & confiliis parendum,fi in Dei notttia &; familiaritate magnos pro-

Eodem

pertinet

l ioan.

1. j.

g re {fus facere velimus.//* hocfiimus,mquk S. Ioannes, quoniam cognouimus eum ,fi mandata eius obferuemus. Ambrofii verba lib, 2. de Abrahampatriarcha, Exijt Abrabam , quemadmodum locutus efi el Domittus.
!

Hirst

C O G

O D

I.

Hincferuntgentilesfeptemfapientumfentetiamfequere Deum , quafiinuen-

tutnfuum:cum longe anterior non dico Abrabam,fed Moyfesfuerit,per quetn


lexdataesJdicens.
in qtto non
uit

tamprofecJio eius ,

PosJDominumtuum ambulabis. Exiuit ergo Abrabam, qudm anima eius deuotio, ejr metis /ibertasiexien
'

Denique ficbabes. Exiuit Abrabam , quemadmodum locutus eft tlli Deus. Supra habes. exi , dixiffe Deum,inquo apertum imperium iubentis exprejfum , hic habes quemadmodum
de corporkv'tnculis,de illecebrts deiecJationis.
locutuseftilltDeus.
J>>uaft quidam confabulationis affecJus comprebenditur:
.

I2 4r"
'

tmnia enimfeeit qu&ftatutafunt ^yintefacJum igttur Deus dicit quafiobnoxto ,pofl facJum loquitur quafiamico. Amicus eft enim Det , quifactt qu& jmperatafitnt. Vnde ejr in Euangeltofuo dtcit Deminus lefus. Vos amici mei
,

Ioan>

l 5-

'+

eftisfifeceritis. qu<e egopracipio vobis.

Vide

V. Cogitatiodiuinaprafentie.Cognitiofui. ContemplaFamtliaritas cum Deo. Fidesin

tio.

Deum. Religio. Sapien-

tia. Veritas,

CONFESSIO PECCAT O R V
M
I.

C
^De nomine

V T

&

dejlnitione Confeponis.
Hfe,inc.a

COnfbssiOnis
diuiuis hteris,

nomcn,tefl:eB.Hieronymo& Auguftino,in maxime autem in pfalmis gemmam habet fignifi-

Confjio, iaqtiit Augu.ftinus,yellaudts DeiesJ,yel peccatorum noftrorum. Et iUa quidem confeffto quapeccata noflra Deo confttemur,

cationem.

A.inpfal. 7.

emntbus notaefl , ita vt hancfolam minuterudita extflimet multitudo.

dtci confejfttonem

in Scripturis fanclis
lecJoris orefb-

T^am vbi hoc verbum

nuerit continuo ftrepitus pius pecJora tundentium confequitur. Sed debet aduertere , quomodo dicJumftt in alio pfalmo . cum tabernaculi admirabtlis vfquead domum
tonfefionis foni fftiuitatem celebrantis
.

Jguoniam ingrediar

in lo-

pfaI 4>'

T)E/tn voceexultationis
certe mamfeftum
,

&
eft>

Hinc enim

vocem

eonfefftonis ejr

fonum non ad marorem

pcenitentia

fed ad UtiMatth.n.25.

tiam feftiuitatis celeberrima pertinere. Deindeftcloquitur CHRISTVS. terrs qui abfcondtfti bac d fapientiConfiteor ttbi pater bomine cceli

&

bus

& prudemilus

ejr

reudafti ea paruulis.

Ita pater

quoniam ffc
placf-

iu

C O N

F E S S

O.

placitumfuit coram te. )uis enim non eum inteffigat in laude patrisbae dtcerel Jjjfuis non videat iflam confefftonem non addolorem cordts,fedadgauLac.io.2t,

ctim etiam pracejferit Euangelifla dicens. In ipfa hora exultauitinSpiritufanclo&dixit. Confiteor ttbi pater- Conuenicntcrau-

dium pertinere?

tem eidem no menclatura; 8c hc fignificatio fubie&a eft auctore eodemAugaftino. TJunqttid enim, Aitin verba pfalmi94.Praeueniamus
,

fiterispeccata tua ? imo vero

U.inpf.io/.

ficiemeiusin coafeffioae,^ bocnonpertinetadlaudemDei,quandoconmaximepertinet adlaudem DE I. >*are mapertinet ad laudem DEI,quand) confiteris peccata tua * quia tanto amxime pltus Uudatur medtcui quanto plus defperabatur agrotus. Confltere itaque peccata tua , quo magis defperabas de tepropter iniquitates tuas Tanto enim maior Uus efi ignofcentis quanto maior exaggeratio efl peccata confitentis. Ecalibi Cum fuaqttifqueconfitetur peccata ,eum Deilaude confiteri d:bet,
,

nec aliter pia efi confejfio peccatorum, nifinon defj>erans,(jr pofccns mifericor-

iren.Li.c. *.
1
'.'

T.Tdepani

dtam Dei. Greci Patrcs confeffionem peccatorum appellant iloy^xoy^sluj, q U am vocerne Latinisvfurpantquoquenonnulli, vtl erejjs^Ter.ul. Cyprianus& Pacianus,quanquam Tertullianus eam quoqie adcas teras pcenitentiae partes extendat. H<ec eius funt Yerba. Is ac7us{(ecundjc poenitentia;) quimagis Graco vocabuloexprimitureyfrequentatur, exomologefis efl qua deliclum Domino noflrum confitemur non qutdem vt
, ,

ignaroffedquatcnus fatufafiio confejfione djponitur, confeffione paenitentia


nafcitur fcenitentia Deusmttigatur. Itaque exomologefis profiernend*
miltficandi bominis difcipUna
licem,
efl

&bu-

conuerfationem imttngens mifericordta tl-

cb.hom.

t.

De ipfo quoque habitu atque yic7u mandat .facco ejr cineriincubaHcc de re ycorpus fordtbtts obfcurare, antmum moeroribus deijcere ,drc. nomine. QyoD ad definitionem attiner,ea nobis peccatorum Confeffio deSancT:is,tum hominibus faccrdotibus fit finiendaeft , quaetum Deo abEccIe/u ad hancfjnctionemadmiffis, diciturque Sacramentalis, quia pars eft Sacramenti Pcenitentiar. S. Ch yfoftomus in Genefin

&

ita definit.
Gr.c.ic.

Confefiiopeccatorum , abolitio efideliclorum.

S.Avgvstiaperitnr.^.G^l-

NV

S aliter. ConfeJftoeft,per quammorbuslatensjpevenis

gorjvs
tus.

qua /pronunciando occulrum yulnusdetegitur. Clarius Catechifmus exdecreroConc.Triden. eJiin


Confejfto e(i,

o&auo moralium.

ConfeJJio efipcccatorum accufatio , qtta adfacramenti genus pertinet , eo

fufcepta vt

veniam

virtute clauium impetremtts

Recle autem, inquit,

accafatiodicitur ,quod peccata nonita commemorandafunt,quafi fcelera noftra oftentemus-, vtii faciunr,qui l^tantutcum malefe-

ce^mt,aut omnino enarranda, vt

fi

rem aliquam geftam

otiofis

audi-

PECCATORVMJ
auditoribus delcclmdi caufa exponamus,

iy

vcrum accufatorlo animo

Venias i :j c rjmer.mdafunc, vtcaeticiminnobisvindicarecupiamus. ajtem imietr.mdac caufa confitemur, quoniamhoc iudicium Ionge. diifimiie eft a forenfi. Inbumanis enim iudtcijs, inquitloco citato Chry-

foftomus, fttpuis hoc faceret quamuis apud bumanum iudtcem isfententiam capitalem emnsno injuum ca
,

&

chrr(

hom

jg

ante accufationem facinora confteretur ,


-

ammarum noftrarumjmedtct tanta eft, tam^ fut accerferet,at mtfertcordts clementia, i / omnem etiam rattonem tranfcendat , nam inejfabdts hnttas aduerfarium noftrum dsabolum prauerterimus ,noftri ipforumfacliaccufafi toresta tantam miftricordtam prouocabimus Dominum ,vt non filumnobis

&

&

donei Ui>erai t apeccatis,fid

& tn tuftorum catalogo numerari.

Capvt
Quiddiuin&
litters,

II.

tradant generatim de

confejiione peccatorum.

S cator'j.m,velutadrem falutarem hortatur

Pir.it v

fanctus in diuinis litteris

primo ad confeffionem pecaquoimpulfusDauid prj.94.2;


,

Et Salo- rrou.16.3. in pfalmis dicebat. Praoccupemus faciem eiusin confejpone. Domino operatua. fjr dirtgentur cogitatiemon alios hortabatur. Reuela
nes tus.E": Ecclefiafticus. Non confundarts confitertpeccatatua.ejr nejubij- E .. das teomni bominipro peccato Etde negltgentia tua purgate cum paucis.z. u.7.34.

Traditexemplaeorum quiconfeffifuncilla,vtAchanpoftc6miffum Iof 7-** furtum. In libro enim Iofue ha?c funt verba ; Et ait lofue ad Achan. Fili
-

mi>d* gloriam Domino Deolfrael &confitere,atcjueindtcamibiquidfecerist ne abfcondas. Rejpondit^ Acban Iofue et dixit ei. Fere egopeccaui Domino Deo 1frael,&fic &ficfeci. Alterum eft Dauidis, qui,vt eft in hiftoria regum, confeifus peccacum fuum, quod inmentem illi reuocarat prophera 2 R ts-I i,, Nathan,condonationemilliusmoxobtinuit. Idem inpfalmisloquiiuftitiam meam non abfcondi. Di- rfal 31.5. tur Deliilum meum cognitum tibtfeci
.

5;

&

xi confitebor aduerfum me iniuftitiam meam Domtno, fjr tu remififti impietate


peccati mei. Et rui fus. Jguoniam tniquttatem meam ego cogncfco

& peccatum pr
fiiOjalio-

meum contrame eftfemper. Tertiumfit propheca?Danielis,qui

D 9j-

a i. 50. 5 .

rum que nomineita loquitur.


feruis tuis propbetis

Peccauimus,iniquitatemfecimus,impieegi-

mus &receffwus,ey declinauimus amadatu tuis aciudiciis ,Non obediuimus


nomine tuo regibus noftris 3 Spiritus far.ctus trasfic vtilemfic fidutaiem efle aclionem lapfus fuos patef-ciendi. Nam Salomon doret iufto^um proprium effeaccufarefeipfos, dum ait. lujlusprior eflaccufatorfui, Qui vero non fe accufant, eiT<'- ixJelocuti funtin
.

,qm

lices.

F4
7.
7!'

CONFHSIO

\ices.^ui,iaqu\t,abfconditfcelerafua } nondirigetur: quiautemconfejfuifverit,&reliqueritea,mifericordiamconfequetur. EcSyracides Antemortem


confitere.AmortuoquaJinibilperitconfeffio. Confiteberis viuens,viuus &fianus confiteberis , (jrlattdabis Deum>& gloriaberts in miferationibusillius.

Naz.adV"al.

S.Patresconfentiuntfcripturis.Greg.Nazianzenus.fl^f.inquit.cAriJlimei lex eft,qui cotemptisfuperbis homintbus,benigne clementerft cum humi-

Ubus omnibui agerefilet.Peecati quippe velfiola confeffto bominibusfikpefkluti


fuit^acerbiffimis^lachrimis grauesnoxas abluit ^ammamq^vitiotetraobficaMatt.i 8.12.

namcLpurgauit . Septua-iesfepties Deum peccatoribus noxa remittere oracula

Idinplagam
trand.

ifjtrn tejtanturt ac

<-, % n 1 i 1 tSpirituifanc7usdocuit.ttitetum.2\(eexpec7emus,dum aty


nos coarguantjpfimet in nos inquiramus,


Amb.ep.ig Mich. 7
,

lib.5.

(jrpeccatifiuga,

Magni vitij medicina efl confeffio-, Ambrofius epiftolaad Horontianum. ^uodcMkheas


t

jf

Transferens iniquitates Deus,admifiricordiampertinet eo quodconfitenobis lapfius nofiros ,

'

tibtts

& obumbrantibus
118.

eos

bona operationufruc7u refe-

ranturin auclorem culp ejrpeccatiincentorem, Et libro z. de Pccnitenua. Si vis iuftifcarifatere dtlictum tuum. SeUit enim criminum nexus verecunidwn
ferm.4.

daconfeffiopeccatorum

Etin pfalmum

Jj)uifiuadelic7a
:

non tacuit,vtidcoj^aitficri-

detur
Prou?.t7.

infie doluiffie quodfiecit ,

indtabolo prcdtdtjfi quodfuafit

jtura. luflusin exordiofermonis accufatcr efifiui . )uifieaccufat,etJipeccator eftiuftus effe incipit, quia necjibiparcit.ey Dco iufitttas confiuttur.qucm put at

yr

*'

iiiLcuiticum Siquidinoccultcgenmusfiquid veletiam inlra cogitat:o:iumfiecreta ccmmjimus , cunc7aneinfirmoneficlo,


laterenihilpoffi, Cyifllus
.

ceffi eftpublicari , cunc7aprt>fierri. Proficrri autem

cufiatorpeccati eft ejr incentor:


.

d nobts,aut ab il!o,qui acenim nunc vt peccem tis inftigatjpfi etiam Ipfie


,

&

cum fcccauerimtts acctfat Sicrgopraueniamu: ettm in hac vtta


accufittore fimus , ncquiti.??:j Dialoli iniir.ici ncfirtp rxueniemus
th.
4; i6.

ejr ipfincfiri

cr accujato-

Diciu iniquitates tuasprior,vt iufitficerist ncnne euidenttr myftertum.deq^otrafiamui ,oftendit cumdicit, Dic tupriorl vt oflendat ttli qttia prxuenire iHum dtbeas , quiaparatta eftad
res rfficimur Sic enim
:

&

alibi Bropheta dicit.

,**

accufimdum ejrc.Sed& Dattidecdemfpirttuloquiturinpfialmo $'dictt.fnt~ qui:'atem meam notamftci ,&pect'atum mettm non coopc-f ui .dtxt . Pronunci,
,

abo aduerfium meiniujTtttam m.eam,


pa*a:nefi ad pcenitentiam.
gefisextinguit.

cjr ttt

niquitatcm cordis mei. Vi-

deserge qmafronunciarepeccatumremtjfionen. pcccatimcretur. Ea< ranusin

Gehennam rec3rdcmini,quam vobisexomohinludaios. Vnafiolaq^purg^.nopcccatortbus

Chryfoltomi:^

rcliq::.iiftpoftpeccatavidclicetvi:fiuaco,n:ffaconfiteantur.TuvcroKthtconfideraejriufii (Danielis) virtutem,

& iudxerum improi'itatem. Naw illequicum


auficritats

dem
iinpfai toc,

nultius'jihtmalico&fiitis fiipfiltm wulta

damnat dtcenti

Peccauimtxjniqtie fiecimus ,iniufiit:aperpetrauimus. Fli vc> malis vinumerisplenicQntrafecermt ^dicentes; Seritanimtespraeeptauta., Etinjpfalmos.
R*?e:

PECCATORVM.
pta.
diis
,
.

ii$

jUpe tu\quifquisespeccator,remedia ,quipeccando diuina contempffii praceConfeffioafferatfalutem,cui contemptusattuleratmortem. Viueteme-

quimoriturusfueras aliquando peccatis Hortamenta diuinaprouideac libenter admitte: peccatorum indulgentiam confejfione inftami mereare.
,
:

quodlibenter acproperc commififti? S . Hieronvmus Hiw.epLt 4 cpiftolaad Rufticum, ag?ns deremiffione peccati a Dauide vno verbo peccaui , impetrata Tantum , inquit,profecif ,vt dudumpecca*or

^uid hrresfateri
,

&dicat\ Docebo iniquosviastuas ejr imptj adte cemertentur. Confeffio enim ejrpulcbritudo coram to ,vt qutfua Futruerunt ejr corruptx funt cicatrices fuertt peccata ejr dtxerit. tonftffus meafmdttatem vulneruminftnitatis decortm commutet , ^uienimabjcontjpoemtens tranfient tnmagtftrum
,
,

dtt iniqxitatem fuam.non prnjperabitur.

Grego-ius M.gnus libro tz Moralium exponens verba illa Iob. Siabfcoudi qualihomo peccnummeum. Hacfunt ,z\tyVerahumiUimquttatcv fuam quemque cognofcere ejrcognitam voce tatis teflimoma latenconfjftonis aperirej^f' covtra vftatumhumanigeneris vitium eft,
,

iob.f1.3j.

&

&

do peccatttm
ttsofiend.t

c> cotnmiffum negando abfcondere, ejrcouuiflut Beatus ttaq^lob quantafuerit humiluadefendendomsltrj icara,Etin&A.
,

a mrnutet e

ap.i*.

qtife

&

inter aduerfarios noueratviuere ,

&tamennon

yereba-

turctdpasvoceco: ffponis apenre. I'nde certtjfme apparet quantxmundttia


in

omnipotemu Dei ocul.tfoertt ^qtc ejr vttauit malane committeret,<$r ta:

wn quveum eommittere cent:gtt, bomtmbus non abfcondit


Vtfiiriajit gJoria decltuajje

quatenusei

tjf

pftccttum

tjr iufittiacufiodta,

quodnonpotuit de~

Videatur vir tfie cuiltbet magnus in virtutibusfuis, mibi certefubhmis apparet etiam inpeccatufuis. tjM.trentur in eo qui volunt cafiicltnare, prod.djfe.
,

tatis conttnenttam ,

mirenturinteqritatem tu(ittia, mirentur vifierapietatist

egoin

eononminmadmtror confejfionem hurotlhmam peccatorum ,qtamtot

fubltmia gefta virtutum,

CapvtIII.
Qjud tradant e&demfacr& litter& dc Confefione peccatommfacramentali, qu&jit Sacerdotibpis.
T)RimumtraduntfacreJittere_inN, Teftameto, Apoftolis eorumq; Epifcopis&Sacerdotibusa Chnfto Dorniuoprimu promi/Tam.deindeeiiam datampoteftatem&auttoritate remittendi
* fucceiToribus

atq* retinendi peccata;

quomodo

autevelremitteatur, velretinebu-

tur.nifipercofeffionetXpatefiCta? Acjpmifta quidemeftprimo Apoftolor il Principi Petro his vei bis. Tibidabo claues regnicaloru, Et quodcutt. Mah.i6.} 4

P z

ttgauerit

us
Maith.ii.

CONFESSIO
&in ctelis
\

ligauerisftperterram.eritligatum

omnibus e\pofkohs,Ame,\nqim, vobis, quicunq^ aWgaueritisfuper terram,erunt ligata dico in ccclo ,&quxcunquefolueritisfuper terram,eruntficluta&incalo. Pofteavc 6,& ckta
terram,eritfilutum
in cerlts.Demde

&

& quodcunquefolue/isfuper

&

illis

verbispoftinf^fflationem. Accipite SpiritumfiancJum: quorumremi-

Hilat.cant.

it.

feritispeccataremittuntur eis.&quorumretinueritisretentafiunt. Itainteliexerunt harc yerba S. Patres.S, Hilarius in Matthseum italoquitur./^

terrorem metus maximi.quo inprsjens omnes contiuerentur immobilefeueritatii Apofioltct iudiciumprxmifit,vt quos in terru ligauerint, idesi peccatcrt*

nodts innexos reliquerint ,


.

& quosfoluerint
t

confjjione videlicet venia rcce ccelis

..

...

perint infalutem, biApofiolic<e conditione fententi&in

quog, autfoluti

fnt,autlig4ti.S t Ch.ryCo(l.dcfcLceidouo.Etenimquiterramincolunt,atfc
ejl vtea qua in coelisfuntdifienfentiis datum eH, babeant,qnam Deusneque Angelis neque Archangelis datam vt potefiatem ejfe voluif.neque enim adillos dtclum efl. cfixcunque alligaucritis in terra.E t rurfus Pateromnifariam fliopoiefiatem dedit, cxterum video ipfam eandem

in ea verfantur iis comijfum

illis traditam.S. Ambroflus quoque libiO primo de poenicencia probat ex citatis teftimoniis contra Nouatianosa Chrifto folis facerdotibus eandem poteftatcm remutendipecquamipfehabet. Hieronymusad H.liodorum./^y^vnHiero.epift. 2. catadatam

Ambc.i.&feq emnifariam foteflatem dfilio

quk.vtdebis quicquamfiniflrum loqttar,qui Apofiolico graduifiuccedentes, nos Chrifltanifumm, quiclars Cbrifticorpusfiacro oreconficittnt-per quos regnicoelorumbabentes, quodammodo ante dtemiudiciiiudicant S. Augufr. Auguft.cap.io. de vera8c falfa pamiteatia. hticonfiteri vult peccata ,vt inueniat gra,quxrat facerdotem fcientem Itgare &foluere, necttm negbgens circaje tiam

&

extiterit,neg[igaturabillo } rjuieummi/ericorditermotiet.

Exiifdem Scii ruma: tcltimofliisficexpoiiii: e :incitur necefTuio non folum Deo, fed etiam Sacerdoti per confeffionem pattf-cienda peccata le;haliapoftbapufmumcommiiTa> fi velimuscain coeiisnobisremitti.acprimo quidemid efficiturex metaphora clauium. Sienimfacerdotibus foliscommifHe funtclaues, quibusini eccatumlapfis regnum ccelorum aperiatur vel r^cludatur, neminif-reckraabfolutionis beneficium abiis prajftitum aditus patere ad illud poterit
at
'

quomodo

prxftabitur

bifi

prius per cor.ftffionem


S.

11's

peccata eo50.

rumque
tteritis

grauitas patefiat?

Vnde

Auguflinus in homiliis

Nemo,

ait, fibidicat,occulte ago,

apudDeum ago.ergo Jine caufa diclum efi. Jjyuxfol-

interrafoluta eruntin cceloicrgo Jine caufa fiait claues datx Eccltfix

Aug

e P'ft '*

Det frufiramm Euangelium frufiramus zerba cbrtfii.

Vnde 8c cpiftola ad
nomine
tan-

Honoratum, putat

aliquos rideles in crimea iapfos eo

tumpcrirc ina:ternum>quod amemoriantur;

quama Sacerdo.eabfolui

PECCATOHVM,
fo'ui potuerint.

117

Deinde id euinci potefc ex mccaphora ligandi, & foluendi,remittendi & retinendi. Si enim Deus ipfc poteftatcm illam fummamquorumcunquehominumbpforumnoxasveiexpiandi-vel
non' expiandi
fi

ratio poilulet , ita contulit , vt quicquid iili fecerint id

ratumfitquoqueincccliSjnempeapudDeum.nullacertacauiaedcur ita homo expoftuletaDco,vt negligatfa- Luc.ro.is. cerdotemlocoDeiinhacfunctioneconftitutum. )ui enimvosfierA c2 tf,inquit Chriftus apud Lccam mefiernit. Quare&i. Patresliquido hanc neceffitatem confeifi funt,vt S. Ambrofius libro prioredePcenitentia. Sedaiunt&emfeNouathtii/mqnkfeDominodeferrercueren*

noxarum fuarum veniam

Imo nuki tiam , cui foli remittendorum criminum potefiatem referuent. maiortm iniuriamfaciunt, quam qui eitts volut mandata refcindere commif-

fum munut refundere.


eis
,

Nam cum ipfe in Euangtlio fuo dixtrit Dominus le;

foan, 20. 12.

fus. i^fccipitc Spiritumfanftum


ejr

Jguorum remtferitis pcccata >remittuntur quorum detintteritis^detenta erunt. J^uts eft ergo qui magis honorat, vtrum nui mandatis obtemperat an qui refifttt ? S- Bafilius in regulis breui ori b us, Necejfario iis ptccata aptriri debent , qutbus credita eU di/penfiatio
,

B. reg. 128.

txyfteriorum Dei.

Hieronymus

in Ecclefiaften,

Si

quemferpens diabo-H.inao.

lus occulte momorderit ,fitacuerit

quipercujfm esl,nec vulnusfuumfratri ejr magiftro voluerit ccnfiteri.magifter quihabetlinguam adcurandum^facile ei


prodefi} non poterit.

Sienim erubefcat agrotus vulnus medtco cenfiteri , qttod

igneret fnedtcinanen curat.

Secvndo eariemSacraelitter.rdiferte mentionemfaciuntConfeffionis homin-i iciendje& h&c. Nam S. lacob.in epift.fua his verbis
adeam
noscoho.tatur. Confiteminialterutrtimpeccatave^ra. Voceeeit
iac.
j. itf.

nim Alte rvtrvm, ve!inuic3m,idin:e!Iiger;disni


hominia quo abfoIuipoffit,nempeSacerdoti.
S.

quod

exigit

confequentiaverborum,hoceic,vthomohdminicon(iccutur,&iili
Simiiiphrafivfuseft Petrus i .) priore epiftola dicens. Hojpitales inuicemfine marmurationt ynttjquifyjicttt accepit gratiamin alterutrumillam adminifirantesfieut quiloqwtur .quafifirmones Dei, &c. quibus non fignificat omnes pro1.

P.

4.

m<fcvecV erehofpitio iecipi,docen>velcurari,ledpauperesadiuitibushofpiuorecip:endos,rudesa do&is docendos, argros curandosaMedieis. Atque ita intellexeruntillavcrbaveteres Patresvt Origenes in Leuiticum. Chryfoftomus de Sacetdocio. AuguftinusinOr.homi. homiliisjo. BernardusinlibrisMedkat. Bedainc. S. Iacobi,&a!ii. J^ ^Deinde S. loannes in epiftola prima non obfcare videtur loqui deB.c 9
1' 1
.

&

confefiione
ntquitatc.

Deo & homini

fada,

eum ait.

St cor.fi; eamur peccatanofira

'

loan

'

fidelts efi cr ir/ftus,

vt remittat nobis peccata noftra

& cmundet nos ab omni


& iuftus
j

i-

Ynde enim Deus hoc loco

fidehs dicitur

, dum no-

ftra.

8
'pf, 20.2*.

C O N
peccata femittit
,

F.

S S

O
fe facrai fatisfacit? at

ftra

nifi

quia promiffioni a

proniiilio clariffima exftat facr.a facerdotibus


.
,
.

apud eundem Ioan,

Xft.19.

is.

guorum remiferitis peccata remittuntur eis% ncm quibus didum ncM autemexftit fimdis de confitentibus ea foli Deo. Exemplum
denique confcffionis eiufmodi a
fidelibus aliquando facta: exftat in
,

loria Apoftolica Luce,. tjMulti inquit credentium veniebant conannunciantes aiusfuos:multiautemexeis-,qui erant curiofafefitentes

&

clati contulerunt hbros

& combufferum

coram omnibus .

Per a&ns au-

teininteiligipeccataviioffcnfas Jiquecex Syriacaeditione: Paulove-

ro fuiile confeflbs pacet ex contextu , qui &. iatisfactJonem illam , poft impertitamabfolucionem iniunxerit,fuperftitiofos libros exurendi, q aod nunc quoque more receptum de Magicis Schereticis libris apud Catholicos videmus.
Leu. u-z Matc.8.*.

Num.

$.6.

TRTiodeniquefacralitter:einvtroquetefl;amentofigurisquibufpre_6gnificarunt hanc coafeffionem pcccatorum facerdotibus facieadam. Prinnfiguraeftdeleprofis quiinLeuiticocogebantur fe fi.Lere facerdotibus, qua de caufa& Ghrjftus apud Maccha&urn leprofoafecurato mindauitvt oftenderetfefacerdoci. VndeS. Hiecommencario MacrheJ coiiegic facerdocum effecognoronymus in Chryfoftomus ve 6 libt-03. de iacerfcere peccatorum vanetates. dotio noua: Iegis facerdor.es eile exc.ilencio e; illis veteris legis, eo quoiJepram peccati nontanttimoftendanc.fed vere e iam Liirent. iiojlris, inquic ,facerdotibus non corporis Upram terum atiimnt fordes neit dtcopurgatas probare ,fedpurgare prorfus conceffum eft. II. Figura eft de confi;eri peccaia in fpeai,j s lapfis,quosDeuvpra;cepic inv. !tg; Namin cie, 5c fatisfictionis loco adiungere ooiationem facrificii. Numeris ficlegimus. Vir fiue multer cum fecennt ex ommbuspeccatis ,qu,e Jhlent homimbus accidere, ejrper negligenttam tranfgrefftfuertnt mandatum

d^m

&

Cal

lib.io.c. 3-

DominiatquedeUquerimyConfitebunturpeccatumJuum.
latinus mulcis teftimoniis

EtPETRvs Ga-

Rabinorum probjt oportuifle in confeffi-

MatM-fi.

daros. III.

one detcge.e peccata infpecie, 8c cum fuis circumftantiis apud IuFiguraeft,eorumqui S. IoannemBaptiftamadieruntjVt hsbecMattharus &. Ma.rcus,conjitentespeccata fua. Conueniebatenim
vt iicut b-iptifmus Ioannis erac figura bapcifmi Chrifti, ita confeffio qna: Ioanni ficbat figuraeiTec Confeffionis miniftris Ch; ifti futura:. Ex hac figura Anaftafius Nicenus in quasftionibus fuis in Scripcu ramprobac non omnibus, (ed cercis quibufdam ad hoc dele&is,vt

Aoaft.q

6-

^jtomodo .iaquit^morbicorpofacerdodbus,confitendaeflepeccata. veque qubusltbetfedijs quieorum curis non aperijtntur omnibm homtmbus; rahdorum funt perUtjta etiam peccatorum confijjio debetfiert apudeosqui
pojfunt

PECCATORVM.
Scriptum
efi
,

foffunt curare,fict fcriptum efi. curationem. Necejfe eji ergo confiteripeccataijs , qutbus creditafttit di/pofitio.

Vos quipotefiis , portate ,boce(l , tolliteper

enim in Euangelio quidem quod qui bapti^abantttr baptifmo IeanniSyConfitebantur peccatafua. In Aclibus autem Apojiolorum ,quod qui
abeis bapttz,abantur , confitebantur attusfuos.

Ati9->*-

LazariapudS. Ioannema. rnortuis excitati* De qua ioan.u..* Uen i,CI; S.lrenasusitafcribit. Hocfymbolumeiusbominis^quiinligatusfueratin dimitte eum abire. Soluite iSum peccatis , ejrpropter boc att Dominus

IV.Figura

eft

&

Ambr.osivs
(jr dicit

libroi.dePcenitentia.
Veniforas, boc

Xs.syscompatiturdileclafua, Ac.y.
efl
,

defunclo Laza.ro.

quid iaees in tenebris coni

fcientia ,

(jr deliclorum tuorum fordibus , quodam reorum carcere ? Exiforas,

feffutfuerit a Cbrifto vocatus , clauftra


cula.

deliclumproprium prode vt iuftificeris. Ore confefftofit ad Salutem. Si conrumpentur ,& omnia [oiuentur vinA.ferm.8.

Auguftinus de verbis Domini. IpfumLazarumattende.cumvinculis prodit tam viuebat confitendo,Jednondum Uber ambulabat -vinculis irretitus.
e^'dergefacitEcclefia,cuidittumeJi,<>)uafolueritisfolutaerunt:nifiquod

Gr

fS

om

'

tS

'

an Dominus

continuo addifcipulos. Soluiteiflumejrfiniteabirei

Hicergo

ioan. 11.45.

n\;u'adeclar3turpeccatolethalimortuum>vtrcuiuucat,debereconfiten Cicerdcrti po teftatem foluendi habencu

CAP V T

V.
s

<De conditionibm in Confefiione peravendanecejfariu.


conditioeftjVtfitHumiliSjhoceft Jnanimofe verepeccatorem agnofcat fateatur. Vnde faoicns. Iufius prior efiaccuJatorjm. Lt S. Gregonus n. morahum libro. Hac funt vera hu*

T>R.ima

&

v ' ou

,8
'

'I

'

mthtatis teftimonta

ejr

iniquitatem faam quemque cognefcere

& cognp.

tamvoce

Et pauio poft fubiici Juo!idurn,txcjuo diiudica^-equispoffltfuamconfeiiionem eflevereh }tn\ t m. j^rf,inconfejponis aperire.


cit

quit, inre i^dicia vera confcfiionisJ':t%t ficumqtttfque fe pte atarem di, iddeje dtcenti eticn alterihcn contrsdi *. , 2V>,# .juia Ccriptum
Iuflasi:t pri;:cip/j cctCalcr
efi ftti .:
..<,

e/I.

jius v.deri aopettt

cum peccatojem fi q
, tum

ifej

tur ,fd ccnfejfioms veritstemfrebat

!*
$.Cam.i*.
icref>at.

CONFESSIO
Gaudet contemptu fui
,

S. Bernardus quoque fcribens in Cantica , fimilem cenfuhuic conditioni ?ppofuiccontraeos,qui humiliter confitentur, ram vthumileshabeantur. Verm, inquiens ,bumilisvdis vult reputari ,non

bumdispradtcari.
(

bocfiolofiane fuperbtis quodlaudes

JVuidperuerfius .qutdueindtgniu-s , quam vt humihtatis cuftos inde velis videri meltor , vnde videris detertoA 10 nfiffio fuperbu militet
,

contemnat.

&

MtrabdeiaBantiagaetis^vtnonpofftsputari fancius finonappareasfcelerai.Reg. 15.24.

o47 taltsconfieffio [peaemba 'ens bumilitatis non virtutem nonfolum ventam non meretur ,fed prouocat iram. Nunqwd profuit Saulquodfe admcrepationem SamueUs peccajfe confeffus esl \ Culpabdisprocutdubiofutt
tus.
, ,

&

non dduit.JOuomodo enim humdem contemmret cofifitonemhumititatis magifler,& cui humilibus daregratiam certe ingenitum
illa

confeffto,qUi? culpam

est.

mditts.
T.lib.dcpoenir.

Omnino nonpoterat nonplacari ,fiqu,e in orefonutt, in corderadiajfet huH vMrLiTATr veroanimiiungi quoquedebetcorporishumilitas,vtnempe confuens feadpedes facerdotis humilitcr abiiciat, VndeTeituIlianus. Exhomologefis a p erCG C apite8 poplitibus rlexis.
ejr

profternendi
aris

bumdificandi bominisdi Ytplina

eft

presbyteris aduolutt

&

Dei adgeniculari, vt temporati affliclione xternafuppltciaexpun^at

Cum

igiturprouoluit beminem magis releuat, cum accufat excufat, cum codemnat,


abfotuit.

In cjuantum nonpeperceris tibi,in tantum tibt Deus.crede,parcet.

ian. ij.5.

Luc.

ij. 21.

LucjIij
Iac. 4. 6.

b. fcr. is.Can.

CypnanusdeAblutionepedum.fcnbit typumhuiusiubmiflionisexte.nxin cocfeifione vfurpands faiilc lapfum ChrifH adpedes Apoftolorumabluendos, 8cMaria;M.igdalenajadpcdesChrhtuGregor. vero Nazianzcnus ad Vitalianum filii prodigi ad pedes fui parentis. Dspublicano qui cx humilitate nonaudebatoculosincoelumtollere,itaS. Paulinusad Auguftinum. Denique&inipfiaEuangely parabola, Pubiicantperfona confertur eutdenter ofiendit ipfe Dominut qua Pbarifei quid in hemine fufcipiat ,quid'repeflal ,ficutfiriptum efi. Jgvia Deusfuperbis refiflit hwmdibus autem datgratiam, II. Conditio effc.vt iit fimplex quam tractat B. Bernardus loco citato. Oportet inquit ejfe (implicem : non intentionem fiorte qtttalatet
,

&

&

homines excufaredetectet fi fitrea .necleuigare cufam quxgrauis efl ,nec alieno ad:c-nbrare fuafn cum inuitum nemo coegerit. Primum tlludnon confefi'

fio eit fieddefenfio ,necplacat fedprouocat.

Sequens monflrat ingratttudtnem

ex quo mmcr reptttatwr culpa, eo mhmitur cjrgloria ind>dtoris. Sedenim minus libenter bcnefcium datur .quodminm grate mtnufnc ncceffarte prcueni,

feniam preindefi'>i abiudteat qui munus largitoris attenuat, quodqiuiern omnis qui reatum fttum verbis alleutare conaturfacit. Iam apofiremo primihominis dehortetur exemplum nec culpamfiqutdem diffitentis, nec tamen confiquentis veniam,non dubium quin ob reatm multeris admifiionem.
refenftur.
, ,

PECCATORVMnem tU excufittionis
.

Ul

cum argueris tu , alium ineufikre. -Verba maliinpeccatis appellat Dauid, nein ea declinet cor fuum rogans &fupplicans : mertto quidem . Jn animam ctenim fuam peccat , ejui
Gtnus excufationis efi ,
fe excufat, repeliens protndeafi indulgenlix medicinam ,&fa vttam fibi proprie oreintercludens. Haud fecus philofophatur S.Lhrysost.
fLribens. Hac, inquiens,ry? via prxcipua intentus, tjuando vel ipfa, quapeccauit anima excuffio timore excogitat excufiatienes
ia
vCil I40

pfalmum 140.

&pratextus qufdam adtgnauiam, veletiam ,quando cumquts adulteraNunqutdtu caufa es? Maium eft quidcm peccarei boc autem facit grauius, eaufia efl eupiditas. negarepoftquam peccaveris. Hsc funt arma dtaboli pottffma. Hocetiam
nit , yolens altus eius cempuncltonem excutere , dtcit.

in primis noflris parentibus yfiuuenit .


confiteri, ille in

Cum emm
,

oportet

Evam confiert culpam

&

Ksfdam peccata
.

illa rurfius

in diabolum

Cum

Peccauimus , iUinonfiolum n$n confitentur ,fidetiam defenJiovem comparant. Cum entmfctret dtaboluspeccaticonfiefftonem
,

r orteret dicere

effepeccati

folutionem , perfuadet anima

dcretur,dtcebat.

. Ftde Dauidnullam excufiationem afferentem.quandopeccavitfieddicentem Peecayi Domino. At Saulnon ita fiedcum de ventriloqua ,feupytbontffa repreheni.Reg. n
,

vtfit egregie tmpudens.

E c infra

Coarfior

,& altenigen* pugnant contrame

"'*

Ideoautem

gra::e dedttfiupplicium.

S(ci.Augu(t.agenscontraeos,quiinfteiIasvelSatanampeccatafua d n <&j.p:ctt /wmtni,mqak Jerpes illeper Matbematicos ne


frr.as

cofiteaturhomo

00111

peccatu.Uellificpofiufunt } necefeeslvtfiaciat homopeccatum.Sic blafipheciuertittnDeu-.creator .n.ftellamDeus

efi:&dumnovultbomofie accu-

fi*reineoquodfiecit,Deuaccufiat,aquofiac7usefibomo.Itemmultificcenfieffio-

nempeccatifiugiunt, vt ipfum Satanam accufent ,fieautemnibdmaltfeciffie dtcant , quaftreuera traxerit eos d:abo'us, aut violentiamfiecertt. Suadere enim &fioltcttarepotefi cogere omnino nonpotefl.Effenim a dextrisquodammodopracipiens Deus , afintflrisfieducensfiatanas bome in
,

, medto confittuttts. Cor quodindinaturaddiabolum quare nonpotius erigitur , adDeum?

qua omn.a & fingula peccata orig. hom. s vtenim xgerfanan nonpoteft, quinon omniaSc fingula lethalu vulnera corpon infhda pattfecerit chirurgo, ficnec peccitor,qui non omnia lethalia vulnera anima: infiida aperuerit lacerdoci VndeOrigenes in Leuhicum. Etenim omnt genere peccata
II
I.
1 ,

C o n d 1 t o eft

vt fit iategra

lethalianandantur?

P^nctandafiunt,&tnpubl:cumprofierendacunclaquX .egerimm,fiquidin
occultogeffimusfiquidtnfermonejolo veletiam intra cogitationemfiecreta (ommtftmus, cunSia necefe esl publtcari, cunUaprofitrrt, profierrt autem ab
,

iilo

qut

& accufiaterpeccatt eH & tncenror.

Chr. 4 ?

Et

CHKYsosTOMvsinMitth^m.

xQoin *'
7uipfiewbacvitat;biwfiu>

Q_

fism-

tti
t.Cor.u.
ji.

C O N
tibi ipfirationes

F E S S

fo iudex,referas

viuendt,Audi Paulu dicente,)uomamfinof-

tnetipfos iudicauerimus,

non utify iudicabimur, Et quonam medoinquies, mi~ viuendi refcram, Largos lachrymarum ejfundefiuuios ,humilihi ipfirationes
musfis,peccata tua per fingulas fpecies recole,

Non paruus

efihic cruciatus

lfa.43.1f.

an ima. ^uareiufiitiamDeushuicpcenitentiafropoJuitdicens,

Dictuprius

peccata vt iuftificeru ,mn eflprofeclo,non eft infeuflflciens ademendandum via,

ficum omniajecundumfeeciem in vnumpeccata collegeris

ajfidue

omnino de-

inde ipfa verfes,Nam qui hocfaciet, hic adeo compungetur,ut ne% hac vitafe Quod fi examen conicienti.t de firgulis pecipfum dtgnum exifiimet,
Id.h0m.3j.

catisame confeffionem factendum eft: quanto magisipfa confeflio. Vnde alibi etiam occulta cnmina vult efie confitenda, vt in Ioannem. In peccatk, inquii.quacommtfimM confitendis neminem vereamur. Deum duntaxat,utdecet,formidemus , qui&nunc opera neftra videt,& tunc quosin prafemia non paenitetidamnabtt. Et infra. Commfifti altquodjie lus aut animo aghdfii homines ccelas non Deum,& nihilcuras,oculos hominW
,

mcis.

fgrmidas. S,

HieronymusinMatth^um.

^uomodotnveterilegefacer-

dos leprefuin mundum nelimmundumfacit,fic & hic alligat velfelutt Epfcopus& presbyter ,noneos qui infentesfunt,velnoxij,fedproojflciofuv cuwpeceatorum audierit yarietates fcit qui ligandus fit quiuefoluendm Ce t e
,
.

fi

A.inpfal.s6.

exofficio debet audire varietates.certeomnia peccata nunifeltanda S. funt , ut iudicarequeat, anfoluendus uel ligandus fit pcenitens, Auguftinusinpfalmos. Tuagnofeemedicimanum,confitere exeatincondefluat emnis fanits ,tam exulta,iam leetare ,quodreltquum eflfafejfiont,

&

B.ferm.

16,

cilefanabitur, S.

Bernardus in Cantica.

Omne quodremerdet cenfetenti-

amconftere bumtliter,purc Jideltter.


Luc.18.13.

Tettt

cum dolore & mcerore animi,exemplo Publicani, quiob dolorem animipercntiebatpedusfuum. Vnde TertullianusdePcenitentia. Exomo[ogefis,mquit,mandae animum mceroribus deijcere ,illaqu<tpeccauit trifli traciatione ?nutare,tnge mifcere Jachrymari,& mugire dtes noclefq^ad Dominum fieumtuum. S. Cy}
#

Cond

t1o

eft

ut

infti tuatur

Cyp.de lapfis.

prianu.-.

Confiteanturfinguliqud>fo vesfratres dile&Jfimt dtliclnmfiium


'.

dumadhncqutdeltquit infeculotft,durn admitti ccnfiffio etus pettfi Conutrtamur ad Dominum mente tota &pcen:t(ntiam crimihis verudoloribm tx,

A.cp3
Matth.27. 4.

primentes Dei mifiricordtam dcprecemnr. S.AmbrofiusadSimplicianum. ludas adremediumperueni.e nonpotutt,cttm diceret , Pcccaui, quodtradide-

rim fanguinemiuftum, lndignus enimremediofu.it, quianoninttmonernis conuerfets ingemuit ,necfedulo gcfftt pcenitevtiam Tanuenimpietaiis efi.Do.

mintts lefus, ut
G.ci$.

&

ipfi donaret veniam ,fichrifli cxptciajfet mifericcrdiam.

S,

Gregorius Owbauomoralium, Sciendum efl\quiafitpe

& reprebipeccata
ctnfitentur

PECCATOR.VM.
etnfitentttrfeddefiere contemnunt.

*i3

Eletliautem culpasfuas, quas vecibut

dtflriclaanimaduerfionis fietibus wfeqttuntur. (onfeffionis aperiunt o n d i t i o eft , ut fit fidelis , idq; crifariam. i. ut fic abena V.

ab

omnimendacio,8ccercavccerca,&dubiaucdubaenunciet. ^ Vnde Ecclefiafticus. Proanimatuane confundaris dicereverum .z.vtfitalieaa Hanc culpam, nempe fi ab omni dolo VndeS. Ambrofius lococit.
.

EcdU .^
Aep 4
.

confeflio

non auferunt 3 e%peccatum eius ^niin dolofe ofert, rjradbuc inftudio delinquendi efl: nontfienim acceptum , nifi veritatis probatum.j.utnondiffidat quod fuerit in diuiti/s finceritatis
fiat

fine dolore,facerdotes

&

Sttfidelis cefeffio,vt condeindulgentia.VndcS.BernardusinCant. fitearis infpe de indulgentia penitus non diffidens ,netue te ortnon tam iufti fices,quam condemnes Iudas certeproditor Domini , ejrCainfratricida con,

em

'

14t

fejfijunt

&

dtffififunt.
efi

<^flter..peccaui,iquit ,
,

tradensfanguinem iuftum. Matt 27.^

Alter

maior

iniquitas

mea quxm ut veniam merear,

& veraxlicet, nil

profuit eis inpdelis confejfio.

4.

Propriumenimeft hominum,zitBifi\.prudentiumobea qut peccando admiferint prtfumpta quapiam cegitatiene aut


VI. Eft, ut
fic

vcrecunda.

B.inpfai. yi.

furreptione inimici nonfeefferrefedpudore affergipotius


lutifiimulis
{

& erubefeere,(frvecsnfcientiam pertundere,fey gerere fubmiffius. EtArabrofius Ptgra epiftolaallegata. verecunda panitetia,quiapremitur &
rjr
efi

re- A.cp.4.
c

uocatur prtfentium pudore.

Solisenim intendttfuturis, quorumjpes tota,


'

tardiorfruBiis.& tdeopetitio ipfatardior. Eclibro altero de Cain Sc Abel.


Lrubefcere debemut rjrcodemarepeccatum,on defendere: quoniampudore

'

culpaminuitur\defenfione cumulatur .Etfilendo corrigimur ,cententioneprolabimur. Sitfaltemverecudia,ubinoeslabfolutio. Inde abipfeDeminodi- l&432.


elumlcgimtts.Dic iniquitates tuas,ut
iufttficeris
:.

Gfuantapudoris gratia,ut
ac.io.

wftttiam teneat verecundia ,quamculpa reatusabfiulerit; Auguft.devera

&.faHapcenitenua. ^uipervospeccafiis,2it,peryos erubefcatts. Erubefcentia entm ipfapartem habetremijfionu.ex mifericordua enim hocprtcepit Domin-M vt neminem pernileret in occulto. ln hoc enim quodperipfum dtcit
ftcerdoti,rjrerubefeemiam vincit ftnaore offcnfifit veniacriminis.

Verum>quiatefteSapiente,duplexeft,verecundia,vel confu
f\o.Eflenim confufio, iaqait,adducenspeccatum,
cjr

eftconfufio

adducess glo-

Ci

rumejrgratiam, necefleefthocloco aliquid annocare depriore Yerey cundia uel confufioae adducence peccatum, hoc eft.obquam qui- Vide

damaconfeflionepeccatorumfuorumdecerrencur, enteomnesS.patres deieftantur.

quam cumSapi-

Panar. V. noxioi.

Verecundiam velpudorem confitendifeccataejfe noxittm* Sapiens in Ecclefiaftico dilerteaic. Nonconfur.daris confiteripeccata

Eccli.f.11.

o^

2.

tua . t

u4
Tcr.de pni.

CONFESSIO

tua. Tertulli an .Pleros% hoc opus,vtpubltcafionefui, autfuffugere,aut de die } ^lm dtfferreprxfumo,pudori$ magis memores quamfalutis.velut iUt-.qui in

partibus verecundioribus corporis contracla vexationeconfcientiam medenti-

umvitant,&itacum erubefeentiafuapereunt. intolerandumfcilicetpudori Domino offenfo fatisfacere,falutiprodacla reformari, Na tu verecudia bonus


B.orat

addelinquendum expandens frontem,ad deprecandum verbfubducens. Ego


ruborilccunonfacio,

cum flus de detrimento

eiusacquiro.

Nazianzenus

in

S.bapufma.Nepeccaeumconflterigrauerisfeiensquopac7oloannesbaptiz,auerit , vtper huius vitapudoremftiturifaculipudorem. ignominiamqfugias:

nam boc quoqffempiterni iUititfupplicijpars efi,acperjpicuufacia$


Pacian

teferio atq.

ex animo peccatum odffe,dum iUttdtanquam contumelia dignum traducis ac velut ludibno txponisdeeoq^ triumphumagis. Pacianus de paramefi ad poenitentiam. Meminimus quofdam, verecunda etiam membrorum non erubefcentes inferro drcauterio
ejr

&

grauiffirr.a iUapulueris

mordacitate duraffe,

quantii efl ittud.quod homines praftiterunti'peccator timebitcpeccator eru-

befcet perpetuam vitampr<efentipudore mercarit ejr

offerentimanus Demino

Ambro

cap 4.

vulnera mdle tecfajubducet ?& habet aliquid, quodin illo erubefcat, qat Do-

minum Itjit? Ambrofius in apologia Dauid.Peccauit D autd quodfolent


Jlegesfed pawitentiamgefftfieuitjngemuit,

qued ?;on felent reges, Confeffts

efttulpdm,obfecrauitindulgentiam. ^uoderubefcuntfacerepnuati^rtxnon
Hier.ia cap. 10.
Aug.lib..cap.j.

erubuitconfteri.

Hieronymus ln Ecclefiaffcen. Sierubefeatxgrotus vulnus

me^iCOVO nfiteri, quodignoratmedicinanoncurat. Auguftinus de vifitatioheinfirmorum. Heucur erubefiis confiteri ,quodfiicere nequaquAmeruhuifti?Meliu$ eflcoram vno aliquatulum ruboris tolerare, quam in die hdicij coram tot miUibus bominum grauirepulfadenotatum tabefeere. Et in fermoni

k us deTempore. Jj)uipeccatafua oecultat ejr erubefcit falubriter corfeteri Deum quem iudicem habebit,babelit ejr vltorem .Jgjtomedopote/t medicusfaBcro. Jnjfcntcn,. nare yulnus quod&grotus efiendere erubefcit. S. Bcm2.rd.Dicaturitti, quem
,

Augfei.6.

pudor ajficit . Curte pudetpeccatum tuumdicere,quem nonpudetfacerefaut cur erubefeis Deo conp?teri,cuius ocults n onpotes abfcondit guodfifortepudor peccatori peccatum tuttm exponere , quidfatlurm e& efi tibi vni bomini

&

indieiudicij',vbiomnibusexpoJita tuaconfcientia patebitl Hscitaq. triapro-

ponendafunt contrapudorem feconfideratio rationis,reuerentia intuentis Dei, comparatiomaioris confufionis S. Ioannes Climacus gradu4, exemplo infigni cuiufdamlatroms conuerfi declarat, quemadmodum confufionetemDoralt confeffionis hic faffcq tollatur xtcrna.Cum enimilkdiuinitus motus peflulaffet admittiin monafleriu ,Pater velpaflor eiufdernprimoabeoexegtt, vt lapfitsfuosconfitereturfibipriuatim.Fecitlibenter.Deinde
vtrjrpublice coram fratnbus

ommbus numero trigintafupra ducentos tepore


fiicri,

PECCATORVM.
deborrenda, vt veneficia

nr

valfacri Mi/ft. Affenfit^&cuncla qutgejferatfirigulatim &{erff>ccies licet


in monachorit numerum aggregatm efl. Ego efi,patefecit. guofaclo tonfus <vero cum Patrem rogaffem , cur tamperegrinam iudieijformaexbtbuiffetMe

& homicidia, & alta quafcripturx traderefasnon &

refpenditfaarum rerumgratia. Primum quidem.vt eonf.tentemperpr&fentemtemporalemquecenfufionem^ternaconfufioneliberarcm^uod&faclum quinpeccatorum emnium efl. Nequeenim expauimentofurrexit , o Ioannes,
remifitonepotitus efi.

Nam vnus exfratribui

ribilemfevidiffeaffeuerauit confcriptam

ter, mihiprocerum quendam ac chartam&calamumtenentem,&


,

cumfrater ille humiprofiratuspeccatum confitens prenunciaret hoc iBecalamo delebat. Secundo, quia habeo nonnuUos quipeccata quidem necdum confefiifunt, quos adconfefiionem hoc exemploprouoco , quafine nullus remifiiene

pottetur.
ris,

qux

Harcille,cuiusexemplioccafione plura huc eiufdem genepro confeffione facramentali eiufque conditionibus faciant,,

fubiiciemus.

A P V T

VI.

<De exemplis eorum , qui aut ob neglettam aut perperam

infitutam confefwnem infilutis

difcriI

men

<venere:

DEda libro quinto hiftorias Ecciefiaftica; Anglicana;. Fuit, inquit, B e* "p> +


temporibus Coenredi Regis virinlaico habitu atqueofficiomilipofuus, fed quantum pro induftria exteriori regi placens, tantum pro mterna fuimet negligentia difplicens. Admonebat ergo illum fedulo, vt confiteretur emendaret fcelera fua priufquam fubito
tari

&

mortis interuentu tempus omne poenitendi perderet. Verum ille fpernebat verbafalutis,fefequetemporefequentipoenitentiamacl:u-

rum efle promittebat* Interhajcta&usinfirmitate deciditinlecmm, atqueacri coepcritdoloretorqueri* AdquemingreflusRcxYdiligebat enim eum)multumhortabatur,vt vel tunc antequam moreretur,pcenitentiamageretcommiflorum. Atillerefpondebatfeconfiterivelle, cumabomniinfirmitate refurgeret,neforte exprobrarent fibi fbdales,quodtimoremortisfaceretea,qua; fofpesfacerenoluerat, Cumque morbo ingrauefcente denuo ad eum vifitandum rex intraret, clamauit ftatim miferabili voce. Quid vis modo i quid huc venifti/
mihi aliquid vtilitatispotesvltraconferre. At ille.Noli, inquit,italoqui,videvtfanumfapias. Non,inquit,infanio,fedpeffimammihiconfciemiam certuspra; ocufis habeo. Et quid,inquit,

Non enim

Q_

hoc

*i6

GONFESSIO
,

hoc eCt? Paulo ante intrauerunt domum hanc duo pulcherrimi iuucnes,8t refcderunt circa me , vnus ad caput

& vnus ad pedes

protulit-

quevnus libellum perpulchruaijfcdvaldemodicumjac mihilegendum dedit in quo omnia qu$ vnquam bona feceram fcripta reperi,8c hxc erant niraium pauca,reccperunt codiccm,neque aliquid raihi dicebat. Tunc fubito fuperuenit exercitus malignorum & horrendoru vultu fpirituum domumqs hanc exterius obfedit , & intus ex maxima
, ,

parte refidens impleuit.

Tunc ille

qui

& obfcuritate tenebrofat faciei

&primatufedismaioreffe videb3tureorum,proferenscodicemhorrendx vifienis 8c magnitudinis enormis, &ponderis pceneimportabilis iuflit vni ex fatclhtibus fuis mihi ad legcndum deforri.Quem cum legiflem,inueni omnia fcelera , non folum qux opere vel verbo,fed etiamqua; tenuiflima cogitatione peccaui manifeftiflime in eo tetris efle dcfcripta litcris. Dicebatquead illos , qui mihi afTederant viros albatos,8c precIaros.Quid hic fedctis fciemes cer tiflime , quia nofter eft

ifte.^Refponderunc. Verum dicisjaccipite

& in cumulum damnationis

veftrxducite.

quiffimifpiritus,

SurgentefqueduonehabentesinmanibusfjrcaspcrcufTeruntme,vnusin alius in pede, capice , ui modo cum magno tormento irrepiit mea vifcerain interioracorporis mei,moxq; vt ad inuicem perueniet , moriar,&paratisadrapiendummedmonibus ininferniclauftrapertrahar. Sic loquebatur mifcr defperans, non multo poft defun&us pcc-

Quo dito ftatim djfparuerum.

&

&

nitentiamquamadbrcuetempuscumffU&uvcnia: facere fupericdit inxternum fine frudupcenisfubditus facu.Hanchiftoriam a vencrabiliantiftitePechtelmodidici. Simileexemplumhabet S,A.nton i-

nvs
1*1
*.

z.partefummacTheoI.tit.9.c.i5..f.

epM

P E tr.vs Damiani Cardinalisinepift. ad Defiderium Abbatem. HvGO.inquit, Abbas Cluniacenfis,cu adfitum memonafieriumperduxiffct, frater quidafenex in wfirmorum domo, ingrauefcente totius corporis tumore, langucbat .Hicporro cum Abbatis comferijffet adefife prsfenliamflatus effeclus, diutnam cccptt tmplorare clementiam. Domine ,inquit ,quem nuHu latet occtd

tu,qutfi>fiquidreatusinmeeft,quodnoftfimhucufq.confeffus,tumihimifericorditer in memoriam reuoca quatenus Abbati mio damprafens efi pure confi-

tear,atq ab e o
f

m ius hocin mepra ctteris habet,iudtcatw abfuluar. Hocdttio hu

iufmodt vox aurtbus eius infonuit. Certe efi,certe altauidin te eft, quodconfcf

fus adhucnen es.Cumq. tlle vocem folam audtret ,fed a quo procederet non videret orandofubiunxii. Exprime Dominc manifefie qutdhocfit , vt confeffu* corrigam quoderraui. Porrb voxeadem/rccatu tjuoddam ,ficut quarebatfignaterexprejfit;

quod tllc afe csmmijfum ihcorecegnouit, ejr Abbatifefituattr


Veirut

afittofattacofeffionepurgauitMucifypofidiebHswfanclafiacedefurtttuseft.

PECCATORVM.

117

Petrns Cluniacenfs Abhas, diStusVenerabilisltb.i.deMiraculisitafcrthit

de monacho Cluniacenfi Rodalienfts ccenobij exfebri decumbente qttem inuife- P. cj. 2 rat.Monui xgrum pro officio, vt quamdiu compos fui erat confcientia
fcrutareturjieccata confiteretur. Acquieutt menitis Itbens , ejrfemotis alijs me

tantum coram eo refidente conf.teri deuotc aggreffus efl.Eunde Chriftiano more dtefequentt adipfum rediturus recejji. FaSio mane^t propofuera tlie tottts mente adme conuerfus.Peccaui, ait, Domine, cjr vaidepeccaredij, ui quodhefterna confejjionede induftrta qu&da fubtraxi. ea de caufa ad tuditremenda videre coaclus fum.A/iabat qtioda cium hac nocit vocatus, mira
ahfolui ,

&

&

&

inlocomultitudohominumtetricoloris.horrendxforma,quorudeformitatem

vix vifus humanus tolerarepeterat.AiiauJuntab ets lances gemtnx in qtiarit quadot^ vna animam mea,in alia opera mea cerneba. Accufabat me vndtq ;
.,

&

vera, quandot^falfaplurima merefuo proferebat. ALftuaba cbfittutus in arfio,

nec tot, vtvidebatur,millibus hominu tnnumera obijctenttb.prji timore reffonderepotera.Occurrit tandeformofus vir in medio aftans,quid,inquiens,qu*ritis?

Nd eft i/ieplane ,uo efiifle de veflris.Eripuit eu quam heflerno die Abbatifuo

fecit confeffto Nonfic eft ,nenjic ejljnquiunt dtmones. Tacuitpro certo quttda,

fet,

qu 'jrufibt ipfe confctus efi. Cum igitur itle defenfor meus veritatenegare nopof 'iec tar/ie me deferere veliet, cefumpfiin immefafermidmetotahanc nocTe. Oua tranfadaadmeredf. nue quia ytdeo hac vtfionemultamihia Deo impe,

fim mifrtcordia, vtfaterime velit, quodtacere decreueram detegaDeo cuncl<t

ex integro , ttbitfe Pater. Expletaergo abeo veraci&deuota confefponeabpro


cjftj;o ftatrem .facroq, oleo inunclum, cjrjacro Chrtfii corpore
,

foltit

refeJIu

fratrum precibus commendaui qui (frpaucis interiecJis dicbus in Domino obddnntHit.lHurahabeslib.i.c.$. + f.&6. Auctorvita: S. Bernard. eiufdem A
rcqualis.li.
1.

c.j.in

ta!c

exemplu narrat.

Cu B svnaidus.aliquantos ia in Ciara-

Sucl -

ua!leexp!sire:annos,cojgitvirumnobilemAipfiusquoq-, fecundum ca. ne propinquum Josbertu dc- Firmitate.q) eft oppidu proximu monafteriograuiter infirmari.qui fubito prxoccupatusamifitintelleclu, paricei-&.!oquelJ,vnde8cfiliuseuisIosbert. iunior,8coesfimulamici eo migisaffl gebaturdolore, q> llne cofeffione& viaticovirmagnificu> rmgnihce honoratus obiret. Cucurrit nuncius ad Ab bate neqi .n cuoc in monafteno erat. Venit & muenit eu iam triduo fic lacente.' Copailusaurhornini, fed&motu$lacrymisfiliieius,fimuI &lugentiu cartero-fijCorlfuseftdemifericordiaDei&fermonemagnificumprotulitdiccnseis. Noiu vobiseft, q>mplunb. homoifte grauauiLEcdefias,opprelfit pauperes ofFe:idit Dcu, firriihi creditis , v t Ecclefiis refhtuaairablitr,,&; vfurpata^ingra-iamenpaaperucofaetuJinesdimittatur,loquecuradhuCj&fuoruc6fcffionefacietdelicT:oru,diuinaquoqi fufcipie: facranienta deuotus.Mi.atur ocs, la^atur filius.famua omnis

&

exuliat;

,1.

CONFESS. PECCATOR.
homo

Dci, firmiterci promittitur 8cimpletur. Carterum frater eius Gerhardus & Galdricus auunculus , non parum ternti8c turbati fecretius eum fuper tali promiflione conuccxultatrquicquid prxcipit
niunt,durius arguunt,acrius inuehitur: quibusbreuiter, fimpliciterque refpondens. Facile , inquit,facere poteft Deus, quod difficile cre-

dere vospoteftis. Itaquepoft fecretam orationem ad oblationem facrilicii immortalis accedit : quo offercnte nuncius fuperuenit , qui in dicaretprafatum Iosbercum libere iam loquentemrogare obnixius, vtvirDei feftinaret ad eum. Cuietiam poftobtatum facrificiumvenienti cum lacrymis 8c gemitu peccata confefTusdiuina facramenta fufcepit. Ha:c ille. ex quo miraculo 8c confeflionis necefficacem8c vim diuini facrificii fimul irirelligimus. S. Bonauentura in vita S.Francifci poft caput if. de miraculis. In caftro,inquic,montesMaraniprope Beneuentum mulier qusdamS. Francifco peculiarideuotione cohxrens viam vniuerfie carnis imraclericis noiftead exequias&vigiliascum decantandas fubito cun&is cernentibus erexit fe mulier pfalteriis fuper le&um.fuum8c vnumde aftantibus facerdo:em, parrinum videlicecfuumaduocauitdicens. Vo!o cSfiteriPacer. E;o enimmortua
uit,

Conuenientibusaucem

duroeramcarcen mancipanda.quoniampeccatum, quodtibipanda


necdumconfsflafucram. Sedorante,inquit,pro mefinccoFrancifco, dum viuerem deuoca mence fcuiui , redirenunc ad orpus iadultumeftmihivt illo reuelato peccato fempiternam promsrearvitam. El ecce vobis videntibus,poftquamiHuddetexeroad promiffamrequiem properabo. TremeUterergo faterdou tremeiti confefTapoft abfolutionem recepcam,quiete fein Ie&ocollegic&inDominofeliciter obdormiuit. Ibidem habes aliud de fonte ad preces S.Francifci cxorto. Similia reperies in ThomarCantipratenfi eiufdem xui fcriptorein libro i.de Apibuscap.19. &Cefario7.diaIog. cap. f?.8c AntonioBonfinio Iibroj.rerumHungaricarum decade^. qui huius faeculifcriptorrefertannoDomini i4i^.poft pugnama noftns concra Turcas 8c Valachos in Hungaria commiflam ,in campo vbi magnus rcftabat carforum corporum cumulus forte a viatoribus auditas voces Ies v 8c AR \a , cumq; propius fe admoui llcnt cumulo caput loquax uid hic aftarisftupcnres ? Chriftianus fim,& Dei matri ita locutum. addic~cus:fine cofeffione factaoccubui ante bienniii. Ma ri a Dei mater,cuiinvitadeuotusextitit, Iinguam ha&enus mihi firuauicquo confiteri pofTem;Quarcrogo,vocaceficerdoccm. Vocarunt,confefcui
<

fus eft ,

& abfolutione percepta ilico concicaic.

Piura pro confeffione


facra-

CONSCIENTIA
V IDE.
V. Pcenitentia. Satufac7io.

BONA.

n9

facramentali exempla habes inepiftolis Indicis &Iaponicis,qua?breuitatis caufa praetermitto,

EtinPANARIO,V.
"

Peecatum

& Recidiua Peccaterum.


"

^^^

II

~i

'

CONSCIENTIA BONA.
C
A
P

V T

I.

luidft confcientia.
COnscienti.<e nominc Theologi in Scholisfereintelliguntiudicium vel dictame rationispra&icum , quo perfpicue homo difcernit.quidre&evelperperam inquaquerefiat,quiclueample&endum Quod iudicium Dcus omnibus hominibus lta fic vel fugieadum. cumnaturahumanaindidit,vtquamdiuratioinil!isviget,necinhac
vita,necinalceraeodefticuantur.
Ifa.M-x*

VndeS.HiERONYMVs

libro 18.

commencar.
tttr
y

in

Ifaum exponcns verba illa.

Vermiseorumnonmorieinfuppliciis cenflttutos.

& ignis.eorum non extinguetur.

Vermis , inquit , ille ejr ignis aplerifVermisesl^eequedirrationa-

que confcientia accipiturpeccaterum,qua torqueat

EcB.Ambr.os ivs Itbro^JnLucam.


bilia

quadam exedant anima peccata mentem reifenfumque compungant, vifcera confcientia: qua tanquam vermes ex vnoquoque nafcuntur, tanquam e i n d e idem e v s hoc iudicium in illis tx corpere peccatoris. fed integrum,perfe&um, & incorruptum efle non fimplex & vulgare, voluit,vc nullus excufationi relinqueretur locus, vti prarcbredocet 1 o a n. C h r. y s o s t. in epiftolam pofteriorem D. Pauli ad Timo- chr.hom.*. theum. Jguamlibet jnquicns, quisadipfa vitiorumprofundacorruerit,aaimi iudiaum nunquam corrttmpitur,atque inuiolalileperjlat : nullus% eft , qui

&

a. c .i

dum malum operaturjtonum ideffeputet,fedoccafionesfingit


ctterum
ilit

& omniafacitx
,&

afiverbis crimenfvrtaffis dtluat , confcientiam tamen ipfe fuam

effugere neqttaqujm poterit.

Nam

hic quidem ejr oratio arguta ejr cailida

inconflatitiarrmcipum ,

& affentatorum gregesiusfcrte obnubere queant:inNon


adulatores adfunt,
cor>

traconfcientiam vero nibilhorum admitti poteli.

nonpecunU qv* itfdicia


,

umpunt

tum quippe efl r.obis a Deo naturale ir.fi

cuma Det collalumfit^ih\leiufmodipatitur,fedipfiqu^ x iugiter animum cxdens maliwefomniinquieti &tetr*rerum imagines


tudicium. idve.o

&

moria quietem

intercipit nofiram

Hinc veio

Iiquido apparet horr.i-

nemadimagicem &flmilicudincm

DA verc conditumf fe. Certc R B.Theo-

150
Theop.Iib.i.

CONSCIENTIA
e.sf..

ON

A.

B Theophilus Antiochenus
to

ibensaffirmat Philofophos

contra Chrifti&nx religionis calumniaquofdam confcicniiam in nume-

roDeo.umhabuifle.

A P V T

II.

(fluibus de caufis perfeclum

& integrum ludicium k

confcientiaperficiatur.
,

q;
.

V o d autemperfe<ftum & integrum iudicium a Confcientia inftituatur , cognofci poteft ex collatione faia
iudiciis.

mundi

cum perfeclis huius NaminRebufpublicisbeneinftitutishocpe fettiora


;

C.hom.54.

fiuntiudicia,quopluresidonea:perfona:adiuftitiamadminiftrandara neceflaria; in ea inueniuntur, vt Iureconfuki &. Dodlo e;, Morumcenfores.Scribat&notarii, accufatores,teftes,aduocati8cdefen{ores, Iudices tortores,8c carniflces. Quarum omniumvicem fupplec vna confcientia in quouis homine tanquam in px^wxV/* velpartja quadamciuitate. Primo enimDoctor,m2giflcr,cenfbr,pcedagogus noftereftConfcientiaiuxtaillud S.Ioan.Chryfoft.inGenef. T^tliuspratexat^quodignorans virtutem negligat <velquodnon habeat ahquem <via ducem demonflratorcm.Suffcientem enim magiftrum babemus confcientiam.
;

&

Etfierinonpoteft y -vt quis


Ant. MclilT 2,fetm.st.
lib.

illo

adtumentopriuetur,

Nam fimul cum formatione

hominis implantata eftfientiafaciendorum ejr nonfacier,dorum. Et illud Epicl-ci Philofophi

diciumapud Meliflam.
,

P.i.dagogo ueros nos tradide-

runtparentes , qui vbiq obfertsarent T


vtros

non qutdUderemur : Deus autem iam

tnfta ionfcientia ct.flcdiendos iradtt.)u& quident cufiodta ejr cotfcra-

tionequacjuam contemne.^daifi: quontam


tpfinofira hofles ejfemut.
I I.

& Deo dffltceret ,& confcicntia


Pialcesrfcgius. Signa-

EftScriba,imm6

& Couex,in quo omniabene perpernmue av

ct-afciibunturindieiudicii

uenda. Vnde

tumeftfuper nos lumenvultustui Domine.


Vk\i,.y.

Quodenim eft l.itid lumen


.
I

Stom .2.

ij.

tEhry.botn.2.

niiiconfcientiar^quodifcernimusbonaamalis? Et Apoftolus !lamanos. Gentes ofiendunt opus lcxis fcriptum w cordtbus fuis. Habeto ccd.ct tv, _; , > r L r\ r (cnbetjuotidiana mquit Chiyioitomusin plilm. ^o.conjctentiamtuam
.

>

&

t<

peccata^quandoaccubuerisfuperftratttm
III.

&neminem infeftumpaterU.

i.lrvan 3.21,
G.ii
5.

17.

Ei>hi.io.2.

Accufatoisquoqueperfonamfuftinet. St oor ncftrum ,zizBAoannes in piiore epiftola, non reprehenderit r,os , bdlemut fiduciam apud Deitm. E; Paulusad Gilata.s. Caro concuj rfits fpr, itum ej? fftntus aduerfus camfmthac enim fibi inuicem aduerfantur. S. Ephr^rh iu ferm, patieneaco. A k tende abiipii. Sicpntupifceaua vincat tem altquare.fem,

perc*

CONSCIENTIA BONA.
ftrcoarguet confcientia.
Senti de Augufiino qtiodhbet,fola me confcientia in oculis
,

r}i

Auguftinus contra fecundinum Manichajum, Aug c.i." Deinon accufet, I V. Fungicur Sc vice aduocati,8c teftis vt diferte Apoftolus tradit inepiftolaad Ronr.nos.cumaitindie iudiciigentes teftimonio confcientias,veldefendendosvelcondemnandos, quod legem diuinam RomM lcordibuseorum infcriptam nonictuarmt. teftimonium ,inquiens, red-

dente confcientia ipforum

& inter

fe intticem cogitationttm accttfantium aut

Amr

f{r

ttumdefendentiumindiecttmiudicabit Ambrofius in pfalmum nt. fcribit , fuum cu'^conftienti* teflimoniumetDetts

occultahominum.

Vnde

S. Etapol.c.?.

iamverendttmintenebrU. Et in apologia Dauid. Sapiens omnia aduerfa


habet , qKiiufefibi
peccati.Et
difplicet ipfe fui accufator, ipfe fuiteftis eft\nec inuenit ,quo

fugiat quippefeperurget ejrftimulat. Scdhoc bo4 mentis eft,vulnus fentire

ScnzcazdLucilium. JZuidopmffife recondere. Bonaconfcientia S-'P'4* turbam aduocat mala etiam infolttudine anxta efi. O te miferumft contemnis hunctefiem. Addeinhuiusmundi iudiciis, duos velplures teftesefle necelTuios adiufhm criminispicbationem , at hic teftis tantas auctoritaaseft,vtfoIumeiusteftimoniumiItp.omille, iuxtavulgatumpro- ^|"g r ue-tium. Confcientiax.illeteftes. Greg port' V. Apud i!hm fummum iudicium eft, fummumtribunal. Greg. P nnc Nazianzenusm plagam grand nis. Confientiadtmefticum.inquit.ejr verum tribunalefi. t AmbrofiuspdmodeOfficiis Non fecundumforen- Amb.c; fem abundanttam xfimanda efi beatitudofingulorum ,fedfecundum interiorem confcientiam qux innocentium tjrflagitioforum merita dtfcernit vera E t in fcrmone de Ioanne id <*m. $ atfy incorrupta poenar/tm pr*miorum% arbttra.
,

hzptifa.J^imuismalumfitlumfiinverbaprcducaturyexcufationemfortaffe recipit nificonfcientta reuocetur, tionpotefi excufari.


,

Confcictstiaemm
I7>

c reatumfitumfempertacitaftne contradiclione conuincit iudtcat. S.Greg. lib: o i7.mora!. Humana, inquit, iudicia potefifubterfugeremalc agcnsfed

&

noK iudktum
neficiis.

conjctentia. In

emdem fententiam

Seneca libro 6.de beDuostfiiusreiiudices

Scn c-4*

Maleagit qutfam&,non confcientiagratu*


,

eft,

habes te

qutm nonpotesfaliere : ilium quempetes, Deniqueconfcientiapoftpeccatum admiiTumeft fuivindex,tor-

&

tor8ccarnifix,vtfequenticapiteoftcndetur.

Capvt
torqueat

III.
effe

ConfcientU praua grauifimam


carnificinam.

crucem

&

QVAMgrauiteraute poft commiffum

lapfumConfcientiafejp/am
2,

& excruciet^&doccc quotidiana experientia,,&diuiK nx Scri-

13*

CONSCIENTIA BOiNA
:

n* Scripturas San&iq ue
lob.15.1r.

Patres exp!icarunr. , Qj.od ad Scripturaj attinscapudB.IoB Eliphaz Theminitesitadeimoo loquitur. Somtus terroris femper in auribm illius
tur.

& cumpaxfit

illefen.per infidiasfufpica-

Prou.

28.

1.

detencbrisailucem,circumjpeclansvndique gladium. Et Salomon. Fugitimpius nemine perfequenie : iuftus aate n


quafileoconfidens ,abfqueterroreerit. EtSapiens. Ctr: fittimidaxeqftitii, dat tefiimonmm condemnationis i femper enirn pra.fv.mit ftua tofturbata
confcientia.

Njn credit ,quodreuertipoJftt

Sap.17.10.

Cyrc.ji.

Ex

S.

commentar.
A.l.i.officc.12.

in

PatribusitafcnbitCYRiLLvs Alexandrinushbro :n loannem. CMagna qnadarn resconfcientiacerie fiimulus


aliquidagimusetiam nu/Io prafenteingenti nes me-

eif ,quiquandoperperam

tuexagitat.Et

Amb rosi vs. Peccator, quamuisforis abundet, ejrde/itiis


vitam exigit. Vitafacinorofi
:

diffluat,odoribusfragret, in amaritudine animtt


,

ytfomnium. ^iperuit ocu/os tranfiuit requies eius,euanuti de/ec7atio licet ipfa qua videtur etiam dum viuunt impiorum requies in infernofit. Viuentes enim in inferna defcendunt. Vides conuiuium peccatorisiinterroga confcientiam eius : nonne grauius fcetet omnibusfepulcris ? Intueris Ltitiam eius, opum abundantiam , introjpice vlcera ejr vibices anim& eius cordtfque mcejii lil.i.depoenir. tudinem. Idem alibi. Nihilefl, quod tam fummo dolorifit , quamfivnuf 6 " quifquepofitus fub captiuitate peccatirecordetur, vnde lapfusfit. Itagrauis culpaeficonfcientia, vtfine iudice ipfafepttniat, tjr velarefe cupiat , dr tamen a-

Ch

pudDeum nudafit.

Chrysostomvs
fiius
(

diuitis
,

concionc prima de Lazaro. Explica mihi ividebis intus grauem peccatorum tuimpii ) confcientiam
,

&

multum iugem metum ,tempe/iatem turbationem videbis velut in curia tnentem adtbronum confciemia confcendiffe regalem ,dr tanquam iudicem quempiam fedentem rjr cogitationes loco carnificum adhibentem in eeulea
,
:

>

fujpendentem Jateraque confiientia radentem -vngu/ispro commifiis ,vehementerinc/amantem, cum nemofciat jttfi quodfo/us Deus h<sc viderenouertt.

Etenim quicommittit adulterium, etiamfimilliesfueritdiues,etiamfinullum habeat accufatorem , non definit tamen intus feipfum accufare,& votu/tas quidem temporaria e/f, dolor veroperpetuus .timor vndique ac tremorfujpicio
rjranxietas, angulosmetuit
,

vmbrasipfasformidat,fuosipfiusfamu/os,con-

Jcios -infcios.illam ipjam qua'corrupit } fjr"virii ,quem ajfeeit contume/ta,obam-

bulat,amarum accujatorem circumferens confcientiam,cumfitfuo ipfius ittdicio damnatus nec ve/adbreue tempuspofiit rejpirare. Idempatiuntur , rjrqui rapinam exercent, quifraude lucrumfaciunt: frocdr ebriofijnfttm ma qttotaddit etiamli quotinpeccatis viuunt. Eadem habet inconcione 4.
,

&

&

peccator poftadmifiumfemelpeccacumhanccruccm, nifipcenitentiam egerit , in confcientia fentiat non tamen continenter fcntire, quia effet plane intolerabilis. Videautem , inquit , Deifapientiam. Nott
,

fecti

CjONSCIENTlA BONA.
,
.

135

fecitperpetuam confcientix accufationem nequeentm hecomttpe^ferrepoteramusfliugiteraccufajfet, neque rurfus adeo leuem ejr imitcille, vt poft vnam

aut alteram admonittonem defferet Etenimftfingu/is dtebwjujfl t noi /li.-f/u/atura,an xon dtjfodentes animumenecaremur? Rurjusfipoft vnaw at^ alte-

ram

increpatior.em defifteret ,

haud mu/tum frutlus

nohis adferret.ecdflecit

obtur^ationem

f equentem

at nonperpetuamxfrequeniem quidem, ne info-

cordiam incideremus fed vtflubinde re/axationtsjolatti^. copta accepta refpiraquouis ftiremus: nonperpetuam vero,prepterea quod eft admodttmfleuera mulo acrius fungere conjueuitpeccatorem, Non enim tuncjo/um, cum ipftpec-

&

camus , verumetiam cumalii committunt eadem vehementer injurgit, magnaq.contentionenobisecciamat. Nam fcortator\aduUerfur\mnmodo cum , verum etiam cum audit alios eadem aufos accufari, ipfefibi viaccufatur ipfe deturflagris cadi.S. Avgv s ti n v s inpfalmum^f. Inter emnes, inquit, Au ul^ tribulationeshumaaanim nu//aeft maiortribulatio ,quameenjaentiade1

Uclorum. Namq^fitbivulnus nonfit ,Janumq fit intus homtnis, qucdconfci;


entia vocatur y vbicun% alibipaffus fuerit tribulatienes,i/luc conjugiet,dribi

abundantiam iniquitatis, ibi Deus non eU, quidfacturus eft homol ^uo confugiet ,cum cxquoniam ptrit patitrtbu/ationes''Fugiet ab agro adciuitatem, apub/ico addomtm,a.domoincubicn/um,&Jequiturtribuiatto. Acubicu/oiam quofugiat nonhabet,
.

inueniet Deum Siautemibtrequiesnon eftpropter

&

nifiinttrius adcubt/efuum. Porrofiibi

tumu/tus eftfijumus iniquitatis,ffla-

mafce/eris , non i/lucpoteft confugere. Pe/iitur enim inde,


afleipflopcl/itur.Et ecce koflemjuum inuenit,

& cum indepelUtur,

quo confugeratfeipfum quofugi-

turuseft? j^uocun^flugeritfe,ta/emtrahit poft fi,& quocum^ta/em traxerit

Je,cruciatje.

Seddjeipjbfunitribu/ationes,

qu inueniunt hominem nimisi


EthSca
-

acerliores enim nonjunt: tantofitnt acerbiores\quanto flunt tnterieres*

mci denique S e n e c je fententta: hxfunt ad Luciliuna,


tntiaprodire vutttjrconftict. Tpjasnequitiatencbrastimet
.

Bonaconflci-

P^ 7 *

Prima&maxiSequuntur

mapeccantium

eftpaenapeccajfle.Nec v/lumficeUisimpunitum eft,quoniamJce-

ierisin fce/ere fuppliciumtft.Pro[rium eft nocentium trepidare*

Excmpla.

EXEMPLA.
C
AwBRosivsin Apologia Dauid tria refert exempla
*cis

huius cru- Aml>

confcientixhis verbis. Magnavuobnoxiacenfcientie.tjMagnafupplicia timeban tAdam Eua : efrcum Dominivocem ambu/antisinparadifi

&

Gen.3..

cupimtwje abfcondere quosnemoqmrebat Cainquo^metuebat, neemniseum , quicunque inueniret,occideret.ItainJeipJeferebatJententiam,


audiTcnt,
,

'

'

''

quoddignuseJJet,cuinu/UtsigneJceret. FndebeneaitDattid, Etde/iclumcum rfaljo/.

contrai

?34

CONSCIENTIA
.

BONA.'
'.

contrame eftfemper hoc e/l ,fine interuallo aliquo reeordatio cjr fpecies ipfa meime errorU impugnant. Confidera, quomodo nos confundat, cum aliquid deliquimm\quomodo incurfetoculos, cjuomodo in memoriam femper incurrat
Ifa f 7 .

S.Ciuysosto

M.in

pfa!mum7. profert exemplum


,

regis

Achab,

j.Reg

>id Achab,2i\x.fceleratius'.fedtamen cumilievineam concttpiijfet ,confidera (juantum dcleremfenfirit. Nam cum rex effet omnia dominatu teneret^

&

nec vllus effet, qta eiconiradiceret .quoniam confcientia nonfercbat fententi-

am jngrejfus eft trtftU ,humiprocumbens


confcieniis
,

confufus yelipfo afpecluprstfefrens

condcmnatieuem pradicans in vultu probationem ,nec valens tegere^uam anirno conceperat triftitiam. lta ergofuit velab vxore diprehen fus.Proditer quidem certe, qut in tantumfcela-s tmpegerat,cum nenpofftferA.con.z.p.2,

j.Avc-vt i N v s pfalmum 36. enarrans aliud profcrc fui a:ui exemplum. ^uifquU, inquit, malus e(l ,male fccum efi torq ueatur necejfeeft ,fibtifitormentum eft. ipfe enim eftptsnafua quem torqxet confcienttafua. Fugit ab inimico quo potuerit aje quofugiet? Ita quidam exparte Donati venerat ad nos,accufatus ejr excofnunicatus a fttU,bicqurens quodiliperdiderat.Jgusrebat autem vanam elationem, ejrfaljiwi honorem rjr quianen inuenit qitod_ Gemebat faucius ejr nonconfolabatur: erant enim ibiperdidit ,& ipfe periit
reiudici/ confcientu dolorem adaptatofibilaqueo vttamfiniit.
s
, , , ,
.

in confcientia eius aculei horrtbiles taciti.

Tentauimus eum conjolart de verlo


ftbi aftate

Dei,fed iUe non erat defapientibus formicis ,qua

co!legerunt,ynde

hieme viuerent $c. Agitabatttr mens eius vtolenter, ejr tam dm occulte, donee et erumperet in quofda gemitus ,ita vt interfratresrjrfonaretfi audiri nefciret.

Videbamus dolebamus vehementeriDeusfat ,tantamptenam anim*,tantas gehennas ,tantatormenta )uipluribus apparuit impatiens locihuius,fia:pareret humilis ,poffet ei locw ejfefalubrU'.talis apparutt,vt etia proiiceretur,Ne-

&

que hinc dfierare debemusfratres de aliis. ifque adeo enim de cateris defperan dum non efi, t/ nec de ifto dejperem quamdiu viuit.De nullo enim viuente de,

Jperandumefi.

ADDAMbina

Ethnicorum. ALEXANDER.Macedocum

Clymm
len.cp.S.

Dio

in

Na.

carifllmum ilbiacfideliflimum, tefreSENECA 8caliisinter epulas temulentus rransfodifTet, intelle&o facinore confcientia fceleris furens fibi mortem inferre voluit, nifia circumflamibus prohibitusfuifler, NER.oC2far,aucl:oreDione,mat e crucidata,aiebatfelpecie maternaexagicari verberibusfunarum,
,

telifq)ardentibus,nulloq;Ioco
pofie confiflere.

tutum

Capvt

CONSCIENTIA BONA.
CA
JSJihil

135

V T

IV.
confcieniia.
1 !-

efieiucundius bona

& innoxia
fic iutti

hac vita,IuculenterteftaturSpiritus fanclasindiuinisliteiis. Salomonis emmprouerbiumelt. Securamens quafiinge conuiui:;?n. Vcefentia

QvOD bonainnoxiaq; confcientia nihilfitiucundms Scbeatiusin ^o^r


amicorum admodum
exhilarantur:

nimquiinconuiuio funt,tumvariecate bonitateq, ciborum,tumpre;teftimonio

bons

confcientias,

& diuinx prxfcntix odore, aqua tam nobile faluttspi-

gnusinanimaacceperunt,vehementer delecTrantur. Hocverddiicrepat vtrumq, gaudium quod illud fit terrenum St rl uxumjioc vero ccelefte&perpecuum. illudincipit cum>me,8cdefinit cumf.iftidio,fqpeetiam cummce~ore&morbis,hocveroincipitcumgaudio,SCum
gaudio,eoq;fempiterno, terminatur.
tfametumfuper cordis gaudium.

EcclefiifttciquoqUvecdida
jr^
( !

Tunt.Bona eft ubftantia, cuinonelipeccatum inconfientia.Et. j\on elioble-

\^'

Et Apoftoh.

Gloria no/ira h.ec ehIteftimom-

2 .cor.i.iz.

um cenfcientu noftr,quedinftmpltcitate cordis drfynceritate Dei eonuerfati


Jumusin hocmundo.ldeca teftanturS.PATRES.S. Martia!is,cpif.adTo lofites.Nz/tfV illts metuendum quibeis bona eft confeientta. Hieron.devitaH.cp.47.

CUr.bom.f..

do fufpeclo contubernio. Bona cofctentia,inquit,nu//ius cculos fugit\ loan. Chry loft. n Mitth. Ntbtl altudiucundum efl qttdm confcientia proba,
i

tjrfpesfuturorum certior. JjhtodfivuUis wfirmitercredere iam moriturum


.

homtnem &fenio confeilum cuin memoriam eiprimum reduxerimus magnifct rnenfe infignisgloria , pr.xcipu* lattdis cjr rerum gefiarum.quas ex orticio virtutis operatus eft\tunc demum interrogemtis, quib.maximt gaudet <jr vi, ,

debimus non mediocripudore tpftm prvpter iHacommoueri: propter b<ec atttem Eq/t i retleftcit tanta Utitia gefttentem vif.lire volare vtdeaur. S;c
,

&

&

Rea J0

z,echias cetrn xgrotaret

gl:jrix,non

non mer.f. deliciarum. ilena recordqbatur, no n eximi* regnorum fed iuftiti/t ac refl'g confaentu.Memento emm, iiiquit,
iTiit

ambulauerim in cenfbeciu tuo itt viarecta. Paultsm quofr. vtdepro pier b tc ex antem atr>, dkentem Bonttm certamen certani, cuffum cor.fmnrnaui, fsdemfi ugnftinus in verba regis Dauidis. Ecce cr;im Dcusadiuuat me. Omses, xnqnnfavc/i adsuuantur a D?o,fedinttts,vbi nemo
qualiter
/'

Au g "?pG5*

vtdet.^jtomodoeniifimagnaeftpcenanvpiorumcGnfeies/tia (Icmagnuga^idi-

r.Cor.

m,

um piorum ipfaconfcifntia. Nam gbrta noQra h^c eft d-xit Apoftoius,teftimottittm confcientia niftr*.

Hodic tn cerde ?neo gaudtum inuenio


Qjtrs oftendit nobisbona
'

quiafine
t

ciwfi

Signatumeftfu'-ernor
a
'

Nonin meum vineam meam non ingregetn meutn non in cuppam meam non in menfitm meam ,fdtn cor mettm. Etad atres meremo. Ofcelix confcientU
tih
,

famen vultus

Domine

dedtfti iucttnditatem in cor


,

47
'

'

A .r in

J0 .

puritas

lf*

CONSC

f,uritas,o felix fan^aconjiienttaiucundttas


dts,t}U^ a carcere doloris

n;;t[i |A ,qu<evermem interioremexcluUbcras ratione,qux ab omni immunditiapurgas mtnI

bona,

tem.

mensfancla, o paradtfus deltciarum,

variis

bonorum operumyirgultis

conftta variisfy yirtutumfloribus purpurata,


ta.

&fuauiter ccsleftigratiairrigamei,paradifusjn quaplantatur lignu vita, ejr coeleftisfapi H*c tftfratres

cntia\h&cefttbalamusDei,p*latiumCbriftt,babitaculumfant~tiSpiritus.H&C
eft

tbronu* Salomonis, Itttusfyonficcelefiis , in quoipfaconfcientia bonaoptime

deleclatur

& requiefcit cumjponfofuo. Ber.nardvsui hbris de Coiidc-

ratione
ritts

Jguidditius , quidin corde dulcius: quidin terra quietius eft efrjecu-

bona confcientia ? damna rerum non metuit , non verborum contumeliat, non corporis cruciatus , qut ipfa morte magis erigitur , quam deprimitur.

&

Ethnici quoque

Scriptores

cum

Patribus confpirant*

NamM,

trumvirtuticonfcientiamaius.

TvLLivslibro Tufculanarum queftionum fecundo. NuUum,a.it,tbeaEtinCatone. ConfiientiabeneacJavita, Si benefaciorum iucundijfima eft. Et oratione pro Cluentio. ptultorumfe optimorum confiltorum atq^faclorum teflis in omni vita nobis confcientiafueEtepifhad A. Torquaritfinevllometufummacumhoneftateviuemus.

ck fib.6.fmil. tum. Confcientiarecla voluntatismaximaconfolatio iftrerumincommcdtHot.i. ep. rum.H o R A t i v s in epiftolis:


Hic murus abeneus efto,
2^ ilconfcirefibi,nuUapallefcere culpd.

EtinOdis.
Integer vitsfcelerisj^purus

Non

eget

Mauri iaculis,ecarcu,
Fufiepharetra.

Nec venenatis grauidafagittis.


Siueper Syrtes iter aftuofkt,

Siuefaclurusper inhifpttalem

Caufacum,velqua locafahulofus
LambitHydaJpes.

P V

V.

^DebonA confeientU

indiciis>

& mediis eam


pGJ-

confcqucndi.

INdicivm primumbonaiconfciontiajeftjerubefcerecumpeccaIdtraditS. Ambrosi vs in enarratione tanoftrapablicantur,

CONSCIENTIA BONA.
pfalmii8.
ditatione
fiico

n?
&inme-

dum

exponit verbailJa. Concaluitcor meumintrame

mea exardefctl ignis .Grauioravulnera, inqu\t,ficut nouimus, cau.

medicamento , veladmoto ignecurantur. Ergc virfapiens ipfemedictts efi

fibh&fimedicusefi, vulnusfuumcurat-.ideo^finonplene confummatusefi, adoffenft babitudinemfanitatis, vaferaturems cor, habetfebrem,ignefat ad


obiec~iaconuitia.Etfitacet } velintrafeterititr.Lapisfiadlapidemteratur,i?Ke

excutit.itaciiam bonaconfeientta pudore fuccenditur.firencuetureifuorum recordatio deliclorum &in ipfa meditatione exardefcit ignis, Non rnalus ignis

quiaduratfednonexurat.

Talisignis quem CMofisin rubo vidit,quando ruE C * *' but vrebatur fednon exurebatur. Eftergo ignis , qaipeccatum minuit, &fi>o culpamardoredepafcit. Alter.vm indicium eft, non fubterfuge-

relucefh,
direvult

iufTusfitaDeoegrediexHaraninterramChanaan. Hcefi,mquit,exiredeCharrajanquam
de cauerriisquibusdam

memorat.quemadmodum Abrahampatriarcha,

A & conJj>lei,turbamaduocat.lLu\ciu{dcm Ambros n,dumcom- Gcn


-

no latirare. BonaconJcientiaenim,vtfupta dixit S e n e c A,pro-

Scn.ep.8 r
lib "

Lt2-

,2a '

& cuniculis

latibulisfc egredi.Latere

enim criminofk

confcientUeH .Et nosigiturfequentes Abrahamexeamus de latibulis.Sienim loan.?. 39 . filti Abraha fumus.opera Abraha faciamus, vt luceantopera noftra bonaco- Matt :M* *' ram Dco ,& coram hominibus. Tufius dicit operafua regi .peccater feipfum oc- " '
cultatficut K-ddamfe occultare cupiebatfedlatere nonpoterat.

indiciumeft fpes fiducia confequenda: venix,fi fis peccator vitx xtemae fi iuftus. Hanc quia Cain ludas poft adraiiTura peccatum Gen 4.14. komicidii proditionis non habuerunt , bonamcohfcientiampcr- Matt -*7-4*
,

&

Te kt vm
i

&

&

&

diderunt.

Vnde B.Avgvstinvs

in enarrationc pfalmi 31. Jpfa chari-

tafbeneoperantis,ait,dafeificmbona confcientia \(J>cm enimgerit bonaconfcientia. guomodo mala confcientia indejperatione efi.ficbona confcientia
teta inJ}e.Eterunttriabac,dequibusdixit^fpofiolus,Fides fies,cbaritas&
y

1.

Cor.n.12.

aliolacoififatriafiedproJJtebonamconfcientiampofuit.Einisenimpraceptiefiy

.Tim.i.$.

gHtdefiSuispraeepti cbaritas de cordepuro,& confcientia bona &fide nenficla. Pro (j>e confcientiampofuit.iBeenimfierat quibonamcenfcientiam
dixit.

gerit.

gjtemveropungitmala cenfcientia, rctrakitfe foe &nonfibtJferat d nfiJamnatioKem.PiergofieretregnumJjabeatbonamconfcientiam.QyAKTVMindiciumeft, ficumre&a ratione congruat, velfi femperfitbene ordinata, hoceir,v- mensfemper fubieclafit diuinadcgi.atq; item infcrior hominis portio fubiedafitmenti. Vndereaiffime (criptum
eftaB.FIrLARioinlibrisdeS.Trinitate./W^/>?rf^<y?<?/wW/rf/*>
Hil.lib.10.

f/ceptarumpertinacia,vbincnrationivoluntasf*biicttur.Quezdmcdum
turbr.tio aiconfcientiaex huius ordinls

cnim m hominumcorpo! ibus morbi cx humo: u intempcrie , fic pernegle&u ccrf.ftim nafcitur.
;,..

Ordoiftcinprimisparcnribus imege-

r:nr,quamdiuiuftitir:mori-

ginalem

138

CONSCIENTIA BONA:
eavesoperpeccatum amifTa, o.-dinisintegritas non in ipfis raodo,fcd8c poftensomnibus, ad quos no,

ginalem reunuerunt
iiaiul deperiit,

xamorigin.ilemhxredttario tranfmiferunt. Reftituitur quidemille ordo per antidotum baptifmi facramenti paenitentie, fed,proh do,

&

lor,dumin priftinapeccata relabimur,quoudieperuertitur.

C
De
1

a' P

V T

VI.
confcien-

mediis

ad confiquendam bonam
tiam idoneis.

Eccli.ii.2.'

PR mvm mcdium.idq; deSapiens.


interficientes

efficaciflimu eft.Fugapeccatilethalis.Vn-

Sicut afacie colubri fugepeccatum, Dentesleonis derftes eius,

animas horninum. Ratioeftmanifefta,quian!hilconfcientiammalamfacit.nifi peccatum,nihileam excruciat, nifirecordatio peccaticommifli. Quantamautem tyrannidem peccatuminconfcientiamexerceat,fufeexponit Chtyfo.ora. 4. de Lazaro. Secvndvm medium eft, Confeffio peccati, fi forte iam admiifum eft,quod tradie ibidem Chry Coft.Jguapropter, inquit, adhortorprimum,quodes7 optimum, ne vnquam omnino concipiamus in animoprauam aliquam cupiditate, ^uod
erimus negligentes iniquitatemin opusprogrejfam mox occidamusper confefi(ionem,perpropriorum commifiorum accufationem.
jNthtlenim

fiquando conceperimus, tamenfatum intusprajocemus. Rurfusfihuc vfg.fu-

tam exitiale
.

peccato,

quam peccati accufatio condemnatioq^ cumpanitudine lacrymisq^coiuncla.Cendemnafi tuumpeccatum'. depofiufii[arcinam ^uis hxc dtcit Jpfe Iudex Dcus. Dic tupeccata tuaprior vt iuftificcris. H t infra <9t:ia Dettt in ex. , .

Ifi.

4s 26.

tremo iudicio exacjurus efi a nobis rationem deliclorum


',

infiituit innobis hunc

iudicem incorrupttbile (covfiientiam)vt ts hicde comm\[fis ncbisiudtciureddens\emendatiorefifcfaciens cxillo eripiat iudicmquod


a.Cot.n.31.

& Paulusait

Tfamji

nofmetipfios iudicaremus, non vtiq^ iudicaremur d Dcmino.Vt igitur nefa puni-

amur,neq; pcenas demusjnfuam quifi^ confcienttam ingredtatur.cunfttffj, comiffis diligenterexcuffis condemnct animam qtt luc patrauit ,fuppliaum d fitpfii exigatpropeccatis per dthgenter atlam panitentiam ,per lacrymasftt
,

confieJjionem,per ieiunium per elcemefynam,per continentiam ac charitattm.


*.

.m<>-

Terti vm mcdiumeltFides ve
bonis;

a&: Cathoiica,coniun<ftaoperibus

&
Ainpfalm.!3.

Timotheum Hyrnena:um A'exandrum, quia bonam confcientiam ,hoccft,bonam vitam,vt exponunt Chryfoft. Theodor. & TheophyVrepuIerunt circ.i (idcm naufsgauifle.Hocmedium prxfcripfitS. Aug.locofupraallegato itte,
Legimus enim in
priore epiftola ad

inqu\cn\btne/[>erat,quibonamha'etconfiientiam. Vtergofierei regnu,habeat bonarn confiientiam ,& vthabeat bonamcofictentiam.credat &operetur*.

quia

CO

NSC

N T I A BONA,
lllo

i}9
t.Cor. ij.ij.
l-

eeuia quodcredttfideieft:qHodo?eratur caritatis efi.

ergo loco(in i.adCorin-

Timothetbios)dfide ccepit Apoftolus .Ftdes /pes ,charitas.Aliolocc(inprimaad cordepuro , tjr confcientitt um)abipfacharttate ceepit Ftnispracepticaritasde
bona &fide nonficla Modo nos d medio c&pimus ab ipfaconfctestia ejrfie.Jgui yulty inquam habere benamjpem,habeat bvnani confcientiam. Vt autem habe:

T mi ->'

at bonam confcientiam .crcdat


charitatisefi.

& operetur. Jguodcrcdttfidei

efi.

quod operatur
if.

Vnderex Ezechiasproximusmorti, vtproiogationem


coniciencia? piisoperibus vica; antea-

jij-

vitx imoecrarec, adbonitatem cr.2 teftatam perfugiumhabuic.dicens. obfecro Domine,memento quxfo quodbonu quomodo ambulauertm coram te in veritate, ejr in cordeperfeclo

&

efiin oculis tuisfecerim. In

qux verba S, Hicron.

ita fcnbic. Felix confcien-

tia.quaajfiiclionis

tempore,bonorum operum recordatur, Beatienimmundo


B ferm 47
-

corde ,quoniam ip/iBeum videbunt.Et B. Bernard-in Cantic./* horto virgt-

'

nitasjn campo martyriumjbonum opus in thalamo. Benein thalamo acfio botutam.Pofi bonum deniq^ opusfecurina,qut confcientiam tfr quietamfacit tanto quisfiducialius , fublimta intueri, us in contemplatione dormitur ,

&

&

&

inuefttgare aggredttur,quantofibiconcius efi

minmeJeproprU amcrequietis DeniqjB.Paulusomnemgloriamarceilica charit atis operibus defutffe. ceitimonio confcientixfumptoexoperibusbonis,dumaic. Glorianoeft

i.Con.ia.

fira hac

tefttmonium confcientianoftr*

quod in fimplicitate

ejrfinceritate

Det,ejr non infapientia carnalifedin gratia Deicenuerfatifumus in hoc mundo.

Qvartvm Scpoftremummediumeft,quotidianumexamencon-

fcicntKe,quocubiculum confcientia; quaflab omnibusfordibuspurum mundum feruacur , de cuius eximia vtilicatc iequenti capitefi-

&

gillatim difleremus.

DE CONSClENTIi EXAMINE,
EIVSQVE
VT
I

LIT A T IBVS.
I.

A P V T ConfcicntiA examen diuinis


fentaneum.

Utteris efje con-

ONpaucxfuntSpiritusian&iindiuinislitterisienrentie^ quibus "^J J"^ pius examinandx confcientia: vfus compi obai videcur. kima fic ex pfahno 4. Irafctmini nolitepeccare: qua d:atis i corddusvefiria incubtltbus veftris compungimini. Quam in exhortationead Virgines ilc pr. exponit S.Ambrosivs. Si quis prolapfus ejfet corde , qucniam ira vefcit
i

&

&

tenere moderamen fuadct tt conxpungatur in cubiltbuifuis , ejrjuit vn*femis<L condemnet errorem. Volttit ownes herr.ines fucrum deliclorum e/fccenjo-

2.

res,

CONSCrENTIi
&

vt&quipublicoteftimonionon tenetur,feipfi>m iudicem, quiinoccaJto lapfusefl,erubefcat,&aculeo quodam coerceat amantudmis &pudoris. EtS. Chrysost. inhiiiuspfaimicomaientano. QuidefiquoddiclumeH.
res,

)U dicitisin cordibus veftris , &c. Vtdeturenim effeobjcurum. Poftccenam y inqutt ,quando itis dormitum, nulloprafente mtdta quies &jilenttum, excita iudicium tua confcientiz, ab ipfo rationem exige,&qu<e interdiu
pifli confilia
,

mala cce-

veldolosconfiruens ,velpropinquum circumueniens,velpra;ta

defideria fufcmens , ea cum illius quieiis temporein

medium adduxeris.& im-

probis tllis cogitationibus confcientiam tudicem dederis easfodica,

& dilania,

&de eis
lud.
xiftis

peeaamfume,

occide cogitationtm ,qtt*peccauit\id enim-fibivttlt il

Compungite, pro eo ,quodefi,pungite,fiimu!ate,qttx in eordthus veftris diinterdiw.hoc eft.maU

qua cogitaftts confihaea in cordtbus veflris in tem~

pore

illiits

quietis punite jn ea ammaduertite.quando nec amictts interturbat,

necfamulus irritat,nec turba negotiorum vrget, Et curnondixtt, verborum &fac~torum.ftdmaUrtimcogitationum c.hoc dcens ex aburtdantia. Sienim malafunt cafiiganda confilia, vt tton in opus exeant, multo magisprojjclis

&

dtcJis oportet angt

animo. Hoc fiatjingutis diebttspecprius dormiens 6 hom o> quammenteyerfaueriSyqnm a teinterdtu perperam affafunt. Eandcm 'eu-

Cbryfoftonu

tentiam pro exanv.necitat in fermone de poenitentia conftffione. Ethomi.inpfal.5-o.&43.inMdtth. Altera featentiaeft in pfalmo 5-0. )uoniam iniquitatem meam egocognofco,&peccatummeumcontrame eftfmper. In eam enim fic commenVidtfiiregem exomologefin facientem, tatur loco iam citato a u> eum os.
dicentem. guoniam iniquttatem meam ego agncfco &peccattsm meum contrame esifemper O ingenuitas anima,Omentis integritas. 2{on efi obtttm
,

&

&

peccatifui,qiiamuUindultumfibifuerit,t{ietamen'mcorifcientiaJuatii}3quam

inimagine adulterium
I

& homicidtum depittttm ha^ebat

&perJingulosdtes

videbatputredinem,& ideo dtcebat. Etpeccatum meum cotra

m e eftfemper. E-

ge i'iudvideo,tu ne idcofideres. Ego illudfcrtbo, tu quafi Domintts dtle. Vtde.n. quidfit. Si tu memorfis, Deus non erit memor.-fitu oblttus eiusfueris, Dem eius memorabitur. E t i cz.Ecce habes codtcem, % bifcribas, quotidianum expenfum.Habeto codicem confcientiam tua, &frtbe quottdianapeccata. Jguando
accubuerisJUperJiratiituum,&nemineinfeJiumpateris,antequa.^eniat
tibi

remmifcerepeccatatua, fomnus,proferin medium codice confcientiam tua, JiqdinverbofeuinfaclOyVeiineogitationepeccafii. Hoc.n.dicitpropheta.Ira-

&

fctmini
Pfal.4.
5.

& nolitepeccare qua dichis in cordtb.

veftris

& in

cubilib. vejiris corn -

fu^nmini.Per dtenon habuiftitempusfedferuiifti tudic: tuo .& inititlu negciiu:,&cofabnlatio amicoru,& domeftica neceffttas.&fdicrii cura.&vxorufiUcttttdo e? milttia ttm

or& ceteraru mtlle te rerii circTdederun t caujie. JOuannemo

dowleftulututimvenerisjxfoporimtmbrac^Kcedasadtranqutllumportuni,

X A M

N.

141

neme tibi moleftu; eft ,nemo pulfat ,dicito in corde tuo Pxpendimus diemjaniPid ,quidbom fecimus ,aut quidmaliojeratifumm : Etj; qi; ui bonifecftt grattasage Deo ,fi quidmalide letero nefacias. Et reminifcens peccatorttm tm-

rum fjfundelacrymas , ejr poteris

irt

leclulo tuopofitus ea delere.

J^nidgraue,

aut quidmoleftum eftpofitum in leclo quotidiana deflere peccata ? Cum reputafe tibt cceperis janquam in eculeo Juffende ccgitationes tuas ,tjr vngulatimoris Det radito eas.

Propone tibi mortem gehenna ,fperducito

ei feclura

ittumnon habentemdolorem. ludiciumfacito tibimetipfitembile,&c.


III. Scntentia eft jn
rtos

pfalmo 76, togitaui

dies antiquos

ejr

annos ater-

Pfrl. yt.s.

in mente habui.

Et mtditatusfum nocle cum corde meo.&exercitabar,

&

fcopebam Spiritum meum.lnqux verba S. Augudmusjam tfte,inquk,qui velut vaputauerat foris tulitfe intro , infecretariojka mentis agit. Inttu elf,
aptedfe cogitat dies antiquos.
Itafit ei benefecum, adiuuet Dcus, cogitet dies

antiqucs,cr dicat nobii tn ipfo interiore cubiculofuo,quidegerit , queperuenerit^]uidtranftlierit,vbi manferit.Et annorum eternorum

memorfui.

Jf)ui
,

funt atmi .tterniiCMagna cogitatio, Videte quid/ibi vult ifta cogitatio mfi magnum (ikntium ab $mni fortnjecus ftrepitu ab omnirerum humanarum
,

tumrdrullntusrequiefcat qui cogttare vult iftos annos aternos


JJttritum

Etfcrutabar

meum.

Sifcrutaretur ifte terram , vt venas auri inueniret ,

nemo

eum defipere diceret.tmmo fapientem multi dicerent, qui veilet adaurumperuemre


J^jtanta homo habet intus ejr rtonfedtt ? Scrutabatur tfte Spirttum

fuutn ,ejr cum Spiritufuo loquebatur .Seipfum emm interrogabat fcipfum examtnabat ,in fe iudexerat. Imitabaturregem Dauidem hac fcopatione

Yelfcruuniofpiritus alter beatus rex Ezechias,quimemor annorum jeternorum in delitiis vel flippiiciis xternis tranfigendorum, recogita,

batomnes vita; fua; annes, vtipfein Cantico fuo apudlfaiam loquitur ir3( jg.,j. inarnantudiae animafua. IV. Sententiaeffc Apoftoli in priore epiftola adCorinthios,,4>#<?<s/iCoMi.j> Qua S. Antonius fi nofmetipfs dtiudicaremus , non vtique iudtcaremur. difcipulis fais probabat quoridie confcientiam efle excutiendam,vt //ft/w,inquiens quoqueadmembat in eius vita notauit S. Athanaflus. prs cepti Ksipoftolici , dtiudtcate vofmetipfos , efrprobate vt rationem diei no,

clifqutfacientes fi in fe dtliclum deprehendiffent ,peccare dtfifterentfin

autem

nuiia error decepijfet perfeuerantes inftarentpotius inc4pto,qi<am arrogantia


tuMtdiaut alios contemnerent autfibiiuftitiamvendicarentiuxtafupradicji Dottom chquium dicentis Nolite ittdtcare ante tempus S.tpeno[iranonpoJfe
.

1.C01.4

j.

nos intelligerepeccatafapefalliin rationegeftorum.

Ad idem examen quo6


',
.

~ s
c
tt

tidianum cadem Apoftoii refert vsrba S Chryfbfl.in commentano "^ ^ 4pfalminupercitato. S. Bafllfus, inpfalmum. 7. fctibens adverba & 43 TSominus iudtcatpop!ilos,z&noti* im$s$ Apofioli Ioco,diiudicandiver-

&

bum

Cwf

a*.

mor.

K* bum accipi pro perfcrutandi

CONSGIENTI^
,

vtfit fenfus.

Si

nos ipfos per/crutare-

Bern!fm 54. & jj. in ca.

nvjr,nonvtiquecondemnauonifubnceremur. EodemrefertS. Gregonus & Bernardus.

CA
a

V T

II.

Examen confcientia quotidianum commendari


S.

Patribm.

CL r & minisnobis fecundum


a
1

expreffiusexcrcitium quotidiani confcienti^ exsScripturas commendant prifciPatres. S*

Cyprianiin fermonede paffione Chrifti verbafunt diclo Apoftolico iamallatocongruentia. Filius heminis deputatus esl inter impios ^quorum alter affumptus ,alter reprobatus efi,vt daretur exemplum ejrforma indtffelu.
'

bilis

manens inpofteros, quia necin vltimis Deiclementiapcenitetes exclttdit,


tortoris vices

necees , quivita fine quocun^articulo temporis verifunt iudices iterum iudi-

cari,quiacum iudicisdr

non parcens peccator ajfumit ftmet-

ipfumperfequendum confefftone confufione bonorat holocaufii huim incenffo Neque enim bis in idipfum iudicat Deus, in conffeclu Dei veniam impetrat.
B. it aMic.

fedirnpcenitentes ipfeiudicat ejr damnat,p<enitentes vero abfotuit. S.BaHIius

mum.

infermonecommonitorioadmonachos. guxquotidiefeceris opera, cttm iis quafecerisprtdie conferte. vejjeri tecum commemora dr t in fer,

monedeafcefi. (jHonachus debet quotidianas cogitationes ejr afliones cxa^ minare .Et in fermone de inftitutionibus monachorum.P/Wrf> _/*(-/>/>
qui cumpleto die confcieatiam fitam examinauerit ,ejr admiffum deltcJum oecultum non tenuerit ffedin medtum cuntlts audicnttbits enuntiarit, vt communierationetanto citius morbusfanaripojfit. B. Ephrxm fermoneafcctico de vitareligiofu Negotiator fecularis quotidie damnaejr lucra computat D'ebus fingulis
vefteriejr

mane

confidcra ,quo paclo fehabeat negotiati$

tua. Et veffere q.videm ingreffus cubiculum ,cxamint teipftm quidegeris. Si

Chr.hom

45'

quid male,ingemifce ejr lacryma Facfo dtluculo examina quid nocJe. b. loan, Chryfoft. inMatthxum. Sedcat mens atque cogttatis tua indsx in animam atfy confctentiam tuam adducas omniaddtcla tua in medtum , fcrutarequa pone digna-s Jin^ulorum pcenas. dtcas tecum ajfidue^j: animo (ommififti
,
,

&

quarehoc atqueiiludaujuses^. qrtarei/iudcr

tllnd perpetrafiil Jguodjt abhis

qttidem tua confcientia rcfugit , altena vcro curiose rimatur,dic adivfam. Non

ego iudex in aliot,nec tu alios defenfura iudiciumft bijfii. Sic ajfidue tpftm ad

hunc terrorem reuoca. Deindefic cauftmfuam dicere nonpojfit ,fidbalbtttiat


D&ipli ro.
<< /g-

ftupefcat , quafiftpcrbam ancillam

& defornicatiene corruptam

csde,

verberi-

X A

N.

t4j

verberibus ac tfageffis di/axia. Hoc iudicium quotidie tibi diligenfer confiituatur,&c.ncnenim morieturpercu/fafedmortemeffugiet. Et paulo pofr. Ita-

aue lettum atq^ qttietem petiturm hoe iudieium ineas ; idonettm enim ad hanc lettulus qvodpropheta rem hoc tempm eft , confentaneus locm , camera

&

&

quoque denotauit,dicens. )u& dicitis in cordibtss veftris.incubd;b::s 'vcftris compuinTtmini, Necresparuas contemne ,fed magr.as etiam earum rat:o?ies
.

Pfal.4j-

repete.

Hocmodomagna facdim euitabis deltc7a.


tribunali Utus
affiftes.

idfiqtittidie ddtgenterfa-

cies terrtbtlifuturi iudicis

Hoc modo Paultesfiijfintt

mundatiit,acideo dicebat.Sinosipfiosiudicauerimm,non vtiqueiud:caremur. u Cor. n.ji,


Sic

& lob liberosfuos mundauit

nam quipro incertishoftias offerebat ajfidue, Iob

**

multo magis certorum illum atquemamfejlorum rationes repettjfe credexdum eft.S Gregoviuiin Ezechielem ^uifquis vita fux cuftodtam negltgit dtfcutere,qua agit.qus loquitur,

Ghom-4-

qua cogttat,aut defiicit,aut ncfcit fibimetipfipne-

fens non eft , quiafemetipfum quottdie exquirere atque cognofieerefiolicttus non efl. Ille autem veraciterfibi in prafienti eft, quifi injuis aclibus tanquam alium attendtt. Kamfunt multapeccata, qua committimus fied idcirco grauianobis
:

non vidcntur ,quiapriuato nos amore dtltgentes claxfis


deceptione blandimur. Er.35.

nobis ocutisinnoftra
-

moralium in Iob. Scriptumeftjudtcarecoram G


,

c*

** 7

'

Domino, ejr expecla eum. CoraDominofiilicet iudicatur


conJp cit
:

qtti corde

Dominum
JQuem

ejrac7mjuesfisb eimprafintiafoltcitainqui/Itione dfcernit.

tanto quis fecurius expec7at ,quanto quotidte vitamfuamfuftecfus examtnat,

Jguienim adextremum eius venit non iam ceram illo , fedab illo tudicatur. Ec rurms. Debet enim vniufcuiufque mens ejr caufitsfuasapud Dominum t ejr caufiu Domini contra fie fiolicita inquifitione dtficutere , debet caute penfiare velqux ab eo bonaperceperit , velqua mala bonis i/lim peruerfe viuendo Ptou *** rejbonderit. Jj>od eletli quidem quotidie fiacere omnino non cejfant. Vnde be nc Salomon a:i. Cogitationes inftornm iudtcia. ^yfccedunt enim adficretarium iudicis intrafinum eordis : confiderant qttdm dfiricle quandoque fieriat qui du patieiter expec7at ,metuuntin his quafieegijfi mcminerant puniunt flendo quod pcrpetraffe fi intelhgunt. Ec infva. Nam conficientia accufiat, ra'io iudtcat jimor bgatjolorexcruciat. JDuodiudicium eo certimpunit,quo interimfsuit, efrc. Reproborum namqueejfe proprium folet femperprauaagere eynunquam qua egerint retraclare. Omne enim qttodfiaciunt c. ca men
, ,
'

&

tepertranfeunt fac7u??!quef:tum,nificumpuhitifuerint,nonagncfcunt.K^it

contraelecicrumejl acitu fuos quotidte abipfo cogitationis fonte dfcutere^j,


ejr o?7>r.e

Cl M
1

quod turbidum A c v s. Optimus

prcftsit
,

ab intimis exficcar^j.
,

S.

A N

clim S rada

inquit

i!k trapeztta

cH

qni quoiidie vecttm calcult Jin-

fperilucrumacdetrim^iiumcrnmnoccnipuiat.
fotes7 ,nifi hi,ri> fingnlts in tabxlts

JVuodfiiremanifefiius non

omnia

dcnotet.

nam

gulis

r44

CONSCIENTI^
&
,

Tttte^w-gulUborUponunturtotiusdieiratiipoftmodumelariutagnofcitMr. B.Doro-

theusdevitare&e&pieinftituenda. Doeueruntfitpen$smaioresnofirit
quopaSio purgemus nos ipfiosperftngulos dies , vtfcilicet advcjperaperficrute-

mur nobificum,quomodo tranfiaciam diem exegerimut, rurfium mane quomodo noclemj&ficpoenitentiam agamut apudDeum } vtpare/?,in quopeccajfe
nq,s

deprebendcrimutSanecumadmodum deltnquamus, ohliuifcamur^facile

deliclanoftra,opmefifetnobUinhoratdiligentiexaminatione,quopacJoficilicet

Be

ad Car -

temporiSy&i quo deliqui/femus: deberetq^ vnufiambulafemut id mometi nofirum a feipfio tanquam iudex rationemcuiuslibetfaeliextorquere> quify ejr dtcere. Vt quidlocutusfum infielix , qxafiratrem meum morderenttvt quid firatrem aliquidfiacientem iudicaui i vt quidDeum contempfii S.Bernardus adfratresdemonteDei. Ouaris,quidagat ,velinquoteoccupesiPrimum extra qttotidianum orationum fiacrificium vel le&ionU fiudium quetidiam
conficientu dtfcu(fioni,emendationijnorum compofitioni ,pars fiua dieinegan-

&

Et infra. Difiein cella fiecundum communis inftituti leges tu tibi mores componere, ejr temetipfum iudicare , tevitam ordinare praejfe apudte accufare ,fitpe etiam commendare necimpunitum dimittere. tpfum

danon

eft.

&

&

ManeprtteritA nocJisfiac a temetipfio cxaciionem


cito

ejr

venturx diei tu tibi wdi

cautionem. Veftere dieipraterita rationem exige^&fiuperuenientis nofiis


Sicdifiritto
i

fiac indiclionem.

nequaquam

ttbi aliqttando laficiuire

vacabit.

Avs on

Poeta Chriftianus, Gratiani Imp. Prarceptor i-

dyllio 8,in hunc

modum cani u

repperic vnunl MillibusemultishominumconfultusApollo. Iudex ipfc fui,totum fe explorac ad vnguem, Cogitac,8c iufto trucinac fe examine penfac. Nonpriusindulcemdeclinacluminafomnura,

Vi R- bonus&fapiens,quaIem vix

Omnia quamlongi reputauenc ada diei, Quid praecergrelTus,quidgeftum in cempore,quidnon,


Cur ifti fa&o decus abfuit aut ratio illi?
?

Quid mihi prjeteritum?cur hax fencentia fcdit ? uam melius mutare fuit.miferatus egentem

Cur aliquem fra<fta perfeufi mente dolorem?


Quidvolui,quodnollebonumforec?vciIehonefto Cur malus aoceculi? num di&o , auc denique vulcu Perftri&us quifquam? curmenaruramagis,quam
Difciplinatrahit?ficdida6cfa6taperomnia In^redienSjOrtoqievefperecundtareuoIuens
Offenfus prauis,dat palmam

& prxmia rectis.


Vide-

EXAMEN.
Videtvr
Sc S.

4y

Be v edictvs adhoc

confcientia^exar ft

men digitum intendifTe, cumincapite^.. Regula: fux lnterinftramentaperfedionis fpiritualisconfequendajponit.o/t^w^rr^/^rf omnj, n rum. + s. horacuflodire. Nam Ioan. Trithemius pnmolibro commcntariorum OperaTrith. inhanc Regulam edito adhxcverba monet vnumquemq; frarrum CiogU? omni fero debere tenere Capitulum culparum inter Deum &fei- u*infoiio, pfum, in quo fit confcientiaaccufans, Deusiudicans,omnisfancius Dei orans, homo contritus veniam deprecans, fi^nunquam recumbat^niflper mentalemvel vocalem confefiionem purg-Jtus, fi fieri poflit. Ethomilia 14.de Pcenitentia docet quotidieminimumfemelexaminandamconfcientiam, vtvideatquifq, quantumprofecerit &.fi Deinde in prxfatione in aliquo deiiquerit,ftacim pcenitentiam agat.
,

Traffatut detripliciregione claujirdlium y ait caufam ruinar

monafiicx

in

fuo Benedictmo Ordine efle, quod defecerint fpiritualia exercitia, &ideo Congregationis Bursfeldenfis Patres confticuifleverbo&exferuorisproemplo, vt quotidie examen confcientiai inflituatur poucumrenouetur. In libro veroz-de Tentationibm cap. 3 . monet, vt

&

CompIeto.ium inflicuatur,maximeautemcumadlecl;umventumeft. Adhxclibro de(pirituaUexercitio monachorum,conJiderationc 9.


poft

habec, quomodo pra&ice inftituidebeac, nempe ance lecftum comp!ofi>mjnibusiacendo,idq;nondebereomitti. JLtJerm0ne2.de ordinationebona vit* monaftic* aflerica Congregatione Burifeldenfiftatutu,

poftCompIecorium incella fiat examcn depeccai,: ac occulca quidem fequenti craftino aperiatur facerdotiinconfeflione facramentali , publica vero in Capitulo quotidie. Deniq; 'mlibrodeinvc quotidie
Jtitutione vit&facerdotalis

'

cap.

j.

idem confulit cuiq;

facerdoti , vt ve-

fpen orct

confcientiam examiner* Eiufdemexaminisfrequentationem confulitS.Bonauentura inopu-

amequam cubitumconcedat, &

Cculode Puritateconfeientiacap. iz. EtinJJeculodiJcipLin<,particula2.cap.

i.&Thomasa Kempis libroprimo

deimitatienechrijiicap.ip.
*

&hbroz.

de difciplina cLauflralium.c^ . Et de difciplina monajiica cap.ii

A P V T

III.
1

Examen confcientu commendaturab

Ethnicis.

Sapientiflimis notum probatumqj fuifle examencertumeft. namdeantiquiflimis Philofophis Pytago aris libro3. contra RuffinumitafcribitS. Hieronymus. Dicebant Pythagorai, duorum teynporum quam maxima??: hahendam curam,
;

EThnicorvm
confcientiae

quoq

tne

i4ff

CONSCIENTIAE
& vefreri
,

matte
t0b * U

<wm?j?

eorum qust atfurifumus eorum qua gejferimusl Vnc* e in Pychagoras carminibus,quaj Aurea dicuntur,ha:c exftant.
ideft
,
,

&

pi y

Sxvov,

SCcNe^fomnumtenerisinoculisaccipe.

Priufquam diurnorum fattsrumtervnumquodq,commemoraris, <>)uafum tranfgrejfus , quidfeci,quid mibi qmdoportuit nonfaftum Orfius autem dprimo recele.ejrf-eftea {eft\

Mala quidem ffeceris dole:bona vero,gaude. In qua: verba Hierocles item Ethnicus fic commentatur. Hic volo, inquiens , vt omnia pracepta quaprius Pythagoras prxjcriifit,quafi in vnum fafcem comportes, vt inea, tanquam in dtuinas leges intuens i mentis tua interno , velut tribunali eorum qu& bene vel male gefta funt, examenfacias. Vnde enim malis admiffis roordere nos queat commemo,
'

ratio:

vellaudarepatratis bonis , nift meditatio , qu&praceffit , leges quas,

damadmittat , ex quaruminftituto vitam deceat componere ejradcasconfcientix abdita , tanquam adfcopum aliquem toto vita noftrafiacio diri^ere?

Atquoties examenilluderip6ftulat\

Singulis dtebus,vtajfidua
eft

recordatione iudicij idquodreclum honefiumq?

,Jeruetur wcoltime.
caufia?

Et

quando?

Somni appetente tempore,


eft
,

Jgua de

vtexeo,quod

Dce% examen quafi canticum , lettum fomnutnq^ antegredifoltipfi ajfefiionum Iudicem adhtbuit aquiffimum ftmulac Jguisiudex? tum ojferamus. commodijfmum , confetentiam nimirum reclamq^ rationem atfa etiam (eatltionum diurnarttm terminus
efficiamus confictentia tnbunal,
,
,

ipfum,cuius

omnium
,

maxime pudere fuperius quemq^voluit.


vtatur aliorum

ita alium alius

atq,fi,quijquam commonefacere valeati

JVatsenim J^uod enim fui


,

iuris efi ,finatura Itbertate

confilia facere refputt


,

cum

tllis

parere nonftatuit*
ratiocinandi vis.

-ftn.tp.il,

At nonpeteft non audtre fe necejfario qua intus eft qua noftri curam gereret: iftam atq, magiftram jftam etiam tunc iudicem diurnorum operttm ratio ducem efficit,elrfac7um abipfaiudicium amplecJitunvtJuumipfa calculum adijciat ,quidnaminfie,vel laude,velreprehenfione dignum /W/rc/.Subijcit deinderegulas, quasiudexhuius examims/equi debeat,&quarationefecundumeasexameninilituatur. Audiamus nunc L.Anna-um Senecam przeclaredehoc exarrone prascipientern primo in F.piitola ad Initium,nk,e/ifalutis notitia peccati. E^rcgiemihihoc dixifie Lucilium.
Jfiam Deus ejfe vcluit
,
,

videturEpicurus.

Nam quipeccare fienejat

corrigim

xult. Deprehenda,s te

portet,antequam emendes. Ideo quantum potes .teipfium coargue: inqutrein


api 3.

fe * ttccujatoris primum partibw ftmgcre , deinde iudtcis, nouijfime dtprecate-

Et librq teriio de ira.Animu* quettdte adrattonem reddendam vocandus eft .Eaciebat hoc Sextius , vtconjummato dte cumjead noclurttam qttietem receptffet , ittterrogaret animumfuum JOuodbodtemaris,alicjuandoteoJfende.
.

lum
--

E
lumtuum (anafii
,

X A M

N.

147,

cui vitio ob(iiti(i quapartemeltor es.Definet ira,&erit

mcderatior qua faet quottdte adiudtcem ejfe veniendum. gualu illejomnm poft recocbrius hac (onfuetttdme excutiendi totum diem? tranquillm , altm ac itber, cum aut laudatus e(l anitionem (uifequitun quam

guidergopul-

fuis?

animus,aut admonitm, &Jpeculatorfui.cenjor^fecrctm cogmfcit de mortbus quotidte apud me caufam dico.Cumfublatum e con Vtor bacpoteftate,

&

Jpeclu lumen eft,& conticutt vxor , morisiam meiconfcia , totum fcrutor>fac~ia ac dtcla mearemettor. Nihil mihi ipfeabfcondo , mhiltranfeo. guare enim quicquam ex erroribm meis timeam,cumpoJftm dicere. Pide,ne
iftud amplimfacias,

dtem mecum

nunc tibi ignofco.

ln>il!a

dtjputatione pugnacim locutm

cu

dfi

es? noli poftea congredt

cum imperitis. Eodem pertinere videtur , quod Cato maior apud M. Tullium in haec verbafcribit- Pythagoraorum mareexercenda memoriagratiaquid quo^die dixerim , audiuerim/gerim^em^
memerovefperi.

^^

Capvt
Vtilitates

IV.

examinis quotidiani/lmilitudinibus aliquot


ob oculos ponuntur.

PRima fimilitudofit,Quemadmodumin vrbevelprouincia, quanullus


tia

in

cftmagiftratus,niillusfenatus,Iudexnullus,nullaiufti-

adminiftratur,

nunquam

eftpax velfccuritas,

necquidquam bo-

ni:iic

inanimahominis, nullum inftituentis rcrumafegeftarumexamen,nullumiudiciumexercentis,diupax &tranquillitas efle ncquit, fednec vlla folida virtus. Vnde B. Gregonus non dubitat affirmare ctiampioshomines, fiexamen illud negligant,paulatim inftudio virtutis deficcre. Sicutenim
,

G.Hb.

zj.

moe.

cap7

'

inquit, nonfentimm,quomodecrefcuntmembra,

proftcit

cerpm,mutaturjpecies ,n'tgredocapillorum albefcitineanis, hac enim


nobis nefcientibus

omnia

aguntur in

ncbii

ita

mens

noftra per

momenta
nifi

vtuendtipfo curarum vfu afemetipfa permutatur ,


vigilantt cufiodia
defecluffc

&non ag/nofcimm,

ad

intertora noftra refidentes ,profeclm nofiros quotidie,

penfimm. Hoc ipfum enim in hac vita mortali conffiere, quafiad vetujiatem ireefl ,& cumtndtfcujfa mens relmquitur , inquodamfeniotor,

porisfopitur : quia fuinegligens


,

& propofitum robur


ipfe

infenfibiliter ferdens,

aforma priorisfortitudtnis dum nefcit ,fenefctt. Vnde&per prophetam fub Ephraim jpecie dicitur. Comederunt alieni robur eim nefciuit;
fed
'

ofc7

*'

& cani quarit &


lota

ejfufifunt in eo

&

&

ignorauit:

Cum

vero femetipfam

fubtiliter poenttendo

lacbrymis

&

moerere

fe dtfcutit , ab.ipfa hac venufiate 'fua incenja renouatur , qut iam pcenc

&

inuetera-

CONSCIENTIAE
FnII.

tHueteratafrixerat , perfubminiftrata interm amorisftudta nouum calet.


Eph. 4. 13.

^e ?aulus tyoftolus ufu mortalis vita veterafcentes difcipulos admonet dicens:


Renouaminijpiritu mentis noftrs..

Similitudo,qua declaraturnihiLtquead profli<*andosda;-

mones,&contra, ad conciliandos nobisbonos angclos valere, atq* hocquotidianumexamen. Vteniminiisdomibus,inquibuscreber'


fcoparumeftvfus, ad euerrendas p-mimeci angulorumq>forde;,&parietumlaqueariumq,telas, nulheapparentaranea:, ficvbifrequentatus eft examinis confcientia; vfus, longs abfunt omnes laquei infidiceq;diaboli,accurrunt veroangeli boni.Quidcnimagimusincxamineconfcientiaj, nifi quoddetapfibuscommiffis doleamusjde bonisautemoperibusgratiasDeoagamus.<? Gaudent autem angelifuper vnopeccatore,vt apud S. Lucam d\citm,pcenitentiam agente Si gaudent boni , certe mcerent %L fugiunt mali, III. Sicutquotidiemanus, faciem, vefles, cakeos 3 fcutellas.domumexpurgamus, quiaquotidieeafordibus inquinamus,ficconuenit,vtquotidie confcientiam examinemus, ytfordesfiue msgnasfiue
.

Luci<

ie

i.ioai prou.14.i6. GaI f I 7-

paruasineacontra&aseluamus. Sienimdixerimus, inquit B.Ioannes,


guoniampeccatumncnbabemus,nofipJosJeditcimus.Iuftusindie
feptiescadit.
}

mSzpiensr

Quoiidis earopugnat contrafpirilum. QuoudiecumB. Paulo poflumus dicere. T^cnenim quodvolo bonum bocagofed quodnolo malumilludfacio. Quotidieergo& Spiritus debetpugnarecontracarnem,&aculeoexaminiseamcrucifigere cumconcupifcentiis. Quo.

tidieineoorare. Etnenosinducasin tentationem. DimittenobisdebttanoJlra. Liberanosamato.

Sicutpauimentum, quofcpiusvernturjhocpunusrecditur^ videtur, fic quifajpe mquirunt in confcientiam fuam puriorem eamabomni peccatorum puluere reddunt, &citiusinnotitiam fui, virtutem tantopere, non modo a S. Patribus|, fed etiam Hinc enim eft illud Ethnicis Philofophis Iaudatam, perueniunt. yo&i rtxvrsv etiam Apolunts oraculo celebratum. Vide tituium de Cognitione fui. V. Quemadmodum hortus falutares herbas & flofculos producere nequit, nifi contincnter hortulani farculo noxiarradices.lolium&Iapides eruantur,haudfecusinanimxnoflra; horto,nunquam re&e excrefcem he.ba; virtutum, & flores donorum Spiritus fan&i,
IV.

& clarius

liliumcaflitatis, rofa charitatis, viola humilitatis &pcenitcnti3e, nifl

ferculo examinis praua: cupiditatum


iTinf.

& inclinationum

radices quo-

tidieexftirpentur. Finispracefti,

inquitadTimotheumApoftolus,^

ckaritas dccordepuro drcosJcietiaht>a,e^fde nonficla.

Quomodoautem

E
n
e?:tu?nehimcaritatis
,

X A M E
tefte

N.
cufiditatir,

tcmpoteritinanimanoftraefTecaritas, nifiminuaturcupidiu-ir' dt

S.Avgvstino,?/? ditninntit

vero cultro nifi huius examinis rc* perfttfio vero nullacupiditas. Quomodo cer , quod in horas tam variis obruifcindes cupiditatem/'
tcrcogititionibus purumYeruabitur,niiipoiusve:edicerecump{al-

Quo

mographo, Mcditatusfum nocle cum ccrde meo &fcopehamJJ;rit urn meum? Quomodo confcientia permanebit bona> nifi ainoiiari: ,qua; eam faciuntrmlam.^

^m
S. p

7 8 g-

Hieronymus in epiftola ad Minerium &. Alexandrum.J<////rfteris^\i\c^x\x.,verbafunt,Efioteprobat%nu?nmularij vtfiqxis nummus adul ter eft &figuram C&faris non babet nec fignatus eft moneta [uHica,reprol e1.

S.

15.

tur: quiautem cbrifti faciemclaro prtfert lumine incerdis nofrimarfupio


recondatur.

Et Ioannes Caflianus co\\3\oneipx\ma.EfjficiamurfecundHm


:

CaCc.

20.

prsceptum Dominiprebabiles trapez.it a, ^uprum,^ uftmma /eritia efl ac dfciplina prcbare quednamjit aurum purijimum, drvtvulgo dicitur obrizurn quoduefit minuspurgatione ignis excetlum , <f reo quetj^ vtlfA denario,/i pretiofum numifmafub colere aurifulgentis imitetur prudentiffima dtfcretio ne nonfalh ejr nonfolum numifmata tyrannorum vultus exprimentia ,fapitnter agnofcere,fedetiam i/ia, qu funt yeri quidem regis imagine ,/ednon le, :

gitimcfigurata peritiafagaciere difcernere\deinde,ne quidillis alegitimopon-

Jgux omnia nos quoque debereJ/iritaliter ebferuare euangelicusfermofubhuius neminisdemon/iratexemplo. Summaergofimilitudinishseceft. VtfivelimusefTe, quodiubetDominus,fpirituales&probatitrapezitae,velnummularii, ficutnumulaniquotidie craelant nummos,8tideoprobosabadulterinisfaciledifcernuntjitaquotidieinexmiinenoilroslapfuscogiun-

derc dimtnutum fit cenfura trutinx diligenter inquirere.

do,loquendo,velagendocommiflosexpendamus,hocenim[tudio
aflequemur vt donum difcretionis fpirituum afIequamur,&a<ftioncs bonas a malis, confideratisearum caufis,circumftantiis , intentione 8c
,

fine,fact!edifcernamusr
.

VIISimilitudoefl.B.Ioan.Chryfbflom.infermonedePcenitentia
i
.

&tconte(rione.Fbi,inq ukjdemfacereeportetinpeccatif i quodinpeeuniarumfumptibtis Statim cttmfurreximus a icfo,priufquam nos conferamus itr forum, nelpriujquam aggrediarnuropus aliqttod, velpriuatum velpublicum,

yocatommijirorationefumptuupetimus,vtfiantus,quidnammale,velquid
bene expederit, &Jividerimusparum quiddam dejiderari, omnibus modts recogitarnus accejponum occojionem,ne tnuitiperdamus.Faciamus igitur hec ejr
in operibus nofiris vocataconfcientia noJira.FaciamusJimiltter rationem ver-

borum,operum,cogitationum ,&fcrutemur quidvtiliter infumptum fit , qmdinperniciem nofiram quisfermo male expeyjps couiciajnfafcsjn tur-

&

jrifo-

Mo
tio

CONSCIENT

ir^E

piloquia,quacocupifientiaoculuminintemperantiamprouocarie,quacogita-

cogitationes ipfas.

cum damno noftro in opusprodierit, velper manus , velper linguam,velper Operam demus .vtabintempefliuofumptuabfijlamus ,pro

femelmale infumptis aliudreponamus lucrum :pro verbis temere prolatis faniiasprcces.pro vifu intemperatefaffo eleemojyriks fjr ieiunia. Igitur feruoru

tnane rationem facere confueuimus , operum autem poft ipfam

canam

& ve/perant

m leffo iacentes

nullo interturbante omnium eorum quaper diemfafta

(jr ditta

rationes d nobis exigamus:&fividerimus quidpeccatum ejfe ,punia-

mus nes ipfos, increpcmus mentem


ti

& confcientiam tanto impetu,vt non audeEadem vcitur in pfalmi quar:

at vltra exurgerejnemores ve/fertinaplaga,

commentario,dicens. Hoc examenfiat Jingulis ditbus necpriwdormieris o homo, qudm mente verfaueris, qua d te tnterdiuperperam a&afunt ,{jr die fequentieris omnino tardior adea ipfa rurfus aggredienda, Et quodfacis inpeeunia,necfinis vt duo dies pratercant ,quw cutnfamulo rationem ineas, ne cofufionem inducat obliuiojooc etiamfac in aclionibus .Singulis dtebus vefferi ab
animarationemexige,&cogitationem,quapeccauitcondemnaeam,&yelHt
in Itgnefu/pende ac terque,

& iube ne ea amplius aggrediatur.

VIIi.Quernadmodurnin Acadcmiisvelfcholis,inquibuscrebra2
funt difputaciones, fiequentesprseledionum repetitiones ,quotidia-

naqueearum examina, fcriptionum icem

dc commentationum domeiticarum ftaca exaccio , cenfura abfenciarum , ac notx lingua: lacina; morum magnopere inlicerarum virtutumque Chriftianarum ftu-

&

dio proficicur: fic in fchola Religiofa; \i tx, vbi non femel in dies fingulos cogitationum,fermonum, a&ionumque rationesper examenad
'Cfy.inpfel.4

c?lculosreuocancur,maximus ficinpietatiscurfuprogrefTus. Sienim Chryfoft.loco proxime allegato afleuerare audet nos,fivel vnofolo menle conlcicntiam femel advcfperam excutiamus fedulo,pofTead perfeclumvirtutis habitum peruenire,quantomagis, iiineaconfuetudine perftiterimus per multos annos? IX. VtilitasjBrcuiterExamen quotidianum Cornvcofi/e commodorum charifmatumq;fpiritaliuminanimahominisinfert. Nam quiconfcicntiam difcutit,mulcasfimulexercetvirtuces:vcreligionis, quiaab orarione exameninehoatur, &pro benefieiis gratia: Deoaguntur : deinde humili tatis 6c pcenitenti^, quia in eo homo fe agnofcit peccatorumScde peccatis dolet,lacrymasfundit,pcenafepevoluntariaeademexpiat. Adhsecfpei& caritacis.confidit enim
fe veniam peccatorema Deoobceturum, quemvtifuumcrcatorem&benefaCcorem diligitfuper omnia. TumtimorisDci, quiaideoiudexfuihic

s.Coi.1132.

cfficitur,vtiudiciumDeipra:ueniat,fecundumilludApoftoli,^'^pfos diiudicaremus ,

&c.

Nec enim bis Deus iudicat in id ipfum, Munit


quoquc

X A M

N/

rp

quoque/econtratentationcsfuturas.vidacxtirpatjprauas.inclinationestollit,confuctudinesma!as euellit,virtutesin{erit,confcientiam ferenam tranquillam reddit , ac demum efficit , vt homo femper ad confeffionem facramentalem faciendam S.Euchariftiam fumen-

&

&

damfad quam etiamS.Paulusrequiritprobationemfuiipfiusperhoc


cxamen)fit comparatus,

,,

CotU2j,

A P V T

V.
quod commifiaama-

De Examine confcientia particulari.

EX a m

particulare Confcientixhoc difcrepat a Generali ,

ingeneralifiat inquifitioinomniapeccatatotode

ne vfque in vefperam.Particulare vero de vno aliquo /peciali vitio,cui anaturavelprauaconfuetudineobnoxiosnoseffecognouerimus. De quoexamineintelligi poflunt illaverba S. Chryfoft.inloanncmcirca
finem. Difcamusigiturey vitianoflrarecenfentes ,eatempore corrigamus ,&

Chry.h0m.s2,

hocmenfe vnum,alio altud,&ita fubfequenter meltores efficiamur. Sicenim tanquam pergradus quofdam afcendentes ,per fcalam Iacob adccclumperue- Ctnzi

'*

niemm.Etenim fcaUUU mibiperillam vifionem paulatim per virtutes afcenfutnfigmficare videntur ,per quam a terra incvlum afcendere nobislicet non correclione. Etin homilia gradibus fenfibiltbm -,fed morum incremento ad popuium, guemtfe ve(lrumrogo,etfinon antea,deincepsfaltem.quem 73. pia feplm aliis vexare defeclum notterit,hunc ex animaprtecidere ftudeat
,

&

&

quadacogitatione quafifpiritalivtensgladiofeipfum dvttio l'beret:idoneu.n.

Dem nobis contulit fenfum


vitam
tis

ejrfiparum veltmtts reflicere valentem , ejr <]#<>

nafcens in nobis vitium fuperare. Propterea Janftorum quoqttc omniumnobis


ejr

conuerfationem per diuinas contextam fcripturas Spiritus gratia


,

reliquit, vtdifcentes

qualttereandem nobifcttm fortiti naturao-mnia virtttexecutionem minime torpeamus. EtrurfushoNe ita, inquit, Jimpliciter ieiuniorum hebdo-

obierunt

officia ,circa etus

milia vndeci ma in Genefin.

madgpr&tereatfcrutemiirfuam , quique confcientiam ejrrationem examine-

mu4\& confideremm quidnaminhac hebdomadaprohe aelumfit quidinaHa quale augmentum fecerimus adfequentem quas in nobis ajfetfiones correxerimus. Qui enim fe in hoc examine particulari exercent , debent
,

&

fxpe etiim menfcm cum menfe,

noniolumdiemcumdie,fedetiam hebdomadam cum hebdomada, & annum cum anno conferre & civ,

cumfpicerequantuminhocvelillo vitio,hacvelillapropenfioneprauaextirpandaptofecerint.VndeS Bafiliusinfermonecommonitorio ad monachos. Ju<tquotidie,2.it,fecerisoperavef}>eritecumcommemora,&


cumi/s quxfeceris prtdie conferto,

Clarius

tp
C!arius&
CaiTc.i*.

CONSCIENTIi
fufius

particulare defcribit Ioan. Caflianus collacione y Ita, inquiens,wo# aduerfiuvitia arripiendafuntpralia,vt vnufi qwfquequo maxime infeflatur explorans ,aduerfus illud arripiat principale

examea

certam en-,omnem curam mentis , acfolicitudinem erga illitts impugnationem,


objeruationemquedefigens^aduerfiusilludquotidianaieiuniorumdirigensfpicula,cotradludcuncitsmomentiscordisfiufptria,crebraq gemituumtelacon;

torquens,aduerfus illudvigiliarum laberes ,ac meditationesfui cordis impen-

demjndefinentes quoqueorationum adbeumfletusfundens, &impugnationtifuA extinclionem ab illo Jpecialiter ac iugiterpofcens. Impoffibile namq esJ
de qual.bet pafftone triumphum quempiam promereri priufquam inteRexit induflria velproprio labore victoriam certaminisfemet ebtinere non poffe cu
,

tamen , vt valeat emundari

necrffefit ettm die necluq,

inomni cura ejrfoltci-

tudinepermanere.Cum quefie ab eafenferit abfolutum,rurfum latebrasfui cordisfimdi intentione perluftret ejrexploret, quamfibiinterreliquasperfpexerit

diriorem,atque aduerfius eamfpecialius omniafpiritusarma commoucat,ejr ita

femper validtortbtufuperatis celercm de refiduis habebit ,factlemq viftoriam: quiadr mens triumpborum proceffu reddetttr fortior ,& infirmorum pwma fucccdenspromptiorem ei prouentumfaciet jr^liorum, vtfiertfolet ab bts , qui coram regibus mundthutus omnigenis cengredt befiijsprct<niorum contemplatione confiueuerunt. Hijnquam feras ,quafcunquefortiores robore, velferttatis rabie confpexerint dtriores\aduerfus easprtmx congreffionis certamenarripiunf.quibus extiniJis, reliquas , qua minus terrtbdes , mtnufque yebementes ritiufemperrobuftt ribu<fiuperatis,atfunt,exitu facdiore prcflernunt.Ita

&

que infirmioribtu fuccedentibus ,parabitur nobis abfque vllo dtjirimineperfeila vicJoria.

V e kvm necPhilofophos Ethnicos Iatuitvtilitashuiusinquifitionis,anirnaduerfioniiquein fingulariavitia,


tur. Super omniaillud Empedoclis

NamvnusexoptimismO-

rum magiftris Plvtarchvs fibrode cohibenda iraita philofophamagnum quiddam acdiuinum exiltma,

bam ,abftinere ab improbitate. Laudabam interim ejr illas non tnuenuflas nec abhorrentes afapientiafiudio acias inprecibus confsetud.nes annum a re Venerea, vinoquepuros viuere,colentes interim Deum temperantia-.aut rurfus d
mentiendo certum temptss abftinere noftpfos interim obferttantes , vt vera hquamur tum in ludicris , tum inferijs rebus omnibtis. Dcinde hifee r.ebus infiruebam animum meum , vt quinon minus ameepietatem quamphilofophi,
,

am,vtprimumpaucos dies facros fine irafcendo tranfigerem velutabfhuetemukntia vinoque,non aliter quamficelcbrajfem Nepbalia aut CMeltfbonda,
, ,

in quibus vinum attingere , aut luxuiindulgere fits non eft deinde factebam idem menfem vnum attt duss,paulatim mei tpfius periculumfaciens. Sic tem ,

fore proficicbam ad vlterionm

mahrum toleramiam ,

diligenter attendens

ejrcen-

X A M;E N C O N S C I

N T.

& csnferttans

meipfum cum

verbis bene ominantibu*,ptaeidum,ir*vacu~

nm,purum (jradittis improbis, ejrafatlis abfurdis, rjr acupidttate.qndi cb voluptatem exiguam cjr inuenuftam tum turbat ingentes,tumpamtentiam turpiffimam adduceret Si quxras,fime aliquando horum examinum finis, maxime cum in Examine particulari poft magnum in (piritu profeciurn tandem

videatur defatura materia. S. B e b. n a R. d v s dum verba illa Cantici Canticorum, Tempusputationis aduenit, exponit,refpondet noneile.
J>)uis,n.'mquit,itaad

vnguem omniaa fefuperfiuarefecauit.vt nilfehabere


,

ptttet putatione dignum. Credite mihi^rjrputatarepullulant^rjr ejfugata rede-

unt

,ejr reaccendttntur extincla

ejrjopita denuo excitantur.

Parum eiJ ergo


,

femelpntajfe fepe putandum eft;immofifieripoJftt,femper, quiafemper quod putari oporteat flnon dijfimulas, inuenis. ^uantumlibet in hoc corpore ma-

1|1{j

nens profeceris , trrasfi vitia putas tmortua , ejr non magisfupprejfa.


Scio inquit, quia
,

Velis

noltsintrafinestuos habitat lebufattsfubiugari poteU, fednon exterminari.

fateatur. i^itt.
cto.

non babitat in me bonum. Parum efl,nifiejr malum inejfe Rom.7 4. Non quodvolo bsnum hocago,fedquododt malum iUudfaSi autem qttod odt itludfaeio , iam non ego operor iilud,fedquodhabitat

in

me peceatttm. Aut te ergo ,fiaudes , prafer Apofiolo (nempe ipfius ifla vox illo te quoque vitiis non carere. Medium denique vitiorum efl) autfatere cum
virttu tenet , acproindefedula eget nonfolumputationefedefy circumcifione.

Altoquin yerer/dum , ne circumqua^ a lambenttbus , velpotius a rodentibus


vtttjs illa

dum

nefiis paulatim

elangueat autfifupercreutrintjujfocetur. V,

num

in tanto dfcrimine confilium

efl

obferuare dtligenter >&moxvtrena-

fcentium capita apparebunt ,promptafeueritatefuccidere. Nonpotefl virtus cum vitijiparitercrefcere. Ergo vt idavigeat ,ifia crefcerenonfinantur. TolUfuperflua,ejrfalubriafurgant.
Vtilitati accedit, quicqutdcupiditati demis,

Demus

operamputationi,(jrc.
,

Scrutemuriuxtaprophetamviasnoflrasejr

in eofe quifque iudicet profecijfe , non fludta noftra qttod reprehendxt ,fedcttm quodinuenerit reprehendet.

&

cum non

inuenerit,

ren **

Tunc te nonfruflra.

fcrutatm esfirurfum optts ejfe fcrhinio aduerti/ii. Et toties te nonfefellit inquifitio tua ,quoties iterandam putaueris. Si au-

remfimferhoccum opuseflfacis,
femferfacis.

Vide in Panario V.Confcientiafcrupulofa.lRufitnts


ffrirituales.

Capvt

f4

CONTEMPLATIO.

CONTEMPLATIO.
C
-

V T

I.

Contemplatio quidfit> &f quomodo a meditatione

&
A-c.jz

cogitatione difiinguatur.

SAvgvstinvs

inlibrodeSpiritu &animain hacverbadeea fcribit.O-/W noftracum vultintelligere veldiuina,vel Deum,velfti-

pfam,fuasq confiderare virtutes, alftrabitje ab omnibtts corporisfenftbui,qtiis bus noadiuuatur.nijtadcorpsreas formas colorefyfentiendos->& Spiritu ac rationefe confpicit ,meditatione atq contemplatione ad Deum afcendtt, Deus -xero ;

reuelatione at% diuina injpiratione adeam defcendit,

MEDITA Tiofiquidem

efl occulta veritatisftudiofia inueftigatio .CONTEMPLA TlOperJpicua veritatis iucunda

admiratio. lllam nam^ dtuina illuminat reuelatio,vt veritateco-

gnojcatuflam vero diuinainjpirdtio infiammat, vt eam diligat. Corpus autem


K.
p.x.e.4..

fenfu

& imaginatiene adfpiritum

aficendit.

Clarius

& plenius eam defcri-

bitRichardus VidtorinusS.Bernsrdiarqualis, lib.i.deContemplatione.Contemplatio,mquit,eftperftieax ejr liber animi contuitus in resperjpicie-

das vfiquequaq^ diffufus.Meditatio vero eftfludiofa metts intentio circa aliquid


inueftigandn dtligenter tnfiflens. Cogitatio aut eft tmprouidus animi rejpettus

adeuagationempronu*. Et paulo ame.Multum afe wuicem bactriain modo dtfferunt quamuu quandoq^ in materia conueniant . Cogitatioper dcuia quaq,
lentopedefine reJpecJuperuetionispaJftm huc iUucfo vagatur Medttatio / e r arduafiepe ejr afjera addireclionisfinem cum magna animi tnduflrianititur.Cottmplatio Itbero volatu , quocumq^ eamfert impetus,mira agilitatecircumfertur. CogitatioJerpit t meditatio incedit,

cmnia circumuolat ,
bore cumfruclu
.

& vt multum ,currit.Contemplatio aut & cum voluerit fe infummis hbrat Cogitatio
.

eliflne la-

In cogitatione euagatio, in meditationirtnueftigatio in ronre.

platione admiratio.Ex imaginattone cogitatio,ex ratione meditatio ,ex inrelli-

gentia contemplatio. Intelltgentia obtitietfupremum locumjmaginatio infi-

mum

ratio medium.

Ex hac
jtom. i-2e,

delcriptione elucet diuinas

quidcm

res

& oeieftes prxci-

pue,humanastamenquoq5&naturaleseffecontemplatiani;biedus r quarenus ex eat um no:itia gradtim fucimus ad diuinas. Inutfibiliaetsim


Dei a creaturamundiper ea qua facfa iunt .inquit ApoiloUis. tnttiletlacon1 ' -. _. -n v i*i 1 ^ Jptctuntur. Vnae magnus llle contemplatar dicebat. Med.tatasfium ino.

_,

1hl\+i.<.

mnibusoperibm tuis>& in faclis manuum tuarum meditabar,

E c ali us ncpe
Auguft,

CONTEMPLATIO.

iff

Auguft.in libris Confeffionum. Tu Dominefeciftiea, quipulcheres.pul- A chrafuntenim:quibonuseSybonafuntenim:quies,funtenim.NecitapuUhra


fttnt,necitabonafunt,necitafunt,ficut tuconditor eorum, cuicomparata , nee

pulchrafunt, nec bonafuntynecfunt. Scimus hac,gratias tibi, ejrfcientia no/ha fcientia tu& comparataignorantiaeft. Haud fecus notitia fui fubie&a eft

&

contemplationi,quiaexeatanquameprcipuacreaturaadimaginem flmilitudinem Dei coaditagradum facimusad contemplationem. VndeB. Dauid. Mirabilis fattaeHfcientiatuaexme, ideft,confideratio.

rfaim.ij^.

nemei

confortataefty ejrnonpoteroadeam,

Et Cleaiens
tur difciplinam

ALEXANDRiNvsin Poedagogo.

Eft

vt vide- O-M^.'-

omntum pulcberrima acmaximafeipfumneffe, Siquisenim

feipfum norit,Deum cogncfcit. Et S.Bafil.in di&um Moyfis. Attende tibiipfi. ExacJa &d/ligens tui bfius confideratio viam tibipraftruetadcognitioBt ora .j, nem Dei. Jn teipfo enim tanquam mundo quodam difiincJe adornato licet
exiguo contem-lari licebit

eximiam conditorktui &incomparabilemfapien-

tiam

vt ex anima incorporea
Per hac vtique

Deum effeincorporeum
,

nullo circumfcriptum

locojnutfibtlem.&c. Expofitadeindefufiusanima; vi,corporifque ftru-

ctura

fubdit

omnia

licet

imperueftigabilem eius qui te

condit fapientiamcognofcere , adeovt cumpropheta ipfetupoffts dicere.


rabilis

facla

eft

fcientia tua ex me.

\fsittende itaque tibi,

CMivt attendas
inpfcl.

DEO.
Deinde S.B e r n a rd v s infermone quodam. ^uaramusperea faltem qu& faclafunt intelleclum inuifibilium Dei, quafiin ceteris creaturis intelletfa confpicit

anima,

neceffe eft

vt longe amplius

conjpiciat, ejr i

telligat

hoc eft j infeipfa.

multo fubtilius in ea creatura quafacla eft ad imaginem creatoris , Nullus Deo vicinior gradus inter omnes quafubfole habi-

quam anima humana , vt merito propheta dicat ad ipfum. Beatus vir cuius esJ auxilium abs te, afcenfiones in cordefuo diffofuit. Ee posipauca. ibunt, inquit, devirtutein virtutem videbitur Deus Deorum
tant creaturas ,
in sion.

De ceteris rebus nempe diuinis & cceleftibus non


,

attinet dicere, quia eas contemplationi pro-

prie efle fubie&as dubium

noneft.

Caj-vt

ifS

C O N T E

M PLATIO,
T
II.

P V

De Contemplationis j>r&Jlantia& dignitate.


tatcm faris infinuault 'ChriftusDominus,cumMaria;M2gdaIena:ftudiumin audiendis expendendis diuinis fcrmonibus antepo/uit minifterio Marth^ foror s j lcet ex charirate profsdo,dicens. MaRIA optimam partem eltgit, quanenauferetur abea. ExquolocoprobantS,Patrescontem htion f a&ione,8c vitam contemplatiuam actiua efle excellenttorem , vt Baflliusin monafticis conftitut. Auguft.de verbii Domini. Hieron.in Ieremiam. Caflianusincolla.ionibus. Gregoiius inMoralibus.&alii. CertcD. Bafiliusin ApologiaadGefarianos vult con.em f lationem, quodChriftusapudLucamait,efleintranos. Nihtlantem fratres,'mquit ,regnum ccelorum putabitis; quam veram eorum qtd/fnt cognittonem, quam ejrfeticitatem vocant diuinafcnptura. Reg num euim ecelorum intra uos eft.Circa vero internum hominem nthtlalittd quam contemphtio conffit. Ghtorttm emrn hic relinquiturergo centemplationem ejft regnumcal t um. vmbrastanqttam injpeculo quodamvidemus tandema corpcretflo tirreftri arcbetypafecula bimur. Uberatijncorru -tumtfe ejr tmmorta le indutiytlloru S, Grego;ius N;zianzen. inoratione depauperum*more./V<*<7<*r.*r-.#
i

Ontemplationis prarftantiam

& di n

&

Lme. 10.

4*

AXtt.ty. H.inc.j.
G6c.'s.%.'
Baf.epiit.

LUC17.2L

Naziaocca.

&

ccntemplatto pritcUra item aclio:

tlla

hinc ajfurgens,atq infanclafanftorum ;

Chriftum

mentemq, noftramadtdquodtpficognitum eftreuehens.hscvere , ac vitaipjaejr moribu* vimfui eumamoris tcfttficans. Horum vnumqucd^ vna qu*damfalutu viaesJ, trga atquead aliquam omnino beatarumiUarum ,& aternarum marfonum ducontendens
,

hojpitto exctpiens ^officiofeq^colens

Ambr.

*'.
S.

Ambrosivs

in

pfalmum primum.
,

Praftare myftka merahbut

Lue.10.4a.

ttiam ipfi D ominm docet i Euangeliefuo dicens de Marta, quxfedensfccwpedes Domini audiebat verbum tlltut cum Martbacirca miniferium feftinaret,

& quxreretur
,

quodforoream propria circa menftmimfterium nonttt,

CMartha Marlha <JMaria optimampartemfbi elcgit qux non aufeSi qua Chrtfto miniftrabat ad menfarn,non cenferebatur ei qua retur illi* verbunt cupkbat audtre quem operantemftudiofo cogmttonis aterne couferre foterimut? Itatamenvt nec Ulitts operationifdes ,nec huius cognitioni fcut
uaret.
,

Wact.

Maria

defit operatia.

S.Hieron.lib.t. Hierern. Vnaeft, &fola Theorica ,.icontemptatioDei, cui merito emnia iufttfication* merita yniuerfa virtutumftudia poftponutur*
x^dfttua... vitacumcorporedeficit
X

comemplatiua autcm vitahicincipitur,


vtttt

CONTEMPLATIO.
*vt in coj!efi patria poficiatur , quia ameris ignis , qui hic ardtre inchoat

f7 eum
i

ipfum quem amat,vtderit in amore eius amptius ignefcet:

S. Auguftinusin A.ferm.43. Vna fola eji centemplatio Dei ,cuimeritoolermonibusdetemporc. mnia iufiifeationum merita ,vniuerfa virtutum (ludta poftpenuntur ,& illa quidem omnia qu* in Apofti lo Pardo fuiffe prxdiximus ,nofoium bona vti-

&

&

lia,verum etiam magnaatq^ praclara. Sedficut verbigratia ftanni mttalium,


quedalicuius vtilitatis (jr gratia futabaturfit argenti centemplatione
viltjfi-

mum

& rurfum auri comparatienemeritum euanefcit argenti,aurum quomultitudo gemmarum vnius margarit* candorefuperatur : ita

que ipfum gemmarum collatiene contemnitur^ejr ipfarum nihileminus quamuis infignium


illa

omnia merita quamuis nonfolum in prafenti bona ytiliafint , verum atcrnitatis acquirant , tamenfidiuina contempiationis meritis etiam donum
conferantur.vilia, atq^ "xt ita dixerim/vendtbtlia cenfebuntur.

&

Iibro

SGregorius j.moralium,exponens verbaExodi. QuiaMoyfesafcendit, &


deicendit. <j\lons,mc\uix.>esJ ipfa noftra contempla-

'

2t
.

exo. 24 2t.

Dominus in montem
tio in

quam nos afcendimus,vt adea qua vltra infirmttatem nofiramfunt videndafukleuemur. Sedin hanc Dominus defcendit qttia nebis multum profciemibus parum defe aliquidfenfibus nofiris aperit .-fitamen dtct in ille velpa -

rum veialiquidpoteft
noripotesl,

&

qui vnus femper ejr idem permanens intelligtpariliter tamen dfuisfideitbusparticipari dicitur , cum in eiusjubftantia
.

parsnullatenui admittatur*

Capvt
a na:u ra
,

III.

*De Contemplationis proprietatibus.


fita&io intelleftus homini imprimis Apoloj. PRi m a proprietas efV,quodBafilius epiftola congruens. Vnde
S.

142.

^bfurdum ejfe iu-

d:co

quod cumfenfus corforum nofirerum cengruenter


iltum ita
,

froprtjs refictamus

materiis ,mensJoiadproprtaJummoueatur operaiione. Ftenimfenjus rerunt


fenfi.

& mens tnteiligibtltum netionem

<jr cenceptum habet.

Simul
G.c.14.

auxem& boc dtcendum quodnaturalem illam iudicandt vim nebis infeuit , ac


fecit nthiiindigam docJrin* .qutnos condidit Deus.

EtS.G"egor. o&auo
,

m orali um Adcontempiandum creatorem homo conditusfuit, vt eius femper


fftciem qusreret , atq^ infoltditate tlitus ameris habitaret fedextrafeper tno-

bedtentiam mijfus menttsfua locum perdtdtt , quia tenebrofis itineribusjpar-

fus,ab inhabitatione veri lumtnts elengauit. II. Proprieta^ eft,quod fic g.acuitum

donum

Dei.
,

Dev s
3

fiquii ,

dsm tefte

propheta Dauid, tiiuminat tentbras noflras

&. vt loquitur pra

7 10
.

Apoibolus,*///w/ in cordibus nofiris adtUumtnaticnemfcientia claritatis

j.Cor.+e,.

i5 8

CONTEMPLATIO.
vnde
S.

a.

c.

ji

Dei.

Auguftinus Iibro dc fpiritu

& animafupra dixit.

Spirittu

nteditatione atque contemplatione ad


B.f.

Deum

afcendit ,Deus vero reuelatione

j^

atque diuina infiiratione ad eum defcendit.

Quo fenfu &. S. Bernardus in

paruisfermonibusfcripfit , excondefcenfione verbiDeiadhumanam natu-

rampergratiam>& exaltationem bumana natura adipfum verbumper diuinum amoremfatn contemplationem.


III.
G. hom.
i.

Eft.quod hocdonumnulli hominumftatuinegatumflt.vt


loquimire ftudio , inquantumil-

qlocet S. Gregor. in Ezechielem , Videmus , inquit , alios infummis locis


Ecclefia fancJa conftitutosalta de ctxlefitbus

lufirata mens fujficitfupernapatri* fecreta rimart.

^lij vero infancla Ec-

clefiafinu continentur ,

&

dejpetti humanis oculk

videntur ,fid apudfe Japi

vacant , adcceleftia anhelant , atque inquantum praualent, qu& Exempla in vitis Sanctorum exllant fint gaudia aterna confiderant'. fociorum eius vt Egidii, plurima , vt S. Antonii , S. Francifci, Bernardi , qui licet litterarum rudes dono contemplandi excellueenti&fiudijs

&

runt. Etfivero hoc donumnulli ftatui hominumnegatum fit,nulli tamen neque ftatui,neque homini eft ad falutem necefiarium,vt idem
G.hom.
3.

ibidemannotauit. J-)uamdiu,a.k,interproximesvidimus,quafuisvtraque (contemplatio&actio fan<fba) ex donofit gratia , vnanobis in neceffitate eH , altera in voluntatet )uis enim cognofcens Deum adeittt regnum
ingreditur, nifi prius bene operetur
?

Sine contemplatiua ergo vita intrare

peffunt

Sme

acttua

ad cxlefiem patriam , qui bona qua pojfunt operari non negligunt. autem intrare non pojfunt , fi negligunt bona operart qu<t
Eft
,

pojfunt.

IV.
.1. ij.c.2j.

vt qui

dono contemplationis

valent

fuo tempore

fe

a&iones dimittere non negligant. Cum proximorum, idem B. Greg. in moralibus, caufis exterioribus qui apte deferinquit uiant defunt, debent hi quoque , quifiiritalibus donis plenifunt , eorum infirmitatibtts condefcendere ,terrenifque illorum necejfitatibus ,inquantum dea j e xrernas

center valeant charitatis condefcenftoneferuire.

2^ec tadere animum debet,

fifenfus eius contemplationifiiritaliumfemper intentus aliquando dtfien-

fandts rebus minimis quafi mineratus inftecJttur ,quando illud verbum ,per quod conftat omnis creatura, vt prodejfet hominibus ajfttmpta humanitate
voluit paulo minus ab angelts minorari.
fd.hom.14.

Nec tamen minoratur fenfiss


.

cumfic attrahitur , quia tantofubtiltus fuperiora penetrat , quanto humilius Et in Ezehielem, p r0 amore conditoris nec inferiora contemnit
Sicut , inq uit , bonus ordo viuendt ett, vt ab acliua in contemplatiuam ten-

datur: ita plerumque vtiliter a contemplatiua animus


B.ferm.f?.

ad acJittawref?ec7i-

tur , vtper hoc quod contemplatiua mentem accenderit >perfec~lius acJiua te'
neatur,

EtS

Bernar.in Cantica, Hocverae-rcaftacontemplatiohabet,vt

mentem,

CONTEMPLATIO:
mentem quamdiuino
,

m
ejr

igne vebementer fuccenderit ,tanto interdumrepleat

z,elo , dr defiiderio acquirendi Deo ,

qui eumfimiltter di/igant, "vt otium contem


rurfiumpotita

flationis pro ftudto pradtcationis libentifpme intermittat:

votis aliquatenus in bac parte tanto ardentius redeat in idipfum , quantofe


firuttuofiius intermifjfe

meminerit.

Hoc S. Bernardus

fuo exemplo,vt

Jiquetexeius vita8cepiftolisegregiedeclarauit,&anteeumS. Antonius,multique alii anachoretx qui, licet toticontemplationeabfbrpti,folitudinibusdefertisadvrbesconfugerunt, vtEcclefiamfluctan-

tem erigerent,dequibus multain EccIefiafticahiftona.S. Auguftinus tra&atu 7. inloannem codem referc vifionem lacobi Patriarchas de Gen oa afcenfu , defcenfuque angelorum in fcala,8cdicl:um Chrifti ad Nathanaclem de iifdem afcendentibusfic defcendcntibus fuper filium hominis.

2g ,2
'

I,JI

cceleftium V. Eft, Contemplationem etiam erum inuifibilium vt vitxixterna:, angelicorumfpirituum,& Dei Opt. Max.cum myfterio S.Trinitatisinchoariin hac yiza,Prcpterquod, inquit Apoftolus^non deficimus ,nempe in perferendis tribulationibus,w0# contemplantibm no zbisquavidenturfidquanonyidentur. Jgu* enim videntur temporaliafunt quaautemnonvidentur aternafunt. EtChriftusadPatrem. Haceslvita
1

&

Cor. 4,

1*.

l7 J verum Deum quem mififli Iefum cbri/lum. loqaebatur autem de cognitione b Apoftolis in hac vita inchoata. ItadocuitS. Hieronymuslocofupracitato,& B. ProfperlibroprimoH.inc.j. de vita contemplatiua cap. f. & 6.11 eandem in hac vita vt falutaris fi t, ierem.
'

aterna,vt cognofcant tefolum

&

oan

'

"

debere

elle

coniundam cum

affectu voluntatis

cmi dicebat. Noftra autem conuerfatio incoelisesl , 2^o babemus bie manentem ciuitatem ,fid fiuturam inqummus. Vnde S.Beknar.dvs inCantica. Cumduofintbeatacontemplationisexcef
fits,in inte/ieffu

iungebat illi nempeafF-clu. Et,


p^jj

quem

& alter in affeclu-.vnus in lumine & alter infirucre: H " vnusincogitatiene,rjralter in deuotione pius fiane affeclut & petlus amore 49 calens, crfanclA deuotionis infinfo etiam & vebementisfpiritus rep/etus zevnm
-

y 1o
'

br 3 '4-

'

nenplane aliunde, quame cella yinaria reportantur.


fiue

3.

eandemcontem-

intellectjmfiueafreihim fpedtes non efleceraslimitibascircumfciiptam,fedinaliisatquealiise(reperfecl;iorem,vtidem S.Bernardusfcftenditineadem Cantica. Richarduslibroquintode

placionem

1 *1

<"*.
F- 1
*- 2 -

contemplatione aflignat St cr/'plicem modum quo in contemplatio ne,aliquis perficiatur, nempe mcntis vel dihtione, vel fubleuatione vel alienatipne. <JMentis di/atatio efi , inq uit quando animiacies latius expanditur ejr vehementius acuitur , modum tamen humana induCMentis fiub.euatie eft , quando intelfiria nuUatenus fiu^ergreditur
,

ligcnti

/6a

CONTEMPLATIO.
,

ligentU viuacius diuinitusirradiata

humana induftrU metas tranfcendit, nec tamen in mentis ahenatienem tranftt , ita vt ejrjuprafefit quod rideat, tarnen ab ajfuetis penitus non recedat.'JMentis alienatioeft.quando (>rafen-

&

tium memoria mentiexcidit in peregrihum quendam , ejr humana induimum animi (iatum diuinx operationis transfiguratione tranfit. Hos tres ftrU
contemplationis modos experiuntur , qui adfummam eiufmodt gratia areem

&

fubleuari merentur.\.

deniquequantacunque contemplationisperfe-

hac vita contingat,tamene{Teimperfecl:am,(iconfe<ftio faturcumcontemplationefuturainalteravita. IdclareteftaturApoftolus,quilicecadfa[ligiumcontemplationisperueniiTet,in ipfumqi


in
i.Cor.12.*
i.Otsr.ij.9-

homini

tertium cce',um raptus fuiflet, tamen itafcripfit in priore epiftolaad Corimhios, Ex parte cognofcimus ,& ex partepropbetamiu cumautem "vefient qusdperfeium eft y euacuabitur\quodex parte eft. Vtdemus nuncperjpeculum in anigmate 3 tunc autemfacie adfaciem, T^unc cognofce exparte , tunc
.

Phil.}i$.
,5-

autem cognofcam,ficut

& cognitus furn.

Et ad Philippcnfes

Fratres.ega

me nsn arbitror comprebendiJ/e.Zk. deinde fubiungit.


y

<Ouicunque ergoperfe

Vt.lia.

clifumus boc fenitamus. In qux di&aitafcribit B.Piofperloco cir. Si confideramus Apoftolt Paulifermonem,quo inter eamfcientiam,qu bic e/i eam ^qustbifutura eft dtfcriminans , Exparte fcimus tjr expartepropbeta,

&

mus\ contemplationem dtuinam,qua in bac vita eft illtfutura conferre necpof fumus nec debemus quando idem Apoftolus adtungat, ejr dicat, Cum auttm venerit quodperfecJum efi, in illa vitajignficans tunc euacuabitur , quod ex
, ,
,

>

parte e/i: acfic quodmodo expartefentimus, tunc adillamplenitudinem ctittemplationis dtuinaperducliiam perfecJe videbimus*
,

A P V T

IV.
-velfm&ihus.

*De contemplationis

effeflis

vhl lo. m.

Matt. 17.4.

G.hoa.

1+.

fru&us Contemplationis eft , quod eximia voluptate fpirituali2nimumperfundat,quietumque &tranquillum efficiac Vnde contemplator quidam dicebat. guis dabit mibi tennasficut cslumba ejr volabo , nempe per contemplationem, &requt(fcam. Quiete vero potitus exclamabat. guammagnamultitudo dulcedinis tua qua abfcondftitimentibus te.Ex. Apoftolus PecruscuminmonteThaborcontemplatione transfigurati Chrifti fruitus eflet , tanta vo'uptate exiLit,vt diceret ad lef um. Dominebonum eftnos bicejfe. Contenplatiua vita, inquitS. Gregor. \K\Ez.zc\i\z\zm,amabilisvaldedulcedoeft,quafuperfemetipfzm animam rapit,cceleftia aperit , terrena autem debere ejfe contemptui
,

PRimvs

oftendit

CONTEMPLATIO.
oftendir.Jpiritaliamentis oculis patefacit,corpora/ia abftondit.

,&

fafuauilTirno

fomno comparatur,
e/l ,

indiuinisfcripturis,

Qua de cau- !d,,lb

'

vtidemG:e

'

"

inmoralibusanotauit: Sciendu
fttus ,

^t^quiainScrtpturafacraft^ra-.cfo-

dcrmto cor meumvigi/at,quiayide/icetfane7amens,quofe dflrepitu tempora/u concu- c*m. 5. pifcentu eomprtmit, eoveriusintemacognofiit, &tanto a/acrtm adintima vigt/at , qnantofe ab extcriort inquietudine occultat. Gen.2.n. guod bene
per Iaccb inittneredormientemfguratur^quiadcaputlapidempofuit.&cbdormtuit^d terrafcalam cce/o inharentem , innixumfcaU Beumjfcendentes quoq,
ejr

, a/iquardo torporneg/igentia,aUquandoveroexprimtturcalcatisterrenisdefiderijsquies vtu ,ficut Sponft voce in Canticis canticorum dtcitur. Ego

tribus modis accipitur.

A/tqttando emmfomno mors carr.is

&

de-

fcendentes angelos vidit. In itinere quippe dormire, eflmhocprafentis


tranfitu

d rerum temporalium amore

viu

quiefcere.

Angelos

& dsftcendentes cernere


qutppehumam cordx

-\ero

afcendentes

e/l ciiiesfupernapatriacontemplari.

II. FiucT:us, eft quod rerum terrenarum amorem conuertat in amoremccaeftmm. Vnde<demSan&us exponens veiba illalob Su-

p e rhocexpau.tcormeum&motumeil:delocofuo,itafcribiu
efl delettatio

aimtrationefummorumfefeab infimis fufcttatuse/etuuit, vtnul/a iamei^ifqu* ernafunt Itbeant, defbeRis tranjeunttbitsfo/a quxpcrmanent requirat. III. Eft quod beneGcio contemplationis breuifnma nobis pare-

dtuina a/biratio-V* ne tangttur /ocus noftri cordisfit amor atcrnitatis . Corftderatione igitur atcrna patru de /ocofuo animmmouetur, quiadere/clis irfmis in fupernis cogitattombus ponttur Pruis enim qua e/fent aterna nefciebat, in' prafentusm ddecjan^e torpuerat ,ftmulque tpfe trarfiens amore tranfeuntia tentbat. Sed poflquam >qu* ejfentterna cognouit poflquam fuperna lucis radios raptim contemplando conttgit ,
.

viu pr&fintis ,fted cum

LocusGiSm^

&

ad vit* fpiruuahs perfsdionem, quod tot Sandorum cxemplis,maxime anachoretarum oftenditur, quotquotin contemplatione excelluerunt , de quibus ita Ioquitur fummus contemplator nofter Gregor.us. gutjuntin SancJa G Ecclefia tha/ami,
tur v.a

panamdeputet

ntfteorum cordaan qmbtts antm.peramorem/ponfo tnufbt/tiunguntur, vteius defdcrtomens ardeat ,nulla tam qua inmundofunt concmiftat,prafentis viu /onoitudtnem
,

'

inE

"

extre fefltnet ,

& amsru amp/exu inca/eflisjh nfi%ifi ne reeft

rt/tsfittpfafa/usfutcorports^qutatransfix.
Canttsts diatur,

vu/nere amoris.

Vu/nerata cbaritate egojum.

*'* Vnde&in

IV.Eft,

i6t

CONTEMPLATIO.
&

IV. Eft, quod mirifice iuuct ad mortificandas omnes-animi corporisperturbationes, totumq; veterem hominem renouandum,
B.fi

vtbene aduertit aliusefummis contemplatoribus S.Bernardus infua


Cantica. Excedente anima,ak,etftnon vita,certe vitafenfu,necejfeeftetiam,

vt nec vita tentatiofentiatur.guis dabit mihi pennasficut columba ,&volabo,ejr requiefcam? Vtinam hac ntorte egofrequentercadam , vt euadam laqueos mortis, vt nonfentiam vita luxuriantis mortifera blandimenta, vt nen impatien obftupefcam adfenfum Ubtdinis, ad aftum auaritu, adtracundia tiaftimulos ,adangeresfelicitudinum,ejr moleftias curarum. Meriatur anhna

&

Edfcrm

J7-

mea morte iuflorum,vt nuUaillam iHaqueetfraus nuBaebleclet iniquitas Bona mors,qu vitam non aufert,fed transfert in melitts. v. Fru&usfitzelusanimarumquem, idemS.Pateralibiobferuacafla contemplatio habet y vt mentem.quaw dtnino iuit. Hec __r</,inquit,
,

&

gne vehementer fuccenderit , tante interdum repleat zelo dr deftderio acquirendi Deo , qui eumftmiliter diligant, vt etiam contempUtionis p roftudtopr& dicationii Ubentiffime intermittat.

Capvt
_D<f Impedimentis
i

V.

Contempiationif.

C
Pialm.)7.

Bermardvs

^'dimentaenumerathis verbis,
_,

fermone^. deafTumptione B,V. Maria: tria imoe TR I A funt , qua oculum intelligentU
'

confundunt , atquea contemplationeveriluminisexcluduntxcnebra Jctlicet


peccaterum r . t
,
,

recordatio eorundempeccatorum cura terrencrum acluum. Pri .

Pfkli 101.10.

-. / i r i l 1 t motuomorbo turbatum fepiaogsbat propheta ,cum dxceret .Dereltqutt rxe nrtus mea fjr lumen oculorum meorum tjr i/fum non eft mecum. Cum enim lu ceiuftitUde[iituimur,nilaltud quampeccatorum noflrerum tenebras inuenimus. Uemfecundofegrauarifentiebat cum dicebat, Conuerfus fum in arum, ,

na mea dum

cenfigiturjpiva , peccatorumfcdicet recordatio

Tertio accupari

feconqueritur , cum d/cif. J>)uia cinerem tanquaufanem maxducabam , ci* nerem fciltcet aiiienispro pane centemplationis\ Jguicunque ergo mentisccucontemplationi vultistendere, profeclo necejfe esl r vt eumprtus ab hec tripltci impedtmento [iudeat purgare. J^Jfod fiquis facere conundat ,nouerit contratripUcem morbum, triplex queque forc remedium. Kam

lum dtuina

primus quidem per confeffionem y Jecur,dnsper orationem , tertius curaturfer


IV.&V
Bfc1.z3.in

f*f<C.f

Idem

.....

,.

alibiduoalia

comm-mo-a lm^edim.nta,
-

ne npeco-porii
ait_

iruialecudineav8_irruen.m:-i plnmafautum cooiam, In hocarcanurr;,,

CONTEMPLATIO.
art,

1*5

&in h-cfaniJuariumDei,

contemjlationis{ciiicet>j'quem forteve-

flrum atiqua horafic rapi

&fic abfcondi contigerit ,vt minime auocet,autper~

turbet,velfenfus egens (\t in xgto)vetcurapungens , velcul; a mordens , ve'

ea certe qua dtflicilius ameuentur irruentium imaginum corpvrearumphan,

tajmatapoterit quidemhie,cumadnosredierit,gtoriart,&dtcere. Intrvduxtt

C.fcs.13,

me rexincubtculum fuum, Vc.de Ioannes Caflianus collatione decim non femel monet, vt quates orantes votumusinueniri, talesfimusan*

te tempus orandi , neceffe enim ejfe mentem in temporejitppticattontsjua defta

tu prtjenti formari.

Cum enimfi mensadfludtum orationis erexent ,ait S. r egoausiomorahum, earumrerum tmagines reuerberata}atitur ,quiG
bns libenter prius otiofa premebatur.

c '' 7

'

S e x t v m impedimentum profertS. Thomas in altera fumma; Theologica? parte , vehementiam paffionum. Duojunt, inquit, qux impediunt aclum contemplationis. Vehementia pajftonum , per quam abftrahttur tntentioanimaab intelttgibitibus\adjenfibil(a f &tumultustxterioret

T.22.qiSo.ai%

occupattonum,

A P V T

VI.
'

De Q^Cedi/s quibus adperfeflionem Contempiationis rueniatur.

T) K m vm rhedium affignat Ioan.


1

Caffianus his verbis.

guifquead^r

Ccl
3"

^*

Theoreticen voluerit peruenire,necejfeeli,vt ommjiudio atquevirtute a.

itualemprimumfcicntiam confeetuatur , &c H<tc autem ailuatuperftftto duplici rationefubjiftit. Nam prtmtu eius modus eji vt omnium natura vt,

uorum,& curationisratic cegnofeatur. Secundus.vtitadjcernaturordcvtrtutum earum%perfecJione mens noftraformetur , vt tUis non iam velut coa,

cla
,

delciletur at^pafiatur,

&quafiviotento imperiofubieclafamuleturfedtanquamnaturalitono arduannllam at^ anguftam viam cum obleciatto-

&

neconfiendat.
II.

^JEDivMtradit
vtdebunt.

dis,imm6

Chris t vs ipfe,dum air.


Confentit B, Prima, inquit,

Clemens Alexandrinus puriratem corBeatt mundocorde,

rl

Deum

quoniam
efi

ipfi

-L

'

Be r n ard vslibro quimo.deCcn-

Biunfinc

fideratione.
xJMaieflatts
,

&

hac requirtt cor purgatum

maxima , vtd
,

contemplatio
vitijs

admtratt

tiberum atque exone-

r*tum

peceatis factle

ad fuperna

Itquaa moruias ftupore

&

tnterdum quoque %el per *ecfiafi fufienfum teneat admtrantem, Et in


leuet

C^ntica

,6 4
IJ.-fcrni.62.

CONTEMPLATIO,
reuerberata ftdgore.

Cxaxicz.PUceat neceffe efi facies, quxin DeicUritatemintenderepotefi,Neq. enim id*oJfet,nificlara ipfa quoq^ ejfet &pura, vtiq trawformata in eandem, 7 quam conjpicit claritatis imagmem,altoquin ipfa dffi >ul>ti*dinc refiliret infolito

Ergocumnura purarmntuen potutrit veritatem,

tuncfaciem ipfiusjbonfus vidcre ct/pit.


Vi

" C0 * C

'

I!1,

p.8.

MediumpropoairS, ^ofper.idq multiplex. Fita,mquk y


co

contempUtiux feilator aiconditorem fuu>n


1

de t!i:tminandus accedatjpfi

ContempUnd) atq^tnfatiablner oerf-nendov >yU nter inferttiat ,tpfum iuriter concuptfat,prx amo re eius omnta qu b tand po iefi. tnertt nftiiat, omnes
cogitattones ftas ac totamjpem ex illitts dfleclationefufiendat. luterarum di-

uinarumfacris meddationibtts vacet, inhisfediutmtm dluminatus obleciet,


ibtfe

totum veUt infieculo quodam refulgsnle confideret , quodinfeprauum


,

deprehenderit corrigat q lodreSium ejl teneat. quod deforme componat, quod pulchrum excoUt, qnodfanttmferuet , quodinfrmum , affidua leclione corro
boret ,ejrc
.

Etcur?. hxC

& bisjimiliaconte^i

atifta
y

vitx de/iderto affeclusim-

pleuerit\nonfehic iam exparte


,

omni perfeclttm fedperficiendum in tllabeata

vita.quxfuturaeft immobiltter creda: , at% adeandemfe, vbi D etfitbfiantiG.homi8.

am reuelata facie videre pofpt.extendat Medium eftS. Gregorii in Ezcchieiem, nempe iy

confideratiovits San&orunn Nonfolum, inquiens, alta Sanftx Ecclefixmembra qux prominent Jbabent contemplaiionisgratia ,fedplerunitfehoc dmttm ettam ilia membrapercipiunt qux etfiper deffderium adfitmmaemicant,tamen ad,

huc per officium inimis iacent. Et paulo poft, Sicin contemplationem noJlram multa cogitationibus circumeundo proficimus ,ficut exempU bonorum fxpe quxrimm , vt in moribus proficiamtts Nam cum iam cogitat anirntts ad
.

melioratranfire, quicquidmelius de alijs audire poffel exqttirit , nunchuius,


rfal.26.ft.

Fnde rjr eleclus quidam qui in expanfo rtuo SancixEcclefixper vnitterfummundummentis eculos miferat ,bonorum vttam ad imitationem rcquirens d cebat. Ctrcuibo , fjrimrnolabo intabernaaJo Det hofiiam itthilationis Ecce vt immolaret ittbdationis hoftiam ct*cuibati qvia nifi antmam huc tlUcq^ad bonorum vttam exquirendam mttteret ipfe ytt^ ad iubdationis fitcrtfictum non perueniret. Cum vero fancti viri intra Ecclefiam ad loca Jitmma pcrdicuntur, eorum vita quafi inficculoponitur\vt cuncli videant bona qux debeant tmitari. Exemplum huius medii hibemus in S. AntokiO, qui vt ad perfedio, .

nmc alteritis fkncli vitam venttlat.

nem vicascontemplatiua: St anachoretica: breui perueniret adhuc ado cf;ens omnium eremicarum.quos laude aliqua virturispraftare
,

audierat ,cellas obibat,&inflar apiculaeprudectimm-K variarum virSur.tom.i..

tutum rofcida mella collio-ebat, vt coinmemorat S Ailiauafius ... .1,. mtuumvitasiuius,


.

fut>

V,Me-

C O

N T

P L A

O.
,

*&J
'

V. Medium fuggeric S. Bafilius in Conftitutionibus monafticis idque monachis congruens ki hxc verba. ^uodfimauis Mariam CMagdalcnam imitari quxjpreto ccrperis cbfequio althts adrerum dtuinarum cotemtlationem afcendit Jegitime,& vtpar efi,vere negotium traciato, cor^oris cttcbfonioram abitcito , agricolationem d<ferite , apparatus etlam epttlarttm
,

cap

&

rum ajpernator, ejr adDominiptdes afftdeto,


duntur.potiorefi dogmatum

&

qttx ille dtcat auJcultato,vt arijs

cahcr um diuimtatu particepsefficiare .Siquidem ejficiis


Cbrtfii contemplatio.

.qtta corport

mipen-

btti quoque in animofuertt Chrtjliarcanis ibi rem deferes familiarem tuam ejr vacuus ab emmjoltcittidtne dega cerporis propry etiam obliuifcere atquehocmodo in contemplatiombus verfarts fami:

Et icerum. Proindef ttbi dr adpedes ittitts afftderis totam

liaritts

eum eo celloqutpoierts, vt t^Mariam ita imitere, ejrfupremx glortxfru

tfum confeqttare. V l.Medium,contempIationifemperiunge->dum,tradit S.Bera rd v s m Cantica,r:empe Orationem. Si quts nofir um.2.v:,tntegre ejrE.C n perfetfe iuxta verbttmJapientU corfuum tradat ad vigdandu dtluculo ad Dominum,quifcit ittum ejr in conjpetfualttjfimi depreceturfimulfa votis omnibus ftudcatJecundum ifaiam prophetamparare vias Domtni retfasjacereje} ,

$7.

mitas Deijui, cui cuprophetafit dicere. Ocult mci femper adDominti. t. Jguia

prouidebam Dominumin conjpetfu meofemper,nonnebicaccipietbeneditfionem a Domino ejr mifericordtam a Deofaltttartfuo Vtfitabiturprcfetfejreq.ienter necvnquam ignorabit tempus vifitattomsfux quantumltbet is qui
, ? , ,

tnjpiritu vtfitat, clandefiinus veniat tjrjurtiuus

vtpote verecundtss amator.


R.p.i.c.7*.

IdemtradicRichardus in Beniamin minore. Stne tripltcifiudto ad huius-, i n qui cognitionis celfitudinem non perducimur. Per fludtum operis perfiu dtum medttaiionis ,perfiudium orattonii. CAlultaenim experimur eperando,
,

imdta inucnimusinueftigando, mt/Ifaextorquem/ti orando. Jnnumerafiquidem,qua necpcrexperientiam operis ,necper inucftigationem rationis tnuenire valemus ,per importunitatemorationisedocerimeremur.

V D E V.Coguitio Dei. Oratio. n'PANARio


1

V. lttufiones

fpirituales*

CORRECTIO.
C
Orrectio n
A P V T

Qjtjdnomine Correciionu intelligatus.


"jirtutis Affiofit.
i s

& cuius

'charitareprofe&am

nomine geieratim intelJigimus,quamuis ex admoauionem de ca-eado errato,vellapfu commiilo 5

i6

C O R R E C T

O,
,

commiflbifiueleniorcm^qujepropriedickuradraonitio&corredioj
fiue feueriorem , qua; dicitur correptio , reprehenfio , obiurgatio
in-

A.fwm.K.

Tale difcrimen notauit S.rluguftinusdevobisDominiin verbis corripiendi & corrig6ndi.D<?<vw0*,inquit, amando corripere, non
crepatio.

nocendi auidttate ,fedfludto corrigendi, intelligenseorre^ionem quam fequitur emendatio. Et S .Gregorius in voci bus arguendi cornpien-

&

G.inpfal.pam-

Aug mff.37.

dAxxponens\et;bai\hp&ltni } Domi#eaeifurore tuoarguatme ,nequein iratuacorripias me.Sicut maior,inquit,esffurorquam ira ita argueremaius efl quam corripere. Tefte B.K^4uguftmo biomnes qui aon pofuerunt fibi fundamentum chrtftumm furore arguuntur, quiaaterno igne cruciantur. guiautem eidem fundamento fuperpofuerunt lignum ,fnum ^fiipulam ,in
,
,

iracorrtpinntur, quiaigne purgati ad beatitudinit requiemdeducuntur.


Th.tj.q.na.1-

*Th

5'

if-'

c Correct.io.aucr.oreS. Thoma Aquinate in fummaTheologt3 "*3 **5 ' q u d indicauit Doramus apud Matthxum ^ 10 dicens. Sipeccauerit in tefratertum cempe tllum. Nam voce fratris infmuatefle corripienddm ex caiitate fraterna, Sic Apoftolusagensde
f-L-

ca > eu ^

a<

homine inobe
A.c.16.

liente. Noltte,2\t,quafiinimicumexiftimare ,/edcorripite

vifratrem. VndeS. Ambiof inlib.3.deofHciisarbitraturinter amicos quoque.quimaximeinterfecharitate deuincli funt,laadabilemefle

correpuonem Sunt enim xnqmt.bona correptiones ,& plerunque meltores quam tacita amtcttia. Etfiladtfeputat amicus,tu tamen corript. &c. Ae de
Deoipfols^imusinProuerbiisSilomonis.
ripit
,

^uem

ddigit

Dominus cor-

&

qua(tl'ater tnfilio complacetfibi.


,

fraterna
laoii
i.ioan.3 17.

Deinde quid eft aliudcorrectio eleemofyna fpintualis, quam proximi in peccatum quam
?

fatis

iubleuamus miferiam at eleemoiynamefle ationem charitatis, >ui babuerit fubftantiam huius declarauit S. loannes his verbij.

clauferit vifcera muadt ejr viderit fratrem fuum necejfitatem patientem , fua abeo quemodo charitas Dti manet in illo. Qua de caufa haud ecus qua eleemofyna , poteft efle etiam a&io virtutis mifericot dix, iuxta iiiud
1
r

&

,.
:

pfa[m],Corripietmeiuflusinmifiricordia(jrincrepabitme:ohumaHtempeccatoris

non impinguet caput meum. In qua; verba ita S.Chryfoft. Jj)uod pfalmifta dtctt efjfe huiufmodi. Eorum qut adgratiam loquuntur prepter damnum rtus nunquamfuertmpartkeps ,eos autem elegerim .quifunt acres
vebementes

& corrigunt ,quipeccatum aperiunt

&

qut reprehendunt

hocemm

maxime mifirtcordtt ejr clementia medert vulneribus. Et tdeo dtxit


quiftnam. OWeliora funt vulnera dtltgentis fluamfran^

dulenta ofiula odtentis.

Capvt

CORRECTia
Capvi
Le? e diuinacorrecltonem
II.
ejp necejptriam.

iT

'Orrectiqnem

diuina

legceuemandatam

patefecit Spirkus *

^^
1

'fanchisprimumin Iiterisfacris, vtin Leuitico. Nonoderisfratrem tuum in cordetuo,fedpubliceargue eum, nehabeazjuperillo peccatum. Et in
ddiget te, Ecapud EccleiiaSalomonisProuerbiis. Arguefapientem cum. Corripe amicum neforte nen intellexent ejr d;cat. Non feci aut lri fifecerityi/e iterum addatfacere. Corripeproximum nefprte non dtxerit:
, ,
,
:

&

Pi:au -9-

&

fidixerit ,ne forte

iteret.

Corripe animam ,fepe enimfit commijfto.

Corripe

Eccli

proximum antequamcommineris. EcChriitusDominusapud M2tthx ipfumfo u m Si peccauerit in tefrater tutts vade ejr corripe eum inter te
.

i 9 .ij. Matth.1s.15.

&

lumfiteaudteritjucratuserisfiatremtuum. Et ApoftolusadThelTalonicenfcs. Corrtpite inquietos ,confilamini pufillanimes


.

'-Theffj

'4-

t ad Timotheum.

j.Tim.Vit
uj.

Teccantescoramomntbusargue. Etiterum. Pradicaverbum,infla cpportu-

ne importuneargue,obJecra,increpainomnipatientiadr docJrina. EcadTi- T.


tua\./ncrepai^os(CretctiCes)dure,vtJanifintinfde.

Secvndo
uiticumait.
nus inqutt.
foium.

patefecitinveterumPatrum
Vis fcire ,quia

Origenes inLeconfentiant hac Euangelicis praceptis ? DomrT


libris.

Si videris fratrem

tuum peccare argue eum inter tegr ipftm


,

S. BafiliusinMoralibus/umma f cap.t, interaliadiuinaprarcepta ponice:nm,quodnonoporcecfilere,dumpeccantesvides,idquecontirmatex B.Luca, vbi Dominusait. Sipeceauerittnicfratertuusjncrepa ipfttm. E:ex ApoftoloadEphefios. Noltte commttnicare opertbusinfrucluoftstexebrarumjmoetiamredarguite , SrHierorAmusinvc-bapfalmi. Corripie:meiuitusinmiiericordia,&c.nonco"rigentemconfertme-

Luc.

7.7,

Eph-s-n-

Pfai;i4c.?.

dico ,qtti ft videas in corpore carnes


'

putrid.ts, ejr dicat

quid admepertinet*

Hicr inI

'

fallB'

fcia&jnqail quia crudelts cft.S.Chv\'ioi\.hom. 60. inMatthazum. Sinobis

non eftfatv ad jalutem quod virtuofe viuamus ,fdoportet aliorum falutem re tvfa dfiderarecum neq nos reSfe viuamtis, neque altos hurtemur quidre;
,

Chryfoftom.

JpondebtmmfqHtnobisjpesfaiuiis reltquaerittEz

lib. j.contra

vicuperato-

re, vite monaftica:. Ittdsx pari &fere eadem ddigentia noflramrejr proxi. merum noftrorufalutem requirit d mbis tdctrco Paultis quotj^ femper vbt^,
:

&

monet finguios non qua.fuafunt quarere .Jrdqproximoru


,

tdeo in Corinthios

inaeh'tur vehemeter ,quodnulld cura habuerint eim qutin grauijfimu crhic


fornicois intiderat ,fedmagistius vuinus tut/ndd,obiuratii^ contempfirtnt

Galaiis

16S
G*l. 6.

C O R R E C T
,

O:
Theffalonicenfibus

Calatls quo%

eaiemficnbens aiebat. Tratres,&(ipr*oecupdtiiifiterithomo in


vos quifiirituales
eftis

aliquo deltito

eiufmodi corrigite.

item eadem

monitaedebal ,dicexs: ltaa exhortaminiinuicem fftcut ejrfacitis. ;

ItemtL. Corripite indifiiplinatos , confulaminipufillanimes,fuftinete infirmos.

Ne quis enim diceret.quidmea intereft etiam altorum ctirarefialutem $ quiperit .pereat ,& quifieruatur,feruetur nihtlhorum pertinet adme mei tantum
,
,

ipfius curam habere mihi imperatum eft.

Ne quis ,inquam

ifladiceret

imma-

nem hanc ejrprorfus inhumanamcogitationem iugulans, legibus i/iisillamficommoiorum negligere , vt proximoru pfit quibmplurima iuberet noftrorum
.

A.fer. H.i6.

faluticonfideremus,&c.

multa

S.

Auguftinusde verbis Domm\.Sipecca-

uentintefratertum ,corripeillum interteejr ipfumfiolum. Sineglexeris.peior

iniuriamfaciedo graui fiipfum vulnere percujftt. contemnis? Ju enim yidesperire ejr negltgi;?Peior es taTu vulnusfratris tui
es. Ille

iniuriamfecit,

&

G.lib.

*.cp

ji.

cendo.quarn ille conuicianio. S.G.egoriusadFelicem EpifcopumSicilia?. Saluatortnterceteradepeccanteinfefratreprffcipiendoait. Sipeccaueritinte

exiniunfrater tuus,corripe eum Innocentius III. inCapkulam, in fipeccantcm occulte ct.o. Extra de ha^reticis. Aliudefi, inquit fratrem

Cum

t. do Pocnu.

compere qnoi qtvfque tcnetur ejfiiere fecunium regulam Euangelicam, ej-c. aliudfatremfunm delinquentcmmamfifle reprehendereDei, Pvatio naturalis quoque,quae,te'le Tertulliano.efl^^skw nroximo, fiue in falute corporis/iue animi qux nobilio cft, jji&j^yj

w
,

Eccli.13 '9-

procuranda commodemus. Omneenim animrJ, inquit Sapiens ddtgit omnis homo proximumfibi. Ezkerum.Matdauit{De\is)vtbiJic fimile r
,

&

Ib

'

[1

Macr 7. iz. Tob+.!.

nkutq deproxiwofko non modo lege diuina fbd etism naturali. qualis eft & ilta <- Kriffci Omniaqmcun^vultis,vtfaciantvobishomines,&vosfafepenuuieroprodefie pofTumusproximo, citeillis. Atquicorrigendo corrigere. Quare nec Gsntiles rationem fecuti ergo tenemur eum hancdoclrinam ignararunt. Plauu verbafunt m Trinammo.
,

Sedtuexamiciscertismihicertijftmus,
Si quidmefcisfcciffe tnfctie.aut mprobe,

Siidnon accufis ,tu tpfi biurgan ius es. Prouerbiis hxferuntur fentenS E N e c a quoque Philofophi in
tiar.

\^{mici vitiafiferas , facis tua. Cum his conuerfare qui te corriganu Secreto admone amicos , palam lauda. Vitia
,

tranfmittit aipofteros, quiprafientibm culvis ignofiit. Bonir nocet ,qui

maln

parcit.

Capvt

R A T

R N
III.

JL

a69

A P V T

*De multiplicifrutfucorreffionis.

NEq^v'

e reticuit Spiruus ian<ftus multiplicem

fru&um

fratemac

correclionis.

Pmmvs eft,quodia:pehominemel<-HopeccatoCum quibusconueniunt& llla

rumextrahat

cantverbaChrifti.

& ad meliorem frugem reducat. Idnon obfcure indiSi peccauerit in tefrattr tuus,vade & corripeiflum.&c. MattlJ

fiteaudterit ,lucratuseris fratremtuum.

conuerterit quis Apoftoli Iacobi. Si quisex vobis errauerita vtritate, tum ,fc:re debet, quoniam quicouerttfeceritpeccatorem ab errore viafua,faluabtt animam eiusa morte ,ejr opertet mmltttudinempeccatorum. Vnde S.

&

Ucs.19.

A.fcrm.16.

AvGVSTiNvsde verbis Domini.

Sitettle,inquit,inquempeceafii,cor-

ripuerit inter te ejr ipfumfolum , (fr audierts tllum , lucratus efi te.
:

J%uidtil t

lueratus eft te,nifiquiaperieras finon lucraretur te namfinonperieras , qmt-

modo te htcrattu efo Nemo ergo contemnat quandopeccat infratrem. K^fit emm quodam loco Apojlolus. Sicpeccantes infratres ejr percutientes confcientiameorum infirmam,inChriftumpeccatis ,tdeo ,quiamtmbra Chrifiiomttes
,

x.

cor. $..

faehfumus.

Alter fru&us eft , quod correctionis beneficio peccator in agnitionempeccativeniat,& indead pcenitentiamadducatur. quemobfcruauitfapiens,dumait. Corripe amicum, neforte noninteSexerit,ejrdicat.non feci: autfifecerit, neiterum addatfacere,

icd.19.13.

Vnde S,Avgvstinvs

AtaP

S<

libro

de correptione
:

& graiia.

propterea corripiendus es,


vitia demonfirari
crs

^uicunque^ ait , corriptnon vis, etiam quia corrtpi non vis. Non vis enim tibitua
tibi vtilts dolor
,

non vis vtferiantur , fatque


,

quomedi-

m qutras.non vis tibi tu ipfe ofiendi,vt cum deformem te yides ,reformatore


ne in illa remaneas fccditate.

defideres ,eique fupplices


eJi,

Tuum qutppe vitium


quafilaudan-

quodmalus es

& matus vttium,

corripinolle, quiamalus es,

da,yelindfferenter habendafint vitia , vt neque laudentur,neque rituperentur.attt vero nihtl agat timor correpti hominis
,

vclpudor veldolor. Ec pnulo

poft.

Hacefi correptionis vtilitas qua nunc maior, nunc minorpro peccato-

rum dtuerfitattfalubriter adhibetur^jr t UT>c eftfalubris\quandofitpemus medicus rejpteit. Non enim altquid profictt ,nifi'cumfatit, vtpeccatifut quemque
pteniteat.

Fructuseft quod plurium benefiriorum tam (piriialium, temporalium capaces fe reddant ipfi coi-redores iuxta il quam
III.
, ,

p r ou.

24.24:

lud Salomonis.

gui

dtcunt jmpto

tufius es

maledtcent

eis populi,

dete-

CORRECTIO
V.
eft
,

ejr

deteftabuntur eos tribus. Jjtuiarguuttteum laudabuntur.&fuper ipfit ye-

nietbeneditlio.
I
Prou.9..
Ib.jf.i3-

quod corre&io ipfum corre&um fiepe reddat chariorem


apudeum magis^uam ille quiper lin -

corredorijiuxtaillud fapientis.Argueftpientem,tjr diliget te. Et. )ui corripit hominem.gratiampoftea inueniet


decipit.

gUA blandimenta V. eft,quod vtilitas,fi non in correctum,ialtem m alios redundet/e-

cundum illud Apoftoli. Peccantes ceram omnibus argue


i.TinM.i.
Chr.hom.15.
,

vt ejr ceteritimo-

rembabeant. InquasverbaChryfoftomus. )uidergo! nonne maiusfcandalumfacit coram omnibus arguereminime id quidem magis enimfcandali-

zantur ,fpeccata non ignorantes nullum inferri videant cruciatum, Sicnt enimfiimpunepeccetur,pltirimi delinquunt jtajipeccata puniantur , complures virtutifiudent. Ita ejr Deusfeciffedeprehenditur.

A.e.?.

Luc.11.41.

Auguftini ,quod correctio ex caritate profectanon fit aliud, quam lpiritualis qusedam eleemofyna, quam dubium non eft prodeffe. <^fdomnia j.nquitin Enchiridio ad Laurentium, qusvtilimijericordia fiunt,valet quodDominus ait. Date eleemofynam, ejr ecce omnia rr.mida /fffft ygbis.Nenfolum autem quidatefurienticibum,fttienttpotum nudo veI.

eft

Jiimentum, &c. verum etiam ejr qui dat veniam peccanti ekemofynam dat,
,

ejr quiemendat verbere,

in quempoteftas datur , vel coercet aliqua difcipltna,


,

& tamenpeccatum
litur vtilttati,

eius, que ab illo Ufm eft aut offenfm dimittit ex corde, vel dimittatur , non folum quod dimittit at% orat , verum etiam in eo prat , vt ei

tjuodcerripit atq^aliqua emendatoriaparnaplecJit fleemejynam dat,quiami-

fericordiampreftat. Multa enim bonapraftantur inuitis,quando eorum conjit-

non voluntati.

A P V T

IV,

QmdnonVrdatis(olis welSenioribus fedomnibus \>ror~


fushominibus incumbat neceflta* corrigendialws,fidebit& circumftanfui adfint.

]>RiMoiIludcertum cVindubitatumeft,omnibusPrarlatis,&M3giftraribus arque polkicis atque Ecclefirsfticis,

& quotquotaliquod
,

impe ium inalioshabent,(vtparentesinfrlios,Iudimagiftri&paxfagogi in diftipulos^non folum lege diuina generali , dequasdumeft capice fecundo,fed etiam ratione offi -ii, quod gerunt incumbere necefTkatem alios corrigendi. Nam in facris litteris acritereishajcnegligentiaexprobratur,YtapudEzechielemprophecarn. ffac, inquit,
dtcit

FRATERN A.
dicit

17

DominusDeus.Vapaftoribuslfrael,quipafiebantfimetipfos. gmdinfir- Ewh.

ut

quodagrotum , nonfanaftis , qnodconfraclum mumfuit.non confolidaftis , quodperierat no quaeft,non alligaftis ,ejr qusdabieclum eft.non reduxijlis, Quasverbaexponens S.Gregoriusi. parte paftoralis. Abieilum, G.c& fiftis.

&

&

ai t

reducitur

cum qutfque in culpa lapfus adftatum iuftitia expaftoralisfolivf% adinteritum deftnat JihancdtftriclionisfeueSedfepe deteriusfrangitur , cumfraclura incaute colliga-

citudinis vigore reuocatur.Fracluram vero iigamen aftringit, cum culpam di-

fciplina deprimit, neplaga


ritas non coarcJat.

tur, ita vtgrauiusfcijfuramfintiatfihanc immoderatius ligamtnta conflrin-

gant. Vnde neceffe eft , vt cumpeccati vulnus infubditis corrigendo refiringiturjnagnafefolictiudine etiam difiricJor ipfe moderetur.

Et S. Auguftinus libro primo de ciuitate refpiciensadaliam fenten- Ezech. 3 j. e. tiam Ezechielis ita fcribit de correclione Pradatorum. guainrenon Au 8 s * vtique parem ^fedlonge yrauiorem habentcaufam quibus perprophetamdicttur. Ille quidem inpeccatofuo morietur :fitnguinem autem eius de manufteculatoris requiram.Adhecenim Jfeculatores, hoceft ,populorum Prapofiticon,

fiitutifuntin Ecclefiis,vt nonparcant obiurgandopeccata.

S.BernardusetiamiamcxiftensAbbas velPraspofltusfuimonafte- Bern/crm^ riivtramqueobligationcm corrigendiagnofcitdicens. Vtinammagis jnC,Bt neminem obiurgare necejfefit :hoc enimmelius. Sedquoniaminmultis offendimm omnes, mtbi tacere non licet cui ex ojficio incumbit peccantes arguere, magts autem vrget caritas. Exhacveropeculiariobligationecorrigendi pra:latorum , illud quoque onus nafcitur, vt teneantur inquirere in fubditos delinquences, vtpaftor inoues aberrantes.vel fcabiofas, quod Deus apud di&um prophetam inf muauit, cum zn.^uodperieVnde B, Gregorius loco cttato. 2fonnu(Ia f\n<\uh, Gxia. rat,nonquafiftis. fubtditer rfr occulte funtperfcrutanda vt qutbufdam fignis erumpentibus rector in fnbdiiorum mente omne quod claufum latet inueniat ejr interueniente correptionis articulo ex mtnimis maiora cognofcat. Vnde recJeadEze- Ech. 1 i. chielem dicitur. Filihominis fode ttbi parietem. Vbi mox idem propheta. Et cum fodijfem parietem , apparutt ofiium vnum dtxit ad me . Ingredere
'

&

&

ejr

vide abominationes pejfimas , quas tftifaciunt hic.

ejrc.

Notandum
cernitur
,

um

&

Et ingreffus vidi, quia prius foramen tn pariete , ae deinde ofiitunc demum occulta abominatio demonftratur quia niitaque
esl ,
;

vniufcuiufque ftccati prius figna forinfecus , deinde ianua aperU iniquitatis oftenditur , ejr tunc demum omne malum quod intus latet, a,
peritur.

mirpm

mincs,

Secvn*do certum eft, omnibus omnino homimbus.tum quahotum qua ChuMlni funt ctiamfi aliis non pradlnc incum,

bere

i?z

CORRECTIO

24. q.?. c

ram

bereneceflitatem corrigendi delinquentes. Scntentie fiquidem e fafunt,ad nullum hommum genusaftricfoe. DeindeS.Patresdiferte iiitentur,inierquose(t,anriquiffirnus Pontifex S. A n a c l e t v s , cuius apud Gratianum hasc fun t vercris literis fuprs allata: generales

curam haberedebent de ijs quipereunt , quatenus eorum redargutione corrig antur dpeccato , autfi
,

ba. Tamfacerdotes ,quam reltquifidtles omnesfummam

cbr h 2-m-2,

EtS.C H kysostomvs ad populum Anuochenum. Jj>u'fik proximum corrigat adiftcate entm


incorrigibiles apparuerint ab Ecclefiafeparentur.
:

alter alterum,inquit.Nifienim hocfaciamm, d quocun^ commijfa prieuartca-

Necinexcufationem nobis dtccrefuffcit. No^n aderam , non confitus eram ; commtffis non communicaui, quandoftatuaslmperatorisdeiecbefunt. JDuontam ejr us
tio

commune qu< ddam

& intolerabile damnum ciuitatiajferet.

qui talentum defodit , non pro reattbmfuis tunc accufabatur : integrum enim
depofitum reddidit ,fedjuoniam ipfam non multiplicauit , cfuomam r.on ca/lidetultt , non incrtpuit, gauit ceteros 5 quoniam argentum adnumularws

mn

mn correxit proximos peccatores inordinatos.


Matt

Et homilia 30. in epift. ad Hebneos. Si Dominus pecunias habenti, non largienti fuppltcium commtnatur ei qui valetproxtmum comtnonere vtlquoltbct modo (jr mimimefacit , quomodo non maioribm fuppltctts punietur} ittic enim corpus nutritur ,hic autem anima:illic dnoiteferuas temporali,hicvero ab aterna. Sednonhabeo ,inquU , fermonem. Sednonopwelf eloquentia. Si videris amtcumfor nicantem ,dic adeum,rem maUm agts ,non erubefcis ? non confunderis ? malum hoc elt. Jt^fid autem , inquis. tpfe ma-

&

lum effe illud epus non ignorat.

Ita esl ,fed cuptdttate pertrahitur.

Nam ejr

quiageresifctt vere ,quia frigida aqua malum ett , fi petetur : veruntamen opus habet , qui eumprobibeat, nan/ dum quispsjfione dettnetur, nonfactlefolus ipfefibifufftciet.
,

Etfiverbts tuts non obediat

intertm cuflodt tntuere


,

quopergat ejr continea malignonegotio ,fortaffienim reuertbttur

ejrc.

Si-

milia habethomilia 44. in epiftolam priorem ad Corinthios alla o exemplo de monendoeo, quicommoraretur cum femina folus ex-

traconiugium.
A.c.9.

EtS.A vgvs tinvs libroprimodeciuitateDei. JVectamenabhuiufinodicuipa noncorripiendi alienm est, quilicet Prapofitm nonfit , in eis tamen , quibus vita huius neceffttate corrigttur multa monenda vel arguenda
nouitejrnegltgit.

R ati o quoque huic doftrinas manifefte patrocii-

natur

fiae

confideremus homines omncs qua homines funt, ad

magineraDei,

&ad vnam

felicitatem
-,

xternam conditi, quia omne

animal naturaliter diligit fimilc fibi fiue aua Chriftiani funt, fic eaim rauicem membra fuaius 8c omnes ^imcorpus Christi
cffici-

FR.ATERNA.
,

i 7i

cfficimus iuxta illud Apoftoli in priore epiftola ad Corinthios.

Ves autemefiiscorpus Chrijlt crmembra demembro. Atyfquidpatitur, vtibidemdicitur, vnum memhrum compattuntur emmamembra,& tditfumproinuicemfolicitafunt memhra.

,.c orI2l _

C
De circumfiantiis
,

A P V T

V.

quibus neceptate corrigendi , tumju-

periores , tum aln eximuntur.

PRima Circumfhntia
bis

eft,

fi

non

fit

exploratus Iapfus proximi


Si peccauertt inte, id
S.
Mattb.18.15,

corrigendi,quodindicatChriftus, cum ait. e&,ieconCciofratertuuj,corri/>e, illumvtexponit

Auguftinusde

ver- A.fctmi.

Domini. Peccauit,mquit,in tefrater tuus,fitu folus nofti.tunc vere in te fotumpeccauit. Namfmultis audtentibus tibifecit iniuriam, dr in tllospeccautt ,quos tefiesfua intquitatisfecit.

II. C rcumftantia eft, fi lapfus fit noxx leuioris. Quodenim Chiiftus ibidem delapfu grauiore corrigendo fitlocutus. S. Augu-

ex Chrifti verbis euincit diccns. site ille in quem peccafti corrtpuerit inter te ejr ipfum folum audteris tllum , lucratm eji te. ^uideft lucratut efi te,nifiquiaperieras ,fnon lucraretur te ? Ttfamjinon peneras fnoxa graui fc. &C lechali ) quomodo lucratus eflte\ Ec rurfus, Pccca/it in fratrem facfatis , &fanatus es. Citofectfii morttferam rem fed remedium cttoinuenifii. Deinde ex eo euinci poteft, quod dicu habendnmpro Ethntco publicano fiEccefiam corrigcntem nonaudierit, quse paen 1 .xquo grauior eft , quam vt infligatur pro contumicia in !aplu vemali. Neq 5 Origenes nos hic remorari debet in Matthxum o icribens, Chriftum locutum de conechone noxadeuioris, eoquod corrigendum appellet fratrem : peccantem autem morulitcr non
ftinus loco citato
,

&

&

aft

&

polTe dici fratrem


ftianus,
diertt

nam nominc fratns

incelligitur hic

homo Chn-

quemopponitEthnico&publicano,Scideodicit, SinonattAdEcclefiam enim nondeferuntur nifi Chriftiani.&quidcmpoftgrauiorem tantum Iapfum.


d;cE<defia.

Eft,fico.-re&ionemfuamatbitrenturpotiusnociturampro- L egc Grrg. ximo quam profuturam. Vnde Sapiens ait Noli arguere deriforem, Naza P lo -'neoderttte. Et S. Auguftinus libro pnmo deciuitate Dei monuitad Prou 9 8 * charitatis virtutempertinere, ytqms corrtpiendis male agentihmparcat ,
III.
, .
'

quiaipjis metuit ,nedeteriores ex hoc efficiantur

Vnde

Laertius de vitis
,

L lib 7 e

'

Philofophorum

referfr

Zenonem cuidam

fcifcitanti

cur

fe

vnura

omnium

,74

CORRECTIO
corrigeret
efle
fi
,

omnium non
cans
fibi

refpondifTc,quiatibi

non credo,

fubindi-

non

fpem, illum,ficorriperetur,forcmeliorcm.

Eo-

dempcrtinet,

quis confidat

proximum,

vel correptionc altcrius,

vel fua fponte fe ad

meliorem frugem reuocaturum.

Eft.fi quis corre&ionem differat in aliud tempus , quo fruIV. duofloremforearbitretur. Itaenimdocet v g v stinys locofae-

A l.ic siu. c.

9.

pecitato. Si propterea ,'mqaiens, quifqueobiurgandis


le agetttibut parcit ,

ejr

corripiendis

ma-

quia opportunius tempus inqmrit , veleifdem

ipfis metuit,

nedeteriores ex boc efftciantur ,velad

bonam vitamejrpiam erudiendos im,

pediant infirmos

alios

& premant at% auertant afide

nonvidetur cupidita-

tisoccafio ,fed cvnfilium caritatu.

V.
zTi

Eft,

quando conftat proximum iam ad meliorem frugem, fi -

in Rrg-rtro.

uefuafponte, fiuealiorumcorre<ftine,reuocatum. Excipefuperiores aliorum , qui fubditos palam delinquentes, ctiam, eum refipuerint, tenencur palam arguere, iuxta illud Apoftoli. Peccantes coram omnib/ts argue/idqi propter aliorumexemplum, vnde Apoftolus fubiunxit , vt cr ceteri timorem babeant. CMamfe/lapeccata, inquit B.Greqob.iv s,nonfetnt occulta correclione purganda.fed palamfunt arguendi, quipalamnocent , vtdumaperta obiurgationeftnamurhi ,quieos imitando deliquerant corrigantur , dum enim vnut corripitur plurtmiemendantur.
,
,

in.dc morib.

Et Senec< Ethnici fententiaeft. Nemo prudens punit quiapeccatumefi,


,

fednepeccetur. Res enim cptimaeft,nonfceleratos extirparefedfcelera,

VI.
patae,
pfal 140.5.
Efcl. 49.16,
S

Circumftantiam addunt alij, vt qui corrigit,fit vitxinculautfaltemimmunisavitio, quodrepiehendir. Prinao.quiaita


littera:.

idcntur tradere diuinaa


iuflttias

Nam regius pfaltes ait.

Corripietme

iuflusinmifericordia drincrepabitme.

enarras
Sap. 13-

meas ejrajfumis tefiamentum


,
.

EtDeusapudcundem. Jjtuaretu meum peres tuttmf tuvero


corripit infipientes
.

odiftt

difciplinam

Et fipiens.

Probata virtus

Et
tuo,

Chriftusapud Mattharum. Hypocrita, ei/ceprimumtrabem deoculo


ejr

fejlucam deoculofratris tut. z. quia idem vi^cndocere vetcres Patrcs , vt S. A m b r. o s. in pfalmum 37. Cofiftteris tur medicum te profteris in altenum Etfiveritatis efi,quodrepeccatum ,ait,

tunc yidebis

eijcere

&

torques, temporis nonefi.Peccatori enim dixit Deus.

Quaretu enarras
,

iu-

Luc 4 m-

C.30.

fttttas,&c. Io.Cassi a n ilibro8 inftitutionummonafticarumverba funt. Oportetillumquialterius vulneri medericupit omai langucris morbo alienum ^fanum^fubftftere^nciliud Ettangelicum dicaturei. Medice prtus curateipfitm; ac videns feftucam in ocule fratrisfui trabem in oculofuofino videat, quomodo videbit eifcercfeftucam deoculofratrisfui, quitrabemfuro* risgeftat inoculefuol S. Avgvstinvs libroi. defer-mone Dominiin monte. Pte} mq\iit,caxte% vigdandum eft, vt cum aliquem rtprebendere,
,

vel

FRATERNA.
velobiurgarenos neceffttat coegcrit,primttmcogitcmus
,
,

17;
vtrumtaleJitvitiU*

quod nunquam habuimus , velquo iam caruimus. Etjinunquam habuimust no eogitemus ejr nos homines ejfe , tjr habere potuiJfe t Si yero habuimus habemus , tangat memoriam communis Jragilttas , vt illam reprehenfionem,

&

autobiurgatioem,onodium,JedmiJericordta/>racedat,vtfiueadcorrecJio-

nem

eius,propter quemidfacimus ,Jiue adperuerfionem valuerit,namincer,

tuseji exitus

nos tamen dejimplicitate oculi nodrifecurijimus.


ille
,

Si autem co-

gitantes nofmetipfos inuenerimus in eo ejfe vitio , in quo esJ


,

quem

repre

hendereparahamus ,non reprehendamus neq,obiurgemus ,Jedtamen conge-

mifcamus ,

non illum ad obtemperandum nobis ffedadpariter cauendum tnuttemus. EcS. egori vs libro 16, moralium. Omnisperqucm
tjg

Gr

r.ccejfe ejl aliena

vitia corngi ,femetipfum prius debetfolerter intuerijie dum


,

aliorum culpas vlcifcitur

ipfe vlcifcendi

furcre fuperetur . Ec

Isido-

Rvs

libro tertio

delumrao bono. Non debet

vitia altenacsrripere , qui H&tc3z.

adhuc vitiorum contagionibusferuit. Improbum eH enim arguere quemqu.tm


ina'io,

quod adhuc deprehendit infmetipfo. Idem Ethnici monuerum,vt Horativs libroprimofermonum,


Curn tuaperuideas
oculis

fcriptores

HSstt

malaltppus inunclis
Rcc * inS luft.

Cur in amicorum vittjs tam cernis acutum?

EtHT vlli vs Careredebet omnivitio.quii alterumparatusefl di'

non efHciunt peccato-em efle immunem omnino abobferuauone pra:cepti corngendiproximum ( q uia vt bene dicunt Theologi fcholar peccatum neminem liberat ab obligatione praeceptorum diuinorum) fed cantum mdicant eum parum idoneum 8c efficacem efTecorre&orem, nifi fe primum corrigac, &c nonincrepando, fedn:on:ndoleniter&congemifcendo,proximum fecum ad emendationem vita; inuitet,vt dixic S. Avgvstinvs.
cere .
,

Vervm ha?c teftimonia

C
De M.odoin
pRiMvs
*
Dauid
latas.

V T

VI.

correttione Jjroximiferuando.

moduscft, vtcorrecliofiatcumIenitate,modeftia&hu-

manitate. Sic

inquit. Corripiet

enim tradit primum diuina fcriptura. Nam rex me iuf us inmtfericordia. Et Apoftolusad Gahomo in altquo
,

pfii 140.5.

Gal6

Si praoccufatusfuerit

deltcio

vts qui JJirituales

efiis,

huiufrnodi in/iruiteinjpirttu lenttatis

cenjiderans teipfum, ne

&

tu tenteris.
2
'

EtzdTimotheum.SeruumDomininonoportetlttigare,JedmanJuet!/me/Je
adomr.es ,docibile patiente,cumode[iiacorripiente eos ,quirefiftunt veritati, ,
'
'

Deincie

r?6

CORRECTIO
S.

Deinde

Patres.

B Grego* Nazianzenus agcns de moderatione


.

in

difpurationibus feruandaitafcribit. Hancrationemtene ,vtpartim frahumane,non vt boftis, nec vt durus trem corrigas idfc leniter rigtdus me

&

&

tantum ejrcauterifs aduerfus morbumfciensgrajfari, partim teipfum accufes , infirmitatify tuatibi confciusfis. Et paulo poft.
dicus,nec vtfectionibus

Habes medicina regulam.


tefy nefiras portantis.

mitiscjrhumani infirmitane antmum defpondeas : nondumenim curatienis tempus effittxttfi tertib beniCbrifii difcipulus es
,

Si primum oblucietur

leniter expecla ,fifecundo


,

Ac

gvum illum & humanitatepraditum agricol.tm imitare Dominum adhucpre


'

'

carcneinfrucJuofamficumexcidat^verum cosuertat &curet,$. Ambiofius libroS.inLucam. Plusproficit amica ccrreptio ,ejuam accufttio turbulenta:
ilia

pudorem
ejut

incutit

hac tndignationem mouet:feruetur poaius ,quod prodi


, ,

meruat
c
.
.

mouetur. Bonumcjuippeeft vt amtcum magis te qutcerrtpitur


inimtcum. Factltus entm confilijsacqutefcttur
S.
,

credut,

quam

quamtnturix
yis fra*

fuccumbiiur.
2C0r.13.11.

Ch yfoitomusad populum Antiochenum.


,

trem comgere lachryma , ora Deum ex corde apprehenfum admene,confuU, exhortare. S:c PauLufaciebat, neiterum cum venero.humtltetme Deus apud
vos.

Dcmonjlra cbaritatem erga peccatoremxperfuade

ipfi,

quodco>/filens
,

& curans-, nonperuulgare volenspeccati tpfuw commonefacis


pcdes ,ofculare ,ne erubefcas.fi
diffictles
id.

comprehende

medo

mederivis-

Hac& medteifactuntfitpe

tgrotcs babentes ,deofculantesfOgantes[erfuadentfalutaremfume-

hom.

7.

c.8mft.M

exemplo Domini Dei, qui manfueuffirne Adamum primum parentempoft lapfumconipuit. & l vi-;n'JocetCh'<yfoftornidifcipuIusIoA n.Ca ssi a n v s,ininftiture

medtctnam,

Idem ahbi

fuse declarat

tionibus monafticis;&in collarionibus

exemplum commemorat de

monacho, quiacrioriincrepaupnePatrisfpiritualisindefperationem
ddacluseO.
II.

Modus

eft, vt
,

cum

lenior correctio nonprodeft,aut


caritate

parum
ftpiens

profutura creditur
Ecdi.joiz.

vuVpetur durior, fed ex

quod

confulicomriibusparentibusinfilios. Curuacerutcemeius, \x\c\\xn,iniuuentuter-rtunde latera eius,duminfans efl> neforte induret;

& non
,

crtd.it ti-

ib.

bi

fr er i( nbi dolor anima

Et

rurfus.

)ui diligit ftltum


,

affiduat tlltfia-

ge/Ia.
1-8 J '

regumdeH:,'i qui ob omifiam duriorem in filios animaduerfionem grauicer a Deo caftigatus eft. DeindeApota olushuncmodumpra:fcribitTim >theo,&Tico./ >*<rthiftoria
,
,

Exemplum habesin

Tim
1 5.

a > ^<\\3\t,ycrb <mjnftappportune.importuneargue,obfecra,increpatnomni


pattentta

Tic.

& doclnna Ec. Cretenjes femper mendaces


)uam ob caufam

mal*

befita
ilios

ventres

lb 3.10.

pign

Tffttmonium hocverum e(l.

tnerepa

dure , vt

Jamfint tnfide. E t. Hareticum bominernpoft vnam rjr fecnndam correptionem deuita ,fciens qmafubuerfus eU. Idem tradunt S.Paues. Augufti us

in plal-

R A TE K N

A.

177
duftrtimr ttauis

ja p&lmnni iOt,
ttrreptio?

t*H trgo

inquiti iermitt iifcipUna ,

non auferetur. >uii tuim it ImxnriofofiUo ftlimtus^. uon taftitabis,nonverbtrabis? Seruum ejripfum tuumfimale viuentemytieris y no ptena aliqua,non yerbertbus refrenabu} Tiat httfiat,ad?ntttit Deus, imo rtprehenittfinonfiatfeianimo HUclitnisfat,ntn antmt vltionk Et paulo poft.
.

gui fortt ptrtinent ai gubernationem

tnam,vinitca, coerce cum iiletlione,

tum cb*rit4te>atteniesfalutem aternam,ne eum partis carni,animapereat. c.e. 2 * Ec Grcgorius libro i4.Moralium, Imfiicmmfemerecerrtgmnt,internaimlteiinit gratiam non amittunt. Namfapeprt inqmietuitne refrenaniapraut

rum

iuritiam

iifirtcli rtgoris

affumunt , feiintmtharitatis igneltqmefimnt^

at% eorum amore arient , in quos afpera correptioneftutunt ,fe^ etiam eis intrinfecus infecreto coriis bumiliant. Sape etiam qmoiam iecenti moieramine
fmascmlpascoramiifiipulis iniicant,vtiUiauitentes iifcant,quomoiofemttf

'

ipfis iefmis aclionibusfubttliter reprebeniant.

Paulus itfcipltnam tenuit


,

cum

Cerinthus iiceret.
efiis ejr

Cum entmfit inter vos ^dustjr conttntio

ncnne camales

fecmndmm hominem ambulatts ? Sedhumtlitatem in iifciplina neperobficro vosfratresper mifiricoriiam

^,

iidit,quia depretandopramifit iicens.

Dei, vt titpfum iicatis omnes

& nonfint in vebts fchtfmata.

Gregoriumintertiapa

t? Paftoralis, vbi$6. capita

Lege eunde m demodoadmone'-

G.iapwfc

d proponit 8cdeclar.1t. Vtenim, inquit, longeantenosreuereniamemorist Gregorim Naz. fan^enus edoeuit , non vna eademc^ cunclis exhortatio congruit^uia nen cunclospar morum qualitas aftringit. Sape namq^ alijs ojficiunt,
qua
ytres tungit

^uiamedicamentum quodhuac morbumimminuit,aUeri quivitamfortium roberat,paruulorum necat. Et S. H,m fti Hicronymuslibro i.inleremiam. Jjtuomodo nux fiue amygdalum amaalijs

profimt.
:

ejrpants

rtffimam habet corticem ,


ejr

ejr

te(laduriffimacingitur,vt ietratlis au/lerhribus

durisfrufims dulcijfimus repertatmrific omnis correptio ejrlabor sontinen*_


.
.

tia

amara qutdem videtur adprafens di code modo m Cantjca Jfeifruclus de


us
-,
'
.

parit dulcifftmos S.Bernar- , J ' B.fetm.44. , ,. ./. H., .. lta lcribit. *>uta vulnera tlltus quttnctdtttn luc.io.jo.
. .

latrones,r}r

iumento corperispij Samaritant Ecclefiaesldeportatus inftabulu, non infolo oleo fedin vinofimml&eleofanitatem recipiunt,neceffarim m habet

fptrttualis medicus etiam

vinumferuidi zelicum oleo manfuetudtnis; cuifane conuenit ,no modo cenfolari pmfiffanimes ,fed rjr corripere inquietos. Si enim vtderit iffum qui vulneratus eil, tdett-qmptciautt blaniis aut lenibus bertamentts qu* tn eumprarogatafut,minime emendari.magis autemforte etiam

abutentem fua manfuetudtne ejrpatientia negligentioremfieri, ejr inpeccato fuo etiamfecurius obdormirefruftrato tamfuauium oleo monitorum oportebit

fane vti mordaciortbus medicamentis, ejr vinum compunciionis infundere,duru videltcet cum eo increpationtbus attpnuccJtonibusagere ejrficaufa requi,

rtto-iuritiatantaeU.etiam cenjura Ecdefia/iica bacmlo percellere contem-

ptorem

178

CORR.ECTIO
Paftorali.
<^fliter admonendifunt iuuenes
,

ptorem. I-Lecille.Vbi

i.Tim.j.i.'
<S p.J.C.2,

notandumefthuncmodum corrigendi dufius,! vixvnquam feruandum a fubditis inSuperiores,&feniores, iuxtaillud monitum Apoftoli. Semorem neincrepaueris ,fedobfecravt Patrem.
atq.aliter

VndeS.Gregor.in

fenes.quiaiUosplerun^feueritas admonitionis adprofetlum dirigit, ittosverv

ad meliora opera deprecatio blanda componit. Scriptum quippe eft Seniorem nt


Admoh.f
increpaueris fed obfecra vt Patrem, Etinfra. FacJa Prapofitorum oris gladit

ferienda nonfunt , etiam cum recle reprebendenda iudicantur.

AL qva l

<3al.2.n

veropofluntaliquando, cumratiopoftulat, durius arguere fuperioexemplumhabemusin Paulo Apoftolo.qui infaciem reftitit Petro,cum efletreprehenfibilis, vteftinepiftolaad
resvelfeniores, cuiusrei

Galatas.de quoitaS.Auguft.adHieronymum.
tis accepit

Ipfe Petrus,inquit,qued

a Paulofiebat vtiliter libertate cbaritatis,fane~ia ac benignapietate humilita-:

atq; ita rarius acfan&ius exemplum pofterispr&buit (quo non dedi


,

gnarentur,Jicubiforterec~titramitem reltquijfent
rigi)

quam Paulus

tfuo confidenter auderent

etiam a poflerioribus corettam minores maioribuspro de,

fendenda Euangelica veritatefaluafraterna charitate rejifiere.


tius mttltoficintenendo itinereinnullo
,

Nam cumfa-

quam

inaliquo declinare, multoeft

tamenmirabilius

& laudabilius libenter accipere corrigmtem ,quam auda-

&er corrigere deuiantem.


III. MoDvseft, vtquipriuatimdeliquit,hoceft,coram vnovel alteropriuatim corripiatur, fecundumilludChriftidicl:um. Sipeccaueritinte fratertuus>vade& corripeeu interteejripjumjelu: fi vero publice,Stcoramultis>publiceiuxta illud Apoftoli. Peccantesceramomnibus argue,niCi aliud circumftaatixcapite quintocommemoratej depopofeennt. Depriuatacorre&ione atteftaturS. Auguft. deverbisDomini. C0W/>f,inquiens, interte &ipfumfolum,intendens correclioni.partens pudori Torte enimpra verecundia inctpit defcenderepeccatum fuum ejr qutm,

2.Tim.f.io.

fcsm.t*.

vis correctiorem facispeiorem. Etinfra. ^uideft,intepeccauii Tufcisquia


peccauit. (uiaenimfecretumfuit,quande intepeccauitfecretum qu<tre,cum

quodin tepeccauit. TTamfifolus noftiquiapeccauit in te, rfr eum vis coram omuibus arguere,non es correptorfdproditor, Ergo ipfa corripiendafunt
torrigis

ik

toram smnibus.Ipfacorrigendafiintfecretius,quxpeccanturfecretius, Drftrihuitetempora^cencordatfcritura. Et S.Hieronlib.3. comraentarioiu in Matth. exDonens eadem Chrifti verba,inquir.C<?m/>/>W e U autem
,

<r

fraterfeorfum.nefifemelpudorem ac verecuwdiamamiferit >remaneal inpec

cato.Etfiquidem audierit, lucrifacimus animameius,


nobis

ejr per

alterius falutem

qM% acquiriturfalus. Et S. A mbran pfahi 18.


.
'.

Si agere aliquid velim,

in<\mt,ante cogitem, vtrum agendumjit iUudquoddefidero^ut quo agendum

medn SimiliterJialloquedunt,vtrvm alloqui deheam

deindepuhlise. anfecret
lea ut.

FRATERNA.
re. prtmofeltu corriptas

79

lequi trefentibus aliquibtu aut nullis. Sicut illude^ , vt /tvehsfratrecorripe

ficundoprsfenttbus duobtesattt tribus teflibusjertiofi

mnaudiertt coram Ecclefia At^fipratermiffo ordtne veUseoram Ecclcfiafratrem increpare ,quem antemonere debueras-jcrratum ipfi agnofcis . Ex quibus

Patrum

teftimoniis perfpicue liquet etiamrationi naturali, 6cmoraIi

prudentia? confentaneum elle, quodChriftusprafcripfit,atq;exprc.-

cepto feruandumnifi circuftantiajaliudpoftularet: vt fi modusiile priuatimcorrigendi nihilad emendationem proximi prodei*Iet,vtfupra di&um eft.z.fi obeilet notabiliter toti Reipub.deli&u proximi,nifi ftatim patefiat fupcriori , vtfi quis machinaretur vel proditionem Vrbis
,

vel

necem

alicuius./. vt

fi

quis

ei

Religioni vel Sodalitati no-

rne dcduTet , inquaad maioremfubmiiTionemdeclarandam,vberioremq; profedumfpiritualem,atq;ctiam ampliore*a recidiuafecuritate.exigeretur, vt quilibet lapfus etiam occultus extra Confeffionem fa-

cramentalem perfpe&us fuperiori religionis aperiretur.Qua de re lege accurate difputantcm noftrum Gregorium dc ValcntiainS.Thom.
22.

difputationc

5.

qu.i. pun<fh

j-.

vtiSc deTeftib.incorreptionead-

hibendis ac delauoncadEcclcfiaxn,

A P V T

VII.

Quodcorreftiosvclreprehenfiofit^AUmterferenda.

libenti toleanda plurima exftant Spiritus S. monitain facris litteris.VtinProuerb. Salom Vtavita^u^cuflodientidifctplinaxquiaute^^^
increpattones reltnquit, crrat.Et.guidtltgtt dtfcipltnamJtligttfctettamXqui dutemodttincrepationesinfipiensefl. Et. ^utcuftoditincrepattones.a/iutior Fcou "'

E Corre&ione & reprchenfIone,non folum animo,a?quo verum &

fiet.Et.guiincrepattouesedtt morietur. Et. Noamatpe/ltlensenquifecorripit y necadfapientesgradttur. Et. Auris quaaudttincrepationes vit* in medio ik* iu Pl:ou -> , faptenttum comorabttur.Et.$uiacquiefiit increpationtb.pofefor eftcordis. Et Vtroquicorripientemdura ceruicecontemnit .refentinusetfuperueniet inte- v ..
,

&*+

TtM
ait,

^mf* &
effugies
1

it

"<>fi<lr. DcindcinEcclefinftico. Virprudens,

SSjE?"
E u -7*

dtjctplmatus non

murmurabit correptm. Et. gui

edit correptionem, Ecdi..*.

mtnueturvtta.Et.

guambonumeft coi&eptummantfeftarepcenitentiam^fic
'

entm

voluntariumpeccatum. Et. ^miiditcorreptionem^e/ihium

effpeccatoris.

&

Sckiptvrxs
difputaus. 1

confent!untS.Patres.S.Bafiliusinregulisfufius
curationes agris adhiZ.

Bqtt* ft5Ij

dtxmus vacuum affembm amiftitem ad


i

i$o

CORRECTIO FRATERNA.

adhibendas aecedereoporterejtaquofc eorum vicijfim , qutb. medicina fitpartes exi/iimari debent , anttfiittsinfe ammaduerfiones nonad odium accipere,

ne%impotentem dominationem exiftimare curationem eamquammftricordta quis adduttus confulendi caufa anima ipforumfaluti ipfis adbibeat. Ejfet
onimadecoroabhorrens ficum quiagri funt tantam medtcU fmsfidarn haboant,vtefto ipfosfecent,efio yrant, ejlo amartjfimis dandis medtcarpentts mede -

antur, nthilominus tamen inter benemeritos defetllos numerew.rns non iti-

dem quoq^ aditerfus ammarum nofirarxm medicos, quandecun^ durtore tmpo2.Cor.2.2.

nenda

nobis re aliqua falutem nobts tfficiunt ,fuerimus animatt

?cum K^ipo-

(lolusdtcat.

Et quis eH>qui me Utificat , nifiqmccntriftstur exme ? Etttem. Ecceentm boc tpfum , quodcontrifialieftis, quammagnam in vobts foltcitudi-

nemeperatumeB? Protnde rei ft/edariexitusdebet , &isbent dencbismeritus iudicari, qui nobis trifiitiam afferat, quafit fecundum Deurn S C h ry { b ft.
.

in cap.16. prioris adCorinthios, Jgui argf.it\neirafaiur on emm esl boc


etry.hom.44 correclionis ,Jedpajfionts: neq^ qui arguttur agrcferat:

medicma enmjion in
,

inimicitia res e&. St enim medicos


'

cum vrunt nemo in ius vocat

Itcet ,'ape

aberrentiquinvfti , fettifytn tantti etiam dolortbu: benefccstllcs

ffifei"

ftpto-

A cb.jt.
Pmu..i.

tant

>

quitantamperturbationemfufcttarunt , quanto *- agis * quo at.trt oper-

ferre cafiigationcm caftigantt fic velut medtco

tmentum

ejfe decet.

S.

A r-

gv&tinvs.
entem
eidit,
,

ad Feiicitatem &C Rufbcum.

)uis enim factle intteefl, Corripefapi-

nitur,qui yelit reprehendi }

& vbi efiiSeJapiens,deque dtelum


Solet entmfieri,

fjr amabit te?nunquidtamen ideo non debemus reprehendere tjr corri-

perefratrem , nefecurus tendat in mortem?


tamenpofteaeofideretjnfilentia,

drfrequenterac

vt adhoram contrifietur, cum reprehenditur,tjrrefifiat,ejr contendat, ejr

vbimmo esl ntfiDeus ejr ipfe, tjr eimet dtfili


tjr

eere hominibus quia corripiturjedtimet dtJplicereDeo,quia nen corrigitur,

&

Idcp.ij.

quantum odtt peccatit fuum % tantumdiligatfratrem,quemfenfithofiempcccatifuK EtadB.Hierodeinceps mnfaciat tllud, in

quo iufte reprehenfus esf,

nymum..
f c.|.

ldentidemrogo,vt.mefidentercorrigas

vbimihihoc opusejfeper-

JpexertSt Jguanquam.n.jecundumbon&rumvocabula, quaiam Ecclefiavfus ebtinuit,Epifiopatuspresbyierio maiorjitjamen muleis in rebus ^ugufitnus

Hieronymo minor eH: licet etiam k mimre quolibet mnfit refugienda vel de dignandacorrecJio. S.Gregorius libro lo.moralium. Sicut recli de qui-

bufdam quabeisnonrefegeftafuntcorreptionisvocemminifieriucharitatis
t

4ftimant,ficperuerficotumeliam derifionaputant.il/iJeprotinus adobedientiamjiernunt,ifii adinfaniamfua defenfionis ertgutur


Illi correptionis

adiuto-

riumviufuapatrocintumdtputant : per quod.dum prafentisvitq culpaeorrifitur,venturiiudicisira temperatur.


Iftt

cumjeimpetiredargutioneconjpici-

ttntygladiumpereuffionis crcdunt quix dumpercorreptionis voceculpadetegitur,pr*jentfsglert* opinfpfstddtftr* Uinc qtfpe iufiiper Salo-

m Imdm ""'

..

mnem

D
'

V O

O.

18'
r0B ?'

B.PerrusDaJoaiani cpifto!aadDefide:iurn Abo*tem. Fratern* correcJionis z.dumvolt moleffeferre , fedgratula uvdus ampleSrere , ac velut certa curationis anttdotum
monemdicitVeritas.Doceiufium
,(jr fefiinabit accipere.

^"

'

,A
-

in anma languentis tnteriora dtffunde. <JM.emento itaque ,

qmd per Salomo.

rrou, 17. 5.

nem duitur. CMelioreftmanifefia correcJio , quam amor abfcondttus Mcliora


funt vulneradtligentis ,quam fraudulenta ofcttlaodientis.

Etad Aripran-

id.ep.is, iib.6.

dum monachum.

Intcrceterafancrx conuerfationis infignia vnumpra ce,

teris caue^ne correptiones aliquando grautterferas

ne qualtbet occafionered-

grgui a tuis quoqsee iunioribtts erubefcas. )uod videlicet buius locitamfa mtliare efi atquenatiuunt,vt quicorripifugit\nobifcumhabitarrnonpojftt ,Ad
bot

enimhomodeficulo magifierioregularisdifctplinafubmittitur, vtrubigilenocinante contraxerat , ajpera correptionis Uma deter'

nem quam de mundo


gat.

Vnde efi qutdfapientia loquiturin Prouerbiis .Conuertimini ad'correptio- ftouJ

i9 '

nem meam, enproferam vobisjjttritum meum. Non enim dixit. adblanditias


meas.fedconuertiminijnquit^adcorreptienem meam. Infra vero oftendit, vin-feroenris efleToTreptienem etiam flne eurpa ad aliorum profe-

&um ample&L Ex Ethnicis. Philofophis Plutarchus-libro de profetlu morum. Omnes ,'\n<\\i\t y *quo ferentetanimo reprehenfionemtfotijfimumfi
ipfos etiam

morbi animorumgratia accedant reprehenfirrn ;bonamfj>em exbi-

bentmeltoriscuiufdam habitudinis. Jguteoimfefe ingenue offert corripientibus,peccatumprofert,malumfatetur, nonpafftis latere, aut ignorari ,prodit^
sexrigent* adiunflis etiam precibu* ,is demum fiecimen prajiitertt

non con-

temnendiinphilofophiaprogrejfus.

Nam quifquis adbonamfrugem ex corrtt-

ptis moributperueniredefiderat , opus habet , aucltre Diogene, dtligenti amico,

Jrrutdoqueho/hyvrpTFcatum fugiat , aut cerrepim,aut ctrte humantter ac.


blandecuratus.

V. charitas in proximum. tjrZelus.

E V

O T
V T

*De nomine& definitione Tieuotionis

E v t i^g > fi vocem

lpecte s, a vouendo o rigineni trahit. Th.zz.q. z*i. v^ouemus camfande-ptomitHmus: <teueemuscumfolcmniritu promittimus.. Heuoti apud entUesciinrdicehantur , inquit S t Thomas , q uife idelts deuouehant inmortempro z 1 fui

rti
Liec.
3

V O T

O.

Ub8.

H f

ie

jtercitus alutede duobus Deciis TitusLiuitu narrm , fta nunc rcligiofi,

V.obUtio.

qui abdicato feculo , cotos fe in religiene approbata per tria vota fe confucrant Deo,deuoci appellari queunt. Sed de eo fignificatu alibi agendum. Vujgu^euo^iojnem^rb[tratur eJIe^ajjdiujnYeLduIcedinem animi fpiriitualecn quam homo piuTHaunt ex rerum cceleftium
,

Ae **'

contempIacione,aliifquefpiricualibuspietatisexercitiis,vti
ftinus initio conuerfionis fuas ex cantu Ecclefiaftico
-,

S.Augu-

dumnono Con-

feffionumlibroitafcribit. Jguantumfleuiinbymnis &canticis tuisfuauc


fonantis Ecclefia tua vocibus commotus acriter.Vocet influebant auribus meis, eliqualatur veritas tua in cor meum fjr ex ea aftuabat inde affeclus pieta-

&

ThifaU.

tx } ejrcurreba*t lacbryma,& bene rnthi erat cum eis. Acnoscumeodem S.Thoma&S. Patnbus,firesrpedetur,nomine deuotionis intelligimus actum virtutis Religionis.quo voluntas
,

promptamparatamquefedemonftrat adquoduisdmini cultusexcrcitium,fiue internum fiue externum Dso exhibendum.Quo fenfu in


,

ixoi V- 20

Exodo dickm-.multitudefilio r^ lfahelobtulij/ementepro^tijftj^^atffue


deuota primkias Domin ojtdjwictjjiMmji/^^ tero Faralipomenon ccmpore regis Ezechia:
fjrlaudes
,

Et in al,

3Par.29.31.

eandem obtulijfe hsfttar

Ae.8.

Ambrofius hbroprimo de Cain deuocionis dedarat exemp!o Abra8c Abel prompcitudinem illam
ejr

b elocaufiamentc dtaot a. S.

ham Pacriarchat.
Gen.
2.3.

Prima igitur inquit , vottgratia eH celeritas folutionis.


,

Benique <^Abraha m filium fuum adholocaujlum iujfus offerre,n qnpeftdies vt Cain obtulit ,fed exurgens manejhauit afinam fuam ejr adhtbuitfecum duss concidens lignaadholocauftumfrgens abijt, pueros ,* ifaac ftltumfuum venit ad locum,quem dtxerat ei Deus die tertia. Primo ad^erte iv m ojantjs ejr Jludium maturum atq,fejiinum, vt mora expetfasienis non eJJht,mftdonec aa.

&

dtretur oraculum.

Detnde vtflerneret afinamfuam t obfequium omne tpfefu,

fciperet,eJr/acrificio necejfariaprapararet

duabus quo^fide,rjrffe yirtuttbus


,

comitanttbus bofttam fuam duceret , depoteftate Dei certus


curus.

& de bonitatefeefr

guod autem ait Die tertia

velquodcontinua ejfe debeat

perpetua

deuotio.Etinfra.i_sfdbuccognofteceleris fiudtadeuotionis.CucurritJnquit,
ejr accepit

cere eum
Lut.j|.f

vitulum vnumtenerum&bonum,& deditpuero , ejrfcflixauttfaVbiqtte impigra deuotio, tdeofuit munus eius acceptum ein de fubiicitexemplumdeuodZachjei. Habes, inquiens ,in Euangelto mox dicentem Dominum lefum Zachaefeftin ans defcende. Et itte, quia impetrautrat ,qued volebat, vt chrtftum videret,& amplitts impetrauerat ,vt videretur
.

&

rjr iwaretur a Chrifto ,feflinans defcendit

rjr accepit iilumgaudens.

Et ideb

probauit Dom inttseius affec7um,fjr cum celeri remunenttioK edenauit d;cens.

J^uja hodje falus domut hjficjjfta eji^ Fefttnauit enim ffrDominus adbenefi\

uum } ejr ideo nen expeftattit, vtpremitterct ejr implerct emnia,Jedantefecit t

peftea

D
tisflea declarduit.

V.

O T

O.

'

85

Dixit enim. Facla eflfalus, quodvtiqueprauenienlifiruh,


S.

nonpremittenti. luflusergovotumfuum celeritate commendat.

Bernar-

B.ferm. trt
Aft.$.4

dusvero declarathancdeuocionemexemplo Apoftolorum. Sedvide^ w,inquitinCanticaSalomonis,^/rfw^</xf^w(vnguentideuotio#0 immerito glorientur. ibant vaudentes Apofieli d confieblu cexcilif, quoniam dtgnt habitifunt pro nomine lefu contumeliampati.Multumfibiprofecloinflillauerant depinguedine Jptritus ,., ,orum lenitasnon dico yerbis,fcd
nis)

neeverberibuscejfit. Erantenimdiuites incbaritate,qu<e nullis exbauritur

txpenfs ejrde ipjafacile belocauftameduUataoJferrefufficiebant. Fundebant pafim fudantia peclora Uquerem fanffum ,quo imbutaplenius erani ,quan,

do loquebantur variis linguis magnalia Dei ,prout SpiritusJancJus dabat eltr- AdY 2.1&
quiiUis*

CA
"Deexcellentia

V V T

II.

t$

vtilitate virtutisde-

mtiouis.
&excellentia virtutis deuotionis inde e'ucet, quod fic a&us Virtutis Religio nis quam Theologi fcholarcum S. Patri- STh busfaciuntomniummoralium virtutum praeitantiffimam.Rdigioenim proxime attingit infln it um&no bilimmum bonumq uodeilDe^

DIgniTAS

22^81.

de ferendo illi diuinumcultu m Qux perfedio longe excellit quafcunquealiarum virtutum moralium perfe&iones. Qua de caufa&in Exodo prazcepta ad religionem fpedantia primum obcinen: Iorum,
us,

E * od

2<D

EcLo-ctariniisindiuinarum Infticucionumlibris fcribir, Summumbo- c.i&&!. j.c.i^ nttmhomtnis infolareltgione effe\boc vinculo pietatis nosDeo cffe reltvatos, &U.c.i. vnde ejr ipfa religio nomen acceperit. Nikii ejfe in rebus bumants reltgione
pruf.it/tius
,

eamquefumma vi oportere

defendi : bunc verum ejr ctrleftem effe

cultum

quo mens celentisfetpfam Deo tmmaculatam vielimam fiftit. S. Auguftinusquoqueiaitioiibrideverareligione,aic.^;&-w>*^*</f


,

in

Acap.r^'

beata viarn in verareligione conflttutam ,

fima pietate

quavnus Deuscolitur cjrpurgatifcognojcitur ,principium naturarum omnium d quo emnis vni,

xerfitas ejr incboatur ejr perficitur , ejr eontinetur.

brof.lib.de

Nominatim aucem de Deuocionisprjeftantia ica loquicur S. AmAbxahamprimo. CMaqnus plane vir ejr multarumvirtHtum
, ,

a.c.j*

quem votis fuis pbtlofopbia non poterit aquare, Itaque ctfEa enim vtrtus erdine prima eft , qua eft fundamentum ceterarum meritoque hanc ab eo primant extgit DEVS> dieens.- Exi deterra tua,&de cognattene tua, dedeme Gen
tlarus infignibus

iufmodi fuerit in eo viro deuotio conftderemm.


,

&

patris

iS*

V O

o:

tatrtstui. Satisfuerut dixifie ,deterr4ttt4jbiemmer4t,exiredecgtt4tionet


tcxire

depaterna domo.Sedtdeo addiditftngula,vt eiue afftttumprobartt, <jrc*

Hoctfi,qupdpro magnointerfepttmSapitntum dtftacdebratMr** *fr<fidtB


feq uere

Deu m. FacJoprautmt ^dbraham dicJa Sapientum,ejrjecutus Deum

*exiuit de terrafua . Subiicit deinde patergcminum fru&um deuotionis,

vel

prompta: voluntatis obfequendi


efficiat
,

Deo

in

omnibus. Primus

cft,

quod hominem
9 U.j. *

contemptorem rcrum tcrrenarum,& ama-

torem cce4eftium : Confideremus inquit ,ne fortehoc[it exirt deterrafuay de huius terra,hoe e/l de eorporis nofiri quadam commoratione egredt de qu4
,

exiuit Paulus,qui dixit.

Noftraauttmconuerfatiointoetueffirjrdeittece-

bris cfr deteclatiombus corporalibut ,quas vetutcognatasanima noftradixit, qrtam compati necejfe eftcorpori, donsccius cotligata vinculo adharet.Ergocxtre deconuerfatione terrena,ejr aficularibus ebleclamentu, &fiuperioris

vita

mortbus atque aEiibus dtbemus, vt non folum loca ,fidetiam nefintttpfos mutemus. Si cupimus adbarere chrifto , defiramus corrupttbilia. Sunt autem corrupttbiltainnobis , caro , detecJatto ,

vox ebnoxia paffionibus eerruptibtltbus. fru&us cit, quodin omnibuspericuluhominem reddat , Deo Alte r prouidente,fecurum ; nam quia Abraham cum coniuge licet fpecioiavEgyptii regis euafit infidias ita fubditidem Ambrofius. Pulcherrimus ejr hie locus adincitandaftudium deuotionis quodis qui Deumjequttur,
,
,

tutusfempereft. Etideo

Deum debemuspraferre omntbus,necpatriacontuitu


,

nec parentum filiorum^ gratia,nec*vxonscontemptationrtuocari debemus

ab executionepraceptorum caleftium , quia Deus nobu omnta i"a iargttur ejr p otens eft feruare qua donat. Itaqtte magnum exemplum deuptionu Abr*ha, quodcum vxore Jpecioja defcendtt in AZgyptum Erat quidem tufto viro ctira
.

maturanda deuotionis, nepratuItaque quoniam propter contempfit omnia,recepit.a Deo muttiplicAta omnia (cd primam Deus Beum pudicitra trtbutt remunerationem ,qttam gratam fiie^atconiugi. Namquia ftudto obeundicteleflts oracuft vxorem quoque inpericulum deduxttpuduris,
coniugalis pudicitia,fedmaius eratftudtum
lijfe

cuflodiam thori mandatis videretur

cccieftibus.

etiam cadtmoniameontugtj defendit.Primas igiturpartesfibi iufit ordtne vindtcauitdettetio.

Al

m fruetuixi deuotionis uCr fequitur S.Bs; nard. in


i
i

Matc. i.)-

EcsenosreU mmu omnia, vbi declamationejdeve.bis Apoito Pei hac vica Apo.lolu apudB M^rcumpromifcontcndit centupium in fum,eiregratiam deuotionisj&incrt dibi e 'uoddamgauHiumfpJritus. An non ,zit,centuptum habetomnium qut tmoletur Spiritufanclo ,qui
!

Chriftum habet in peciore ? Ntfiquodlongeplus quam centttplstm etf vtfitatio paractettft>iritus,drprafintia chrtftt. Quawmagna ,inquit,muititudodulcedinis tua

in te.

Domine ,quam abfcondtfit ttmentibus te ,perjecifti eis quifierant Vtdes quomodo memoriam abundantiafuauitatu huius eruclttanima
fantla,

D
primitiajfiritus
tranosefi,

-I

O.

/85
f*lje

fanfta ,quom*doexprimere gefliem vcrbd multiplicet? guttm magna, ittquit, multitudo. Hoc ergo centuplum adoptio filiorttm cfi libertatcefr
, delici&ebaritatisgloriaconfcientU , regnum Deiquodimnonvtique efcavelpotut , fidiufiitia&pax& gaudium injpi-

ritujanclo

&c

.H<tcgratiadeuotionis,ejrvnc7iodocensdeomnibus,qudm

,4,t*

txpertusnsuit, inexpertusignorat ,quoniamnemofcit ,nifiquiascipitt

V T

III.

De Impedimentis <ver& <Deuotionis.


* lati oncs terrenas

procliuita^adconf^a)ua tnimfocietas luci adtencbrat, i Cor.s.tfS inquit Apoftoius fiuftitittcuminquii&is , mundocum Deo, carnicumGfi m 7 7 * fpiritu ? bxcenimfibi inuicemaduerfantur, Vnde deuotus rex Dauid. f Renuit^siit ^confolari anima mea, confo!atione,fcilicetterrena.wwr
1
',

T)R m vm im pedimeatum deuotionis efl


huius feculi,

fuiDei,
fitm,

confolatione cxlefci tjr exercitatus voluptate fpiritus perfufus fltm , vt non potuerim diutius tollerare , Hoc impedimentum an- _ notauitS.BER-N ARDvsin fermonibus de afcenfione Domini. OmneSyZi t , quodbenum efl nofiis , viam ,per quam incedere , quomodo
ejr deleilatus

fum , nempe
hoc

&

deficTt fftritusmeus ,

eft tanta

&

&

incedere in ea debeatis ,fedvoluntas

non vna eft. >uidam enim adomnitt via ejr vit huius exercitia nonfolum ambulant ,fed ejr currunt , imopotiut volant, vt eis ejr vigilia breues ejr cibi dulces ejr panni fuaues, labores non
,

folttmtollerabiles ,fed

& appetibiles videantur. Atque hihabent promAliiautem nonjic ,fedcordearido ejr affetlione

pt itudinem deuotionis.
recalcitrante

vix trahuntur ad h<tc , vix gehennali timore compelluntur. Caufatnquehuius paulo poft fubiicit hisverbis .Inde autem tamperniciofatepiditas emanat ,quia affettut , idefi,voluntas eorumnondumpur~ gataefi ,necbonum ficvolunt,Jicut nouerunt dpropria concupifcentia abfiracligrauiter ejr iUe&i ^mant enim in carnefua terren*s confolatiun,
.

tulas ,fiuein verbo ,/iue infigno ,fiue infaclo.fiuein aliquo alio

ejrfhsci/t-

terrumpunt aliquando , non tamen penitus rumpunt. Inde efi, quod rara affecttonesptas dirigunt in Deum , ejr eorum compuncJio non continua ,fed horariaefl Impleri autem vtfitationibus Domini anima ncnpoteft, quthis
.

quanto magis itlis euacuabitur, tanto magis iflis , implebitur.Jimultum multum : fiparum parum. Vel certe fimagisproMaah bas,nunqu4m ifix tllis mifceripoterttnt in <tterxtim,quia vbi vafavacua non
dtfiracJionibttsfubiaces
,

&

inttcnit ,oUumJlare

xccjfe eji-.mcmittvnt yinum nouum,nifi invtrcsnnS.a


uos,

Matt

!*.

E V O T I o: uos,vt ambo conferuentur\ Ne% enim fpiritus & caro,ignts & ttpiditas in vn

,M

domicilio commorantur t prafertim cum tepiditas ipfi Dominofoleat

vomitum

prouecare t

Matt.34.

Imgediinentu meftimmoderata fgli citudo rerum tem poraliquodindicauit Chriftus , cum agens de cura rerum ad vicM quoum >
II.

Mau.ij

2*.

tidianumncceflariaru ait.
xit follicitudine feculi

No litefiliciti ejfe in craflinum. 8c cum alibi diDei,&finefrui7uefii8c Apoftolus Pau-

haud fecus fuffocari verbum

Srt;ho,n,

* jin

,quamfemen

infpinas

conie&umQuadccaufa

s.Cor.7 )4-

lusinpriore epiftola adCorinthios hortatus eft Virgines,quodiligefpiritus tuerentur,8ccogitarent tantum tius fan&itatem CGfporis ea quas Dei funt ,8cnon qua; mundi 3 hoceft, pcrfe&aevacarent deuo-

&

tioni,vt curam

omnem feculi huius a'cponerent,dicens. /Wg autem vet

fine folicitudine

quodfacufejfe. Et. Porro hoc advtilitatem veftram dico, Tatemffabeat fineimpedimente Dominum objecrandi. Quod autem impe-

&

dimentumpracbeatadobfecrandum Dominum Scdeuotioneminoratione exercendam dicta folicituda, optime intelligi poteft ex fimilitudinefpinarum fuffoeantium feraen
Chriftus comparauit.
illa:
,

quibusfollicitudinemfecult
in ipfas

enim fuffocant femen

ia&um pro-

ptcrtrin.Prim6,quiahumorem
quantfemini:fic8cfblici.tudo
.tostfctj

omnem

terra;

exugunt,vt nihilrelin-

rerum temporalium

omnem diuini a-

moris,vnde deuotio nafcitur,pinguedinem


quodeflin mundo, eft concupifcentia carnis &c.

exhaurit. Sijfuis enim di-

ligitmundum,zhBAcjinn^noneJlfbaj:itajJlafr#ineo.

Jguoniam omne Secundo, Solis radios 8c

Ioan.Tf.15:

6lb.a.

imbres impcdiunt, quo mmus in folumpenetrent. fic folicitudo mundifacit,vt nec concio^necledio fpiritualis,nec oratiovelmeditatio adanimum penetret. Mundm cnim , ait Chriftus quod fuumeft diltgit. 2?am vt vociferantium clamor, fcribit Grego .Nazianz.in libris de Theologia, obuijflatusimpetufrangitur,Jicinternamentucogitatioexternorum
Jolicitudine interpellatur. Tertio,fpina:

Mati.c; G.ci7,

impediunt,quo minusculmus e femine ortusin fublime feattoiierepofiit,fjcfolicitudo rerum terrenarum,quo minusmensfeattollere poflit adconfideranda cceleftia. 1'bienim thefaurustuus, \x\Qp\tQ)&x\Qix\s y ibiefl&cortuum. EtGregor. Romanusinio.moralium. S*pe curis mundi Ubenter occupamuricum^ pofthacfiudioerationisintendimus , nequaquamfe mens ad ccelefiia erigit , quia pondus hancterrenafoltcitudinisin prefundum merfit,& in precefacies munda nonofienditur , quia cogttationis infirma luto macuUtur.
III.

Impedimentum

eft

nimiaCuriofltas . caquc trj^Iex, Prima


,

ft in inquirendis 8c notandis alienis potius vitiis

quaro

proprii:.?

nam,

D
nam

E V

O T

O.

ity

, vt paulo poft oftendemus, prarcipuum mediumacquirendae de~ uotioniscft propriorum defe&Hum confideratio.

VndeB. GregoruisinEuangeiia.^tffjin^jujt^wr/'^ Gh ^* dum cuiut Ubtt mentem adinueftigandam vitamproximi exterius ducat,
/empereifua tntima abfcendit,vt altenafciensfe nefciat ,<jr curiofianimus, tjtiantoperitusfueritalteni meriti, tantofiat ignarusfui.ALTEKA eft in in-

dagandis plus aiquo rerum tam naturalium,quamfupernaturalium


arcanis.

**

Vnde Auguftinusinitio

quarti libri

de

T nmtnte. Laudabilior, ait,

efianimut, cuinetaefivelinfirmitasfua,quam quieanonrefpecJarerumterrefirium carlefiiumque tenetfcientiam , aut qui iam cognitas tenet, ignorans i-

Tertia eftin pfe,qua via ingrediatur adfalutem aefirmitatem fuam. perueftigandis artibus proprie curiofis, nempe Magicis&fuperftiti- 2.c<jr.<.i*: ofisiqux omnem prorfus deuotionem tollunt ; Deuotio enim reddit AUtka. nos famihares Deo Magicx vero vtuntur focictatc darmonum. >u* chft.c.j*.
,

autem conuentio, inquit Apoftolus,


perflitionis ,ex quadam fefiifera

clorifti

ad Beliali Ita traditidemB,

Augu (iinus.Omne s, inquiens, artes buiufmodt velnugatorta, velnoxiafuficieuatebominum

& damonum quafipafta


in Iaboribus ex-

y.Curiofitai.

inffdelis (jr dolofit amicitia conflituta

penitusfunt repudiada &fugienda Chri-

fiiano.Sed plurade hac re in noftvo Panario.

IV.

Impedimentum

eft

Occupat io immodica

ternis,qualis eft

m
.

agricoJ.is,opincTbus mcchanicis, mercatorihus

ccconomis, cocis Vnde Exodo cumMoyfes & Aaron apudPharaonem regem ^gypti obtenderentfibi mandatum a Deo , vtcum
tui ac

populo Ifrahelitico reciperent iein iolicitudinem,ibiquediuino culdeuotioni fuae vacarent, rex Pharao,qui typum diaboli gef
Eam, u4 &facrificemutDomine.
Er.

E *f7?

fit,pluribiis eos oppreflit laboribus diccns. Vacatii otio, e idcircodicijr


ti s,

apudLucam.quotquot

inuitati erant

ritualis,

fuauiflimxq; deuotionis , omnes per labores immodicos fe excaCzruat. Primui_ enjmdixit. ViSamem i, &neceffehabeoexire& videreiU lam , rogo te, habe me excufatum . alter dixit. Juga boum emi& eopro-

ad cacnammagnamfpi- Lu c.i .i. 4

&

bareilla.

Etalius dixit
,

Vxorem duxi, &ideo nonpojfum

venire,

Hoc

quia a confuetis deuotionis exercitiis Evgenivs III. exmonacho Cifterticnfi fa&us fummus Pontifex videbaturarceri,folicitusdeeiusfaluteS.BERN ard v s quinque do&iflimoslibrosde Confideratione cxarauit , ac primum quidtm his verbis inchoauir. Vnde iatn trgo ineifiam ? Libet ab occupationibus tuk,

impedimento

quia in bis maxime condoleo

ttbi ,

condoleo dixerim ,{i

tamen

doles

& tu,
alio-

Aa

iW
quidoleat,

D
Itaquefidoles

E
,

V O T
condolee,

O.
efl

x^ilioquin doleo magis dixiffe debueram , quia non


fciens lengius afalute abfiftere

condclere , vbt nem

Sinon,doleo tamen
,

membrum

quedobjlupuit

& agrumfefe non


d tua RachaelU

& maxinie

fentientem periculofitts laberare.

Inuitus nifallor , auellens

amplexibus ,ejr quoties idpati contigerit ,


eli.

toties dolor tuusrenoueturnecejfit

E t n fra
i

Vereor , ne in mediis occupationibm , quon iam multafuntt


,

dumdiffidis finem ,Jrontem dures

ejr

itafenfim teipfttm quedammodo fenfit


teitlis fubtrahas

priues iufti vtilij^. doloris .<JM.uli'o*prudentius

veladtem

pus, qudm patiare trahi ab ipfts ,


ris quo} adcor dttrttm.

& ducicertepaulatim quo tu nen vis.3ua-

fii,tuum hoc
necfentit,
gis
,

eft.

Necpergas quarere quid illwdfit : Ji non expauiSolum eflcor durum, quodfemetipfum nen exhorret, quia

occupationes maledicla ,fi tamen pervt capifii , ita dare te to\tum iUis nil tui tibi relinquens. Perdis tempus, ejrjzlicet nunc alterum me tibi exhibere lethro, tu quoquein hisftulto labore
,

En quotrahers te habent

gratia, vix relinquitur


ciat,

sonfumeris, qu<t nonfitnt nifi affiiclio fiiritus ,euifceratiomemis,euacuati* necejfititti natura, quod corpufculi paufationifuffi-

& rurfum ad iurgiafurgitur.


Vfque adeo no n
eft

Dies dtei eruclat lites,

ejr

nox necliin-

dicat malitiam.

cfi rejpirare in benis, nonejl alternam ca-

pejfererequiem.

Impedimentum

immodcrata afTe&io ad
,

fludia Iittera-

rum etiam

etiam in religiofis hominibus.nhl temperetur.omnem dcuotionisfuccumebibere, efficcreq-, rt farpe ftata orandi , facrum mifTe diuinaq; fTicia audiendi, libros Hoc efpirituales legendi , alia eiufmodi tempora negligantur. quod corporis nim diffbrunt occupationes corporis &c mentis non omnino excludunt exercitationes mentis. Vfdemus enim anachoretas o<im intcr labores manuum corporales pfa.^mis 8c hymTheologia; facra:,qua: fofet
,

&

nis concinnendisvacafle.

Mentisvero occupationes,maxime in

-3cd.|.sj.

rebus theoricis, totum hominem diftinenr. Cuivitioriulioaiio antidoto rcdius mederi potefthomo, quam vt temperet ftucL'oru.m afFe&um , &c certis flnibus atq; canceliis circumfcribat, SapieWia enim firibajnquh Ecclefiafticusv tempere vacuitatis : &qui mim
ratur acJu Japientiam percipiet,
Ipfiq) Philofbphi gentiles

docuequiete.

runtanimam

reddi fapientem interno

quodam

otio

&

Quemadmodum enim aqua tranquilla ap.tior cft, quam

turbida ad

reprajfentandas rerum imagines, ita animus trsnquilius ad contemplandas rerum naturas. Hoc antidotum religio&s vitx culron-

bus deeflcnon poteft,cum iuxta lcges ab obedientia pofitas ftata habeant tempora orandi , commcntandi , pios libeilos le&itandi, confcientiam examiaandi, diuinum ofncium audiendi yel cantandi
qua;

DE.VOTIO.
&
catione.

#5

quxfr fedulo obferuent, fpiritum deuotionis non facile extinguent, Medir Pluia impedimenta habet L.G&a^ata hbro i. de oratione iped

A P V T

IV.

De&ftCedijsadDeuotionem confequendam
opporlunis.

PR.IMVM medium

eft confideratfo diuinorum beneficiorum,& propriorumdefectuum. Hocindicat Auguftinuslibro de Spiritu Aei<* Scanima, cumitafcribit. Medttatioparitfcientiamfeientiacompunclio-

nem,compuniiodeuotionem,dcuetioperficitorationem.Compunclioes~t,qtiado ex confideratione malorumfuorum cor interno dolore tangitur. Deuotio es7


'

pitis ejr

Deum, bumilit ex confcientia infirmitathproprU, pius ex eonfideratione diuina c/ementU, Et S, Bernardus in Caatica agens devnguentodeuotionis. Secundi,inc\mt,bHius aromata ,terrantftrane- jlcl
humitis affeclus in

?,

qKaquamprofert^fedprocuUejtdevltimisfistbuteanobisconquirimus.Nen*-

peomnedatum optimum , ejr omne donum perfeclum defurfum eftdefcendens d Patre luminum. Fit enim vnguentum iflud de diuinis collatts humanogeneribencficiis, Felix,quiipfafibi colligere , ftudiosc, ejr ante mentisfust oculos di-

gvacum gratUrum

aitione reducere curat.

Profeclo cumfuerint in vafeuh

fefforis ptfttllo crebra. meditationis contufaatg.contrita, dcindet^ignefancli


dejidfrtj flmuldecoclaomnia
,

&demum imptnguata qleo UtitU ,erit vnUiv


me
.

longe prctioflor , exce//entiorq,f>riore (contritionis )fujficit ad probandum eiut


tefttmo\-ium,quiait. Sacrificiumlaudis honorificabtt
excitet adlattdandum Lenefciorum recordatio
.

T^ec dubium quin fr 49

Clarius S.

Thomas Aqui-

$.

Th. ai.q.t

nas in

fumma Theologica hoc medium proponit. iVm^f#,inquicns,


hqmo permcditatione

**

ejuodmeditatio fit deuotionis cattfa ,in quantumfctlicet

eoncipit,quodfe tradat diuino obieqHioxsfdquodquidem inducit dup/excen-

Vna quidem, qua eflexparte diuina bonitatis ejr beneficiermn ipfiue fecundtt:nillud Pfalmiji Mthi adbarere Deo bonumeB, ponereinDomino Deofpem mefm. Et hac conflderatio exeitat dil(clto*e,qu& estproxima deuo
fidexjtio,
.

&

tioms cauftx^iha z <ero e/i exp.trte hominis confiderantisfuos defeclus,ex quiiC'-s

ind:get.t't

tes,\>nde ventet auxiiiu vnbi .

Deu innitaturfecundum. iltud Pfi \ o Leuaui qculos meos tu moterAuxiiium meu d Dominq, quifectt ca/u

&

Jte Devfefubifciat ,
1
1,

ram :J-t hac con/iderat/oexciuditprxfuwptioeenhper quam aliquistmpeditur, dumfua virtuti hmuitHY*

Med-i

v Meft GorJideratio praecipui beneficii>nempc PaffioAa / ni

xpo

V O T
i,

O.
contultHibenefi-

ms Dominic,de qua ita S, Auguftinus in hbro Meditationum, Jl/4g4


fjrmulta , tmocerteiumerabtlta

quamthiDomine Deus

fi4 ,pro quibus mihi dtligendus, /j- femper es laudandus.guicquid enim hor,i
babeo, velhabui, velhabitu^usfumdtefummobonoefi,

dquocmnequodbe-

numdicitur&eHprocedit. VnumautemeH,quodmeplushuomntbusaccendtt,vrget, mouet promouet tdte ddigendumfuper omnia, inquam amabi-

&

Um te reddtt ntihi o boz e tefu ignommiefiffim* &

jii, opus ttist"/a

*mara mors .quamfufttnui redemptionis. Hscfelum, velhec omnino totam vitam nsfiram, totum laborem noftmm , totumobfequium nojirum, amoremdeni^noHrum
quoddeuctionem nojiram, ejr excitat meliusy&quaritjuauius,

facilejihi vendtcat; totum hoc,inquam,eH,

& auget amplius.


.

*. ftfaj

a<.
,

EtS.BernardusinCantica Auguftinumimitatus.Jlp^fi?,^^/*
flusmouetflus vrget ,plus accendit Superomia,inquam, reddit amabilem te mihi lefu bone calix quem bibifti opus noftra redemptionis. Hoc omnino a,

morem noftrumfaeile vendicat totumftbi, Hoc inquam eft quodnoftram deuotionem ejr blandius allicit, ejriuftius exigit, ejrarcJiusfiringit, afficit ve-

&

bementius. (JMultum quippelaborauit ineo Saluator,necin omni mudtfabri-

ta tantumfatigationis aulUr ajfumpjit. lUa denique dtxit, ejrfac7afunt,ma dauit ejr creatafuut.
K^it vero hos ejr i dicJisfuftinuit contradicJeres

& im

facJisobferuatores, ejri morteexprobratores,

Mediumeft Oratio, quodtradit idcm Bernardus fermonerf. Afcenfione Domini. Apoftolidecemdiesinhac expecJatiene (Spiritus de Maria fandti )federuntperfeuerantes -vnanimitcr in oratione cu multeribus matre lefu.Ettuigitur oraredifce,difce quarereydifcepcttreypulftrejdoneciuenias, donec accipias ,donec aperiatur tibi T^ouit Dominusfigmentum tuum Jidelis eft , non tepatietur tentarifupra idquod poffis. Confide in ipfo qucdfi fdeliter expecJaueris nec diem decimum expecJabit , Praueniet certe in beneIII.

&
,

dtcJionibus dulcedinis defelatam animamejrorantemvtfeliciter,

&nead

infipieatiam tibi confolarirenuens i ipfius memoria delecleris inebriatus ab

vbertatedomus,&voluptatiseius torrentepotatus.

Sicnmrrum&Eltf&us
prafentiam fibi

'**'

quondam

oraffe legitur,cum dulcifftmum tlludfolatium Elia


,

Bftina,.

26i

'

EtinCanticaCanticorumitafcribit. Sponfa loquente dejponfo (anima deuota deChrifto) repente adefiill<,annuit voto, dat ofwlumjmpletfy in eafermonem , quifcriptus eft. Dejiderium cordis yoluntate labtorum eius non fraudafti etm Tanta nempe rf. tribuifti ei, ofculumfancJum efi , vt ex ipfo mox cum accepent illudfponfa concipi ficacia at, tumefcenttbusnimiruw vbertbus, &lacJe quafipinguefcentibus inteftimonmm Jjhtibusfludium eil orare frequenter, cxj>ertijuut qutddko. Sape
plangeret fubtrahendam

&

(Crdt

D
torde trepide

V O

O.

ijt

& arido

accedtmm adaltare , oratioui matmbimw,ferftflenti-

busautem repente infunditurgratia s pinguefiit peclus , repUt yifiera inundatiepietatis,tjrfifit,quiprematJ,acconceptaduUedinisvbertimfunderenon


tardabunt.

Qaoniamver6deuotionisprmptitudiniaIiquandoadrepitta> dium.alibihocpratbetconulium. Cum te torpore , acedta veltadioajficifentu, nolipropterea diffidere attt defi/lere djludto (pirituati.fediuuantU re-

Mfenn.**,"

quire manum , trahi te obfecransfponfa exemple t donec denuofufcitantegratia

facluspremptior, alacriorque curras ,


cJare in ea

& dtcas.

Viam mandatorum
,

tuo-

rf.nJ.jz

rum cucurri , cum dtUiafii cor meum. Sic autem quamdiuadefigratia delevt non te exifiimes donum Dei iure hareditarie pofftdere , ita vi,

delicetfeturus de ec quafinunquamperderepeJJis :

nefubito cumforte retra.Al.?:

xeritmanum , drfubtraxeritdonum,tuanimoconcidas, ejrtriiJiorquamoportetfias, Ergo in die virtutis tua noli effefecurus, fed clama adDeum cupro pheta.Cum defecerit virtus mea,ne derelinquas me.

. IV. Mediumeft,affiduadiuina;pra:fentia;coeitatio,quodidem , _, 5 c B.ferf7-inCSfc II a "r* a r j r * meiiinuusDoctornon prancrmiiu,dumuacommoneracit. K^rgutt _ cc ii, }>..

nospro certo negligentia


integre drperfette iuxta
dtluculo
,

& incuria ipfa inopia nofira


verbum
ejr

Namfi quis noHrunt


ad yigilandum
'*

Sapientiscor fuumtradat

ad Dominum quifecitiSum ,
,

in confiecJu altijfimi deprecetur,

fimulque votis omnibusfludeatfecundum ifaiamprophetam pararevias Do- nr 4 mini rettas facere femitas Deifiti cui cum prophetafit dicere. Ocult mei femper adDominum, ejr quiapreuidebam Dominum in conjpeclumeofem- vCij.t per, nonne htcaccipiet benediclionem d Domino ejr mifiricordtam d Deofalu,
,

tarifio? vifitabitur profeclo frequenter ,


fitationisfux
,

necvnquam
,

ignorabit tempusvi8

quantumUbet

is, qttitnfptritu vtfitat

clandefiinus veniat, efr

verecundus,vtpotefurtiuusamator. iLtrurfumahbi. FetijtquondamEli- cant* fsusa magfiro , cum difceffum eius imminere frafenfit , nec obtinuit nifi ea 4 Regj-

"

quidem conditione , fi videret , quando tollereturdfe. Infigura contigtt hoc iUUfcriptum autem effprofiternos. VigiUs ejfe tjrfoUcitic''rcaopusnoflrafalutis profihetice docemur ey- monemur exempU. Nanquamfanefine nosira confcientta, magtftra vniiio,

quadecetdecmnibus toUaturancbU.fiduplicatt volumus munere nen fraudari. Nunquam cum yenerit inueniat tmparat ,

tes

,fidfemper vultusjufpenfes , expanfofque habentesfinus adlargam Domini benedtclionem. Tales dentque quarit ,fimiles hominibut expeclantibus Domtnumjuum quando reuertaturanuptijs quivtiqtie abillisfiiperna
,
:

menfa copiofis deltcijs vacua nunquam reuertttur manu Vigtlatedun? preinde, ejr vtgtlandum omm hora, quia ntfeimui qua horafptrttus vtnturuifitfeu iterumaliturus.

V.Medi-

ifft'

DEVOTIO,

V* Mediumefl^Vfuscreberbreuium&iaculatoriarum oratiofflumadDeum, quibusquafi fcintilliscornofl:rumaccenditur,8ccor Dei quafiignitisiaculis configitur,vtnofl:rimifercrivelit. Deeovfu


itafcribit S.
"'P'* 1 *

Auguft.ad Probam. Dicunturfratres ,in Aegypto crebras qui. dem babere orationes Jedeas tamen breuijftmts^ raptim quodamodo iaculatas, ne illa vigilanter erec7a,qu orantiplttrimum necejfaria
efl

per produclio
ipfi fatis ofien-

res

moras euanefcatatj^. hebeteturintentio. Acper bocetiam

dunt, hanc intentionem ,ficut non eii obtendenda ,Jiperdurare nonpoteft: itafi

perduraueritnoncitoejfertmpendam.

InhuOG yfumconuenitmemoria

tLuj\z.
Pfal.

,'

'

4,1. t.

\i tl T

'

comprehendifleverfusaliquotpfalmorum, quibusan"cdi2StpromptitudoferuiendiDeoexprimimr.vtifunt, ParatumcormeumDeut^paratum cor mettm Miferere mei Deus,mifcrere mei. Diligam te Lominefirtitudo mea,Dominusfirmamentum meum,ejrrefugium meum &ltberator meus> Det*i mem adiutor meus ejrfperabo in eum. guemadmodum dejiderat ceruus adfontes aquarum, ita defiderat anima mea adte Deus, Cor mundum crea in meDeus.&Jfiritumrecluinnoua in vifceribtssmeis .Sicut adipe &ptnguedi labtjs exultationis laudabit os meurn* me replea tur anima mea, Quo autem frequetius huiufmodi breues fententix: itcrabuntur, Qua dc ihoc efficacius valent ad confiliandam deuotionis gratiam caufainpfaL ii8 quiabEcclefiaquotidieadminoreshoras decantaturide,fedimmutatistantumphrafibus,vtnotauitB. Theodoret.Sc in Pfal. 135-. h*CYerba,^o#/<*7w in aternum mifericordtaealii,petitur. gus, viciesfeptiesadextoIIendamDeiclemcntiam iterantur. Eandem ob caufam S. Ang uft. verba quxdamrepetiit in precibus fuis vt cum indecimoConfefhonum,itaorat. Scrote amauiptdchritudotam antiqua
.
t

&

&

*'* vt

& nouafero
*

t< amaui. Et cognofcam tecognitor metss,cognofcam te, V nde S. Bonau.inmyfticaTheologiafuaitafcribit. Siquisper viampurgatiuam

benepr*paratusfiitpifftmebocdic7um,cordejrequetaret ,0 DQMINE,^VAN-

D TE D IL IGAMfquando te confriagam lcitiusfefciret experimentaliter in.


fiammari, quamfi defecretijjimis calefiibus, ejraternageneratione velproceffionemiliiescogitaret
to.

.Plvra mediavidein GRANATAtococitaDelndiciisveroDeuotionislege noflrumBernardinum Rofignoliumlib. z.deaclionibus


Virtutis cap. 7-

YiDE V.Contemplatio,FamiliaritascumDco
afiio

Gaudium/firituale.

Deo debita,Laudatio Dci, oblatiofui Deofacla. Gratiarum Oratio. Pax. Pietas in Deum. Religio Chrifiiana. 1 1 in P a n a rio,^. DefblatioJfiritualit.Difraclio in orationc, Ettilujiones

Jbirituales.

DIFEI-

I
1

F F

N T
1

I
1

A
-

S
1

Vn
11

/93

DIFFIDENTIA SVL
C
A
P

V T

I.

QuidS. Scriptura, c%m S. Patribustradat


de diffidentiafui.

N!O tatis.qaaquis
p
1

m 1 v e DirTidentia;
fo!o

fui

intelligimus

a&ionem

virtutis humili-

Deonixus,

difFidit fuis viribus inexercitiis

Ad quam refpexit Salomon cum in Pr0UIli Pfouerbi:sdixit. jghtibonuse/l .hauriet gratiamaDemino: quiautemcon,in twtv? fidit incogitationibusfuis ,impieagit InquxverbaHieron. HorumfmChriftiaax pietatis prarftandis.
__

QUit,ver/teulorum connexio talis


bttsfuis

efi.
,

Jgui benusefi ,nonconftdit cogitationi-

,fed Domint gratiam quarit acper tOam aceipit ,i/tpieviuere pojfit. <9 '// autem cogitatiombusfuis confdit bonus ejfe nequit, 2%am quiagratiam
,

fuperniadtutorispeterenoncurat,merito intmpia aclieneperdurat. Huicfimilis eft Scilla fenreatiaSty/fj timet


ejr corfidit
.

rrou.t+f*;
'

& decltnat a malo


eft.
,

,/tultus tranfilit

%^'l^

Etilla

,)m confidtt in cordefit fiultus

Deinde

Ecclefiafli-

cus,

N^n

teextollas tn cogitatione

animx tita yelut taurus neforde eltdatur

virtas tuaperfiultitiam (frfolia tua con. edat, &frttt~ius tuosperdat, ejr relift'

quarisvelutltgnum aridumineremo: Vndetotus populusfidelisinhiftorialudkh ficorar. Gftende Domine , r.ueniam nonderelinquisprafumentts


dete, tjrdefita virtute glorianteshumiltas .

i u <j*.if.

kdezndem dimdentixfui virait.

tutem refpexit Apoitolus cura ad Galatas

Si quis extfiimat fe ali- GaU.j

qmdeffe ,cum nthtlfit , ipftfeJeducit.VndcD. Cyprianus de fingularitate Clericorum. Vtilius efi tnfirmumfehomo cognojcat , vt fortis extftat , quam
fotisyideri velit

,&

infirmus emergat.De quare prafumptores obiurgat


,

A-

pofloUi dicens, Si quis putatfe aliquid e(fe

cum

nthilfit ,feipfum implanat.


,

Pro certo implanatorproprius fuam

rianoxiis rebus femetipfe commiftrit.

animam decipit cjui non cauendo contraC a vsAMverocurfiderenofrris viribus non debeamus.Scriptura haud redcuit. Clare enim monuit io.ij-4.
Chriftus.
Sicut palmes non potefl ferrefruclum aftmetipft nifimanftritin vite .ftcnecves ,nifiinmemanftittis. Er^inementhilpotefiisfacere. EtB.
1 Cor.j
$.

Paulusm

pofteriorc cpifl.ad Corint. Non fuffcientesfumus cogitarealiquidanobis ,quaftexnobis ,fedfufiiuentiaao/iraexDeoeft. Quat verbaex-

...

pendensB Augift. contrai.epiftolas Pekgiav.orum, zh-.Cumergominusfit cogitart ,quam cupere fotrfi enim homo ccgitare benum qucdnotdum
,

Bb

cupit,

i^4

DIFFIDENTIA

V I.

cupit, &proftciendopo[leacupere

quodanteamn cupiendo cogitauit, qutmtsds adtdquodminus idett ,ai cogttandum aliquidboni nonfumus idoneitauusjdefladcupieytdum aliquodboni fine diuino adiutorio, {vtcontendunt Pe-

qnaex nobifmetipfis vfedfufticietia noflra ex Deo eii,& adid q/iod efl amplilag iani) fumus ex Itbero arbitrto. N^qite enim (jr hic /ipoftolus ait.

Non quia

idonetfimus cogitare, quod perfieclum etf, tanquam ex nobifimetipfis ,fed cogiIoan.ij.4.


efl nihil. Vnde eft UludDominK Sine me nthtl Etpaulo poft inde concludit. )uapropter multa Deus facit in homine bona,qu& mnfacit homo nulU verifacit homo.qua nonfacit

tare,ait, aliquid,cui contrarium


.

poteftis facere

Deus, Mtfaciat homo.


A.Uc.13.

Eundem Pauli locum tra&ans in Iibris de bono Perfeuerantiar.


lis
.

Hoc

nobis,mc\uit,expedit ejr credere (jr dicere,hoc eflpium, hoc verum ,vtfit humi-

&fubmijfa confeffto , ejr detur totum Dee Cogitan tes credimm\cogitates lo .

quimur.cogitantes agimus quicquidagimus

^uodautem attinet adpietatis


cogitare aliquid

viam

cjr

verumDei cultum nonfumusidonei

tanquam ex

nsbifmetipfis/edfiujficientianoftraexDeoeft.

Nonenim

eftinpoteftatenoftra

cornoftrum,&noftr&cogit*tione$. Vndetdem-,quihocagit,idemdicit

Am-

JfiS^

BHOSIVS.

A P V T

II.

T>e Praftantia

&

Vtilitate huius Virtutis.


virtutisindeliquet&lucet. Prl-

PR^estantia, vtilita/que huius


Tfal jo.y^

mo,
tius.

fibi diffi dunt.nam rcgius

&

quodinfcripturis facris dicantur beati , quifiduntinDeo,& Vates ait. Beatus vir,cuius eft nomen Domtniftes Dominus apud Matth. Bcatipauperes fyiritu. quie verba Chriftus
illius

expendens Ioan. Caffian.collatione 10. cap.n. Reuera,mquh,qu*maior


autfanclior pctefi ejfepaupertas qudm
,

quinihtlprefidij

nthtlvirium
ejr vitam

habere cognofcens de aliena largitate quotidianum pofcit auxtltum,

fuam atque fubfiantiam fingulis


fuftentari,

quibufque momentts dtuina ope intelligexs

H.cp^i*

verumfemendtcum Domini non immerito prefitetur ,/uppliciter adeum quetidieclamans. Ego autem mendicut ejrpauper fum, Deus adtuua me. Pfal.i^. 18. Deinde, quod diffidentia fui fit primanus a&us virtutis humilitatis,quamconftat poftchantatem efle praeftantiffimam, vtiIiffimamq;hominiChriftiano.namS. Bafilius inadmonitioneadfilium fpiritualem. Vir, inquit, humilis Deo eftfimtlis ,fuperbusautem Diabch fiimilis eft. Mumilis licet habitu videatur vilis ,gloriofm tamen es~i virtutibus, ^,Hier on. ad Celantiam. Njjiilhabeas Immtlttatepra^antiuiimhtlama.
htitm

DIFFIDENTIA
&

I.

'9J

bilius. Haceft cnimpracipua conferuatrix quaftcuftos quadam virtutum omnium: nihtlqueeftquodnositaejr homintbus gratos&Deofaciat, quamfi

v:tameritemagni,humilitateinjimifimus, Propter ijuedDomtnusloquitur


perprephetam-, Super quem alium requiefcam , nifijuperhumilem

& quietum
confi-

ejrtrementcm verbameai S.

Leo de Epiphania.

TotadtlecltJJimt chriftia- L.farm.7.

naftpientia di/ciplina, nonin abundanttaverbi , non in aftutia di/putandi,

neque in appetitu laudis ejrgloria,Jedin vera

& voluntariahumilitate

Jiit,quam Dominus lefus ab vtero matris vf% adjupplictu crucispro omnifortitudine ejr elegit ejr docuit EtS.BemardusinepiftolaadOgerium.##.

''

milita* ,

adquam vti% ducit humilitatio

tetius eftjpiritualis fabrtcafunda-

mentum.
II.

VTiLiTAseilquad

valeatad expugnandasomnesdiaboli,

A.hom.31.

mundi&carnistentationes. S. Auguftinuslibrojo, Homiliarumdeclarat illudexemplo adoleicentis Dauid, qui, prouocante fuperbo Goliath populum Ifraheliticum ad monomachiam , roboriq, fuopre;fideme.<*/#f,inquit,rf/ nonprafttmens de viribusfuis,fedinnemine Deifui

procedere aduerfitseum

Necrex Saulabnuit. Intellexitcum videret audenLibenteraccepit,proceJpt aduerfus Goliam, In

tempuerum,aliquidin eo diuinitatts ejfe,nec tllum tenera atatefine diuint infttnifutaltapofteprajumere.

cmnibut ergo, quterant in ea parte ,


.homo niftquodin iftopfalmo cecinit
.

vndeprocedebatDauid,neneratprafum-

ptio nifi de Deo : inilltsautemtotajpes invniutheminisviribus. Sedquideft


.

Homo vanitati ajpmtlatttt eii

dtes eius

velutvmbra pratereunt Plurahuiusrei exemplainueniasinScripturis Paralipomenon deflliislfrahel etribu, Ruben, Gad &Par.c$. 1. Marafle cum dimicarentcontra Ag.~reos,eorumq,fa;deratosnumero8c viribus potentes, vi&oriamq, obtinuerunt, quod viribus fuis
vtin libro
ees D<?<v/>inquit textus, ee quodcredtdtjfent in eum.

diuinumauxiliumimplorailentdumprarliarentur,c^'^*^W Deinde in libro iecun2 K doMachabaeorum, derifdemfiliislfrahel duce IudaMachabseobcllocum impio Nicanorc Demetrii regis duce corgi eilis.de quo ita
diffiii,
'

,J '

loquitur Scriptura. ludas , ejrquicumeoerantinuecatoDeeperorationes

quidem fugnantes , ftd Dominum cordtbut orantes proftrauerunt nen minus triginta quinq, millta prajentia Deimagnifce deleclati. Su/pendit autem Ntcanoris caputinfumma arce vt euidens ejfei, dr manife3

tongrejfiJitnt manu

ftumftgnum auxilti Dei.


Patresdocentetiamintentationibusipiritalibusadpra:fidiumdiffidentixfuij&confidetixinfoIoDeoeiTecofugiendu. )ui /eruiutDeo,inquhS.Bafi\.dicubi,ad*moueftequentibus&varystenta-* ttsmbusagitantur, triftitia&diffidentia deDto, vtbonainchoatadeftrant,
ff

VndeS,

vtnon

i f 9

DIFFIDENTIA

S
,

I;

vt nonperfeuerent, vtexiftimentfe Deo cbaros nox effe vt locum,fcietat m, rationemque viuendicum aliafeueriore commutent,tn quadan, on nouitplurafortepericula. Hisaliify id genus tentationibusbonifteciempr&Ceferentibus Damonferuos Dei aggredttur, )uos vero vincit? Eos vincit quiplus aqu fibi conf.dunt. Vnde vidimus multos magna virtute prxdites tefiimonio a,

&

liorumprobatos.quos malignusftiritus per nimiam fiuiconfidentiam prxcipie.e.14

m;f/>.HucufqueBafiIius.SERAPioN q UO que apud Caflianum collationequinta, cum dixiflet tentationum &. impugnationum extinctionem a Dcofiecialiter ac iugiterpofcendam, fubhcit,impefi/bilenamque efl de quahbet pajsione triumpbum quempiampromereri,priufquam intellexerff indttttria vel laboreproprio vitloriam certaminisfemet obtinere nonpoffe.

R.c.21.

Richardus item Viclorinus in Cantica Canticorum


,

Impofitbtle efl t

inquit quempiam defe ipfb triumpharepeffe, donecexperimentodidiceritprcpria virtutefe non pojfe obtinere triumphum. )uantum autem ,addic,
fideles

defediffidunt^tantumindiuinafteiadiutorioconftdunt^tjrqttantumdejein-

firmantur,tantumfortesfunt,&potentes in Deo.

III.Vt iLiTAsefl:,quod eo longius aberis ama!v;diifh'one,quam


[.17.5.

D-uscomminatur
dicit

iis qui confidunt fuisviribus apudleremiam.^f Dominus. tjMalediclus homo, quiconfidit in homine,&ponit carnem brachiumjuum,ejra Dominc receditcoreius.Erit tnim quafimyricain deJerto,&

falfnginis
H.t-j-mler.

A.pju
ler.J7-5.

5'

Ue ii4

nen videbit cum venerit bonum fedhabttabit inficcitate, in deferto ,tn terra inhabit abili.Benediclus vir qui confidit inDomino eritD cmiquevctbaHcronym.mialedtfiusquiponttcarnem branusfiduciaeius.Xvi cbium fuum ,ideft,fortitudinemfiuam ejr quicquidegerit non Dcmini c/ementU fedfuaputauerit ejfe virttttis.Jj)ui enitn hoc agitj Domino recedit cor eius, Eterit quafimynca fiue vtinterpretatus ajferens fe pojfe quod non potefl. Symmacbus , lignum infruftuefuminjolitudine , dr terrafialfitginis, idefl, eft inhabitabili, qua hojpitem non babet Deum,nec angeterumprafidta nec Spirttusfancitgratiam,necfcientiammagiftrorumE t Auguft. ad Macedon. MatedicJus omnis ficut alibi eadem Utera docent, quifiemfuam ponit in hemiipfe homo efi. Proinde vt tranfiret ne. Ergo nec infeipfo quifquam debet, quia mendacium limites ,atq^tbi leatam viomnium vanitatum ejr tnfianiarum tamponeret,vbi vereeft.Beatus,inquit,poputus cuius Domintts Deus ipfltts.Et inEnchiridio.De ijsomnibus qux fidettter funt credenda ea tantum adftem pertinent ,qua inoratione Dominica continentur. Maleditius efi enim omnis,
,

&

&

&

ficut diuina tefiantur eloquia, tiui fpem ponit in homixe, acper boc wfimettpfo quiftemp onit, huius maledtcii vinculo innetlitur ideo non nifiaDcmtno Dca

petere debemus, quicquidfteramus nos,veLbene 0} eraturos, velpro bomsoperiIsusadepturcs,

%
virtutis

IV. Vtilkas, quod beneficio eiufdem

eximes tepluribtrs
'

grau,ium,

diffi;den,ti a svi.
grauium Iapfuum periciilis.Etprimo apr^ruriiptiori^nam fccur
S.
.

Bernard.primusgradus prarfumptionis eftfuisviribus p r^fidere.I -', ta enim loquitur fcnbcns in pfalmum, guihabiiat. Noio ignorare vos fratres quonam modo defcendatur , imio cadatur in illas ( v oragines. ) Primus enim gradits defcenfionis huius dtffimulatio propria injrmitatis iniquttatis,
,

.icrm.n.

inuttlttatis dumjibiptrcensjfibtblandienstfibiperfuadettshomofealiquidef-

fe cumnihilfit, ipfefe feducit. Etinfra,

docethanc viamfuiife Luciferi cadentii dc ccclo , quod non agnofcens imbecillitatem virium fuarum intantam prarfumptionem lapfus fit , vtfefimilem fecerit altiffimo.

2.eximes tepericulo perdendi piorum deflderiorum

& operum

fru-

ftum, HabesexempluminApoftoloPetroquino&cextremarcoena: firmiflime propofuerat fe nufla ratione admiilurum in anifnum vel fcandalumvel cogitationemdenegandoChnfto,imm6totope&ore Mittn 1 *' s dixerat Etiamfi oportueritmemoritecum ,non tenegabofc. tamen paulo poftpropofni immemor capto Chriflo aufugit, Scter eum negauit. Cuius lapfusno ahafanecaufafuit, quamq? nimiumfuis .viribusfucritconfifus, vtliquetexverbisquibusfeomnibus Apoftolispramilir. n, 2f
-

'

'

Etfi omnesfcandaltzatifuerint in te,egp nunquam fcandali^abor.

Et cum

Chriflus

ei

diferte praidicerer.

K^imen dico tibi.quiainhac nofe,antequa

galluscantet,termenegabts,poCitoommimbcci\\kzusrnetuzuda&erTe-

ipondit,feponusmoriturumquam.negaturum, QuodacciditPetro anteacceptumSpiritumfancT:um,hocquotidieaccidatnobis,vtcum non omnem fiduciam inDeo collocamus, fed plusxquo induftria:
noftr* prafidimus , auxilium cfficaxfubtrahatur,quo muniti pia propofita perficere poteramus, vtbene obferuauitChryfoftom.inMat-' thamm.j eximeste pcricuIolabSdi in hzrefln. inde enim omneshe- c.hom.3. retici fiunt , quod nimium fifl fuo ingenio proprias opiniones fequan.

tur,

VndeHieronvmusexponensverbaApoltoIiexepiftolaadTitu,

Tic.j.io.

Harettcum hominem pofl

vnam crfecundam correptionem deuitafciens,quia

fubuerfus esl.qni eiufmodiefl ,


tligat ,

& delinquit\cumfit proprio tudtcio condemnavnufqtitfy idfihi

tus. Harefis grace ,vc\c\n\t,abelecJionedtcitur,quodfcilicet

qnod melius ejfe videatur. Tropterea vero afimetipfo dtcitar effeda,

mnatus

(juiafornicater, adulter, homicida ,ejr cetera vittaperfacerdotcs Ec-

(lefiapropcHuntur, Hareticiauteminfemetipfosfcntetiamferuntfuoarbitrio

de Eccle/ia recedentes qua receffio propria confcttntia vtdetur ejfe damnatto* rp,ft Et S. Auguftinusad Macedonium,qui cum fapientem vocarat, refpodet . Ex tfta fapientia^jua vna ejr vera eff,Jiquidhabeo, a Deofumpjimcnd meprxfumpfi: non enim meo veltngenio, velmeritofedetusdonofumfiqutd laudabdttcrfum. Nam qusdam acuvffima excellentijjimaingenia tanto tn mautes errorts ierunt, quar.toprafidentius tanquamfuis virtbus cucurrerut
,

5l- Au

SM

<-

&

Bb

ftep

i<?8

DIFFIDENTIA
t

SVI.
Vide

necfuppliciteraeveraciterDeumiVtviamfibi^fienderet petiuernnt.

PANARiVM V.Haerefis.R. f.

C
.

A P V T

III.

De JMedijs quibm h&c virtus pararipoftit.

Primvm mediumeft,cQnfiderarediligenterDeumomnium bo*-

norumtamnaturaIium,quamfupernaturalium, fiueeflentiam,fluevires, flue a&ionesnoftras fpecles efle auctorem, fecundumillud pfaltis regii. Seatus , cuiusDeus lacobadiutoreius .JpeseiusinDomino Deu
,

ffaim. 145.
Ifai.26.j2.

j.

ipfius

quifecit calum

& terram

mare

& omnia qua in eisfunt.


:

Ec Ifaia:

prophetat.

Dominedabispacemnobis; omniaenimoperanosiraoperatuses

oan.ij.j.

^-.EcChriftiDomini. Egofum vitis,vospalmites quimanetmme,dr


egoineo,bicfertfruc7ummultum, quiafine me ntbilpotefiu ftcere. quoddi-

ctumverumeftdeChrifto.finequaDeus, fine quahomoeft. Qua Deusquidem, quiahomonullam adcionemetiamnaturilem Sdiberampoteft fine cooperatione Deiexercere: Quahomo'vero,quia

homo nihil Deo gratum, vel vica; asternx meritonum facere poteft (1merito Chrifti. Sicut enim viti intime coniuncl; funt palmites.icafidelesiuftiperfidem&chariratemadhaerenc Chrifto Vnde cum quidam a Chrifto percontarentur, quemadmodum facere poflentoperaDei ^refpondir. HoceftopusDei, vt credatisineum ,quem mifitille. Et non multo poft fubiungit. T^emopotefi venire ad me n ifiPater,quimi(itme jraxerit eum* IdemdocuereApoftoli, vtS.Paulusad

ne gracia

&

louw.t*

Phil

13

Philippenfes. Deusesi
voluntate.

quioperaturin vobis rjrvefle


1

& perficereprobona

lic.1.17.

171

'

EtB. Iacobus . Omne datumopttmum, ejromne donumperfeBum defurfum eft defcendens * Patre luminum, Immo ii Deus vef minimo momentonon nobismodo, fed toti adeo mundo piasfenciamfuam iubtraheret, vela&ionemcuconferuandi fufpederet,repenteomnia innihilum reciderent. Inipfoenim, inquit Apoftolusad Athenienfes, yiuitnus, ejr mouemur } ejrfumus , ficut quidam vefirorum poetarum dixe

&

runt.
A.c.12.

VndeS. Auguftinuslibro4. deGenefiadlitteram. Nequeenimficut


firutluram .<diumcum fabricauerit quis abfcedit , atfyilloceffanteatfy abfcedenteftat opuseius , itamundusveliclu eculi fiarepoterit ,fiei D eus regimen

oanj'7.

fuumfultraxerit. Proinde ejr qued Dominus ait Pater meus vfq nunc operaf
.

tur continuationem quandam ojeris eius ,qua vniuerfam creaturam continet


atj, admimfirat,ofiendtt.

II.

Me-

DIFFIDENTIA
II.

SVI.

W
,6
'

Mediumeft,foIidiuinonuminiconfidere,8cina&ionibus oeius

implorare. Sienim fine eius praefidio nihil facere poflumus, vtiamoftenfum eft, cur viribus noftris fidere pereamus?' Idprobe animaduertens Sapiensita loquitur. Vtjctut, quomam altter

mnibus

opem

hocipfum eratfapientUfcire, cuius B 1 eJtetbocdonum-.adijDominum, ejrdeprecatusfumiii/tm.Nommecomine- * tixautem S. Bafiliusinreguhs fufiusdifputatisintelligitabftinentiam


nonpojfemeffecontinens , nifiDeusdet,
ejr

& I?

c 9'

ab omni vitiofa affectione.

HincS.C^LESTiNvs PapainepiftolaadEpifcoposGalliq. Jgucd


ergo tempus,

mquit, interuenit, quo eiusnon egeamus auxilio? In omnibus aSuperi>


-

Cttbus,caufis, cogitationibut,mottbus adiutor ejrproteeJor orandus efi.


,

bum eflenim vt quicquamJibi humana natura prxfumat clamante Apojiolo. E hl 6 ^ Non esinebis coltuctatio aduerjus carneejrfanguinem,&e. Q uod quis obtedatomnia opcra hominis eflequide Dei dona, tamen hberi arbitriicooperarione efEci, fciredebet &ipfumJiberum arbitrium,8ci- p^ as ,g
pfamquoq-, cooperationemnoftraeffcaDeo, Z)^e/;^r<<?r innobuvetteejrperpscere, vtfupraex Apoftolodi<5tueft,acvtfttaliquidproprienoftrum, tamenid totumab hominedebeturDeo,tumquiaeius creatura eft, tum quia compenfandis eius beneficiis parnon eft. A.in Vnde Auguftinusalicubicum Deoitacolloquitur. Aperuifiimihiocu- C1* los lux,& excitafti,ejr illuminaftime ejr vidiquodgloriarinon valeat antete
,

Solilo^

omnis caro, nec iufttficetur omnisviuens, quoniamjiquidboniefijaruivel magni,d^num tuum es~i,& neftrum non nijimalum eji, Vnde igitur gloriabi tur omnis caro,nunquidde malo^ Hac non efi gloria,fedmiferia.Sed nunquid
gloriabitur de beno (cooperatiomfua bona,) nunqutdde alteno
\

Tuum,Domi-

ne eli bonum ,tua eftgloria.

pulum

Mediumeftagnitio fuadmbecillitatis. HocmedioDeusponam cum e^rn ex -^Egypto eduxifTet, mulufqjac magnis cumulaflct beneficiis, nefucIII.

Ifrabeliticum adfanioremmentemreduxir.

cedentibus profperis infolefcerent, fuisq; confifi viribus obliuifcerenturD E r , raagnisaffh&ionibus eosprobauit, vtinopiaaquarum
in folitudine , ferpentum morfu, vicinorum hoftium incurfione, repentina internecione, vt hac rerum aduerfarum fecundarumque vicifntudine reipfa cognofcerent omne bonum fibi diuinitus con-

tingere,atquc

ita induftria; fua? diffifi fe

humiliarent,

& omnem
,

fi-

duciam in Deo defigerent. Vnde Moyfes in Deuteronomio hanc ipfam huius vkiffirudrnis caufam rcddk Poftquam affltxit inqtri- Dcur. .i
.

ens

ac probauit

w;

ad extremum mifertus exY tui , ne diceres in corde Fortitudo mea robur manus me* , h*c mihi omniaprstjiiterunt.
,

&

Sei

z0 o

DIFFIDENTIA

I.

SedrecorderisDominiDeitui,quodipfevirestibipr&bueritvtimpleretpac~lii

fuum ,ftper qtto iurauit


A.crf,

Patribus tuis,fcutprafens indicat dtes

Si c

& Au-

guftinus faceturinSohloquiife diffidentiamfuididicifle. FortiJJime, aic , magnipotens Deus credebam meforealiquidcum nihilejfem. Cogitabam me ejfeprudentem deceptusfum: dixi quoddiues effem, nu!lim egerem, nefciebam,quoniampauper eram, cacus , nudus, mifer ejr miferabilts. Sed

&

&

&

nunc video, queniamfi quidbonieft,parui velmagni,donum tuum efi,ejrnofirum non nifi malum eji , ejrnifitu cufiodieris cittitatem in vanum laborant, qui cuflodiunt eam Credebam mefufficereperme, necpercipiebam, quoniam tu regebas me donec aliquantulum te elongafti a me, dr cecidifiatim inme,& quodftrrexifuitexte. Pluradedignitate&vtilitatchuiusmedii, exS. Patribus,&EthnicisScriptoribUsvide V, CognitioJui t
,

y t

IV.

D<? Indidjs , quibus homofibi diffidens


agnofiatur.
Indiciumeft, incuiufuisoperis,maximefiaIicuiusmoPRimvminitiodiuinumauxtliuminuocare,epeetiarnintercilimentific,

onem Santflorum iam in regno coelorum cum Chnfto regnantium acqueimprimis bcatiflim. Virginis Mari^.Exemplo(ic exercitaciffimusoracorDAViD rex,qui imbecillicatemviriumfuarumaguofces
in hunc
B/aL 17.

mundum orabat
,

mamentum meum

'

**'**

corntt falutis mea rfrfufctptormeus. Vnde S. Augumeiu.Protettormem epiftolaad Macedonium. Sims virtus veradeleclatjidicamus, flinus in qttodin eius ftcris UtterU legimus, Diligam te Domine virtus mea Etjivere
.

& &

Diligam teDominefortitudo mea,Dominusfir, refugium meum , ejr liberator metu. Deus meus adtutcr

PCJm.

j $. j.

volumus quodnolknon pojfumus , idquodin eifdem litteris didicinon conie ieneamus. Beatus vir cuius esl nomen Dominijpes eius, jntis f.do mendaces. guantaefiautem vanitas y quanrc }exitin yanitates eyinfanias t6tnf.i~2ia qutumti nsendacium,bominemortalem arumnofamyitammu! carne ducentem , tot peccatis oneratum tot tentationibtu takiliey fpiriiu
beati ejfe
,

&

&

fubditumfotcorruptionibusobnoxiumjaniffciufltjfimisdejlinatuminfetpfb ne illud quidetn qnodhabet in naturafua dignitafidere, vt beatusfit: quando

tepracipuumjdefi, mentem at%rationem poteji vendicare aberrertbus,nifi

Veusadfitluxmentium.
Cafr.io.

H oceX emplumDauidicumo;imfecutifunteremita;, quitefte


Cafliano collacione decima, adquafuis a&iones, veltentaciones icerabanc

DIFFIDENTIA

igi.

rabant illam verficulum Dauidis . Deus in adiutorium meum itt1ende,Do mine ad adiuuandum mefeTftna. Et iam fequitur Ecclefia in diuini officii recitatione , cumfingulashorascanonicasab eodemaufpicatur. Cuiusconfuetudinis, mterceteras , &hanc caufaminftitutonoft.ro congruentem reddit Caflianus. Ifte, inquiens, verfus in acedia anxietateanimicollocatos,feu triftitia velcogitatientbus quibufcun^ depreffosfit-

&

lutis remedia defperare


ffiter

nonpatitur, oftcndens illum quem inuocat injpicere iu-

noflra certamina, atq^ afuisfupplictbus non abejfe. Ifte nos infitritaltbus

fucceffibusjxtitia^ conslttutos admonet extollipenttus nen debere, nec infiari

deproJperojfatu,quemfinepretec7oreDeoretinerinenpoJfeteftatur,

dum non

folum eumfemperfedetiam vt velociterfibi auxiltetur implorat , Nam qttife in omnihus deftderat adiuuari , manifeftat quodnen tantum in refemper bus duris ac trisltbusfedetiam infecundis ac Utis pari modo Deo egeat aituto-

&

r.e

inneutrofciensbumanamfiagilitatemftneiSius epitulatione fubfifiere.


,

Quantum autem obfit rem aliquam aggredi non confulto prius in orauone Deo,docet exemplum lofue cum Gabaonitis; nam cum horum legati ad Iofue veniflent,& infigni fraude comenti fuiflent fe e 16- lofajl
ginquis regionibus profectos, eiquereiargurnentocfle,vefliumcal-

ceamentorumque vetuftatem,8cpanum, quosrecentes accepiflent, duritiem; lofuecum fuisnimiumfuxprudentiajconfifuspacisfcedeiuramento cum eis iniit . Cuius erroris diuina Scriptura caufam illam coramemorat, quod os Domini non interrogaucrint,
ra interpofito
.

hoceft,inprecibusconfilium Domini non explorarint. _,.. --, II. Indiciumeft,fiquisf*wzwf/^-/rf70rf vtloquitur'ApoftoIus, falutemfuam operetur.Beatus enim homo,tei\e Sar)iente>quijempereftpaui- p ">u- 28;i"** dus, i. fipericula, omnefqucoccafiones peccati caueat. jguienima- EcciiV- mat periculum, inquit Ecc\efi2i\icus,peribit in illo. cuiufmodi periculum eft incolloquio cicohabitationecummulieribus. Jguidtibinecejfietf, H.ep.47." inquit Hieronymus, in ea verfari domo , in qua necejfe hales quotidte, aut
)

perire attt vincere ?

guis vnqna iuxta viperamfecurosfomnos capit?qua etfi

nonpercutiat, certefoltcitat.

lum nonperijfe, 3.

Securius ejlperire nonpefe, quam iuxtapericufuorum operum bonorum laudem Deo potius,qua fibi tribuerit.excmplo D.Pauli inhunc modum loquentis. Alundanfi

tius illisomnibus (Apoftolis) laberaui,non ego

autem ,fedgratia Deimecum.

,.

Cor i$."i:

Et. Deoautemgratias, quideditnobisvifleriamperDominupwettrumle


fu.Et.

ib.v.57.

fum cbriftum.Et. Deo autem gratias ,quifmper nos triumpbat in Chrifto Ie- 2 -Co.-.i4;
3 OmniapoJfuminee,quimecoefortat.4SdeSaisxebvslicetpr3eclzregeftisfubmifleloquatur, fecundurndodlrin?mChnfti. Cumfecerii.uc.17.10: tis, aitad Apoftolos , omnia,qti<ep> <ec(,pt*funtvebis , dicite , ftruiinutiles
'

*'

'

Jfrmus.Vade S.Chryfoftomus in Gcncfu .Oportet in virtute ejr reflefaflts ch.hom.tx;

Cc

jpem

t0t

DIFFIDENTIA
&

T#

f%em falutlsbabere, imo netfe in ittis multum defefentirefedtunc magis humK modeilum effe, cum magnas virtutum diuitias congererepejfumus. Sic lem enim ejr ipficoHeclas diuitias cufiodiemus, drgratiam Dei nobis conciliabimtts, Hog iridiciumpoteft etiamferuirepro iVledio confequendi virtutem dirfidentia; fui. nam cum fubmifle dc rcbus fuis fentire &loqui fitactus humilitatis vtiqueprodellc poteric ad parandam diffidentiam,

quxeftqua:damhumilitas.J ^^(5 /w^*/w///4/w, vthabet


,

S.

Bernardus,

i.ep.S/.

viaefladhumititatemficutpatientiaadpacemficutleciioadfiietiam.Sivir'

tutem appetis humilitatis , viamnonrefugias humiliationis.

Vide plura.

V. ^Abnegatiofui, Cognitiofui, Confiientiaexame, Humilitas, Profeclusfpiritualis . StES, //'Pan ario V.

Prafumptio.Superbia.

E.

ELEEMOSYNA.
A
1

V T

I.

Quidjit eleemojyna.
latine eft Mifcricordia drciiA^w,,quodeftmifereor. tur enimaverbo cwfiricordia autem proprie, tefteS, Bafilio , efi ajfetlio antmt erS-inpfal.n^ ga ees aui aliqua arumna corporis vel antmi affligantur, Mtferamur //>, mquit eos , qui ex magnis opibus in extremam incidere paupertatem , velex optima eorporis habitudine in extremam debilitatem* Jn 7pf.p<rni. QuanquamS. Gregoriusfcribensinplalmum yo. difcrimennorauit intermifericordiam8cmiferationem, Permifiricordiam, ait, miferenti*
.

AEEMOShnh graece,
,

l?fel.

lie.4.

affeclum intettigimus,permiferationem verb ipfammifericordia exbibitione jfgnamu's,iuxtaquodfiriptumefl^MifiricorscfmiJeratorDomius,Superfiu-

ftm enim effet vtrum%poriere,niJieJfet varietas itt/ignificatisne.Sic Eleemofynaenomen, vtincoloniamlatinorum translatum eft , vfu fcripturae

& latinorum fcnptorum potiusactumvelopus mifericordiae, quam


SDan. 4.14

afFe&xi de(ignat,vtapud Dm.Peceatatua eteemofynisredime,ejriniquira-

Matt.

6.2.

< 7 ff

lestuasmifirkordijspauperum. EtapudMatthaeurn. Cumfaciseteemofyna nolitubacanereantete.VndeS. AuguftinusmEnchiridro. Efiemmelee* Et Sparcianus fcriptor Etiuaicus de Geiare mofyna op-us mifirtcordia,
Caucalia.itfM? lenttts

w cleemofynant*
Esx

ELEEMOSYNA
EsTaucem Actvs
prima
mifericordiaiVirtutis,
tur,elicitus.nam, vteftimperatuSjeftcharicatis.VndeB.

zoj

idqmTheoIogiloquuIoannesin
iI(iin

epiftola. J>vi videritfratremfuum necejfitatem halere,ejr clauferit

vifcerafuaabeo ,quomodockaritas Dei manet ine? funtSToici, quiteftc Latfantio 8cS Auguftino

Necentm audiendi
eamintermoibosa-

]4 A^dedtit.e.f
Senc.5.

niminumerant. SenecasStoiciharcverbafuntlib.z.declementia.A/r
firicordia eft vittumpnfiUi animi,adffeciem.alienorum malorumfucctdtntis

Ll6xa

/iinceft,inqaitLitt3inuasyiliaPlautideteftandafententia:

Hale meretur,qui mendico dat,quededat.

Nam (jr itludquoddatj/erit,


Et iUiproducit vitam admtferiam.

Ecmoxaddit,j/^M. Tvlli vs

infuis OjficialtbusUbris,tt*nnebec idem T.laoffic


c,/*

fuadet, non ejfe omnino largtendum? AuguftinustameninnciaturCice-

ronemaStoicisftetifle.0#gf, inquiensiibrononodeciuitateDevwe*humanius ejrpiorumfenfibus accomodattus t iCEloi Cejaris lauii.ff

cie.pro
8ar, "

QXi-

&

dtbus locutus efi,vbi att.

NuUa devirtuttbus tuisnecadmirabilier,necgratior


7
,

mtfericordia efi , ^uideft autem mifericordia , nifialtena miferia quadam in

mflro corde compaffio, qua vti^fipoffimusfubuenirecompeUmur Hanc Cice ro lequutor egregius non dubitautt appeUare virtutem, quam Stoieos inter vitta uumerare nonpudet.

Signanter autem B. Auguftinus expreffit, mifericordiam efle compaflioaem, quzfipojfimus, fubuenirecompcllimaregeno,quia mifericordia integrum virtutisnomenretiner,fiadfitvoluntas btnefaciendi,hcetdefit facultas,vcfinihiltibjflt

nummorumquoderoges, Vnftrow
.

de Ckmens Alexandriin. Mifiricordia, inquitjtoneftvt quidamexiftima- cl


runt Phtlofophi, molefliapropter alienas calamitatesfidcfipotuss quiddiui-

num,vt dtcuntpropheta. Mtfiricerdiamjnquit velo,


ricordes autemejfe vult,

& nenjacrificiu.

Mife- Ofce *>

non folum quifacittnt mifericordiam,fed etiam qui


r

mtfereri volunt,etfinonpoJftnt,qutbttsadeft,ytJfente ejr Itbera voluntateope-

rentur.

Nonnunquam tntm volumus veldandopecuniam,velcorpeream dan-

do operam faceremiJerieerdtam,vtpote egentiopemferre>vel agrotantiinfirttire


,

vel ei adejft , qui eft in aliqua calamitate , necpejfumus velpropttrpau,

ptrtattm velmorhum , velfenec~tute?n (nam ea quoquemorbus eft nantttralis)


txequiinftitutum.

Eundem autem honorem cenfiquentur i) ,qui voltterunt cum ijs quipotuerunt. quorum eft voluntas aqua lis,etfifuperentfafult4tibHs.

2,

Capvt

ao4

ELEEMOSYNA.
CA
P V

II.

Quotjlnt 8lecmoJyn& genera.


t

Gr ti.mor u.
lfid.lib. 3 .c64.

.6

"jo

S* P A T R E

du faciunt Eleemofynaegenera ,alia;enim funtcorpo^

Eleemofyna:. Corporales numerantur Efurientespafcere,porumciare fitientibus.opcrirenudos, feptem. captiuos redimere argrotos inuifere, hofpitio peregrinos fufcipere.
rales > alize fpirituales
, ,

Matt.tj.37-

iReg.t.

Tob.

i2.il.

mortuos fepelire- Vnde verfus J'/fito,poto,cibo, redimo, tego cotiigo, condo. EquibusfexapudMatthacumnominanturab ipfoChrifto,omiffafola feptimademortuis fepeliendis, a qaalaudantur viri Iabes GaEt*bangclolaudal aa dinlibr sRegum,cumfepeliiTsnttegem Saul.
turTobias. EcaChrifto MariaMagdaYeria,dumait. Opusbonumopcrataefiinme, mittensenim vnguentumboc ^adfepeliendummefecit, (_ur

a.c.j.

hom.4.

autemfepultura: nenmemineric Chriftus2i. Matcha:i , caufam vnam reddit S> Auguftinuslibro decurapromortuis, quodeffetomnium minima &obfcuriffima eleemofyna. Alteramtradit S. Chryfoftom.

inloannem, eoquodfpontefua hominesnonfolumhanceleemofynamfaciant, fedetiam facileineaper abufum excedant, vtdumpretiofis

veftibus induuntur cadauera diuitum

qua: vtilius darentur

pauperibus. OmniumhorumcorporaliumEleemofynarumex vetuftiffimis


t,c' f'

meminit La&antius in epitome diuinarum inftitutionum his

verbis: Si quis viclu indiget y impertiamur fiquis nudus occurrerit,veffiamus,

SiquUapotentioriiniuriamfuftinetfruamus. Pateatdomiciliumnoflruvel
peregrinU, velindtgentibus teclo. PupillU defenfio, tiduUtutelanoftrano
defit.

Redimereab

bofte

captiuosmagnum mifiricordix

opuseff.-itemagrar,

pauperes vifitare atquefouerei inopes autpauperesji obierint,non patiamur


infipultos iacere. Hacfunt operaJh&cofficia mifericordta,quafiquUperfecerity

verum dr acceptumfaerifictum Deo immolabit

Spiritvale s eleemofynas item enumerantur a Theologisfeptem,ediuinis Scripturis excerpca:. Peccantescorrigere, ignorantes docere,dubitantibus re&e confulere, pro falute proximi Deum orare,
confolari marftos ferrepatienteriniurias,ofrcnfamremittere.
,

verfus. ConJule,ca/^iga,fi>lare,remitte,fer^>ra.
Matt.
18.15..

Vnde Pr ima habecur Marchau


Et i. ad Timothe-

iccli. iS.ij.

18. Sipeccauerit in tefratertuus,

vade

& ccrripeeum.
,,

Dan.i2.r*

PeccantescoramemnibusarguetVt&ceteritimorem babeant. II. ha<erudit quafipabetur Ecclefiaftici 8. <%ui miferkordiam habet docet gui deIiferi#t fulgefior gfegemfuum. Scangelus apud Daniekm.
1

um f.

&

bwtfk

E L E E

M O S Y N A.

20;
.

bunt,quapftlendorfirmamenti rjr quiadiuftitiam erudiunt mttltos, quajiftel- V[0a7 9r Uinperpetuas aternitatesA I I.habetur Prouerbiorum27. Bonis amici confiliis anima dulcoratur. Et Ecclefiaftici 5. Si eftt>.biintellfcii>s,rf(f:ondeproximo
,/in

autem,fit manus tuafuperos tuum,necapiarisin verboinI V.

difciplinato ejr confundaris.

Matthxi 5. Orateproperfequentibus

ejr

Mi ":

calumniantibus vos. Et Iaeobi 5. Oratepro inuicem vtfaluemini. V.Eccle-

7 Non dffs plorantibu-s in confolalione ,& cum lugentibus ambula,ex hisenim in dileclionefirmaberis. Et prima ad TefTalonicenfes quinto.
fiaftici
.

Roramus autem vos fratrescorripiteinquietos.con/biaminipufii/animes.VU \b\dem.fujcrpite infirmos ,patienteseftote adomnes. Videte neqursmalum pro malo alicui reddat. VII. habetur Matthau quinto.JV ojfers munus tu-

Matr.5.23.

& ibirecordatusfueris,quiafrater tuttshabet aliquidaduerfum te,relinque munus tuum ante altare & radeprius reconciliarifratri
umadaltare
,

ibi

tuo,&tunc yeniens ojferesmunustuum. Er capite G.Si dimiferitis bominivobispater vefter cceleftis delicla veftra. E t E cbmpeccata eorum, dimittet clefiaftici 18. Homo homini referuatiram, ejr aDeoquarit medelam.In ho-

&

Ecclul8

minemfimilemfbi non habet mifericordiam ,& depeccatisji/is deprecaturt NECiVEidcircohxvel corporales.velfpiritualeseleemofyn^fc-

ptenarionumeroincluduntur,quodpluresnon

fint,

fedguodadhas
A.c.7*

omnesaliatreferri poflint,quarumnbnnullasrefert S. Auguftinusin Enchiridio. Nenfolum autem, inquit, quidat efurienticibum ,fitientipo-

tum , nudo veftimentum , peregrinanti hoftitium,fugienti latibulum &gro


,

'velinclufo vifitationem , captiuo

redemptionem, debtlifubueclionem, c<zco dceft tndigenti

iuftionemjtrifti conjblationem.nonftno medtcinam,erranti yiam,deliberan-

ticonfiltum ,ejrquod cuiq neceffaritim {


coercet aliqua difctplina ,

,verumetiam

ejr

quidat

veniapeccanti,eleemofynadat ,& qui emedat verbere,in quempoteftaj datur\

tamenpeccatu eius,quo ab illo Ufus eft, aut ejfenfui , dimittit ex corde , velorat vt ei dimittatur , nonjblum in eo quodditnittit atque orat,verum etiam in eo.quodcorripit^ejr aliqua emendatoriaparnaplecltt eleemofiinam dat , quiamifericordtampraftat. CMulta enim bona
fjr
ejr
,

prtftantur inuitis, quando eorum confulitur vtilitati non voluvtati.MultM,

igitur generafunt eleemofiinarum,qua cumfacimus,adiuuamur vt dfih

mittantur nobis noftrapeccatay fedea mbileftmaius,qtia.


excorde dimittimus, quodinnof
qui/^peccauit..

&%

^i

L E E

MO
>

YN

A.

vCapvt
PR
ptou. zij. Mitc. 9. ij.
i

III.

De ~Dignitate& prdftantia Eleemojynx.


M o dignitatem vel praeftantiam Elecmofyn3r,aut Mifencordic;
Spiritus fan&us

m facris litteris eo nomine


.

imprimis deelarauit,

quodeam non femel prartulerit facrificio


fmcordiam

vt in Prouerbiis, Faceremi-

. Et apud Matthasum.dic ente Chtifto. Euntes autem difctte quide/i. Mifericordiam "jole

& iudtcium magUplacet Domino, quam vittimx


cam comparauit
hoftiis
,

& Hoo/acrifjciumi' quoddiQmmexprophctz Ofee fumptura


,

eft.

Apo-

ftolus quoq-, bis

vt

ad Philippcnfes

dum ait-

Repletusfum acceptU ab Epapbrodite qux mifi/lU, edorefuau-itatU\ho/ltam ac commumenU neliu ceptam,placentem Deo. Et ad Hebrasos. Beneficestia

&

ebUuifci-.taltbus enim hoftqspromeretur Deus. Deinde deciarauic pracftantia quod dicateanos heri quafi fimiles Deo. Nam aliquotopenbus mifericordia?, tamcorporahbusquafpiritalibus cnumeratis, cauf-m

v,

Matt.j9.21.

c\xtezex.ercercdebc%rx\m\cd<iii, vtfitU filif patrUve/iri,qui tncaUs esl, malos Et alibi tradic ea poile nos quifolem fuum oririfacitfuper bonos

&

heri perfedos,vt

cum omniaerogantur m paupcres.

yp.inicio.

pATREsqaoqiveteresdignitatemeiusmirificcprardicarunt. S. Cyprianus libro de opere Sceleemofynis non dubitat conferre cum {acr oBaptifmo,^*w ,inquk,ficut lauacre aquafalutari gthenna tfnu extinguitur,itaeleemofynUatque operthus iuftU deliilorum flammafopitur. Et
quiafemelin baptifmo remifftopeccatorum datur ajftdua&tugis operatio,baptifmiin/lar imitata Deirurfusindulgentiam largitur. La&antiuslibrofe-

L.c.14.

xto. / homine praclarum

& excellens

eff bonum mt/ericerdia, td% diuinis te-

(imont/s rjrbonorummalerum^confenjuoptimumiudicatur. Etrurfus. Pri-

mum officium iujlitu ejl

coniungi cum

Deofecundum cum homine -.fedtllud


velbumawitas nominatur.

primum religio dicitur,boc fecundum mifericordia


6)uA virtus propria efi iu/lorum

& cultorum Dei, quodeafola vitacommunU


deftitutos

p u.
e.kgm-K.

infe continet rationem,Et in fra. Captiuorum redemptio magnrnn at^pracU-

rttm iuflitia opus eft pupillos quedefendere.S. Baulius in

& viduas

& auxilto indigetes tueriat


,
.

Hexasmeron. Salomenfanequamfapisns,quie
magnificoplanehomi-

folida SpiritusJancJi doclrinajuam haufitfapientiam

nem

exornans elogieveceexertahac dcpremehat

Magnares efi homo,& res

pretiofa vir mifericors.

Gregor. NyiTenuslibrodc Beatitudinibus. SimifericerdU appellatie

Deum decet^adquidalUtdtefermoChrt/iihortatur, nifivt Deus/fas/anquan


trtftgnitHsprepria nstaDeitathl

S.Greg, Na^ian.morauonedepauperii
araorc.

E L E E

M O

Y N

A.

207

amorp. Nibiltam diuinumhomo habet.quam dealijs benemereri/ametfitttr


Fac Deus,Dei mifericordiam imitanda.Etw f. a.Dominus nnfericorcatamitefbfis
maiera,hicminorabeneficiaconferat,vterquenimirumprefuisvtnbus.

diammauult, quamfacrificium ,acpingu'tum agnorum myrtade* comtferatw fuperaf.Et[ubinitium.SiexPauli at%ipfiusetiamCbrt//tftntetiacrauc~ieritate charitatem , vt Ugis ejr propbetarum caput ,praceptorum omnium pril

periovtpauperes amore

tnum maximumque cenfendum efi,buiuspotiffimampartem in eefitam ejje cobeneuolentia cempUclamur. Neq^ enim vtlaomni-

&

no res eft ,qua Deibeneuotentiamperinde concitiet,acmtfertcordia.S.


fius

Ambro- A

"??

libroprimo Officiorum. Bonaetiammi/ericordia,quaejripJaperfec7os


c.hom.s,

facit,quia imitaturperfe&um Patrem. Nthiltam commendat Chrifttanam a-

ntmam,quam miftricordia.S.Chtjloik-zd ^opulum Antioche.num.i\T*


dixit cbriftus,fiieiunetis eritisjimiles Patri vefiro^neq^ dixit fivirginitatem
illafam feruaueritis, eritisfimiUs Patri veftro-, ejrc nihil enim horum
.

eft circa

Deum:fidquid.EsJetemifericordes,ftcutejrpatervefter,quiincee!iseft.

Hoc
ofec.6.6.

Dcieftopus,hocfinbhabe*f,quidhabes?Mifericordiamvolo.inquit,nonfacrientia. Sedtttorum nullo tantum

ficium. Fecit calum Deus,ficH terram,mare:magnabac,ejripfius dignafapi- Matt.j.ij.

humanam attraxit naturam, quantum mije-

ricordiaeJrclementia.Et akbi ad eundem. Meltusefihancartem,dandt elee- Hom. $.

mefynam,fctre quam ejfe regem, ejr diademate coronari. Non enim esJ haefeta
eiusprecellentia, quodatiarumnonindiget

txpeditoria.

verum ejr diuerjarum rerumefi Domos enim edtficat in caltsfemper manjuras, ejr quife confecu,

tifuerint,decet y quemadmodum immortaUmfugtant mortem, ejrc. Et quidopus eftomnia particulatim dicereartts huius merita? hac nam% te docet, quo-

modopofps Dcefimilis fert tfuodefi omniufummabonoru.Hac eft qua Sophiftis

homo ejr H&cmaior eftgratia,quam mertuos refufcitare.Multe KoiB.-r.adt*. namq^ maitts eft quam in nomine leju mertuosfufcttare,efurientet>afcere Cbriftutn nam hic quidem tu de Ghrtfto bene mereru, illic autem ipfe de te. Acmerces eft in bene gerendo nen in benepatiendo. Hie infignis ipfe Deo debes,in eleemofynavero Deumhabes debitorem . Etdepccnitenria. Eleemefynaregina ^015-*
e^-oratorib. tepetenttorem efiicit. Et alibi. K^iit fcriptura;JJ/<sf/ res

prctiofa virmtfericers.

itta

virtutum homines in ipforum calorum arces celerrime adducet aduotatio*

pthniioeofungens.

Magna res ett eleemofyna ,preeidtt aerem t tranfit lunam>

fltr radios cedtt

adipfumvenit calerum culmen, ipfis pertranfiens calos,dr angelorumpopulos dccurrens ,arcbangetorumtj cboros,ejr omnesfuperiersspo,

teftates ipfia/ftftit regalt tbrcno.S.

Hieronymusad Hedibiam. Vuejfeper,

H. epji,^

fecla,

ejr inpnmoftare faftigio

dtgnitatis ifac, quodfccerunt ApoHoli: vende

omntaquehabes ,ejrda pauperibus drftquere Satuatorem. Non-xisejfeperfeffa .Jidfecundum vis tcneregradu virtutis? dsmitteomnia quecit^ habes,.

zoS
Mom.-9.
dafiUis da propinquis.
,

ELEMO SYN
s

A.:
.

5.

Auguftinus hbro

yo. homiliarurri

facrificium

Chriftiani eji eleemoftina inpauperem.


Born.39.

Hinc enimfit Deus peccatispropitius,

jsJifiautem peccatis propitiusfiatDeus, quis remanebit nifi Zto^Etiterum.

C^Ugnum opus efi eleemofyna, vtfaciat bomo, quodfecit Deus,quia bospaucos


ffurientes in terradimifit, qui vne vafiulo orbem calipafiit ,per qttem
bis liceat erogare, Sedfiybifafuifiet

& n-

L.xer.5.

abundans perierat mifericordia , dedit nbisfecundum baptifmum. )uis enim finepeccato 7 .Nam ficut aqua extinguit ignem fic& eleemofynaexttnguitpeecatu. Anteferes gebenna ftat mifertcordia,fjr neminempermittitin carceremmitti. <^ l co ( ermt ,j s quadragefima. Clementes animos largitas dicet Nihdeftenim dignius quam vt homofitfui aucJoris imitator , ejrficundum mdumpropria facultatis diuinifit operis executor. nam cum aluntur efurientes,

^veftiuntur nudi , ftuentur inftrmi ,

mnne auxiliu Dei manus explet miniftri,

& benignitasferuimunus

efi Dominii

C
s

V T

IV.

De necefitate 'virtutis ^tifericordU.


miiericordi* tam corporalis,quam ipiritualis primumexponuntiacrarlitterar, dumfatis indicant eam eflea Domino praceptam,idq; dupliciter, generatim &ipeciatim.Generatimquidem,quia Ecclefiafticus dicit. vnicui^mandauitDeusdepr. ximofiuo. Chriftus vero apud Matthamm: Omnia quacuque vultis, vtfavosfacite illis. Hac e(l enim lex ejrpropbeta. Et. Secuciant vobis bomines,

NEcessitAtem

Mam 7."i,
Luc.s. 3 1.

&

dum,manda.tumfimile eft huic.Diliges proximum tuumficut teipfum.lnhis


Mitt.it.j9.

duobtts madatis vniuerfa lexpendet

t^/w^Ae.DcinB.PaulusadRoma-

Gat .

nos .Si quod eft mandatum , in boc inftauratur. Diliges proximum tuumficut ad Galatas. ^yflter alterius oneraportate, ejrfic adimplebitis lege AcS.Pet. in epA.priore./inteomniamutuaminvobifmetipfischaChrifti.
ttipfum, Et
iS.

loan.j

ritatem continuam babentes, quia cbaritas operit multitudinempeccaterum,

EtS.Ioannes
gua,fedo/>ere

in epiftola iprimxFilioli mei

&

veritate,Charita,s certc

non dtligamus verbo ,ne^.linopere praiftita maxime cerni-

tur in operibus mifericordia:.

S p ec
Dcu-. i?.. TaO.4.8.

Namin
.

at 1 m vero efle prxceptam demonftrant haic tcftimonia.' DeuteronomioDominusficloquitur. E?o pracipio tibi,vt al
i

perias
bia.

manum fratrt tuo


exiguum

y.

egeno

ejr paupcrt,

' ~ & qutverfatur in terra,


,

'.

& m To.

)uo modo potueris ,ita efto mifericors. Si multum


tibifuerit ,ttiam

tibifuerit, abunian-

tertribue:Si

exiguum

libenter impertirifiude.Et

in

Pro-

E L E
mVrouerbiis. Pracepta
nonde/erant. Etin

MO

Y N

A.

x09
..
'

mea cortuum

E " ** Ecc 'chftico.Filie/eemoJynampattperis ne de/raudes **#/*/ /*w netrarifuertasdpapere. Ec Pauperi porrtge manum tuam ,vt Etdi 7 J<s per/fciaturpropitiatio&benedtc7iotua,Et. Propftrmandatumajfumepau perem &propterinopiam etus ntdimittaseum vacuum. Et in Ifaia. Fra/ive E<dl 2j> I5, efuriemipanem tuum,egenos vagos% tnductndomumtuam. ittm vtderts nuut <g. 7 dum. openeum, carnemtuam nedefpexeris. Ec apud Z ichanam Domi-

cuflodiat: Mifiricordia&yeritaste

&

'

&

nus.Mtfirtcordtam&mtfirationesfacitevnufqutfycumfrairefooEtapud Zach.79. LucamCbriftuf. Date&dabtturvobis. E'.DAteeleemofynim,&ecce 03

tnmamundafuntvobis : E:ad Ephefios Paulus. Eftotetnutcembrntgnt, eJX.** mifencordes donantes //(/. EtadH:braros. Benepcentia commnntoms Hcbli lS*

l uc'

fi

f"

&

nsltte obltutfii.

Denique

fi

operamifericorcia:

non eiiYnun

diuinis

licteri?pra:cepca,nondamnarencurimmifericordesin ludicioextremo; his enim a ludire fupremo dicitur.Dtfiedtted me maledttli in ignem Matth 2 aternum Efuriutenim non dedtflismibimanducare,&c.VadeS. lacobus in^pi&o\z{uijudiciumentm,mquitfinemtfiricordiaidi,quimnfecitnfi-^^i.

&

<

fericordiam.
T tfi7j>r

Scr. iTT vMscofentiuntS. Patres.S.Cypr.InEuangelieDominus, wr/ o/V* < magi/lerfalutu aterna interfua madata dtuina &pra-

Cd e

e jm.

Vendite,mqmt,res veflras,& dateeleemojyna. S.Greg.Naz.deVauperum *morc. guodnaporre boc mandatu esi de beneficentiatac yidetequafo qudnt co/}ansftt,minime^fucatum. ne%enim homimbus Spiritufancioafflatisfuit fatisfimelat^ iterum depaupertbusfirmonem habuijje,nec qutdam duntaxat verum omnes in vniuerfium &fedule quify adeam rem nos tnhortantur',niic admonentes, nunc cowminantes,nunc exprobrantts nonmtnquam etiam eos, muthanc virtutem ajfequuntur laudibus efferentes : mm iru m vt a/fidua com,

ceftaaelefttanihil crebrtmmddat&pcipit, ^vtinfiftamgeleemofynU dadis. Luc.. 3 j.

fonttionenosadprscfptihuiustxpletiorieminflamment.S.Hier.\nMichex BUb vcrba. ldicabotibtobomoqutdfitbonum,&quidDomtnusquiratdte'.vtiquefacereiudictum.&diltgeremtfiricordiam.gturit, tnqutt dnobis Dowtnus,&neceJfariamhabensno(lramfaiutempofcttaccipere,quoddantiprofit

vtfaciamus iudicium, idefi, vt nihtla fque rattone confiliofaeiamus, vtantemfnsiudicet,quodfa&urafit &pofteaopere compleat: vt
:

&

dtam ddigamus,& non quafi compulfl aut ex necejfitatemifiricerdesfimus, auomam htlaremdatorem dtltgtt Deus. S.Chryfottom .in epiitolam ad E ,

mifiricor-

* paehos.^uidigitur,inquis,tnignemmtnaturDomintisingreftroseos ami S"'"?""" '* tleemofynam non dederunt, ne^fimpbciter in tgnem eum qut diabolo
pr.-paratt^fit

& angelis etusljtuamcbnm bec


Si

,fidtn

esi

qntfet^btltta Deumirri,

tatfedomnibtts tlludwalispnponit.

tmm intmicos diltgere oportet


,

per-

pende quapoeua dtgnusfit qui amiccs etiampervefinit hec ipfi gentibtts qucfy

Dd

pdcr.

tio
peior.

ELEEMOSYNl

Magnitudo ita^peccati huius cum diabolo gehennam ingrcdifacit.. V4 Jiquidem eleemojynam nonfacier.ti. Namjiin veteriifiud tefiamentofuit,
tnultomagisinnouo.SienimvbiconceJfaeratpecuniarumpeJfeffto ,fiuitio,ac

cura ,tantap> outdentiapattperum habita eft ratio quanto magis hocferi debebat, vbi omniaproijcere iubem vr. J>htidenim nonfecerunt hac in re ludaiic c
Id. fer.4.

Ex natura dd mifericordiam vniuerft mouemur hommes.atq, nihtlita bontt eftin natura noflra. Vnde merito quts quain epiftohm ad Philippenfes.
Jierit ,curpottfjfimu;?i hoc natura noftra feminano ftt indttum, quodlachrymis Jrangimur, qucd admifiruordiamparattjimus Nemo naturaftrenuus eji.nemo nttura vante glorufludio caret, nemo natura zelo at xmulationefuperi-

or eft: mifereri yero natura eftomnibus inditu, vt ut crudelts qu>ft>tafit& imtnitis- S-

Auguitin.in fermonibusdeTempore. Muta^uidemhominem


Teftatur hec verttasper Ioannem,qut ve-

in melius pcevitentiapeccatorum , fid nec ipfa vtdetur altquid profuturajiab


k. ferm.
jq.

opiribus mifericordix ftertlisfuerit

nientibus adfidtcebat. Gexeratio viperarum jpuis vobis oftendtt fugere a veMut^.7.

tura irai Facite ergofruSim dignospanitenti&.cgutfint auteiftifruclus, ipfi


confequenter oftendtt .Nam pnft h&ceius verba tnterrogabant eum turba dtce-

Us. jbutd ergafaciemus Jd eft ,qut funt ifttfrutlus


rjrterres? Refpandens
Ltsc.
j. ti.

quos vtfaciamtts hortaris

autem

d-cebatillis.

Jpuibabet duas tunicas,detvnam

non habenti

ejr

qui habetefcas fimtltter faciat JDuidmanifeJitusfratres mti,

Omnis arbornonfaciensfruclum bonumexcidetur, ejr tn ignem mittetur niji quod non dedtftis mi^ Jiniftri attditurifiuntjte in ignem aternum. Efuriui enim , ki mandutaret&c.
quidcertius qutd'expreffiusi Jduidergo aliudfinal\quodJ'uperius ait.
,

&

A P V T

V.

*De multifilicifruBuILleemofxn^.

Ta m magni
Chr.hoffi.jj.

variiq;

funteieemofynas vef mifericordiacfruclus.atqj;

vtiluates,vtB. loan. Chryfoftorausintegrahomiliaadpopulunx

Antiochenumhabitaconatusfitdemonftrare Eleemofynam efleartem&quidemomniumquatftuofiflimam. Sicenimeam exorfuseft.. EIA charijjtmt hodie oftendamus.qualtter es~i ars omnium artium quaftuojijp-

ma Eleemofyna. Si enim artis eft proprium,adaliquam


tfiarttum optima.

vttlitatem peruemre:

eleemofyna vero nthU eftvtiltus , clarum efiprofeclo , quodejr ars

&omnium

P a m vs fructuseft, quod pra aliisoperibusbonis concrliet magaamapudDcuuifi.duciam^ NaraT^obizs. FtduciajnquUimagnaerit:


1

wam

ELEEMOSYNA.
&

m
Tob.4-it.

t oram ummo Deoeleemojyna,omnibusfacientibus eam. Et Olee. Mifericorveridtant ejriudiciumcuftodt.eyfperAinDeotuofiniper. Mtfericordtam

q\

2.<S.

tatem ,zhrexDauid,diligit Domintu Deus.Vnde S. Cyprianus iib.de E\eemoiynz.Pr*c/ara ejr d:utnarcs,fratrescarijftmi,jalutaru operath , fotatium grande credentium ^Jecuritatu noftrafalubreprafidium munimentum ChiyJoftom.in Genrfin. Hic erudtamur vt magnain Jpei, tutelafidei.
,

PfaLj.i*.

&

dandu eleemofynis largitate vtamur quo datisparuu , adipifcamur magaa.


,

'

om '^

Jpuomod') entmpariafunt ,dte obfecro,dareparttm argentt , yelpafiere efurientem,ejr dte illa horribilifiduciam ajfequi,& audire verba nuUiregno confe-

rendaiEfuriui ejrdedrflismihiquodeomederem. Etinfra. Eleemofiynama-

gnamnobisfiduciamconciliat&przparat) vt inejfabilibus
tuncliceat.

tllis

bonis frui

II.

Frv ctvs,

quodprsparet

& di/ponathominemadgratiam
Nam
ange- Wfcn.s.
4 i.

iuftificationis,fifiatabeoquipcenitentiamagereincipir,

lusapudTobiamait. Elecmoiyna ipfia efl


uenire mtjericcrdtar/iejr

qu<t purgat peccata ejrfactt invitam aterna Ex.Eci.\cii&icu$, Stcutaquatxtin- Luc.n. guitignemjtaeleemofyna extingmtpeccatum. Et Chriftusapud Lucam. A ^ Dateeleemojynam.&ecceomntamunda Jitntvobis, Etin ActisAngelus adCornelium dixir. Corneli,exaudttaeft oratwtu, ejrcleemofyn&tu& comMttte ergo in loppen, ejr accerfi Simonem. rnemorat<efiit in confieclu Dei.

VndeprobatS. Auguftinusinprimolibrodepra.-dellinationeS^.ncto- A.p


rumCorneliii pereleemofynas impetrallea Deo graciam ddc\ Chriftiana^Sduitificationisperfe&aj.Eodemmodoaccipiendumeit.quod

DzmeliuafitNabuchGdonczori. Confiliummeump/aceat iibi,$ peccata v


tuaeleemofynis redime ,ejr iniquitates tuas mtjcricordiu pauperum: forfitan
ignofcet Deus deliclis tuis.

Ideo enim vfus

eit

Daniel voeula dubitandi


exiufticia,

Forfitan, vt indicaret eleemofyna

non redimi peccatum

fedexgratia,&ideohominemtaGtimidifponiadmitifi<.ationem, decongruoi]bmmereri,quodindicatinhunc locurn S. Hieron.


III.

&
H.iEc. 4 .Dan.

FRvcrvseft, quodmereaturvitam
charitate.

atteinam,fifiatabhQ-

mineiuftoex

VndeTobias.

tuifaciuitelcemofyn.imctrtti Tob.12.9.

fittiamfaturabunturvita. Et Dauid. Beatus,quimte///gttJuper egenum


iuftitiaeius

&

*
'"

''*

pauperemin dtemalaltberabit eumDominuf.Er. Dijptrjitdedit pauperwus,

H 1.9.
1

manet inJeculumJecmli.Et Salomon. ^utmijereturpauperii be 1 ^ atttt erit. Et. ^uijequttur iuftitiam ejr mtfiricordtam txueniet vitam ,iufti,

^ ,u

tiamejrgloriam,
hakes

EtCHRisTvs.
,

SivuperJtcluseJJi % xendecn:niaqtt&
Et.

& dapauperibus & babebistkejauruminccelo.


vobu regnuma
cjr didiftis

Vtnitrbenedi-

Matt.i*

&2

fftpatris metpejfideteparatum

con/ittutione

mundt. Ejutiui

Hcb.13.i6.

tntm

mthimand. &c.
,
(

E c Paulus.
cnim
hofttis

Beneftcentia ejr

communiEr.
* cor.c, s.

tattonis nolite oh/iuifci

:'

'..

promeretur

D E V S.

Dd

m
C
de eleera

ELEEMOSYNA.
D M
,

ejr metet. I E docuere $ Patres.S. Cyprianus. Qua illaertt ,fratrescanfpmi operantium gloria, quamgrandis ejrfumma Ltttia,cumpopiilumfuum Dominus ceeperit recenfere,& merttis atque operibus nofirisprwia promijfa contribuens pro

jpuijeminat in benediffionibus , de benediclionibus

terrenis cceleftta
Lx.it.

pro ten peralibus fer> ptterna p-omodtcis

magna pr<rfiare,
fexrodiui-

cjf<rre nos patri,cuinosJuafanclificatxone refittuit. Lr.clantius

narum inllitutionum.
G orat
i.

/.Egros (juoque quibtts defucrit quiafpftat,curan-

qniftcertt, bic vtuamhofltam


tpft a Deo acciptet ia

dosfouendosqucfifctperefumma humanitatis (jr magna optrattonis est:quod Deo acqmret ey quodaltert dederit adten pus,

aternum.

G;eg Nyflenusde armndispauperibu?.


lllts

Deniqueprofuis quemque meritis omattim cerno.

qui boni benigniqttefu-

hom. j.

erintfumma&perpetua requies. trtbnitur in rcgno cicflt,in httmanicattum . tmprobisfuppltcium tgnisjdqtie femp ternurn ChryiOii .de Pocni:tnri2: Tiundtna nobuprofeclo mirabtiesfunt.harumnullaaltaeslproft^po &negotiatori nuliaaltaintentie quan> partto qurdem emere magno vendere: nam ed cmufcunque negotiantis tnduprta. Num negottaiionibits alia ratto eft quam
.

tpuodminoriempt a mai',ripretio vendat atque dupltcatamfibifttmmamianeniat^.Tales igtturncbu Deus nuodwas prcpofuit m dtcoiufiitias eme, quo,

multo vendas tnfhcutofuture. Hic modtco lu/lu ia emitur


Mart.
io.

nifi propanisfrag-

41.

A.c. 16.

-,

mcntojro calicc aquafrigidx Amcndico vdbis inqntt fjfirituatis mercatur/t Docler,nonperdetmercedemfuam Auguftinuslibrcprimocontraadueriariumlegis&piophcrarum. Dominusadfinfirampoptisgenttbu* tninatureffe dtclurum. Itein ignem aternum quiparattts ettdiaboio &angelu eitts. Huius tantt fupplicij quaris caufam l'Ejitriui.inquit ,ejr nondedtftis mihi rnandttcare. Ecceproefca temporaiinon a.iatafednon dataaternum
, , t

&

horrendumfupplicium-comminatur. Et recJe ,(tconfulas veritatem.Perparutim eil enim quod


,

e(eemcjj>r/is

daturfedium pie datur aternuminden.tri,

tum comparatur. Et tdeopotiu/^quiaparuum eft


A.hom.
39.

qttod datur\magna impietd-

i6'

Cho't\"t.

Tob

4.11.

dat/tuldcmlibvo jo.hcmiliaaimdocetDeumnobistieiidebitorenrvjta:3cterna:,cumpafcimus-paupe em, quodetiamdocuit Chtyfoil. adpopulum AntiochcnumBaiilius indiuite? auaros.& Cyprianusdeeleemofyna. HibesinPratofpitituali cxemplum de Philofopho qaichirographumab Epifcopo poituIauit,quo teftaretur retributionemproeleemofynaforeinvitaarterna.. IV. Fr.vCTvs eft,quod fatisciat pro peccatis,hoceA:,propcenatemporalipeccatisdebita.Quofenfuaccipeiilud Tobiar. Eteemote no

Eccli.3

Arob.ferm.31.

nonpatituranim/tirein tenebra*. d morteliberat fyna ab emnipeccato extinguittgnem>itaeteemofynaextinguit Et illud Eccleiiaftici. Sicutaqua Ampeccatum^ Eodemque fenfuaccipiendum eft.cum Cypnanus brofiuseleemofynamcomparat baptifmo,Sicut enim baptiimus cul,

&

&

&

pam

E L E E

MO

Y N

A.

ii 3

pam&poenatollit:itavtfiquis mox a bapti/mo moriatur, nihilfitei periculi a gch e na,vel Purgatori o. Sic eleemofynar poft culpam poeni/entiaremiflam.fatisfaciumpropccnatemporali.imo vt Ambrof.air, ineofuperantbaptifmum quod hic femcl tantum, illa; vero fepius peccata remittanr. Deinde Salomon in Prouerbiis. Mtfericordia in,
,

quk,drveritateredtmituriniq&itaf.

Redemptionisenimvoxxquiua-

prou.u.<.

letfau>fa&ioniJm6plusefteiTeredemptore, quamiatisfaclorem.Sic Habemusplurafubfdia^uibuspeccata S. Ambrofius dc Elia 8c ici unio. redimamus noflra. Pecuniam babes ? redimepeccatum tuum, Nonvenaliseft Tiominusfedtu ipfi venalu es ,peccates tuis yenundatus es. redime te cperibus

^. C29<

tw4.redtme tepecunia ftfrf.Nazianzen.de pauperumamorc. Aty?ricordia Nax otat ejrfide peccatapurgantur. Ergo miferationepurgeMUr,animi% labes egregia
'

Maherba detergamusyfjrdealbemus,
videlicet proportione.

alijvt lana, alij vtnix pro mifericerdU

Auguft.in Enchir.Z melius efi'vita mutanda,&per Ac 7* eleemofynas depeccatis prateritis eftprepitiandtisDeus,nen adhocemendus,vt eafemper liceat impune committere nemini-enim dedtt iaxamentum peccan di quamuis miferando deleat iamfac7apeccata,finonfatifac7io congruane:
,

gligatur.

IJem

teftaturfatisfadione percleemofynaetiampiedefun-

ctosiuuari,nempe fermoneji. de Verbis Apoftoli,ficut&Chryfoftomushomilia 69,adpopulum,8t Hicronymus epift. 16. ad Pammachiurtiv

V. F rvctvs, quodimpetretfubfidiumprecumabiis,quibusgraEcdi.t9.rj. tffi confertur. vnde Ecclefiafticu.% Conclude eleemofiynam in ccrdepaupeEodempertinet.quodChririf, &bacprote exorabit abomnimalo. guirecipit iuflumnomine iufti mercedtm iu Matrto^ ftus dixitapud Matthajum.
,

r.

y?/rfff//">Mdeft,quam:uftusimpetrabitorando proillo.

EtapudLu-

Luc

16-*-

canx

Facitevobis amicos demammonaimquitatis ,vi

'

cum defecerttis;feeiK(h. 9 .4,*.

piant vos in sterna tabemacttfa.

ExemplumlnbsmusinActisApoftolicisdeXabirha eleemofynajia.

Petrus illam mortuam corporaliter precibus viduaru,qua:abeaeleemofynas acceperant,vita:reflkuit,i;:aDeusfcpcex-

Vtenim

S.

citatfpiri

alitermortuosintukucleeraofynarum.

Hunc fruchimno
Meteergov- Afe^B s,

tauitS. Ambrofius,

cuminfermonequodamita

fcripfit.

berespecunia tuxfruc7us,orationes dtcopauperum , intercefftonemque fantlo-

rum

auipro te,officiorum tuorum memores apud tuftum tudicem Deum dtgnis

operumtuorumjtllegationtbuspoftulent.

Deinde fubiicit exemplunwiduarum di&arum, quajprocedentes Sc oftendentes veftiraenta fua a c,omJJ Tabithadonata rogarunt Pctrum proea. Chryfoftom. quoq; ad po,

pulum.

Sunt &btccaftrapauperum,& beilum jnquepro tepauper?i,p&,

gn ant. Cum enimftipendtum aeceperint, erantes tibt DtumfaGmntfr&pitkirtn

tk

5,

8*&*

zi*

E L E E

MO

Y N

A.

propitium atttemfacientes ,pro barbaris dxmonum infldiasrepelhmtx neqttt finunt vthementer infeftum tjft maltgnum , neq^femper trruere ,fed ipfiusfo-

luunipotemiam,
precibus
ejr

Hos itaque confitctens mtlttes quottdtepro te cm

diacolfi.

orationibuspugnantes , a temetipfo puUhrum tftudtrtbutum exi-

ge, iliorum altmenta,


fepiffime.
?rou.

Frucl:useft:,qr.odaugeatbonorumtemporal:umprouentuni QuodprimumScripturadiferteafrumac. vtinProuc.biis. cyuidatpat<pertbus ,nunquam egebit. Et. FccneraturDomino,quimiferelur

VI

2. 17.

pauperis.

EtapudLucamChnirus.
rjr

Dateejrdabiturvcbis. Meafurambo-

LucY ss'
a.Cor.9.6.

'

# am

>

& ccnfertam,

coagitatam , ejrfupcreffluentem dabutn infinum ve:

ftrum.Ex.

ad Corin.S

Raul. guiparchfcminat ,parcc ejr metet

quifminat

in bcnedicltonibusjAt ietedtfiiontb

& wetet

1'ottns eftaut

Deus omnemgra

tiam abundarefacerein vobts.vt in omnibfemperomnemfufpcienttahabtntes abundcw in omne opus bonum. Uiiautem admintflrat femen feminanti att^rpamm admanducadum praft'abit\& multiplicabitfemen veftrum gtbit wcrementafrugum iuftitia veftra. Et ad Timotheum. Pteta: adcmma vttlii tftfromifflonem hahens vita qua nunceft, ejrfutttra. Nec de/unc exernplam Scripturis eorum.quicicbriseleemofynis iocupletiores ajieg.' 17. iC~h funtjvt lob,Tobias & viduaSareptana prophetx altrix* Cypr de|cieem. S.Patresquoq^eundem fru&um commemorant,vcS. Cyprianus loco fepe citato Si vereris, inquit r? metuis ,nefi operari plurimumceperis ,patrimoio tue larga operatione fintto ad penurtamforte redtgaris ,eflo i
>

&

hacparteitreptdus,eftofecurus,fintrtnanpoteft,vndeinvfusChriftiimpedi-

tur,vnde opus cceiefte celthratur. 7{ec hoc tibi de meoffondeo fed defanclarum fcripturarumfide drdiuwapoUtcttationisaufforitatepromttto Loquiturper
'

'

Salomonem Spiritusfanclus ,ejr dicit. )ui dat paupertbus nunquam egebit: magna penurta erit, oftender/s mifericordes qtti autem a uertit $cttlumjiium y
,

atqueoperantes egerenonpojfe.

B hom..

S.Bafilrashomiliainduefcenres. Imitarehomovelterram ,>vt iliafruftiup roferto, vt ne illa cenfiiciaris tffe detcrtor .qtta in animuefl. Sane tlta non

infuum vfum artt commodum,fedtn tuum mintitrarecontendit. Tu autem

quem debueras oitend

rt beneficentiafruclum altum tibtipficongregai ?

Nam

benefaclorum gratia indantes reuertuntur.Dedifliefurienti*. ttbiconjuluifti. G)uoddtdftt adtecum auMaris reuertetur.^uemadmodum emmfrumentu

w terram cadens lucrum proiictentiparit fic ejrpanis in efurientcmproiefiut,


rnultam inpofterum ttbi reddet vtiluatem.

C om parat deinde opes elegati

limtlitudine^quisputeorum.quxquocrebnushauriunturjeopuriores&copiofioresfiunt, fi veroinamor;emane2nt, computrcfcunt, Exe mpl a huiusfrucVjsexftaatapud GregoriumTuronicuinlibro j.hiitoriasFrancorum cap. .$. de Tiberio Cxiare. Leontmm Epifco-

pum

ELEEMOSYN|
Domino Deo illi data compenfante.S. Greg.Mcgnum lib.z, dial
2.9.
,

J
cap.

pumCypriinvitaIoannisEleemofynarii,quidilTribuenscertabatcu

deS.B ^nediAo cuius p ecibusoleumcrejjp EtSophroniumin


*J#
T0b4.tr:

Prarof<>iricuali.c.i%.i9j. Sc iqi.

VII Fruclus,quodgraiiamimpetret, fifrcquentctur, feliciterex hacvitaexcedendi. NamapudTobiamdicitur. Eleemofyna amorte li-

beraty& nonpjttitur animam ire intenebras. EcinpfdmisDauid. Beatus P^lm.^o, panperem: in die mala liberabit eum Dominus. qui intelligitfeptr egenum eum ejr viuificet eum rjr beatumfaciat eum in terra, ejr na> Domintts conferuet tradat eum in animam inimicorum eius.Dominus opemferat iUifuper leclum A .hom. 9

&

dolorsseius.VudeS.Augudmus Iibro 50. homiliarum./*^// caufa operariusfelix viuit-,&fecurutiammoritur, cum qttoamhidatpatrimoniuin imtnortale horreumjn quo debitoremfecit Dominum ,dum alterumpafcit dado. ^Nutiampoterit incurrereperniciem ,quicomparauerit eleemofynis pietate m, cm propheta tate exhibet teftimonium. Salua eum, viuifica eum Domine. O duplexpropheta bmeficium, Saluatpariter y &sommendatpariter vtfaluetury

&

pfaIm "* a

quiaejr ipfefaluauit>vt viuificaretur,& ipfe vitampofeentidonauit in terra.

Ec Chryfoftomus ad populum. Nonfinit nos eteemofyna eo decidere vbi


t

ch.hom.

ji;

diues ilieepulo.nec audire verba tremenda

(Difcediteamemaledi&Oy^

in Abrabafinusdeducit.Domos enim adificapinceelufempermanfuras&qui

feconfecutifuertntdocet.quemadmadum immortalefugtant mortem,ejrquo-

modoanima&cerpueindiminutaconferuenturofiendtt. c alibi ad eundem.docec neminem a coe'i ianicoribus repelli r qui eleemofyna: fym-

'**'
'

bolumo&cnderit.Tanta.inquktVuefieleemoJynasummultafiducrafuo*
introducit alumnos.eslenim cali nota ianitoribusfponfalis thalami fores ob<feruantibuss quin

& venerabilis & quosfui cultores agnouerit cum multaimtroiucet libertate & contradicet nemo fed omnes cedent
y

A ?

V T

VI.

Ex quibus bonisfieri debeat elcemojyna

DIviN^e literajptimumtraduntnondeberefTeriexbonisalienis,
nempefurtopartisjfedexpropnis. VndeTobiasadfiliu, cxfubfiantratuafaceleemoffnam.EtSalomou.HonoraDontinfsmdetuafubftantta,cr deprtmtttii om^ftftmjrugum tuarumdaetM- EccJdi.)itic, Jjyuiofjcrt fiacrificium exfubfiantia gauperum, quafi qui viciimatfiUum in con(j>&lti
s

Tofe.

< '

r9-

t0 "

paiTif

1x6
patrisfui. Etlfaias.
Ifattf-

^
pb
Hieronvmus

E E

MO

Y N

A,
S. Patres.

Frange efttrientipanem tttum. Confentiunt

^.BjfniusinadmoakioneadfiliGmfpirkualem. EleemoJyna y mquit,

cum iniquitate acquijt^ubomiKatio eB coram Chrijio. S. Ambrolius primo de fik us.Nonprobatur !arqtt*s,fiquod
(

A.

a. 30.

alteri largitur, alteri quis cxtorqueat;Jiiniufte quaratajr itfie clifpenfandu

putct. S.
Ptou.
1 3.

csronensiliud'H'iert.iTii2:, Holocauftaveftranon
bts,

8-

Junt *ccepta.
S.

Boc,z\x.propnc conuemt

qut de rapints fepmant rtdimere

pojfepeccata dicente Scrtptura; Kedemptio antma virtpropru dtuttia, qux

non

de intquitatejedde labere fjr iufittia congregantur.


A.fcom 47.

chhom.jj.

Auguflinusin jo.homiliis De tufhi Uboribus hJptDemdari,dera^ tmktierh orohtbuit dari.S*Qh. yfoflom.adpopulum Antiochen. Aliena r .,r J r _ , .. nibiertsprujelto nen e/t mtjertcors, ucct injitiita targtatur. Namjiproprusjrut
'
.

Cep.no.
'

fw,pliaterefti:rf)ifmanitatis,muitomavisaliosexp!tare.S.Gi<g inregefto.

Eleemofy-a redemptoris

nofirt ocults iliapldcet

qua non de

illicitis rtbtts ,efr

intquitate congertturfidqu* de rebus conccjfts

ejr

bene acqutfitis impendttur,

-.

Loquiturautemineodemlocodeeleemolynaetiamexlucro Simoniaco parta.

Secvkbo facrae litter^ indicant maxime debere eas fleri ex facuTL


c

tatibus fupcruacaneis
ix.

nam

S.Ioannes baptifta apud

Lucam ait ad
efcas ,fimiU-

turbas. )uihabet duas tunicas,det non habenti,


Luc.u.44. Luc.ws.

& qui hahet

terfaciat.
#

EtGhriftusapudeundem. Veruntamen quodfupereft,dateetef(?/y 7*iw.DeindeidcmLucasdefcribitdiuitemindutumpurpura8c byflojCpuIantemqiquotidie fplendide, nihil autem Lazaro pauperi porrigentem,quem S. Auguftinusinjo. homiliisaitnonaliadecau-

fadamnatum.quamquod fuperuacaneas
B
om..

fuas opes

non communes
Attu>

feceritpauperibus.
ai t ad di ui

Idem teftantur aliiS. Patres.

S. Bafilius.

tem 2XX2.xx\xx\,nonnefpeliator es, qui qtta difienfanda accepifitpropriareputas? cftpanis famelict,quem tu tenes }nudt tunica, quam tu tn conclaui conferuas ,dtjcalceati catceus
,

qui apud te marcefcit,indtgentis argemum,

quodpojftdcsinhumatum. S. Ambrofius fermone .x.Sedais, quidtniuftum


H.ej-i.

C hom

$4.

ficum aliena non inuadamproprta dtligentittsferuem\ 6 impudens dicJumt propriadicisr quafex qutbusrecondttis tnhuncmHndumdetHitslii S. Hieronymus ad Hedibiam. Stplus habes.quam ttbtadviclum, vefittumq. neefi

cejfariumeft',i!iuderoga y ejr inillo debitrtcem tetjfenoueris. S. Ciiryfoftom.

ad populum. Nunqutdgrauequippiam ejr onerofum anobis requirit necfffitateexcedentia-vult nosjaceretiecejfaria,


.

ejr qtta

tnutiltter repofitafunt hxe

vult benediftrtbui,-vt htnc occafion ffurr.pt anos connet. Et infra agens de


fuperfluis. Nonadhocaccej>ifti,\x\c\x\\x.,vtindeltcias*bfHmeres>fedvtine-

iQirad/o.

leemofynam erogares. S,

A u guft .in Xjfilmos.Sufer/HH^diuiti neceffariafunt


Domini

cp>

4~

pauperi; alienarttinet qttitfiatenet.EtinloAtmcm, Ttb:fupctfiuafunt,fed

ELEEMOS^
ditis.

A.

2i7

clamant, quodejfunditis, nobis crudeliterfkbtrabttur , quodinaniter expen Luc.zt.j.

Tertioconfuluntdiuinaditera^vtetiamnecefrariaaliquandoeroNamapudB.Lucama Chrifto laudaturvidua gemusinpauperes. qu^totumvictumfuummifitingazophylacium. Et S.Paulusin alte-

z.Cor.s.;.

raepiftolaadCorinthioscommendatMacedones, quodetiamfupra
virtutemelecmofynasdedcrint.S. Gregor.Nazianzen. inorationede funere patris fui Gregorii ita fcribit.Jguis pauperibus velanimo condolentior velmanu liberalior ? Sic-enim bauddubte quafialtenorum bonorumprocuratorde bonisfuis exiftimabat ,pauperum inoptam,quantum poterat fubleteabat ,necfuperflua tant&mfednecejfaria quoq( in eam rem infumens, idqttod bominis amicfpme ergapauperes affecli clariffimum eft argumentum. Eandem laudem paulo poft tribuit eius vxori. qu<t, inquit adbenede omnialacris , vt xulla huitis reifatietate ajfici btis merendumficeratprompta :qu.< den tque non opesfulum emnes quas velprimum ba buit, velpofiex polfet confecutaefl cuptdttatefua minores exiftimabatfedfe quoque ipfamfifieripotuiffet,& Uberos ,vt ex ipfa fcpe audtui prompti ac lubenter vendidtjfet,vt in pauperum vftts infumerent ur Aci8 S. A.mb: of: lib. i.ovWc.Hocmaximumincentiuummifericordie,vtcompatiamur alienis calamitatibus ,neceffttate aliorum ,quantum pojfumm iuueplus interdum quam poffumus. Melius efi'.n. promifertcordta caufas mus, prflare,-xel inuidtamperpeti, quampr&tendere inclemefttiam. Hoc autem $.&*.

&

&

illefcripfit,cum&omniafua,&facraEccIefia:vafaconflari&pauperibus dari iuf>hTe:.Sulpitius de S. Martino in cius vira icri bit,eum pauperioccurrenti,cumnihilpracterchlamydem,quain<iutuseiat,habedimidium H 'P 2 7rct, (pecuniamenim iamomnemin pauperes erogarat chlamydrs impertiuille, cumquo Chriftum ipfum veftitum fuiffe nodurnovifocognouit.S. Hieronymusrefert PaulamRomanamalioquinlocuplctifiimam eoufque omniaerogaiTeinpauperes,vtnequidemnummumfilixdereliquerit.S.Paulinus^tefteS.Gregoriolibroj. dialogorum, Nolanus Epifcopus, cum omnia fua in captiuorumre- u.c.2.
)

demptionem,8tpaupcrumfuftentationemimpendifIetadextremum
feinmancipiumvendidit,vtfiliumvidua:cuiusdamieruituteeximeIc,, -

ret.Eodem tcftelibro2.

dialog. S.Benedicl:us,cu prouincia, in

qua vi-

uebat,famclaboratcc, omniamonaftcnifui bonainpaupcreserogauit.EtipfeS.GregoriuSjauclorcIoannediaconolibroi.vitajeius.cum aliquando pecunias ck veftes omnes dediflet pauperibus,etiam argenteamfcuteIlam,qua:fupe.-erat,erogauit,dicensmalle fenihilhabere, quam paupcrem fine confolatione dimittere. Sanctus Ioannes Eleemofynarius Alexandrinus Patnarcha , tefte Leontio in cius vita,

omnia

nJ
,

ELEEMOSYNA.

o{nniaprorrus,quachaberepotuit,etiamle<florumftragu!ad]rtribuic pauperibus cumque paupcres tam profufam liberalitatem mirai entur, refpondebat. Futresnondumfanguinemptovobisfudijficut

mandauitmihiDominuslEsvsChnftus.

A P V T

VI L
elee-

Qjunampofmt ^uelciebeantfacere
mofynam,

THeologi fcholac plerique omnes

docent diuitum proprium; eiTeficereeleemofynam,aceorumquidem qui proprietatem 6t


,

T.

dominium fuorum bonorumhabent. Icaque cxcipiunt vxores quar funtinpoteftatevirorum, licetha;cumfacultatevirorurnpoffint(vt fecuTevxoremGregoriiPatnsG Nazianzenidiximus)2. filiosjquiin poteftate parentum.^.feruos.qui funt in poteftate dominorum.4.religiofos,QUifuntfubpoteftatePra:poiitorum 8t femeiomniafuaerogarunt in.pauperes. Nemo autem meltmerogat , inquitb.Hilanonapud.
,

Hieronymmm,^*4w qut nihtlfibtreferuat. S. Patres tamen fcnbunt omnes pofle & debere facere eleemofyG.ont.

nam.fi noncorporalem.faltemfpirirualem. Greg.N-zianz.de pauperum amore. Summi muneris lece alacritatem dona finihtlhabes collacryma.

Magnumefi infiortunatoremedtum

miferaiio ex animocoliata.

Heron.in

Ecclefiaften Poterat altquisrefiondere. Siomntbus benefacere yoiuero ,non babeo vJtde faciam.Prepterea nunc ait. Jguos nonpotes optbus , confilto adtwuafelatiofoue.Plus enimpotes in angiifiiaconfiitutepra.il areftpientix^quam
qutltbet maxim* poteftatis.Chryfoft.in A<fta A.poft. NedtcasquoniamfeCh. besfc
2/.

cunia mibi nonfunt Hoc mhde.fi dieere, guemadmcdiifiaurum ded.Jfesata


affeSiusefio.Potesminifirare fettahocfactto. SimedtcJtsesarte, dtltgetercu-

ra infrmos ,eft etiahoc magnttm Vales cotfilio, hecomntbus maius eft,quanto

&matus habetlucrum K^4n putas ,p aruam ejfe eleemofyn a anima confiho deJiititia,n:erbopoJfehberare ?

t in pfal. iz -j . At nonhabes pecuma?ftdpotes

vtfitare agru ,velincarccratum,darepoculufrtgtda .prabere duos ebelosficut vidua jtngemtfcerepropter eos qui affliguntur nam hoe quo^eft tleemcjyna.
:

Augain pfal.i2<j. Aliquando tjr dtues tnueniturpauper ejr apaupert

frafta-

tur tUi aliquid. Venit neficie quu adflumeu tato delicatior,quante ditier , trafiirenonpoteft.Sinudatismembrisiranfierit.frigefcet^agretabit^morietur.Accedit pauper exercitatwre corporejraiicit diuitem,eUemoJynamfictt tn diui-

tem.Erge nelite tantum eosputarepauperes,qui

mn habentpecumam.bt quo

ELEEMOSYNA.
,

119
,

quifquepauper efl ibi illum vide quiaforte tu in ee diues es in quo iDepauper babes vnde accommodes. Fortemembratuaaccommodas , eypltssest, eft

&

quamfipecuniam accommodares.Conftlio indiget- tup/enus es confilto. In confi/io

tUepauperjudtues es, Ecceneciaboras, necaliquidperdts, das confiltum,


Idfer.2174

xfrpr*fltttftt

eleemofynam: Etiniermombusdetempoie. Dtcita/squts. Pauperfum > ideo eleemojynam dare nonpojfum. Vt nui/us fepauper excuftre Sa/uatorpro ca/ice aquafrigida mercedemfe redditurum peffet-Dominus

&

effe promtftt Dicis trgo.Pauperfum.


.

Sinibtlamplius babes infulflantia tua,

quam

tibi in

vtBu aut vrftitu ratienabili , aut mcdtocrifujfctat fo/asibtpe

left bona ve/untasfuffitere*

a p v t

vin.

Quibtts imfertiendaflt eleemofyna.


f) r iMVMexdiuinaScripturaconftatpeccatoribus, nempe, qua
* peccatoresfunt,nommpertiendam. Daborw, inquitSyracides,^ ccii.-u.. E
nereceperitpeccatorem-.prohtbepanesillidari, quia
fi

improbo daretur ele11011 *

emofyup.,quaimprobus ,3ioc nihil aliud eilet.quam dihgere iniquitatem,inquicAagu(t.inpial.io2, Il.conftat&iliis.aliifqueomnibus^qua

Prou.2f. 1210

'

liomiueifunt,dumegent,elTedandam. NamSalomonait. Siefurierit inimicus tuus } ctbat//um, quoddi&u citauit Apoftolusinepift.adRom. t Chrift.usapadMztth. Benefacitebis,qui yos oderunt.Etapudl.\\c.Omnipetentiietribue. III. vnufquifqueeam inchoaredebet a feipfo iuxta illud Eccli. Mtferere anima tuapiaccns Deo Vnde Auguftinusin Enchir,
G)uivu/t e/eemofynamordtnate dare
dare.
,

Matth
luc.6.-o.

Ecdi
u

-0.1.4;
'

" p

'

djeipfodebetincipere ejreamfibipri,

mum Efl enim eleemofyna opus mifertcordta veriffimeque dtclum efl, Matth- 22. 3 j. Mifercre anima tuap/acens Deo. Propterbocrenafcimur vt Detp/aceamus. \J"- ** 8 Chrhom. 14. ... _f ,. ,._ r r
'
.

tropterquemdiieciiontserdinemdtclumejt.
teipfum.
1

Dtuges proximam tuumjicut

V.prxaliisimpertireeamdebetdomefticis, cognatis, fiegeant. Siquisenimfuorum, ait Apoftolus, ejrmaximedomeflicerum curam mn babet>fldem negauit, efl infideli deterior. In q ua: verba Ch yfoftomus./<& m j\x\<\uit ferme ifaias quoque Propbetarnm eximius admcnet

&

if 5 s.7.iuxu7o

&

dicens.Domefttcosfeminis tuine djpexeris.


affinitate coniunclos afpernetur ,

Namfiquispropinquosgenere ac
ertt in aitenos

quomodo

clemens

'?

Nonne

vamtatiiHdiciobsminum.erit obnoxius ,Ji alienosbentjictisfouens propincjucs

fumma immanttate deffiniat*. ^uid.itjidlos defidetnflruat


cer "f,-m,-'t it d'4ib binefacereture
fifcfjci/ius
.

bos tn errore ta

& comodiuspojjit\qttat4tftnd
Ee

:r.

cur Wcfa iP.c eifidterios dtfptcit

fr$-

izo
h

E L E E

M O

YN

A.

propinquos tamen nequaquam ajjematur. Diuinasplane leges vidat

&

iur/t

natur,qMnegligitftw.EtAuguft.mhomi\us5d.Dateomn!bi/s.dilec7itftmifratres,date prxcipue ad domefticosfidei-date ommbus, ne cui non dederitis


Uc.1.17.

ipfefuchriftus.

f.

poftdome{i.icosmaximecommendanturvidua:&

pupillnn Scripturis. Sic vtpfalmo nono rex Dauiddicat adDominu.


Ttbi dcreliclus eftpauper,orphano tu eris adiutor.Et S.Iacobusfcribat. Religio munda apttd Deum dr Patrem haceft , vtfttarepupillos viduas i tri-

&

interprobos& improbosanteponendi funtprobi, tumquiafuntdigniores,tumquia idvtiliusefte poteft cleemofynaru Iargitoribus,vtdocetGreg.Nazianz. oratione depauperum amore. Hieronymus aduerfus Vigilantium, &.Chryfoftomus orationc de
bulationeeoram. 6*

pauperibus

non cunosefcrutandis.

A P V T

IV.

^Demodoquofaciendafit Eleemojyna.

AD Modum
i.Comj.j.

pertinent conditiones varix , qua: Eleemofynam recf-

duntmagislaudabilemStfalutarem.
)

Primaeft,fifiatabhomine
2^amftdiftribuero,

iuflo,ide(t,verafide8ccaritatepra:dito i'zf7f^('enim,teite Apoftolo,


impojfibde
eft

'ptacereDeo . Aciimiliteriinecharitate.
,

inquitidem
A-c
'

in cibos pnuperum omnesfacultates meas\charitatem autem

7$>

nonhabuero ,nihilmiht prodeft. VndeS.Auguftinusin Enchiridio. Sane inqui feleratijjtme viuunt, ueccurant talem -vitam morefljue corrigere\ teripftfacinora (jrflagitiajuaeleemejynasfreqttentare non cejfant fruftraft-

&

Luc

11.41.

bitdeoblandiuntur,quontamDominus ait.Date eleemofynam faecceomnia


,

E^li.

jo. 24.

G.c.12.

Id.c 20.

Eccli. 3.0.

mundafuntvobis.Hocenim quam latepateat .non intelltgunt. Vnde capite fequenti docet quemque debere primum dare elecmofynam fibi, iuxtaillud [xvxcntis.Miferereanimjituaplacens Deo. Et S. Gregonus lib* iz.Moralium. Abomnipotentc Deomunusexmanunonaccipitur^quodcorde obli zate in malitiaprofertur- M.undari etenim debetprius animus qui elee^ mofy t;a?npr<zbet,quia omne quoddatur Deo ex dantis mentepenfatur. E t li b.
\y,Multiproximisquaftoperamifericordi*impeduni,fediniuftitittfac7andn

defcnmt. Quiftproximis veraater mifericordiamfacereftudentfibtipfisprius debuerant uifte viuendo mifereri. Vndefcriptum eft. Miferere antm<t tu*
Bta.
ii. 39.

placens Deo.

tuiergo mifererivultproximo afe trahat neceffe eftoriginem

miferendi.Scriptum namque eft.Diliges proximum tuumjicut teipfum,


Macc.fi.*.

jj

arguit eos

ConditioeftjfifiatbonofinevelintentionejnamChriftusredapud Matthaeum, qui largitionc eleeroofynx aucupabanant.

turvanam gtoriam.Gw ergo,iaquicsfacu cleemofynam, nolitubacanere

E L E E

M O

Y N

A.

*nte teficut bypocritafaciunt. VndeS. Ambrofiuslibroaltero dePoeniten th.Sunt qut adia&antiamfolam decertm largttatis ajfec~ient,vt eofeprobatos vulgo velint quodfibi nihtl reliquerint .Jed dn mprxfemisftculi m erce dem requtrunt,non recendunt infuturum,& quia bic pcrceperunt merccdcm
,

fuam, tlitcfperare non pojfunt.

animo non folum aequo,fed etiam lubenti. vnde Tobias ad filium. Si exiguum tibifueritJtbenterimpartiriftude.V nde Auguftin.in pfalmum iz>. IpfeDominus dicit.Verumdate elcemofynat ,& ecce
III.

eft

, fi

fiat

Tob.

4.

->.

Luc 41
.

emnta muidafunt vobis. Vnde autemprecedit eleemojyna? de corde. Si tnim manumporrigast nec in corde miferearis nibilfecifti. Si autem in corde miferearis,etiamfinenhabeas quodporrigasjnanu acceptat Deus eleemofynam tuam. Exemplum habesin Tobia, qui quotidie quasrebat pauperes, vt
s

eleemofynam impertirer.
'

Tob.

i.

3.

nondifferaturdedieindiem,feddeturftatim,iuxtail!ud * cc1 Sapicaus.CorinoptsneafftixeriSi&nondifferas, qued erogaturmfisinegeIV.


eft,fi

'

num. Vnde S. Bafilius in ditefcentes. lam quandoJuppetit,quidprehtbcty quo minus liberaliter impartiare ? nonne inops adeftwon fiunt plena borrea? non mercesaDominoparata} non mandatum manifcflum ? Efuriensfame abfumitur,nudus frtgorcrtgefcit ,& tu eltemofynam in craflinum differs Audt Salomonem. Nedicas, regreffus rcuertere, cras dabc: ignoras enim quidfequensparietdtes. FdemGregorius}, parte paftoralis. T^equaprabenda
?

rrou.}-. ts.

&

p^A^./

1'

JuntcitiuSyferopr&bcantur: audiant quodfcriptum eft.

Ne

dtxerisamico tuo,
".35.111
2..ctr. 9 7.
.

vade reuertere, cras dabo tibi,cumfiatim pojfis dare_j. V. fifiathilariter,iuxtailludEccIefiaftici. Inomni dato hilarem fac vulturn tuum. Et Declinapaupcrifine triftitia aurem tuam. c A poftoli.
Nonextriftitiaautexneccffitate-.htlaremenimdatercm diligit Deus.

&

&

Am-

<

*-

br o fius pri o de orlici is. Necfttis eft benefacere niftid ex bonofonte,hoc eft, tx bona voluntate proficifcatur Hilarem enim dalorem di/igit Deus. Njttn fi
,

Stve*_. , c ori mercedem habco-.fiinuitus 'dtjpenfiatto mibi credita eft. E t Auguftinus in pfalmum 4 1 Sifiegeris ex animo efiurientipanem .quiaplerun^ a murmurantibut , vt careant tsdie interpellantis , non vt refit d triftibus ficiantvificeraindigentis.HiUrtautem datoredHigit Deus atfipanem dede- i.Cor.9. 7 ris triflis,&panem& meritumperdidifti. Ergo ex ammefac , vt ille qui intus
lens boc ago,

inuitusfitciastfuttibtmerceseftVndeApofiolusgeneraltterinquit,

&

<videt,adbucloquente tedtcat. Ecceadfum.

J.

Sifiathumiliter,hoceft ^putetlepotinsbeneficiumaccipere
Facitcs Luc

quamdare,NamapudLucamChriftusdixit.V0w#^w.
terna tabernacula.

16.9.

vobis amicos de mammonaintquitatis , vt cum defecer%tis,recipiantvo?m <o

Vnde Gregorius ir. moraliurn Multttmad edoman- G


'e

'*

dam dantisjuperbtam vdetficum terrena,tribmt verbafetlisiic magiftriccef


kfiis

iu

ELEEMOSYNi
Sietiimeorum tmicitijs aterna

.leftiipenfct,quiait,Facitevobisamicos,&c>

tabernaculaacqnirtmusjantesfroculdubtofenfaredebemus ,quia fatronis


potitumuneraoffertmus y quam egexis donalargimur,

Idem

farpius

probat

Ch^vfoft.infeimonlbusdeEieemofyna.
rob.
+. 9.

VII.

Si fiat liberaliter,iuxtacuiufq; facultate. Ita prxfcripferit

To-

bias filio fuo. )uomodopotueris, ita tjlo mifericers ft


i.

multum ttbifuerit, &b-

Cor

,. 6.

Ch-how

)7-

undanter trtbue. St extguum ttbifuent jetiam extguum hbtnter impertirifiude. EcSPaulusinepiftolai.atK oiinthios vuiteleemofynam darita-

quambenedidionem.^y/^^rt^inquity^w/^r^-f^c^iWY/e/. Quifiminat de benedtciiOHibws, de benedtSItontbus ejr metet. Vnde Ch y foito. ad populum.iVo darefid'cum copu dar.e cleemofynaejl Etaddic idcircoeos
r
'.

qui dicam.Mtfirere rnei Deusficundum magnam mtfiricordiam tuam, debeie etiam mnereri pauperum fecundum magnam elc e.nofynam (hi.

Siquxras,inquo praxipue

confiilat

magmtudo eleemofynx

apull

lut.21.1.

chr h m
,

1 "'

H
4.

Refpondcomagisconfifteteiniiffecludiaitis.quamquanticatedati. Ideoenim DominusapudLucam vidua; mrnuta duo antepofU it donariisdiuitujn;VndeAmb;oiluslibrodeviduis. Z>fr<*///<,inquit,tf cumulo patrimontifed largttatis dtfinttur ajfttfu.rjr Chi yfoft.ad & yo^u\u.vci..tleemefyn magnitudo no inpccuntarum n.ultitudtne tudicatur,
fidtn dantiumpromptttudtnc. S. quoq; Leo fermone de Quadragefim, Ex affec7ibus,ait,piorum benignitatismenfura taxatur.

Deum.

Lfwm

prudenter, vel cu difctctione. ac primo vt potius multis aliquid, quam paucis multum cecur Vnde de Tobia legicur. <?*.

V 111

Si fiat

Tob.

1.

2.

tidie pergebat per omnem

cognationefuam, dtuidebatq\fingulis frout pottrat

Amb.

c.

jo.

exfacultatibusfuis .Nonewmfunt profundendjtopes,\x\Q^Ji\x. Ambtofiusli-

broDrimoofficiorum.y?^/^/*^. Soientplersq^.ah Hieronymus


invit3.Piu[xKomznx,matronaruminpaucoslargttateprofufa,manuma Paula omnino carebat yttto.Itaenimfingulisfuamfccuniam dtuidebat,vtfingulis neceffartum erat.non adluxuriam fidadntctjfitatem.i. vtcuiq;iddetur,quodratiopoftulat vtadmonerS Grego-in ji Paftorali,* quadam,ioqv.it qHibus nulla ,ne nulla quibus qttadam,ne mu/ta quibus pauca,ne pauca qutbus multa impendere debuerunt ne prtcijitatione hoc quod tribuut tnutiliter ftargant ,ne tardttatepetentes noctue crucienf, neinbeneobiatomunermantmusflusquant decet hilarefiat , ne impenfkgratu vicijjitudinem requirant &c. IX- Sinoncunosefcrutenturpauperes, examinentq-, vel deotio, fegnitie,velfiraulationeaccufent,antequaeis conferant eieemofyna fecundii illudSapientis. Xonexafptrespauperem tninopiafua. Et.Inomni dato non des triftittam ve/btmalt Contrz hos fcrutatores agunt G'go-. Naz. inorauone de paupeium amore, &perfrpe Cbiyioftom. vt
ceteris retrahere.quo
,
)
:

Gx.3p.adm0

Ecdi 4
ccli.i8.

t.

15-

hora.

ELEEMOSYNA.
inpra:futioneepiftolaePauIiadPhilippenfes.

ii$

hom./6. inMatthaium. ferm. i^.in epift. ad Romanos homil. u. ini. ad Corinth.hom.41. in Genefier.de eleemofyna. X. Conditioeft,fifiatconftantervfq- adfinemvitar. VndeChryfo.
Ne%, putemus.in*vit,e-

Prouerb

<

J5

mntanos prsfiittjfe ft quandofemel atcfue iterum quidquam dedertmu<:pere-

mnem quippe vita idfacere oportet

non.n,femeltatum,fedindefinenterDet

placere dibemg Jg-itod/ia bonis operib.exorfinouiffime dcfecerimus.totuperdi

diw9,te'\* corrupimg Audtmomtv.negutilem qua


ne deferat te
Jerat
es ,fedperpetue. Nodeferat tejnquit.
te->oftendes nos tUarit
,
,

dicit.

Eleemofyna acf.des
necdectes ,nec centi-

No dtctt.Semelfacias,netjrfecudo ,ne tertio

Et no dicit,ne deferas illas,fedipfx ne deno illasnofiro adtumeto epus habere,doces% ebfatv

agendum nobis effe vt tllas apud nos contineamus Adapta eas,inqutt,c6Uo. jj)uemadmodum diuitum liberi ctrca cellttm ornatttm habent aureum,iUumtfe nunquam deponunt ,vtpote quem tanquam nebilttatisfua injigne gefiant ita ejrnos eleemofynafimper amictendifumus. Et S. GREGORIVS epiftola ad Sauine'lam.in pauperes mifencordem. guifquis ,ait ,cepiofum incalis fruttum defideratfeminare dum tempuseft nen omittat,vt manipulos in die_j
,

meffis cumlatitiacolligat

.Njm quifeminat tn lachrymis

inexultatione ac
,

gaudie metent.lbidefderiafigite,vbiqHicquidretrtbuiturfinemnenfitfcipita

Bonum ergo facientes non deficiatis,vt illic vobis thefauros


tis ,

tbejauriz,arepe/ji,

vbi nec arHgo/iet tinea demolitur ,

ejr

vbifures non effodtunt

necfa- -

rantur

C
jD<?

A P V T

X.

JMediis idoneis adparandam ruirtu>-

tem

mifericordia..

PRimvm Mediumeft,confiderareteinimpertiendapauperi

Elee-

mofynaDeiO. M.vJces tenere;& efte-quafi Deum,vcxS.Patribu^ grxci*duo Gregorii Nyflenus & Nazianzenus Ioquuntur, Huius veibafantinorationedePauperumamore. Jerue-Chrifii ejrDei,at^\ hemtnum amere pr&dite nefratre defiicw,neprtereas,ne vtfcelus,vt pia,

CHlum.vtaliudqutddamfitgiendkm^mterdi.ciumamrferis.Membrumtu^
ttm
e/i ttcet

r.g, I01
*

calamitatefrangatur, Tibtjicet.ammtadmodumfartiprittereai ,

pauperreiiclus efi,vt Deeyhatnim^erbupt^iKetffertafepromouebo. Nyfli

zxa&w

veroinIibde beatitudinib.hxc funt. -ScieimuittsioctfdifttnaSt-i>tune


ttominemifericetdisfanil^t^imdiuitunip^en^amvppiUttre^

Deat.^t-

StcDauid
ihpfail

2.24
j?r

ELEEMOSYNA.
,
.

5ti02.no.

in Pfalmisfic Jonas infua Prophetia item magnus Moyfes in multis locis fua ftnclionis nominat nomen diuinum. Siergomifericerdis appellatis Deum de~

e Kod. hDcut, 4
.

ad quid altttd tefermo hortatur ,nift vtDeus fias tanquamformatus,& infe-mtus propna nota Deitatis Eodempertinentilla B. Leonis infermone de Quadrage fima. Nthilefi dtgniui, quam vtbomoftt/ui aucloris imitator ,&fecundum modum proprizfacultatis diuini ftt operts executor. Nam cu
Cft
'i

aluntur efurientes , veftiuntur nudi fouhitur mfirmi , nonne auxiltum Dei bemgnitas ferui munus eft Domini $ wianus explet miniftri,
,

&

Ma:c.2S4o-

IL Medium eft confiderare, te quod impertispaupen impertire ChriftovelDeo;fallereenimnequeunt verba Ghnfti apudMattha:um,cum fermoelTetde operibusmifericordiar dicentis. Amen dico
yobis.JOuamdiufeciftisvniexbiifratribusmeisminimis.mihifeciftis.Yndc

Ch.hom. 89

Chryfoftom.inMattha^um.

Certe fiipfumchriftumnunc videretis>non

du '.itaret vnufquifque veftrum vniuerfam fubftantiam in eum errogare.veru nunc necteruncium erogas. Non audis dtcentem. JOuod vni ex minimis meis
facis jnihifacis.Nihilnempeintereft fiuehuicpauperitfiuCffichrifto dederis.

Nihilenimmmushabeshismulieribus (MagdalenaSc ca:teris) qui tunc Chriftum altbantjmb {fednemo his verbis turbetur)multo etiam maius.Non

entm eft <equale,ip/um Dominumpr&feittem alere cuiuspr&fen tia vellapide,

um^idfe animutu attraheret,& proptereius verha duntaxatpauperes , mendicss, agrotos alere at. curare. Aceedit,quodmaioris erga

chriftum reuerentia
dtligenter pafcis

ftgnum eft, quandoquidem ideoconferuum tuum in ommbus


atque curas.

Idem habet homilia nona depccnitentia. Qua de caufa Chriftus


ipfe^vtliquetexdiuerfisfandorumhiftoriis, perfepe declarauitfeeleemofynamfubipeciepauperisaccepiiTe, vtliquetinvita S. MartiniTuronumantiftitisapudSeuerurnSulpitium, Scinvita B. Grego-

Matt.

.25, j 5

f au P"

riiPontificisRomaniapudloan.Diaconumlib. i. cap. 22,. Et demonacho Martyrio, quiChriftum in forma leprofi in humeros fuftulit apudB. Gregor. homilia^.inEuangelia. Immoinextremodie iudicii, vtliquetex Mattharo Chriftus ipfenoninpauperisperfona, fed dcdiftis vel non dediftis mihi manducarz^j. fua d c c t. Efuriui Medium eft, confiderare teomnia beneficiacorporalia & fpiIII. ritalia,qu2ihabes,velhabituruses aDeoaccepifle, quare & mento Vnde Naz<anz. loco fxte adea in pauperibus compenfanda teneri. Nthtltam Deiproprium homo habet quam de alijs bene mereri. pc citato
1

&

'.

tametftille matvrjt, hic minora bentjicta conferat,vterq rirrirum drofuis vif


ribus.
llle
llle

bominem condidit ,acfolutum rurftis co/ligh


,

///

tapfum

r,e de/ficias.

eun inaximis inrebus commiferatus' efi

eumctprlttercetera , legempro-

phetas,acprius etiam naturalem legem nbnfcriptam rerttm } quas gerimut iu-

dictm

E L E E

MO

Y N

A,

ijj

dicemdedit,cumarguit,admonuit,caftigauit,poftremejepro

CMundi yita m

rtdtmptionisprttium tradidii\at^ infuper Apoftolos,tuangeltftas magiflros,


paftores,morborumdcpulfiones,mtracuia,reditumadvitam,mortisopprejfto-

diuifasSpiritusJancltgrattai.neua^falutismyfteriumlargituseft.

nem,tropb<um aduerjits eum qut vicerat ,fcedus in vmbra.fadus in verttate, Tu vero,

qutbtts antma iuuatur ftquidemmaioraquoqutbenefciaconferre potes , (nam his ettam rebus dtuttem te.fi volueris,Deusfecit) nehis quoq^ te abfttne,

&

quo minus egenti benignefacias. Similia beneficia Chrifti incuicat copiose in


yerjantes,ac recelentes

Matthaeum Chyfoftom.&tandemconcludit. ^uaiugiteranimo qua acctpimus. qua accepturifumus, qua d nobis repe,

Chr.h0m.4r

incumbamut , humiles at^mifertcordes fimtts,ne intolt rabdes nobis cruciatus attrahamus. Cur enim nonputesffficere ad condemnandos nos, quodmagna conJtcuti,parua non reddamus , tbift ea repetantur.qua inuiti relinquimus:quorumftngula adcondtmnationem mea
tuntur,omnifttidiorebusJpiritalibus
certefijficiunt.

IV^Medium eft,confiderare,vtomnmmrerumviciIfitudoeft, te in eundem inopiaccalamitatem pofie delabi aiiorumq, implorare be- L neficentiam. Quodmedium praefcripiit La&aritius in epkome fuai
3

inftitutionum his verbis. Ergo animalcommune atque confors ejje debemm

vt nos inuicempraftandis jecipiendtiq^ auxdtjs muniamus.


cajtbus

Jn multis entm

& incommodisfragilitas mftrafubrecla

eft.

Speres tibi acctderepojfe,

quodalteri acctdit. ita demum exctta !>eris adopemferendam , fifumpferis eius animum qui opem tuam tunc in malts confittutus impiorat. Si quis vtclu indi-

getyimpertiamurftquisnudusoccurrerit^veftiamusEtmfexcohbrodcverocultudifputanscontraeosjquiparcioresfuntinpauperes, eoquod vereanturfibitandemdefuturain vidum necefiaih, ita refpondet. ^utdtu tampufilloAnimopaupertatem times ? quam etiam veftriPhilofophi
laudant-.nihilhac tutius /ithilife tranquiUtus ejfe teftantur.

CI2 *

Hoc quodtimes,

folicitudinumportmeft.An ignoras quotptriculis , quot caftbus cum bis malis


optbusjubtaceas ?

tecum bene agent ftftne tuo cruore tranfterint. guid trgo dubitas bene coUocareid,quodttbiforfitan ertpiet aut vnum latrectntum
4Utexiftensrepentprofcriptio>aut hcftdis aliquadireptio
?

gua

Jguid verereflu-

xum&fragtlebonumfacerefemfitemum autthefaurostuoscuftodtDto credere. vbt nonfurem prsdonemque timeas/ton rubiginem,non tyrannii ? *j)ui apud Deum dtues eft,pauper ejfe nunqttampoteB. V.Mediumeft,quotidiealiquid,lieet modicumfitin vfum "auperum fcponere. Quodex ApoftoloPaulo fumptum eft. Scribit e- * Cor cimprioreepiftolaadCorinthiosinhuncmodum. PervnamSabbathi vnufquisque veftrum apudfefeponat,recondens quodei beneplacuerit,vt
,'

***

in

a(j

cot*

-nonctmienerotunccoRetlaJiant.

Quk verba expendensS. Chryfoft.


Ff
Parea?us

iu
PareamusbeatePdulo

eleemosyna;
cofiituentes noflris in adibus arculapauperibus ,efwaeo

in loco,vbi quifq cofifiere ;

& orarefolitus

efl
,

reponatur.ita vt eleemejynapri.

mum,quotiesaccefiferiseraturusimponas

veroadorationem
.

Vt manibus venirenolles,ficnee^ftneEleemoJynaaccedits EtprofecJo non minus eftiuxta letlu eleemofynam reponere, quafi iftbic EuangeUumfufpendai,fiquidemEuangelium iflhicfufienfum nihit agit , nec tantilUquidem virtutisefl.In hac vero arcula aduerfm diabolum armatura habes repofitam, hac oratione tuampenetrantem efficis, domum fanciam reddis,in hac conclufas habes regiaSdapes. Eapropter adlcclum deponetur tlla,
illotis

& deinde orationemproferas

fic abfquephantafiis traquille noclem tranfiges.


liceat

lam
,

& & commoditates quibus

admodumfacile colligere vultis vt recenfeam? Fiet . Sic igitur adieeliovelfaber ararius ,-relqmSi aliquid vendiderit illefui artificif

nemfuam arttfexaliquis, velfutor, velcoriarius


cune^ tandem isfu'erit,leuem reddet
.

primitias eiuspretij offerat Deo ,

Dominopartem diuidat.

huc paululum quid comjciat exiguamque Multum enim vt huc conferat nonpoftulo fedtanejr

tum,quantumvelinfantes pueruli.velmiferi

tum nos,qui ccelumfieramus .demut .Nee^ de yendenttbus tantu hac,verum


ementihus&alijs operantibus dtifafint .Eam regulam
ejr

& egenihomines peterent ,tan&


agricoUinprouen-

tu rerum eamfemel omnes, qustquot legitimos colligunt cenfusfibferuent F*cilis aute illd nobisex confuetudine resfiet,paulatim% aparuis ad magna afce-

demus, &ftudebimus opes contemnere , iffamfy radkem malorum euellere.

VI, eftConfideratio Exemplorumexdjuinislitteris,&hifloria EccIcfiafticadefumptorum,&quidemeorum r quivirtutemifericordiae in pauperes excelluere , nam finguiorum mifericerdia: operum exempla hic defcribere,eflet infinitum, Vide V. Hoftitalitat, Liberalttas. Sep ultura. Et in P a n a r i o
V*.

Auaritia,

S.

EVC.HARISTU
COMMVNIO.
A
P

V T

1.

*Denomine ^fignificatione Euchariflia (*f Qommimionis.

EVch a

st i a grece,latiae flgniricat ve! bonam gratiam>vel gra>tiaruma&ionsm, Bonagratiadicitur, tumquia vitam aeternam, de qua
r. i

S.

EVCHARISTI^.

1^7
R0m.fi.2j,

de qua Apoftolus. GratiaautemDcivitaxternainchrificIefuDomwonofiro, pra^gniricat}tumquiaChriftumDominumgratia:atq;adeoo-

mniumcharifmatumfonteminfecominet.

VndeB.Cyprianusdc

ypr*

lapfoeamappcilatlatmavocegratiarmcumnonnullamiraculadeEuchariftiaretuliflet, Dec#mento,inquiens,vntusofienJumeftDominumre-

cedere cum negatur

nec immerenttbus adfalutemprcdeffe, quodjumttur,


.

a.c.j.

quando gratiafalutaris in cineremfancJitatefugiente mutetur. Et S A mVeniftiad altare ,accepiftigratiam Cbribrofiuslibro y.dc Sacramentis aciio vei 6 appellatur,tum quia cum ea hoc myfti. fteriuminftitutueft.Vt.n. tresEuangeliftecu Apoftolonarrat,Chri- i^^t^7 iiasaccipienspanem,fregit,acgratiasegit :tuquiacumEuchariftiaLuc.2 2 .i$.
.

Gratiakvm

'

quotidie in facrificio Miffce conficitur ,


tra Celfum.iVitf quirerurn

Deoqi immolatur,immenfas 00 *"' 2 *-

Deogratiajprovniuerfismnosbeneficiisaguntur. VndeQrige.con-orig.lib.s>

omnium conditeriplacereftudemtts>cumprecibus

ejrgratiarum aclionepro beneftcijs acceptis oblatospanes edimus, cerpus iaper


precationemfaclosfancl-um quoddam ejrfandificans , vietes eo cufanopropo-

Jito,&c,Hoccauemus,neingratiergaDeumbabeamttr t Habemus enim eius gratiarum aclionis Symbolumpanem>qui Eucbariftia vocatur.Et Chryfoft.

m
j'c

'

24 **

exponcnsverba Pauli.

Calixbenedttiionis cuibenedicimus\ Jguiddicisjn-

I *Cox.w.itf.

q\zit,beate Paule cttm vis auditorem confundere , ejr horrendorum myfterioru

meminijfe calicem benedicJiots appeBas calicem illum formidolofum ejr herroris plenum?

Sane quidem.Non.n paruum eft ,qu td duitur.Si quidtm cum be-

dicede Eucharifliam emnebenignitatis Dei thefaurii a{ erio etenim cum caliee inenarrabilia Dei bentftcia, quacufy

nedicJione dico ,Eucbariftiam dieo,


:

&

&

confecutifumus, addimus : tta adeum accedimus cum eocemunicamttsgrau*s agentes,quedbumanumgenus errore Uberauit,

Niolatine,gra:ce dicitur^^^quajvoxexeodemB,. Paulo fumpta eft.cum ait. Calix benedicJionis cui benedicimut ,nonne cont- lComo.io.
municatiofanguinis cbrifiieii? ejrpanis quefrangimus jiont participatio cor-

Commv

porisDommiefi?

NiivtS. Damafc.eaverbaexplanathb. deorthodo-

Dam.c.14.

',

xa fide <ycaxto>communicamusper ipfam Eucbarifttam Chrifto,& participamus eius carne ejr diuinitaie.cjr qutacommumcamus ejr vnimur inuicemper illam Nam quia ex vnopanepaticipamus omnes vnum corpus Cbrifti>ejr v.

nusfanguis,& inuicem membra tfficimur ineirporati Cbrifto exiftentes. Ad cademverbaPaulirefpiciensS. Cyril!. Alexandrinus inloan. Confi- cy t]ihl
'

derandum eftjinqmz^non habitudinefolum, quaper charitatem intelligitur, CbrifiurinnobiseJfe y verumetiam&participationenaturali.Namquemadmodumfiigne liquefacJam ceram, alia cerafimiliter UquefacJa ita mifcuerit, vt vnum quidex vtriufyfacJum videatur , fic commttmcatiene corporis
fanguinis chrifii ipfe in ncbis eft,& nos in
ijfc.

Ff

2.

Quod

zi*

C O

M MV N O
I

Quod vero ad fignificatum vocis Euchariftiajattiner.S.Euchariftia


a! i

ud non eft,quam corpus & finguis Chr ifti fub fpeciebus panis & vidiuinitaterealiter&fubftantialiterexiftens; firmiffi-

nicumantma6c

maenimfidecumSS.Patribus.totaqueEcclefia Catholica credimus poft: cofecrationem alegitimofaceraWeinfacrificioMifTaspera&am


H.iib.

Cc *-

totumChriftumDeum&hominemfubilliscontineri, eoquodverbaChrifti,Hoc est corpvs mevm. Et. Hicest Sangvis MEvs,foIe


nis ejrfanguinis

fintclariora.VndeS.HilariusinlibrisdeTrinitateJ)fwr/>rfr^,ait,wrnon reliclus efi ambigendt locus.S. Cyrillus HierofoiymitaChriflusipfefic ajfirmet atquedicat de

Ch.hom.

sj.

ous in catechefi rayftagogica. Cum

pane, Hoceft cerpm meum, quis deinceps audeat dubitare

Ac eodem quoqne i conprmante ejr dicente, Hic tHfanguis meus,quis tvquam dubttet.cjr dic.it non ejfe illtusfanguinem i S. Chry fofto mus in MatchaErum. Verkis cbrtfli

defraudari nonpojfumusfenfws vere no/ter deceptufacillimus eft \ iUafalfa ef


L.fcrm.6.

y nonpoffunt,hicftepius atquefapius fallttur. )uoniam ergo tlle drxit. Hre eft corpus meum,nulia teneamur ambiguitate fed credamus tjr oeulis intelle&us
,

idperjjiciamus S.

Leo I. ferm.de ieiunio feptimi

menfis. DicenteDomino,

Nijimanducauerttis carnemfilii hominis


bebitis

ejr btberttis

eimfanguinem,non ha-

vitam in vobts,ficfacr& menfs. communicare debetis , vt nthilprorfus Hoc enim orejumitur^ de veritate corporis Chrifti ejrjanguwis ambtgatis.
quodfide creditur^

Communiodeniqj Euchariftiar.de qua

hic sgimus,noneftaIiud
,

vel fub altera tatumfpecie, aChriftoDominopraiceptaapudB.Ioannem, cumair. Nifimanducaueritu carnemfilij hominis,&btberitis eiusfanguinem, non haManh. u. & bebitis vitam invobis.Ei apud M.vx\\\xum*Ccenantibus ets accepit lefu* pa~
iCom.i6,

quam fUmpcio eiufdem Euchariftiae vel f ub vtraq ue

nem ejrbenedixit acfregit,dedit% dijcipulisjuisejr ait.Accipite ejr commedtte, hoceficorpusmeum, Etapud S. Paulum. Domtnus lefus inrpuano&e trademanducate. batur ,accepitpanem,& gratias agensfregit rjr dixit. Accipite n,eum quodpro vobis tradetur. Hocfacite in meam commemoHoceftcorpus

&

rationemjimititer&calicempetfquamccenauudicens, Hiccalixne

uum teftamentum efttn meofanguine. jguotiefcunfy enim wandncabiuspanem hunc&calicem btbetis , mortem

Domini annunciabitis > donec


veniat.

Capvt

S.

V G H A R

JE.

iz?

C
De dignitate

V T

II.

& excellentiacomrnunionis
S. Eucbariftia.

chariftiaipfafumitur,cuiusnonminor, vt ex diclis liquet, eft, quam ipfiufmet Chrifti Dei &hominis,qui in illa fumitur , conditoris cceli&terrajj&totiushumanigcnerisvindicis maieftas, quafsnenec efle,necexcogitarifublimiorp6t,vtpoteimmenla &inflnita. Quare diuinaScripturain veteri teftamentoeanobiliffimisquibufq; figuris adumbrauit pra;fignificauit. ac I.quidem typo panis& vini aMelchifedecregeSale, Deifummifaccrdote, Abrahapatriarchje ohlati. Deindepanum propofitionis, qui folumapueriscv fanetiftcatis co- u^. 7 i. medi poteranr. Item panisprimitiarum in Leuitico. Demumpanis e*oJ. 4 o. ? angelici, quoEliaspropheta roboratus4o. diebusambulauitvfq-, ad ^a\y\^ monremDeiOreb. Il.hgurafuit AGNvsPafchalis inExodo, a quo ; Rrg.ij.r

Ig N i t a

& excellentia communionis S. Euchariftia;, ab

Eu-

&

&

Chriftusinrouoteftamemodicituragnus,qui tollir peccatamundi, ideo poft agnum Pafchalcm manducatum Chriftus in cccnahoc
vt

Excd

12

>'

facramentum EuchariftiaHnftituit,
paffioneDomini.
fes
III.

notauitB.LEoinfeimonede

L.fenw.7:

FigurafuitSANGVis tefbrnenti,
,

quoMoy-

afpsrgebat populum , vt cft infctodo dicens. Htc ett fanguis tefta- H menti, cjuem mijttadvcs Deus. VndeXlhriftus iifdem fere verbis vfus eft

'*';

apudMittharum
tre s yt/tri,mapit

ininflitutioneEuchariftiar, diccns.

Hic

esi fanguis

Ia

".*| 17
t

~'

memnouiteftamenti. IV.

eftMANN A/ef eChriftoapudioanr an.Pa-

ioan.6

4 *.

manducauerunt mannain dt/ertc ejr v.ortuifunt: cjuima- lk> v -3** ducat hunc panem.viutt i tternum. Et. Non Moyfes deditvobis panem dc_~> calo fedpatermeus dat vobis panem decalo verum . Quibus verbis Chriftusprxfertuchariftiammannar,licetfa&useffctmanuangdorurh} dicrtureniminpfalmispanisangelorum. pfal.77.24i
,

Qvor>adnouumteftamentumattinet,in eoapud B.Ioannemiam


citatum Chriftus ex ^.nobiliffimiseius effedibus non obfcureindicat Euchariftia: dignitatem..

Primuseftiquod fitpanisverus&viuusdcccelodeflendeny.
eftpanisp h,de carlo defcendens. E
v
.

ffie iban..

50;-

Egoficmpranis viutu ,

cpui u'e ccelo

defcendK
v i-

z.e(x,q*/odprabeatvitam nternam. St quis manducauertt ex hocpane, yiuet


in <ternu\&p*nisquemegodabo,caromeaeftfro mundivita.Ex.j^uirnan-

ducatht/ncpanem} viuettaternm.}.e({:,qaoSvitn habeatexcitandia.

v 92
'

Ff

3;

mortuis.

COMMVNIO

&

mortuis. gui manducat meam carnem,ins[uit, (jr bihit meum fanguinem\ habetvitam <eternam,ejr ego reftifcttabt eum innouiffimo dte. 4. eft,quod beneficioilliusCH r. isTvsfitinnobis,8cnosin illo. ^uimanducat, ai t> meant carnem ejr bihit meumfanguincm,in me manet, rjr ege in tllo. A-

POSTOLvsveroPaulusinprioreepiftolaadCerinthiosexalio capitc infinuat eiusdignitatem,nempeexgrauitate pcenx, quanncumbit tfivt.tt. *% indigne communicantibus. J%uicun% inqmerxs^mandttcaueritpanem hunc ,velbiberit calicemT>ominiindigne,reu4 erit corporis ejr fanguinis Demini id eft, ac fi denuo Chriftum prodidiiTet crucifixifTet vt exponuntPatres. Et r\ir(\xs.^uimanducat,& btbit indigne, iudtciumfibimanv .: Chrjrf erat. de ducat &bibit,non diiudicans corpus Domini . Ideo tnter ves multi infirmi my imbecilles rjr dermiunt multi. Deinde ex probatione ad fumptio.& ftcnifc"
,

&

'

nem Euchariftiacrequifita.

Probet , ait feipfum bome, cfrfic depane illo edat&decalicebtbat.Quxpxob2.i\or\u\\zxe rrudtuofiusquamdiligenti cxamineconfcientiajj&exomologefipeccatorumcum dolore faccr-

doti fa&a perficitur.


S. P a t r. e s eandem dignitatem variis di &is,quorum nonnulla hic fubiiciam,demonftrarunr, Primusfit S.Pauli difcipulus Dionysivs Areopagita,qui libro de Ecclefiaftica hjerarchia Euchariftiam vo*at mnium facramentorum confummationem diuinifftmum cjrf crofan,
'

&.*h

Sium facramentum facrofanHa rjr augufiijfima myfleria. S.Ignativs epiftola ad EpheCios.Frangitepanem vnum,cfuodpharmacum immortaliU.t.
j.

k4

Jr

?ft-s

antidotum vitamauein Deo conctliansper Iefum Chrfium, medicamentumpurgans vitia rjr&tnia pellens mala. S. i\ 'artialis epiftola ad Burdigalenfes , Euchariftiam appellat communioncm Det viui, menfam diuinam rjr efcam in fdeperfecla totam carlefiem, S.Iken^vs libro quartoaduerfus hxxeCesnouiteftamentinouam oblationem S. Cypri anvs libro de Coena Domini cibum inconfumptibilem . Optatvs Mileuitamus vocatpignusfalutis aterna ,tuteiam fidei, ffem refurreflionis. S.Ephr^m mlibrode natura Dei minime fcrutandaitafcribir. )uidfcrutaris infcrutabilia ? fiifia curiosc rimaris non iamfdelis votatiseft , mortis
,
,

&

caberisfedcuriojits.
,

Ejlo fidelis

atque innocens , participa immaculato cor-

peri Domini ttti fide plenijfima , certus quodagnum ipfum integrum comedis. Ignis immortalis funtmyfleria Chrifii,noli temere ea perjcrutari , ne in ipfo-

rumperfrutationecomburaris. Et rurfus. Hccfitneexctdit omncm admira'

tionem,emnem mentem fimnemquefermonem qnodjecit nobis vnigenitui filius Chrifim Saluatornefler. Ignem ejrjptritzm manducandum acbtbendum
prafittit nobis,cerpusfcilicet
,

efrfanguinemfuum.

hryf.

Chryfoftomus libro fexto de Sacerdouo, Peridtewpus

& Jngeli
ftcerdoti

S.
facerdoti afftdent

EVCHARISTIiE.
&

131

,& ceeleftium poteHatum vniuerCus erdoclamoresexcitat,

&

locus altari vicinus in illtus honorem.qui immolatur angelorum chorisple-

nus ejl.id quodcredere abttnde licet vei ex tanto ille facrificio, quodtuncpercommemcrantem quendam audiui, cum diceretfenem Ego vero a^itur.

quendam,virum admirabilem,ac cuireuelationum myfteria multadiuinitus futjfent deteftafibi narrajfefe taliolim vifione dignum babitum d Deofuijfe ac per illud quidem tempus de repente Angelorum multitudinem conjpext/fe, (quatenus ajpeflus humanus ferre poterat )fulgentibus vejlibus indutorum,
altare ipfum
tcs prtjinte
is.

Rege ftantcs videat

circumdantium , deniquefic capite inclinatorum vtfiquis miliEt homilia de Euchariftia in Encoeni.

Agnus Dei immolatur , Serapbin aftant/exalisfaciemtegentia,ejrc.Et Dumin hacvita fumus ,vt terranobk 14.. in 1. ad Corinthios. calunifit ,facithoc myfterium. Afcende igitur ad ctelt portas; -efr diligenter atiende immo non cseli ,fed cceliccelorum ,fjr tum qucd dtcimus ,intueberis Lteium qucdfummo honoredtgnum efi,idtibiin terra oftendam nam qtcemadmodumin regiisnon parietes non tettum aureum ,fed regium corpusin thronc fedens omnium praflantifstmum esi ita quoque in ceelis regium corpus .quodnunc interratibi videndum preponitur.neque enim Angilos^Archa*"7tlos,non ccelos>non ccelos calorum fedtpfum horttm omnium Dominum ti-

hom.

'.

bt oftendo.

GregoriusN2zianzenur,Ambrofius& Auguftinusdocentcorpus Nar.de obitu D Chriftim alcari colendum & adorandum. chrifttts ,quiain ipfacarne ? or ^ c ss >CI3 hic ambulauit inquic Auguftinus, ipjam carnem manducandam nobis Aug inpf j*.
,

&

adfalutem dedit -.ncrno autem illam carnem manducat , nijiprius adorauerit,

tnuentum

eft quemadmodum adoretur tale fcabellum pedum Domini (de quoinpfalmojAdorateicabellumpedumeius.) vt nonfolummnpec-

cemus adorando , fed peccemus non adorando.

bro 4, dialogorum.

ex S. Gregorio Magao liinquhfidelium habere dubium pofsitin ipfa immolationis hora adfacerdotis vocem ccelos aperiri,in illo lefu Chrifti myfterio Angelorum choros adejfefummis imafociari, terrena ccelefitbus iungi, vnum quidex vifibiltbus atque inuifibiltbus fieri? Concludam cum Chryloftomolibro tertiode Sacerdotio. Hoc ergo myfterium omnium maxime horrcndum ,verendumque ,quis tandem,qui infanus idem minime Jit quique e poteftate non exierit ,fafiidire
omiffis aliis,
Jj)uis
,
,

Addam,

vnumlocum

G.c..

ac defpicere poterit

Capvt

z) t

C O

MM VN O
I

C
c

A V V T

III.

Defruttufacr& Communionis.
communionis
&frubcneficio non de riuuvtilirateSj

Mmensas
I
lo.fed fonte

5c admirabiles facra:

cluseireinde manifefte Iiquer.quod eius

omnium chanfmatum& donorum

cccleftium participc-

mus: Prima vtilitasfit.quodperiilamintime coniungamurChnfto anima&corpore,vrindicatChriftus ipfeloanniscapitefexto. Vnde


S.

Cypriantii de natiuitate Chrifti.

Sacramentorum cvn.municatioper

q//amilliascorporisfinccritativnimur,Kostntantumcorroirorat,ytdemun-

dogr de dtaboLoey de nobtf/pfis viclcriapotiamur, ejrjacramentaligufiu viuifictsmylierijsinhxrentesvnacaro ,rjr vnusjptrttus fimus, dicente Apoflolo.
wCor.is.i.

^uiadh*.retDomino,vnwjfirituseH Stchi,adqtiosfermofit,dtcuntur
ejrflif

Dij,

excelfinominis ,& haredttatis

& atemitatis partic/fes.

ch.kom

45-

EtChiyfoftom.inIoannem. Vt nonjelum per ddec7ionem,JedreipJaW


illam

carntmionuertamurper cibum idtfficitur,quem nobis largttus esJ. ium enimfuum in nos^amorem tndicare vellet ,per corpmfuumft nobtfcum commiejr

lob.ji.

vr.um nobtfcum redegtt,vtcorpus cum capite vniretur \ hoc enim amantiummaxime efi. Hcc Iobfgnificabat dejeruis d quihut maxime amabatur^quifuum am orem exprirnentes dicebant. ^uudabitnohis^teiuscar' w/^y4/*mw#?.? Exquibusverbisprimum id cfficitur hoc facramenvinum in fubftantiam noftram mutari, fednos nohjVtpanis c6fcf.e.ioT tum quodammodoin eiusnaturamconuerti , vt rede lllud B. Auguftini manducabu ad noseloqui pofln Chriftus. Ctbusjum grandtum,crefce tabis in te ,J cut cth~um carnis tuajedtu mutabtm^in me. Et i mexnectu memu
fcuit
tn
}!
}

&

&

L. ferm. 14.

nis Chrifii

STLeo depaffione Domini. T^on altudagitpartictpatio corporis th-fartguiquam vt tn id,qmdfumimus trartjeamus. Deinde e fficitur nosiecle poftfacram.communioncm pera&am pofTe dici Chrifto,

phoros,vtdocetS.Cyrillus Hierofolymitanus catechefi myftagogiCyr.cat. 4.

ca. Stc Chrifiophort^a^wx,ertmt^ Jiocefi^ffR/STFAfferentes^cum

eitts

cor-

pus (JFJanguinem in memhra nofirareceperimus , at% tta , vt B. Petrus dictt,


diutnx natHracon fortes efficimur.
~~TX.

VtilTtas eft quod eius vi quotidianas animi fordes facfee,

luamus.vulneribufqueinftiCtismedeamur, VndeCypriarusde Ccc-

na Domini. Panis tftefu^erjiibflantudis ejr calix benedihtone folennifacratus adtotius hominis vitamfalutemqueproficit,fimul medicamentum (jrholocauftum adfanandas infirmitates crpurgandas iniquitates exifiens.

A mnusefi

Ac 4
-

brolius libro de ficramentis >uivulnmhabet /nedicinam requirit. Vul-

S.

E V C
1
1

H AR

JE.

*;;

ttus eU ,quia fiub peccato fumui.Medtcinaesl calefie

& venerabile facramenld

tum. Et

m pfaimum

8.

Venias adcibum Chrtfti.adepulasfitcramenti.ad

Cam

illudpoculum,quofiddium inebriatur affetlus, vt Utitiam induat de remtjjioncpeccati,curasficulthuius,metumortis,fiolicitudinef^deponat.Qh.xy{o{k^C,\iwa.\t.

in Ioannem.JV quis xftuat ,adbuncfontem S.Eacha.ditixJeconfieratejrreereabitur.

Mundatfiqualorem ejrfordes,aftus ntingat, non folares fed quos


Etenim ortumfuumfuperne habetjnderadicem

ignitafagittx imprimunt.

vndetrrigatur.
I II,

Vtiluas. Valet ad coercendosprauosanimi

motus & pertur-

bationes.VndeS.Ambrofiusficoratinprrmaprecatione ad Miffem. Rex virtutum, caftitatis ejr mtegritatis amator Deus cdeftirore benedtBionis tus extingue in corpore mee totumfomitem ardentem libidmis, vt m ane*t in me tenortotius caftitatis animx corporis.Mortiftcain me carnuftimu los ejr omnes Ubtdints commoliones ,& da mthi veram ejr perpetuam caftitatem itimeeteris donis tuis,vtfacrificium laudis cafto corpore, cr mundo corpore valeam tibiofferre. B.Cynll. hbro 4. in loannem. Pias quxfocogitatie - Cca ?

&

V-

nesfiifiipiasfludiose.fencJetfcviuaSjejrbenedicfioneparticipesyqutjmibicre-

de,non mortemfiolum ,verumetiam morbos omnes depelitt Sedat enim quum Sin nobis maneat chriftus ,/kuientem membrorum noftrorum legem,pietatem conoboratyperturbationes animi extinguit,nec in qutbusfumuspeccatis con.

fiderat,fedagrotoscurat,collifosredintegrat,etrficutpaftorbonus,quianima

fuampro outbuspofitit abomninosengit cafu. Vnde Ioan.Caflian.colla- c. c.e. tione 2z.docet Dominici corporis virtutem valere magnoperead cauendas corporis pollutiones,aliafqne da^monum lllufiones. I V. Vtilitas. Prxferuat a lapfu in grauiora peccata. Hanc tradit S. B "* Bernardus in fermone de baptifmo in coena Domini habko Duo t/Iud, inquic facramentum operaturin nbis t yt videlicet ejrfinfitm minuatinmi,

nimis

ejr

ingrauioribuspeccatis teffat omnino confenfium.

S't

quis veftrunon

'

tamfitpe modo ,non tam acerbos Centit iracundia motus,inuidia, luxuria, aut

cetererum huiufimodi gratias agatxorperi ejrfitnguiniDomini.quoniam virtusfaeramenti operat ttr in eo,&gaudeat quodpeffimum hulcus accedat adfa
nitatem.
-

Quofitvtquidiutiusacommunioneabftinentj facileinle- Cyr.07.

thaliacriminalabantur, vtbeneobferuauit B. CyrillusAlexandrinus li bro in Ioannem tertio. Sciant, ait, bapti^ati homines, ejr diuina gratuparticipesfaclii firarius inEcctefiamp^cficifiantur ,
,

ejr

lengo temporum

Jpatto propterfimulatam relifionem myfitce cemmunicare Chtifto recufent ab

aternafe vttapreculdepcllere.Sedvarixfunt

dubolimuh pltcesfe ad decipiendum infidu. T^amprirnum adviutndxm iurpitet inducit;deindecum t


i

lUonerjtifuerint.tuncabhorrereaChrftigiaiase-fifJi'.

..

.-

>j(feht'afur-

pnudinevoluptatis qit*fi>tbcbrietaiereHocxri.
J

Er C;
r

iriovm cl,,hom2*
ad
vw

z,

CO

M"

MVN O
I
acceffto periculofa

ad Corinth. Vtfiigida ad Eucharifiiam


ftica illim ccenaparticipatio ptftis est

eftjta nulla my~


,

&

interitus. Ipfa namque menfa

antm*

noflra vis efl,neruimentisfiducia vineulum,jj>esfalus>lux ejf vita noftra.

eh

V.
nis,

Vtilitas.

Valetadexpugnandasomnestencaciones Darnio-

mundi & carnis. Vnde Chryfofc. in Ioannem. Hic mjflicusfanguis damonesproculpeHitiOngelos drangelorum Dominum adnos aliicit:D<mones
tnim cum Dominicumfanguinem
geli autem concurrunt,

nobit,

vident , infugam vertuntur ,an-

orbem terrarum. Etinpfalmi zz- verba.Parafciinconfpect.u meo menfam aduerfuseos qui tribulant rae, iftamenfa, inquit>agnofoitur altaris DominiconHicfanguis
effufus vniuerfum abluit

fecratio,

guifunt ifii, qui nos tribulantffuggeftiones inimici,exagitationes y


\fti trtbulant,quia

cupiditates, voluptatesfeculi honores.

qui ita viuunt tri


confiderantes ea t

bulationes carnishabent , fedveniunt

ad menfam potentis

tribulationes ijficiunquA apponuntur eis^tccipere cum timore ejr tremore, quajunt carnis, infunduntur ea quafuntffitur confblationes .Auferuntur ea

&

rituSi& exmenfapraparataproficiunt contraeos qui tribulant ees~

foan.6,jj,

tefce

VI Vcilitas. MaioremapudDeumgratiamconcillat, Si enipv ChriHo ,qui manducat eiuscarnem,dr bibit eius fanguinem,habetv

&w,i5.u.

/4;w^m<w,mulcomagishabecgrariam. G>*//<*enimDei,vtloquitur Apo(io\ust vitaatemaeBin chrifto.. Vnde B. Cyprianus de coena DominL Panuhicazjmus, cibusverus ejrjyncerusperffeciem ejrfacramentum nottac~fufanc7i/icat,fide illumin^t, ventate Chrifto conformat,. Et ficut pa~ nis commtmu,quem quotidie edimus, vita eft corporis tta panis ifle fiperfub',.

fiantialuvitaeftanim^&fanitasmentu.Tfeindefubiicitextcmoshuius
gratia; x~xufcus,Efurientes,\nqu\ens,&fitientesiufiitiam cumfaturattfuerint, vide

quid agant, inteOige qua (oquantur, quam fancli odoris fit quic-

quidilla eruflatplenitudo :

verbum bonum mores compofitos


,

affecluspudi-

cos ifinfuspacificos iDainterior /mceritas

vbiquc diffundit, itavt poft odora~


efi corpus ,

mentaifiagratU huius comparticipes difcurrant, mutuis adinuicem affectionibus complecJantur,

vnum cor & anima nna vni Chrifto adharens ,catera omnia quafifermentatareffuens invnius azymifinceritate latatur. Nec mirum efl tam gratiofos efle communionisEucharifciaieffeclus-, curnagratia nomenclaturam acceperit,

& quibus vnuseftpanis, vnum

ejr

omniuw

VII. Vtilitas. VehementcraccenditinamoremDei,&adarduav qn3q;proGhnltoperferenda.Quadecaufacumolim a Tyrannis fTdelesadtormenca & cardem propter Chriftianinominis confeffionexn.Yulgorapeientur: ne illirorte-dolorum acerbitate vicliiinfalutarii

S.
tari

EVCHARISTIA
&

i&

certamine fuccumberent,vetus in Ecclcfia Catholica mos fuit , vt iisabEpifcopisDominicicorporis&fanguinisfacramentapra:beren- c viuentibus tur. Vnde S. Cyprianus epiftola c/4. o/r verb nuncfortibus d nobis danda ett, vt quos excitamiu ejr hortamuradpralium, communicatio non inermes ejr nudos relinquamus ,fed prctetJiont Janguinis ejr corporis
Chrifiimuniamus,
turitatis armemus.

& cum adhecfiat Euchariflia

vt pejit acctpientibus ejfe


eosinconfefjio-

tutela, qnostutos contra

aduerjariumvolumus , munimento Dominica fa-

Namquomododocemus,autprouocamus

nenominisftnguinemfuumfundere,fieismilitaturis Chrijlifanguinem denegamus? EtChryfoft.adpopulum Antiochenum. ProptereaDomi-Cht.hom.ei


nus, mquit, corpusfuum in nos contemperauit,vt vnum quidefficiamurtan-

quam corpus capiti coaptatum :


(fr

ardenter enim amantium hoc efi,

Tanquam

leenes igitur ignem ffrirantes ab illa menfa recedamus,facfi diabolo terribiles ,

caput nofirum mente reuoluentes, ejf charitatem,

quam nobis exhibuit. NJt


effe

parentes quidem aliisfepefilios tradunt alendos: ego autemfinquit,non itajed


carnibus meis alo

& meipfum vobis appono,vos omnesgenerojbs

volens, ejr

bonas vobispratendent defuturis expecJationes.


1 1 X. Vtilitas. Magnam affert voluptatem & confolationem fpirituspiecommunicanubus. VndeEcclcfiaficcanit. quamfuauis es~t

Domi-%eJfiritustuus,qui vt dulsedinemtuam infilios demenftrarespanefuauifji/no de ccclo praftito efurientes rcples benis


,

faftidiofbs diuites dimittens

inanes. Et. Pinguis eHpanis chrifti,

&

prabebit delitias regibus

Vnde Cyprian us. Pams ifte angelorum omne deleciamentum habens CIoco cic.
virtute mirifica.emntbus qut digne

& deuoiefumuntficundum fuum defideejr

riumfapit,
petitus
,

ejr

amplius quam manna illuderemi implet ejrjatiat edentium ap-

ejrom mum carnakum faporum irritamenta ,

omnium exuperat

/idequomodo his quichrifti commemorantpaffionemintrafacraoffcia, quafi per quofdam canales deinterioribusfonttbus eduLcedinum voluptates.
'

grediantur torrentes,(?fuper omnes delicias lachrymis neclareis animadele-

c7etur,quantamfuauitatem anima inquirenti,vbtfit Deusfuus,fufpiria conUmplationis eliciant .Non illosimbresprocelloft tempeftatis deponunt, ros matutinus eH de calefttbusftillans ,& quajivncliojpiritus mentem deliniens. Gernitus illos pietas excitat.
Itce bibit, ampliusfitit,

&

E t n fra Hanc Deigratiam reco/ens, qui defacro caadDeum viuum erigens dejiderium itafingulari
i
.

fameillo vno appetitutenetur, vt deineeps felleapeccaterumhorreatpocula, Cr omnisftpor delecJamentorumcarnalium fit ei quafiranctdum , radensque

palatum acuta mordacitatis acetum,

IX. Vctfitas,Antidotumcftpra:fentirrimumadperfe&ionemvita;

Gg

Chri-

ttf

C O

M M

V N

Gat.s.2ft.

Gal.6.14,

Chri{lianaj&rcIigiofeconfequcndam,qu^confi{litinperfe(3:aabnegationefui, mortificationepaflionurH, &verocontemptumundi, quamconfecutuseratjquidiccrepotuit.C/&r^ftf/fA:jy^wfr*'./V*^ autem iam mn ego.viuit vero in me Chriftus. Et, Mihi abfit ^lortari nifttn
cruceBemininofirilefiu chrifti,

perquem mihimundut crucfixus esJ,& %9


^tuam

mundo*

Hunc frudum prcclare fane idem Cyprianus annotauit.


Loc.cit

prtclarus

efl),

ait , calix ifie,quam religiofa eft huimpotus ebrietas,

per quam

excedimut Deo,(jr qua retrofunt olliti ad anteriora extendimur, non habtntesfenfum huius mundt , fedduiitis purpttratidehcias contemnentes crucibxintra ipfia redemptorU noftri vulnerafigimut remus .Janguinemfiugimm , lingna m, quo interius exteriufi^ rubricati afapientibus buimficuliiudtcamur

&

amentes , qui religionis btiius abhorrentes mandatum vf% hodie retro abeunt*
ejr aficretis diuinis

fugiunt,ejr recedunt,

omnium intrafie myfteriorum continentibmfiummam dif^uimanducat ex bocpane,vltra non efiurit\qui btbity

vltra nonfitit, quoniam myfteri/ buimficfiufiicit gratia , Jic refidt intelligentia,vt cuiufcunque tanta rei innotueritplenitudo,omnis confummatieniifine

inuento Chrifti baiulus ipfumferat inpecJore, iffiumgerat in mente, rjr omni tempore habitatorifiuo diffa &fiaclaiubilatione confona laudes refionent , ejr

gratiarum acliones decantent. Hac elrietasnon accendit fed extinguitpeccx* tum: in hoc vino non efi luxuria,nec mouetur adludumpofihuncpotum laficiuta. Cumfipiuit obliuio cunffacamis ludibria,mirafiunt, quafientit, magna: qudvidet inaudita qu<t loquitur. )uem agnusifte Pafchalis inhabitat, cuiut

animam merihuius fortitudo


Hucvfqueillc.

hilaritate inexplicabtli latificat

&

deleclat,.

X, VtilitaseftjquodlitViaricumnoftrarperegrinationis^cuiuS'
Sxodiir.
i!.

reiduplexin veteriteftamentotypuspr:eceffit. PtimusAgni Pafchalis>quivteftinExodo,manducabatura Iudais habuum peregrinorS pra:feferentibus,cumbaculis,calccis,&c. Quid autem eftaliudEuchariftia, nifiviaticumperegrinantiumadveramacccclefternpatri<am?AlterfjitEliseprophetx,quirubcinericeipanisfortitudine,vtellr

j.Rfg.i9..

Mici.mu.i*

OMb.5.

intertioRegum ambulauitvfquead momem DeiHoreo, &fideles. idcirco pafcuntur facra Euchariftia in Ecclefia ,. Yt virtute illius roboQuare inConciiio* ratialiquandoadmontemcceleftemafcendant. Nicamoaliifqueiamolimmandatumeft, vt nemini morti proximo hoc viaticum negetur. P a v l r n v s certe in vit? S. Arnbrofii, fcribic eum iam moriturum ab Honorato Verce3!sr>fi Epifcopo diuinitusmonitoEuchariftiamtanquamviaticum accepjfl>. Chryfoftomus ^uidammihi v.eroinlibrisdeSacerdotio itade hoc viatico fcribit.
,

x.W4U.ti/tcn ilieqftidm ahaUoidcfats .fid dignus habiius, quiejr tdvidtjfi&


{*

S.
ipje

V C H A R

z57

& audiijfetrfuod qui de bac vita migraturifuntjimyfteriornm huiufmo-

cumpura confctentiafuerintparticipes ,fiiritum efflaturi ab angelis, illorum corporafateUitum more ftipantibus propter ajfumptum illudfacramen^ $um htnc retta in cxlum abducuntur*
d-

A P V T

IV.

Defrequentatjonejacra (pmmunionis.
QVAMviscuiuistammultaseximiafquevtilitaces expendenti pr= cliue fit cogitare,confulciffimam efle eiufdem communionis frequencationem; Quis enimremadaecernamanimxfalurem tamfaktaremnonveliccreberrimevfurparePoperarpreciumtamenfa&uri videmur, fi oftendamushoc deiterandafepiuscommunione confilium,etiam diuinx ScripturajjS. Patribus,8t vetuftiffimarEcclefia: Catholicac confuetudini efie confentaneum. Locus Scriptura; eft in AdtorumApoftolicorumhiftoria.NamS.LucasdeprimorumChriftianorumaS.Perro ApoftoloconuerforummOreicafcribit. Erant A * 1, *fc
communicatione fracJionis autemperfeuerantesin d:c7rina Apoftolorum , janti (jr orationibus. Syrus interpres habet.In fra&ione Euchariftia?. Et paulo poft fubiicit, ^uotidie quoqueperdurantes vnanimiterin templo tjr
frangentes circadomospanem fumcbat cibum cumexultatione ,&fimplicitate eordis collaudantes Dcum, ejr habentesgratiam

&

ad omnem plcbtm. S yrus

yio>frangentespanem,yzii\tjrangeniesmumisbeneditum,

Ac dodtiffimi

C.

Bareniw

quique de Euchariftia hunclocum acceperunr Pia huic confuetudini fideliurn quotidiecommunicandi, deinde acecflic prxceptum fummiPontificisAnacleti inha*c verba, quasapud Gratianum exftanr..

&

Ga gnxu *'

**'

^ fonC.lt.
9.

Peracla confecratione omnes communicent

/^ui
n

noluerint Ecclefia-

fticis carere lnnmwus. Sic entm ejr Apoftoliflatucrunt , ejrfhnota Roniana te-

c an

Apofti

QuadecaufadiuinEcclefiamosviguit vc face-dospcra&ofacrificio, cumEuchariftiamfumpfiirer, vtliquetexDipnyfio D.deEcd.haAreopngita, ad populumprafentemconuerfus hisverbisadfacram },C1 2 menfarhfidelesinuitaret. Venitefratres ad ccmmunionem Verumcum pietatis ftudium labentibus annis paulacim adeo refiixifTet, vt raro ad communionem fidexsacccderent^faicitumefta S. FabianoPon- Decnfd x,e,
netEeclefta.
3
'

'

t.fice&martyre, vrhabesineiusepiftol?. terciaadHilarium Epifco-

etfinoa*

pum, vtterquotannis,NmliDomini,&Refurre&ione,&PemecofteomnesEuchariftiamfumerent,
id

k> #ra;fercirn,vero ab Agathenfi primo

quodpofteiamultisCorciliconfirmatum eft. Ad extre-

Cg

mum

i,8

COMMVNIO
III.

muraatitem reeo addu&a,vtnon modo falutarisillaprarceptioferaaC.Ljte.iL

recu^fedinpluresetiamannosS. Euchariftiajcommuniodifrerretur,
<Iecretura eft in Lateranenfi Synodofub lnnoccntio
celebrata, vc

femeladminus fingulisannisinPafchafidelesomnes /acrum DomiCTri


can.9. &.

l r r zi.L,
fcf.

r f

S'

ni corpus acciperen t q ui vcro id faccre neglexifTent , EcclefLe aditu prohiberentur. Quod dccreiumrenouatumeftinextremaSynodo
:
.

1 4.3c caa. 4.

* ridentina.

Qvoo

vero

admodum

falutare&cfruftuofumfitfepiusper anS. Pacres

numiteraredi&amfacramSyuaxinjOmnes

ScTheologiad

"hocvfqueasuumcenftanterdocuerunr. S.Ignatius martyr Apofto-

Jorum difcipulusin epiftola ad Ephefios. Daie


us cengregeminiad Euchariftiam,& gloriam Dei,

inquit, operam vtcrebri-

yp.

feiBi.s.

Jguando enimfkpius in igntta iliius ad peccatum idem loct conuenttis, labeficJantur vires Satana, iaculairritareftliunt.S. 1 uftinus Apologia z. ad Antoninum Imperatorcm Die ejui folis dicitur omnes qtti in opptdis , velagris morantur vnum aqud offeruntur, iocum conueniunt^ejfc. concltifify precibuspanis vinumfe .tumque is quiprimum locum tenet eodem modepreces gratiarum^acJionem pre virilimitttt ,& iis qu<e cumgratiarum aifione confecratafimt vnufqutfqueparticipat. S. Cyprianus de oratione Dominica , dum expomit verhziWz.Panem quotidtanum danebis bedie. ffunc, zn,panem dari nobis quoEucharijltam quotidie adcibum tidie poftulamm , ne quiin Chriftofumus Jklutts accepimus intercedente altquo grauiore deltclo dum abftenti&nen communicantes a cceleftt pane prohtbemu-r ,d Chrifti corporefeparemur ."V nde

&

&

&

apparctvfumquotidiana:communionisin Africa vfquead tempora Cypriani perdurafle. Certe & eius magifter TertuIIianus in libro de o
nC.lt

rationCjnominepanisquotidianijinteliigitEuchariftiamjVelChriftu,
cuius,mquit,corpusinpanecenfitur. S.HiiariusapudGratianum. Sinon

funt t4ntapeccata>vt excommunicetur qtiis ,nonfe debet a medtcina corporit feparare ynde timendum eU ,ne diu abftraclus a corpore tjj-faitguinis Domini " chriftialknus remaneal ajatute: qmpcccare qTJPUlfH ,U)mtuntcare non definat. S.Bafilius ad Caifariam patntiam. Com municareperfingulos dies,ejr

jujne^jjftijulc^ru^eff,_^valde^^ participare de/acrecorpore r^fn


ipfo mamjefte dicente. )ui

manducat meam carnem,& btbit meum fanguiaternam. ^uisentm arnbigit ,qu'tnfre^Hens vita partici*tem,babet vitam Aatio nihil aliudfit^uampiitribus modisviuerc ? 2^ostdcircojHatejfingidis
hebdomadis commutcamus;indteDemmice ,itt quarte dieJjebdomadct,inparafceue t
cutus.

&in Sabbatbo,ac io aliis diebus,

fiqua memoriafueritfanUi ali-

A.c.4.
-

S. Ambrofiuslibro f .

Badcm Cet.it. n f(a a{f)

de Sacramentis. jQttare in oratione Domipanem noftrumfPanem quidem dtxitfedmxw dixitJjoceHsfuperfu

hjan-

S.

EVCHARISTIA

39

fwbfiantialem. Nonifie panisejt, quivaditin cerpus ,fidil!epanis vitaater-

nx, quianimanofir/tfubftanttamfulcit, ideo gracei-nixv.m dicitur. i^^Devtbi$dI Augufl. autem huncpanem quottdtanum dixit , quem graci dicunt aduenientem

eWw n^^aduenientem diem. Brgo quodLatinus dixit, efr qued Gracus, vtrumque vtile videtur. Gracus vtrunque vnofermonefigmficauit , Latinus quotidianum dtxit. Si quetidianus elipanis curpojl annum iUumfumit > quemadmodum graci in Oriente facere cenfueuerunt ? Accipe quotidte, quod
,

qaotidtetibiprofit. Sicviue.vt quotidiemerearis accipere.

guinon meretur
\,.

quotidie acctpere,non mereturpofi annum accipere :

quomodo lobfantlus proi

,,

J#

filusfuis ojferebat quotidiefacrifcium,nefortealiquid,velin c#rde,velinfer-

mone peccafifent.
S Hieronym.adLucinium. De Sabbatho quod'quaris,vtrumieiunan H:p.*; de Eucharifiia , an accipicnda quotidie quodRomana Ecclefia dumfit , Hijpanica ebfiruareperhtbenturfcripjit quidem Hippolytus yir diferttffimxs, fjr carptim dtuerjifcriptores e variis aucloribus edtdere. Sed ego iBud te breuiteradmonendumputo^tradttiones Ecelefiafticas,prafertim quafidei non

&

&

&

efficiantjtaohferuandas, vt amaieribus traditafunt , necaliorum confuetudinem,aliorum eonfrariomorefubuerii. Nectamen Mantchea harefios accu>-

fandifunt,cum camalis cthuspraferri non debuerit fpiritualr. Euchanfiiam


quofyabfifccondemnatione nefiri&pungenteconfcientiafeniperaccpere,
.

&
pr^'-

pfaimiftam audire dicentem Guftate e~rvidete,quoniamfuauiseiJ Dominus

944-,! '

eJrcumeocanere.EruiJauitcormeumverbumbonum.
fuetudinem, vt fidelesfemper
Chrijii corpus acctpiant :

Et in Apologiaad
quednecreprehendo,

Pammachium prolibris in louinianum fcriptis. Scio Romahancefiecennecprobo.vnufiquifi^ enim infuofenfu abundet,fid ipferum confiitntia con*-

uenio.quteode dtepoft ceitumcommunicant^rc.Probetfivnufquif^crfic ad eorpus Chrifit accedat nen quod dilata communiontsVnus dies,aut biduum
:

faniitorem efficiat Chriftianum

vt quodhodie non merui, crat velperendie , merear :fed quoddum doleo me non cemmunicajfe corpori Chrtfii, ahftineam
Chrtfli pnferant.
'

mepauhjperab vxorts amplexu,vt amori eonuigis amorem


S.

Chryfbftom.in epiftolam ad Epheilos. In aiUs quidemtemportbus Jkpenumero .neq^ cum mundt eflis, acceditis, in Pafchate vere, etiarnfiquidtemerarium vobisfit comijfum,nihikmmus acctdttis. Oconfuetudtnem, oprafumption tm Fru/ira habetur quotidianaoblatiofrufirafiamusadaltare. Ne.

om *
'

me eft quiftmulparticipet. iftanon ideo dico


tnundis? recumbe itaq^

vtfimpliciter quemodocuntL co-

municetis fedvtdignes vefipjosconfiituatis.

Et paulo poft.Sedveftibus es<


venit.. vt

emmbtts loquitur,

&

& comunica.Jguotidie

dtfcumbentes yideas,

nuncetiain confeientits dicit. Amia, quomodoflatis btc

uejfemnHptiartm nonhabentesiEi inegiftol.ad Heb.u-eos. Plurtmiexhai^n.-':fitcrifcio--

C O

MMVNIO
Adomnes ergs nolu

facrificiojemelaccipiunt in toto anno, alij bis. alijfapius.

fermo eft,non adeos tantum qui bicfunt ,fedetiam adeos,qui tn eremofedent.


[lli,n,femelin annopartictp anturifortaffts
qttos
\ Qutdergoesl? magis acceptabimusi eofne % femel.,an eosf ftpius,an illosq raro accipiiii?

&'pofl duos annos

Ke% iUos quifemel,ne% quifkpius^e^ qui raro,fedeos quicu muda cofctentiat


quitumundo corde,cuvita trreprebenfibilijtfttfemper accedat.Qui vere tales nonfuntjiefyfemel, )uidita\quiaiudiciumfibiaccipiHnt,& damnationem ejrfuppticium. Et pauio po!t, Hxc dicens, non ab vnain annoperceptione
vos veiofed xolofe/aper vos accedere,faac7is bxc conceffafunt.
las injpiciens. Sicutenimingrege

Hoc etiam

diaconus infonat in illa horafanclos vocans, crper hanc vocem veluti macu,

ybimulta quidemfaluxfuntpecudes^mul-

ta autemfcabieplenafunt, nece/fe es~l vt haprobtleantur dfanis , fic etiam in Ecclefia. Etrurfum. Jguando enim diaconus dtctt ,Sanc7afanclubecdtcit.
Si quis non eftfanttusjton accedat. SanSlum autem non mundatiopeccatt tan -

tumfacit,fidetiampr&fentia(J>iritus,&bonorumoperumopultntia. loann.
GiT.c.21.

CaffianusChryfoiiQmidifcipuIus,collationei3. cum retuliflet quof dam in monavteriis femel tantum communicare ex reuerentia. Multo,
inquit, iuftius eft ,vt cumhac cordis humilitate,qua credinus ejrfatemuriffa
facrofancla myjleria nunquampro merito nospojfe contingere ,fingulis ea Dominicis diebus ob remedtumnojlrarum agritudtnumprafumamus ,

quam vt

..

vanaperfuafione cordis elati } velpofi annumdignos eorum particip'0 nos efje credamus, S.Auguftinusadlanuarium. Dixeritaliquisnonquotidieacci~

piendamEucbariftiam qu&fieris quare? guoniamjnquit\eligendi funt diett


quibuspurius homo continentiufq-. viuit , quo ad tantum facramentum dignitts

accedat.Jui enim manducauerit indigne,iudtciumfibi manducat

&

bibit.

Alius contra. tmm$ inquit fitanta efiplagapeccati.attfe impetus morbi, vtme-

dicamenta talia dtfferendafint aucloritate Anttftitis debet quifijue ab altarit remoueri adagendam posnitentiam,& eadem aucloritate reconciliari. Hoc cjl

enim indigne acctpere fieo tempore accipiat,quo debet agerepcenitenttam non vt arbitriofuo cum libet,velauferatfe communioni vel reddat, Ca terum ,fi peccata tanta nonfunt, vt excommunicandus quifquam bomoiudtcetur, non
,

fe debet a quotidtana medicina Dominici corporufeparare. Recitus intcr eot fortajfe quifquam dirimtt litem,qui mcnet ,vtpr<ectpue in Chrtfti pace permaFaciatautem vnufquifque quodfecundumfidemfnampie credit effe neant,
faciendum.Neuter enim eorum exhonorat corpus

I/h-ms..

Mmc.

8. t.

fanguinem Dsminififaluberrimumfacramentum certatim hsnorare contendum .Nequeenim htiga neruntinter fe ,aut qutfiuameorumfe alteriprtpofutt Zach&us , &t!le lettturio cum atter eorum gaudens in domurnp4at/ifiifeperit Dominum altef dtcit. T^onfum dgnus,vt intres fub tectum meum, ambofttuatorem hovorifieantes d uerfi,c}' quaficontrano modo,ambeecca;i4 mtfert , ambo mfirkord.am
, : t

&

EVCHARISTI^,

*M

diam conficuti. Valetetiam adhancfimilitudinem, quodinprimppopulo vnicui% mannafecundumprcpriam voluntatem in oreJapiebat,fic in ore cuiufy
Cbrifiianifacramentum illudquomodofumatur aftimfindti?n. Nam ejr ille honorando non audet quotidiefumere , ejr iUe honorando non audct vllo diepratermittere.ContemptumJolum novultcibus iUe ,ficut mannafifiidium.lnde

& Apoftolus indigne acceptum abeis,quihoc nondifcernebant acecibisvenerationejingulariterdebet. Continuo quippecumdixijfetdudi,addidit vt diceret non ditudicans corpus Domi- U. ciumftbimanducat &
enim
dicit
teris

j.cot.ii. 2 t.

bibit

c.

it.

Id em hbro 2. de fermone Domini in monte. Panisquotidianus, aut pro iis omnibus , ( a Chri fto ap ud Lucam) diclus eft, qua huius viu necejjini.

\i^'

6t , t

tatemJufientant,arapro/acrametocorporisChrifti,quodquotidieaccipimus:
autprofiiritalicibofte quo idem Dominus dicit.

Gperamini efiam,qua mn
' -

corrumpitur.Et tmCm.DeJacramento autem corporis Domini t vt illinonmo- *oan e


-

1 7

ueant quxftione , quiplurimi in Qrientalibuspartibus non quotidia ccena Dominice commtsnkant, ejrc.

vnde probatur non huncin illiipartibusinteUigi quotidianumpanem. EthomiI.42.exso, Intelligitur hoc etiamvaldebene. xcmi,
,

Panem noftrum quotidianum da nebis hodie


cibum.

Euchariftiam tuam, quotidtanu

Norunt-enimftdeles quid accipiant , ejr bonum eH eis acciperepanem

quotidianum huictempori necejfarium. Profe rogant , vt bonafaciant, vt in ho nitate, ejrfide ejr bona vitaperfeuerent. Hoc optantjhoc orant, quia quint n perfeuerant in bona vitafiparabunturahillo pane. vctor. libri dc E ccie-

t. it,

dogmatibus in tomo 5* Auguftinijque multi volunt efle Ge n. a d 1 v m , ita fcribit. ^ttotidie Euchartftitt communionem percipere , n nec Uudo nec reprehendo Omnibus tamen Dominkis diebus communicanfiafticis
,
.

bortor ,Jitanun mensftne affeclupeccandifit. Addam angedumfuadeo licum Dofcorem , qui pro omnibus Schola; Theologis,quotquot a\
300.

&

annisadhocvfquefeculumvixercfententiam propane angelo-

S xi, 9m

.-

rum,dixit quoties fumiqueat. Itaenim fcribitin tertiafuxfummx Theologica; parte. Circa vjum Sacramenti EucharifiU duopejfunt confiderari. Vnum quidem exparte huiusfacramenti , cuius virtut eH hominibus
falutaris:

p.q.6.ani.

& ideo vtile

eft quotidie

ipfumjumere \ vthomo quotidie eius fru -

cJumpercipiat.

Vnde AMBROSIVS dixitinlibro defacramentis. Siquoties.

K "***

cunque ejfunditurfanguis Chrifti, in remijftonem peccatorum ejfunditur , debeofemper accipere:quiafimperpeccc,debeofimper capere medkinam. Lsfiif modopoteH confiderariexpartefumentis, in que requiritur , vt cum magna deuotione ejr reuerentia adhoc facramentu accedat. Et ideofialiquisfi quoti- A.&rm.x8.4c
dte adbocparatuminneniat,laudabile eft,quod quotidie fijKmjmde AVGVv

"

fa

dom.

STINVS cum dixiffit.^Accipe quotidie,z't quotidtetibipl^ Jjuviungit. Sic


viue,vt quotidiemerearis accipere. Sedquiamultoties inpluribus

bominum

multaimpedimentahttius deuotionis occurnwt proptcr corporis

indi(j>ofttio-

Hh

nem

C O M V I O f* nem vel anhna ,non efi vtile omnibus hominibus quotidie adhocfacramenturn
cf
.

5*.

accederefedquotiefcunquefeadilludhomo inueneritprayaratum.Vnde in tihro de Ecclefafticis dogwatthut dtcitur. Jguetidie tuchariftu communiontm


acripere,nec laude, nec vitupero.

Exhisomnibusliquet,primum S. Thoma declarationem nihil difcrepareab veterum Patrumfententiis,deinde nulram certam Iege

vM?T*qVo defrequentationehuiusfacramentipoflepradTcnbi,fedpro difcrimincStatuum, vtfiquisreligiofusfit>velclericus,vellaieus, velprodran.j.fea. 4>


uerfitatemorumidefleprudentiarbkrto defkiiecdum. Secundum prudensautemiudicium,videcurfanerar6alicuiefle cotifulendum vtordinariaconfuetudinefrequentius,(excipioficerdotes)quiscommunicetquamQ<fcauoquoquedie,8cfeftismaioribus,atque ita Do&oresfchola:pleriqueomnesnunefentiunc, Ecclefia;vfusconfIr-

&

<-

mat.Namhocmodo&profpedtumeftabundefruduianimarum, & ratio etiamhabetur reuerentia: tanto Sacramento debicx. Tot fiqui^ demfunthumana^vkxnegotia&impedimenta.quasanimumdiftrahant.vtnonpoflinthominesquotidiecum praeparatione congrucnti accedere.Sc ipfit de hoc argumento ex noftns Patribus P.Chriftoph..
Madridiuslibdiu.mjntcgi.um> qui exftat,

A P V T
munionerru.

V.

*De Prtparatione

adfacram com-

.Cor.n.a^

ch.hom.3.

merito maiorem poftulat prasparationemXiue animi fiue corporis.Quod adanimumattinet.quemiamomnem intelligentiam humanamfu^erat.poftulatfirmiflimamFi DEMacommunicanrc, qua diiucli cet vt Apoftolus loquirur in priore epift.ad Corinth. w/>#* Domi*,hoc eft,panem cceleftem,a profano>fubftantiam corporis &fanguivini comprehenfama fubftantia cornis Chrifti fub fpeciebuspanis poreapanisdifcernat,quodfacit ficertiffimecredatfubaccidentibus vini vere 8c realiter totum Ghnftum Deum & hominem fupanis muVndc Chryfoft Jnepift,adEphdrJ>^tijruotcorporeCbri/lieommunicamus quotquotfanguinem ittius deguftamus cogitemus qjtodilliue corpus tjy fanguine gujijm^cjuiw ccelefttbusfedet^quiah angeltsad raiur, quiproxi

SE

ucharift ix myfterium, vt ceteris facramentis longifHme^ prxftaty


,

ita

&

>

&

'

a.qusft,

7 j.

me a(ftj?/i imn^^Ut Deipotenti^.EtinieeumS.BdCil.declirst^qiiidEide'

eam gignere in nobis debeac. Namin regulis breuioribus,quacftione


H>ofixa.Ji>xavt0 <jHtfrtwwe>qj*alwe cum-afumiperfuafone co>j>us &fangui-

S.

EVCHARISTIA

14?

lumChrifiicommunieemus. refponder. De eimere quidemhabemut Apoftebil#w,qui dtcit. Quimanducat efr btbit,tndigne iudtciumfibimanducat , Cor u HoceBcorpusmeum,quod L\x.it.\f> bit.FtdemautemfaciuntverbaDominiquidixit. pro vobis datur bocfacite in meam commemorationem. ldem Damafc.Iib.

&

4, orthodoxaifidei c. 14. 1 1. Poftulac Pi obacionem.Pr^eV.rf.inquit S.VzxAusJeipfum kame,&


"*

ficdepaneiUoedat. Probet,ideft,accuratedifcutiatcon(cienti."m,niim

obnoxiafitalicuipeccatolethali, quoindignus re Jdatur

communi-

one,8cfideprehendatobnoxium,pceniteritiaagat. Quofenfu6cillud accipiendum, quod proxime fubiicitur. Ghtedfi nrfmetipfos diiudieare* j/,hoc eft,per examen confcientia: reosageremus,* vti% iudicaremur,hoc eft.damnaremur a Domino.In quem locum fcribens Theophylact.
2yj> altum,inquit Apofiolus,ttbiiudtcem attrtbuo,verum teipfum

commends. ludica igitur tjrexplora confctenttam tuam,&(tc accede,non quadfuerintftria,fed quandopurum tetpfum acdignum inueneru. Ec B. Anfel.

ibide.Nemopre(umataccede.eindignus,(edhomo,i.e.racionabiliter agens, probet i.e. difcutuc8cexaminet,i.e. vitam fuam confideret.an d gne poffic accedere vet non.Indignc enim mandncat 8cbibii,qui vel aliquod g~auepeccacum,vel muka leaia commifit 8c non co ifitecur eapnufquamadcommunionemaccedat. Q^od autemPaulusibidim e.iam verbo dtiudicandt exam ,'n confcienne_ in.e!!cxerit,fufe pro,
,

bamus exSS. PatribustituloCtf/f/f//*fx4f.cap,i.


III. PorlulacPceiitenriam,hoceft, concriuonemScconfeflione' depeccatisco aficerdoce fa ccamj idenimnomineprobationis apud ApoftolumfignificaricecumenicaSynodusTridentina recenter de- Trid.feC1j.c7. clarauithis-verbis. Communicare volentireuocandumeiiinmemoriam Apofioliprtceptum Probetfiipjum bomo. Ecclefiafitca autem confuetudo tbclarat eamprobattonem necejfartam ejfe t vt nuliusftbiconfcvis mo r talis peccati
,

quantumuis fibicotttritus videatur, abf^pramtffafacramentalt


cerd
ttbtts

confejfionc

*dS.Euckariliiamaccederedebeat,qHoddcbriftianisomntbus,etiamabitsfaquibus ex efficio mcttbuerit celebrare , hacfanSta Sjnodus perpetuo


feruandumeJfedecretttt^modonondeJittUcscopia ConfeJfbris.Quxdec\a.iatio

confdncaneaeft8cS.Patrumdiclis.ItaenimfcribitS.Greginlib.Reg.
Probetfepfumhomo,&c.>uidenirneTihoclQCofeprobare,nifieHacHat*pec-

GWk **"f

catorum.yeqnittafeprobatumadDommicam menfam ejr purum exhiberc^? gniergo quotidte deUnquimas quottdte ad pcenitentU Umenta curramus^
,

tjuiatpfafoUvirtuse/i,(]uaeuacuat,quodinventreanima culpa coadnnat.


,

ne dtcit?t

EtHefychiusHierofinLeu.Prober.a.fehomo.Scc, ^uale probafio-Hiac.it. e. vt in corde mudo atq cenfctetia^ ejrpcemtentiaeorum qux deltquit f imendenttpiirticipetnrfanclis aa ablut.onem peccatorumfuorU. Ec Auguft. Ac ** Ubio z

Hh

144

C O

MM

VN

O
ejr

libro Ecclefiafticisdogmat. ^uemmortaliacriminapDftbaptiJhtumeornmijfapremuntthortorpriuspubltcapcenitentiafatisfacere,


itaftcerdotis
iudicio reconciliatum communienifoctarif vult non ad iudicium

dr condem-

nationemfuiEuchariftiampercipere.

Ch hom. jo.
Hebdomas fan-

Et Chryfoft. in GzneCin.>uiain magnam hanchebdomadamperue-

ntmm Veigratia.nuncmaxime, ejr ieiunij curfus intendendus,


bonis operibusfedulitas.fleemojyna larga,aqmtas,manfttetudo

ejr

wagts con-

tinuandafuntpreces,facienda%dtligens ejrpurapeccatorumconflfto,
,

& in

alu^virtates,vt talibus ornati virtutibus x vbi in diern Domini venerimus Domtni liberalitatefruamur. Denique exomologefin ante communionemnon, femelpoftulatB.Cyprianusinepiftolis, vtepiftolaia.ii.ii^&y^.editionis Pameliana: , &libro delapfis, vbiaitgrauius delinqueie fine exomologeficommunicaftes, quam qui ChnftumDominumnega,

runt.
T.lib.i.

QvoDadCorpusattinet.poflulatfacracommunio praeuiumieiunium.VndeantiquiffimusTertu!!ian.advxorem,fuiaruimoremindicans.2V*>/>/,inquit, maritus, quidfecreto ante omnem cibumguftes


; cf*

ffiueritpanemnonitiumcrediteJ/erfuidicitur.EtChryfbfoomusinepiftolam I.ad Corinthios. /Equumeftante ejrpoft communionem ieiunare *


oportetenim vtroq^ tempore centinentem ejje ,Jed maximepojl acceptumjpiri-

CJ1.hom.17.

tum:2nte, vt dignusfas accipiendi,poJi vt m>n indignut vtdearis quiacceguidigitur l ieiunare oportetpcft eius acceptionem ivcn dico hccne^ cogo, licet bonumjit: tamen non compello, fedadmoneo , ne indelitiis viuas adr ftturitatem. Vndeinepiftolamad Hebrxosfcribensgrauiter inuehitur in eo5,qui poft communionem Pafchatis in priftinam vitas intemperantiam recidunt. S.Auguftinusadlanuariumitafcribitde hoc ie*
,

peris.

iunio. Liquid apparet, quandoyrimumacceperuntdifcipHlicorpus ejrfan-

guinemDomini,noneosaccepi(feieiunos. nunquid tamen calumnianditm

eft'

proptereavniuerfe EccleJi&,quoda ieiunisfemper accipitur

Ex hocenimplaDo>

cuit Spirituifanclo ,vtinhonoremtantifacramenti in os Chrifiianiprius

t&eg-ii.-s>

*6*7- *

minicum corpusintraret , quam extericibi. Nam ideoper vniuerjum orbemmos ifieferuatur. 1. Poftulat, vtquimatrimonioiun&ifunt,aliquotdicsconcubivxorum abftineant, Dauidis regis exemplo moniti^uicum panes. propofitionis, vt eft in facraRegumhiftoria, a facerdote accepturus efTet purumfe, &puerosfuosabvxorumeonfuetudine tresipfos dies efTeprofefTus eft, Vnde Hieronyraus in Apologia pro libris ad-

uerfusTouinianuiTL Faulus Apoftolus dicit,quando coimus cum vxoribus, nosorarenonpojfe. (Nolite,jnquit,fraudareinuicem,nififorteexcon-

fenfuadempus,vt yaceris orationi.

.)

Siperceitum^uodminuseft, imp*ditur

S,

EVCKARISTIiE.
.

*45

diturjdefl,orare, quantoplus quodmaius ejl idefi , corpns chriftiprchibetur

accipere?

Aliateftimomavide apudGratianua^.q 4.&Magiftrum

fententiarumlib.^.diftincl}!

QvoDdeniqueadvtrumquej&animam&corpusattinetjfunt &a!ia^virtutesaddignamcotnmunicuiemvalae; Juures. 1. eftHvmjlitas, quaminabluendisiipRrolorumpedibus, atq; adeoetiam ante porrecram communionem Chriftus declarauit , vero etiam imitandam propofuit dicens. Exemplum dedi vobis.vtquemipiius luda?,

&
ioan.13.1j.

admodumegofecivobis,ita&vosfactatis.

DeindecumfetotumDeum

&homineminrpfainftitutione facramenti ore corporis &C animi fumendumdeditatq;etiamimpiislicenndignefumendupermi{lt,quid


cftniiiinefrabilishumilitas?VndeS.Auguitinusinpfa!mum3i. T^otus,
inquit,e/? Dominus nofter lefus Chriftusjn corpore eyfangutnefuo voluit ejfe

Jalutem noftra.Vnde ,a, commendauit corpus

&fangninem fuumiDe humili-

tatefua.Ntfi.n.eJfethumilis,necmanducaretur,necbiberetur.ReJj>icealtitu^

dtnem ipftus Jnprtncipio erat verbum,&c. Ecce cibusfempitermisfedmandacant angeli,manducantfuperna virtutes,manducant C(sle(lesftiritm,& maducant faginantnr ,& integru manet quodeosfatiat Uttf.cat guisjt.

&

&

homopojfet ad iilum cibum

)uomodo ergo de ipfapauit nos fapientta Det?

quiaverbumcarofac7ume/h,&habitauitinnobis. 1'idete ergohumiiitatem, *-77*M* quiapane angelorum manducauit homo,vtfcriptum e/l. Panem ccelt dedtt eis,

Reverenti a. Quis enim non timeat aui. Vicrvs eftj Timor diensex Apoftolo indigne communicantem efle Revm corporis& en fanguinisDomin!,queacIudam proditorem? vt exponit B:Theo- ^ t^ doretus. Reuerentixexemplumprxbuit Centurio Euangelicus. de Marrh.s. .> quoitaOiigenejindiuerfosEuangelii locos, Jguando fanclum cibum ohoai< ilium ,Mud% incorruptum accipis epulum,quando vitapane&poculofrueris i manducas btbis corpus &fangutnem Domini,tttncDomtnusfubtecJum tw~

"

&

um ingreditur.

Et tuerge humiltansteipfum imitarehunc Centurionem dicitt.Dominenonfumdtgnus.vtintresJubteclummeum. Quod certe di-

&
Cacol.2j^.43;

etumnuncincommunioneS.Euchariftia: vniuerfa vfurpat

Ecclefia,

&quidemvere, cum cnimnullusfltqui poffitfedicereabomni peccato immunem,non erit quoquc yIIus perfccte dign^ hac communione,vtbenedocetCaffianus.
2.

MP
A.ffui*

DEsiDEtuvMingensfumendi cibumillumcaeleftem.&ardens deuotio cumgaudio fpirituali coniuncra,cuius exemplum prasbuit


2,achxusinChriftorecipiendoapudEucam,vtindicauitfupraS.Av-

gvstinvs.

VndeS.CHR YsoTOMvsinMattha:um.i\r(fw^#r

rtaufiansaccedat,nemo remijptsfedexcitati,incenfi,acferuetes omnes acce-

^^j

^am.Namfiludaifianta^alceati >

& baculos in manibus halemes cumfeftiHh'


3f

itatiott*

14*
tis

COMMVNIO
qua prejfom puinfi^unt labia?

uatione comedehant\efuantomagis nobis vigilaidum eff? E t mfn.Non videq>*an ta hfantes ammt alacritate mammtllas arriptunt?

fillts

Non minore cupiditaten.s quc% adbanc mefam,& ad


ime verotnaioredefiderto, quafi
,

kuiutcalicis (}iritalem accedamus pa.pi/lam*

.<.Mi>

vna msfttttafi toc altmento/pirttalipriuamur.EtS^^KmVsmxfcenuslibro ^..orthodoXxfia\e\.Jccedjmus defiderto ardentt manus in crucis


eifixi

laclentes puen gratiam Chnfttfugamutyunuifit nobis dolor

modum formantes cru-

cerpusfufcptamus , ejr afonentes oculos


,

ejrlabia&frontemdiumum

.,

(arlonem eencip.amus vtignuinnobts defidcrij eoexcarbeneignitionem coburat peccatano(lra,& illuminet cordanofira ,ejr participattone diuini ignis

igniamur (jr deificemur Carbonem viditlfaias. carboautemfin>plexnones~i fed vnitus tgni.ficpanis communionis nonpanisfimplex eft fedvnitus dminitati. Atcv^e ruecfufficiantdeP.xparatione, qua:feruirequoque po.

teruncpro Medusadcompararidamvircucemirequenter communicandi

P L A.
communicantibm.
r

*5%Ciraculofa de indigni

iJLscmpi.

exempla. Primum deinfaace ^folebancenimififancesolimcommunicaie.Parentejfortefugiente< (fxuiente perfecutioie ) dum crepidi minus fibi conf uluru fub ucricisalimentoparuulam fiJiam reliquerunt,relidtam nucrixdeculic ad m.sgiftracum. Illi ei apud ldolura quo populus coofluebac, qi>od carnem necdum pofTec edere per a:catcm,panem metw mixtum.quod
4.

SCyprianvs libro de lapfis refe;

tamen & lpfum de immolationepereuntium fupo c. at, tradiderunc. Recepicfiliam poftmodum macer.Sed facinuspuella commifJum tam
loquiStindicarenonpotuit,quamnccincelligerepiiuspotuit,necarcere.lgnorationeigiturobrepcumeft,vrfacrificancibusnobiseamfecum macer inferrecr~Sed enim puella mixca cum fan Ai$,precii noftrae oracionis impatiens>nunc plo;acuconcuti, nunc menrisaeftu ccepic fla&uabundaiaclart. Vbivcro folemnibusadirapletiscalicemdiacoaccipiencibuscetetislocuseiusadausofFerrepra^itibuscGepit,

&

uenit,facieniflftlparuulaiafl:indudiuina:maicfta:isauertere,oslafciis

obturantibus premere,calicem recufare.

Perftitic

tamen diacofequitur

nus,& reiuctanti iicec deiacrameato

ca'iois infudit.

Tunc

fiugulcus&vomitusJncorporearqueoreviolacoEu.-hariftiipermaoerenonpotuit. S.inctificatus in Domini fanguinepotusdepolluris vifceribuserupit: cancaeftpoceftasDominijtancamaieftas, Hoc circaintntem.


*

Atvco

S.

EVCHARISTI^
&

M-7

ATveroeaquarxtateproueda,

& inannisadultioribus cenfti- tExemp.

tutafacrificancibusnobislaccnterobrepfit.noncibum, fed gladium pe&us fanvelut quaedam venenaletalia inter fauces fibi fumens, guinemadmiccens, angi, 8canimaexa:ftuanteconcludipoft.modum

&

EtpreiTuramnoniamperiecutionis,fed delictifuipafla, palpitans 8c tremcns concidit.Impunitum diu non fuit , nec occultum diffimulata: confcientiae crimen quae fefellerar hominem, Deumfenfit vltorem,
ccepic.
:

ETcumqu2damarcamfuam,inguaDominifancl:umfuit, manibus indignis tentaflec aperire.i^me indefui gente deterrka eft,ne audei ecaccingere.

E p-

Etalius.qai&ipfemaculatus, facrifTcioafacerdocecelebraco,

4 Exnip

partemcumceterisaufuseftlacenceraccipere,fan&umDominiedere&contre(ftarenonpotuit:cineremferre fe apertis manibus inuenic. Docunento vniusoftenfumeft.Dominum recedere,cum negatur, necimmerentibusadfalutemprodeflequod fumicur, quandogratia falutai is ia cinerem fanetjtate fugiente mutetur. Quam multi quotidiepcenitentiamnonagentesnecdelidci fiii confcientiam conficentes immundis fpiritibusadimplentur quam muki vfquead infaniam rnentis excordes demcntia; furore quaciuntur f Hiftufque B Cy.

prianus.

Gv l ielm vs Abbas in vitaS.Bernardi. Agebatur,inquit,folemnitasquxdamprarcipua, Scfrateraliquis, quemprofecrecaculpaab aIxatisfacricommunionefufpenderat,noraririmens,&ruborem non fuftinens,admanumeiuscumceterisnimium prarfumpcuofus accefficlntuicusaucem eum, quoniamcaufalatenserat, repellerehominem noIuit,fed incimo corde orabac Deum,vc dc canta praefumptione me!iusaliquidordinaret.IcaquefumensriomoEucbariftiam,nonpdteratadincerioracraiicere,8cdiumultumqucconatus,cumnullomodo praeualeret,anxius cremebundus claufam oreferuabac Expleta deniquehoraorationispatremfanctumtraxitinpariem, cuius pedrbusaduolutuscummuftiseiJacrymisquodpatiebaturaperuit, aperto ore lpfam quoqj Euchariftiam oftendcbac Increpans autem>

Guil.

liW.i.

c,j&

&

&

eum confitentemabfbluic, Scfine


recepit Dominica facra-

difficultate

menta.

mS

F A

O N

A.

M
C
A

A B O N
P

A.

V T

L
intelligatur.

Qtddnomineam& bona
aliquo fermone

^M^vocabuIoLatiniScriptoresintelIigunt 3 quicquiddc hominum diuulgatur,fiue in bonam.fiue naIampartem.Inbonam>vtcum Poetaait, Fama fuper ubera notus. In maiam , vt cum idem. Fama matum, qito non vif i. Aeneid. aitudveioam vi/am^Vnde cum fama tempore Tertulliani falfo vulgaW.+ Acn. tumefletChriftianoscarnehumanavefci, fic ipfereiponde*<jdf#<?/* gentes.Naturafama omnibus notaeft veftrum. Eftftma malum,quo non aliudvebcius vlLum. Curta malum ? quia velox? quiaindex ? an quiapturimii mendax? qu& ne tunc quidem, quttm aliquid veri ajfert, Jine mendaeii vitio eli^detrabensyadiicienSidemutansde veritate. guid.quod eailliconditioeft , vt non nifi,cum mentitur,perfeueret,fjr tamdiu viuit ,quamdiu non probat. Siquidem vbiprohauitcejfateJfe>& qua(iojfkionunciandifun8aremtradit>
xinde resteneturjres nominatur.Necqui/qttamdicitjVerbigratia^fama tS hac Rorna fac~tum,autfama efi itlumprouinciamjortitum ifedfortitm eil itle prouinciam,<fr bocfaclum Roma. EtS.Hieronymus Ruffino deiudicio
bonis mala,
sg.fcnn.fi.

Hier. ep.

ji.

Salomonis. CMultumin vtramq^partemcrebrofamamentitur^drtamde quam de malis bonafalfo rumore concelebrat. Nos de bona tantum fama loquimur , quz etfi virtus per fe non fit,exvirtute tamen originem haberfc debet, tefte S. Bernardo in
Cantica.
JgupdAnquhydecordepuro^ejrconfcientiaegrediturbonajCandi.

dum efl ,ejr efi virtus

Si autem bonafamafecutafuerit ,

& itlium

efi , qttippe

cui nec candor lil de/it,nec odor. <$uodfiin confcientia nauitsfuerit y nec quod

kX\b i-c.%

lct.17. 6.

ex eaprodierit, carebit nauo. Namfiradix in vitio, ejr ramm. Nec enimfama valebit vendicare virtuti\quedeffe vitium conuicerit confcientia. Et Auguftinus contra CrefconiumGrammaticum,qui dicebat bonam famam Si inquit, ma miniftri mali baptifmi,ad fanctificationem fufficere. ledittmeft quijpemfitamponitinbomine, quantemagis, quifyemfuampo
,

Prou.104.

nit infaifitate opinionis humana, (Jrin illudaliudincidat, quodfcriptum efi,


quifiiit infalfisjhicpafcit yentos,ideft,Jit efcajpiritibm malis,

Deinde bonitas

? A
siitas

A B O N

A."

**9

hmx fidorum hominum,licet paucorum,teftimonio effe "robo22. V,

rata.vcdocetS.HicronymusinvcrbaillaSalomonis. Melius efl nomen Ptoli hontim,quamdiuiti& multx. Nomen,i\t, bonumdicit,nonquodd turbis vulgiimperitifedquodafidelium quamuispaucorum teftimonio laudatur. Neq,

tnim bonui habere nomen bonum refugit ,fedbonisfolum quarebat laudari T^omen erg G*^# yuiait. Si adhuchominibusplacerembriftiferuus non ejfem.

konum eft nomen religionis^uodd:uittis mundtalibus iurefrafcrtnr.

V T

II,

Deprtftantia &frulihpts hon&fama*

Tsi ex B.Hieronymi cxpofitione iam allatafatisappareatbona: famx praeftantia,eam tame adauget quod idem Sapiens mox fub,

Superaurum&argentumgratiabona. lS.tr enimfgnificat , ait Hieronymus^rrffwzw cum quispro bono opere laudatur dbonisjmbpro celiungit.
latis ei donis meritorumglorificatur pater qui in calis efl.

*>*

E andem fen ten t

i-

am habet illud Eccleliaft.^//.%f eHnomen bonum,quam vnguentapretiofit.

Chaldarus Paraphraftes zddit,quibus vngebanturcaptaRegum

&

e cc t 7 ;v;

facerdotum.
S.Bafilius orationein S.Gordium.^^fOTrf^WwjWjinquit.y^///* gromatum odoramentaprcprium quiddam per aerem continentem jfiirant, quibusprafentesrecreantur : ita vir bonus utifibi commorantium contuberniofalutaris dr iucundus e$~i. Et Ecclefiafticus ait. Curam habe de bono *to-

magni, mine,hocenim magispermanebittibi,quam millethefauripretipfi Bona vita numerus dierum,bonum autem nomenpermanebit in auum.Q ui-

&

JbusextremisvcrbisindicatSapiens.Bonamvitamexvirtute actam Iicet breuis fit temporis,immortale 8c perpetuum nomenparere, At diuitiac8cthefauricorruptibilesfunt,multifquepereuntmodis,!& morientem minime fequuntur. Vnde bene C ato monuit. Omniafiperdas famam/eruarememento.&cVhutusmMoflellarte* Egofibonamfamam Accedit,quodfiinR.epublicaa!iqua nomen 5c Jeruaffb,fitt ero diues famam obtinuhTeapud homines praxlarius eft &me!ius qua multas coDfecutu effe opes,multo magis diukiis anteferendu fit, fi quis apud Deum Sanctos bonum nomen obtinuerit. Addam vnum locum ex S.HieronymOjVndebonasfamxprasftantiamintelligas.N:;; PrincipiamS.MarcellxviduxEpitaphiumfcribens. 25^//ff#,iriqult,* He maledica ciuitate>(jrin vrbejn qua orbis quondampopulusfitit ,palmafa vittoruwt fihoneftisdetraherent ,&pura ac munda mdcuUrentjion aliqtiam
'.

&

Jt

zfo

FAMABONA.

nflri rumorisfabulamcontrahere. Vndequa(iremdifficilHmam>&pene imrfal.n8.fc

pofftbilemoptatpropheta.potiui quamprafumit, dtcens : Beatiimmaculati in

vta,(juiambutantintegeDomini. Immaculatos in viahutus feculi appeliat y quos nullaobfccenirumoris aura maculartt , qui opprobrium non acceperint aduerfu*proxtmosfuos,dc quibus Saluator tn Euangelie. Eflo,inquit, beneuoMacc/25.
Prou.15.5a>

lusfluebenefentiensdeaduerfariotuo,dumesin via cumitio.

lNTR.frudusprimusfit, quem Salomon famxbonartribuit in. Luxoculorum, inquit, latificat animam ,famabonaimpinguat ojfa, hoc eft,magis magifqueexcitar ad iblidum virtutis ftudifuisProuerbiis.

um iuxta lllud Poetae,Ouid 4 dePonto kg, 1+

Excitat auditorfludium,taudataque virtus


Crefeit,cfr immenfum gloria calcar habet.

Fru&us,quodnihilquehominemprouehatadhonores Sc

dignitates.atqueexiftimatio bonaex virtutum ftudio conciliatajcon-

fi.

or,in

cfar

xque etiam optimos viros de excelfo gradu prarcipitcs agit.quamnotainfamia:, quantumuisamaleuolisiniqueafperfa, vtr obfsruauit S Gregorius Nazianzenus. 4rfis,mqwi de fratre fuo Cxfario Impcratori Medico , beneficiumproceribus graruitumpropofitit non ignarus nihilefe,q,uodhominem adaltio>es hanorum gradusprouehat, quam virtus drfamahoneflis ratiombus colleBa Ecinepftolaad Vitalianum fiIiorum eius nomine (criptum K^itquevtnulia ommno culpa ipfius, (patris)fit,graue tamen eftflniftrafama laborare,qua bonos etiam yirosfiepe perculit , bumiqueproflrauit \ Tametfenim plerifquerei veritas notaflt.pieriquetamenopinunembominumfl>ec7ant. idquodetiamatqueetiam vtcon*
traveronihil
,

flderesmoneo.
B.fenn.71.

res ^

Fru&uscft,quodvirtutes,exquibusortaeft,reddatilluftriovtcjocetSanciusBernardusin Cantica. Firtus/mquh.etflno/t


3.

fropterea maior ,hoc eft,propter bonam hrtx&mtfulcbrwtamen itlufiri-

ep.74.

orque efficitur. 4. Eft,quodlatiffimeinftarlucis/pargatur.

Vnde S.Grcgorius.

Romanus ad Gaudiofum.

Sicutlucerna lumen per eotlimitantia qua-

que quo lucet loca diffunditurjttacuiuslibetperfona bonorum acluum probi* ta4,nonfolum quo degit , fedper diuerftsprouinciasfama toquente cognofei L
tur,vt quoniam prafentianuUapoteft ejfenotitia , boc difeurfusopinionis efl^ciattquodrei verilasperprafenttampotsrat exhibere^. E t S Paulus in al.

aCor.2.14.

ad Corinthios typo boni odoris vita: Ghnftianorum hunc fru<dumob culosponithisverbis. Deoamemgratias , quifempertriumfbat
tera

FAMABONA.
&
Jenfus,2it,2^pmit;is Chriftiin

i?t

odorem notitiafua manifeftatper nes in omni loco phat trn in Chrifto lefu, quia Chrtfti bonus odorfumus Deo in iis,quifaluifiunt t

Qua: tra&ans Hieronymus ad Hcdibiam quarft. vndecima. EB omni loco bonus odorjumus Deo, rjrpradicatio-

H. ep.if,

nisnoftrjtlonge late^Jpiratfragrantia. Agit autemgratias DeotnChriftoIe-

fu,quemgenttbuspradtcabat,quoddignumfeelegertt,inquoagerettriumphu

Triumphus DeieHpaJfto Martyrum , (jrpro Chrifii nomthe cruoris efCum enim quis viderit tantaperfeuerantia fujio ,& inter tormenta Utitia.
fifyjui.

flaremartyresatfytorqueri&infuiscruciatibusgloriarijdornotitiaDeidif
feminaturingentes.&fubittacitacogitatiOiquodnifi-xerumeJfettEuangeli-

um nunquamjanguine defenderetur.
DicESjibidemaPaulobonoodori vel fama; tribui contrarium efle&um,nempe quod mortem.hoc eft,damnationem aliis confciuerit,

nam ait. Chrifii bonus odorfumusDeo in iis,quifaluifiunt,tjr in iis quiper:

ettnt

aliisquidemodormortisinmortem,
i

altis

autem odor vita in vitam.

Re fp o nde t H

er on quia hominesfuo arbitrio dereliclijitnt,neque enim bo;

num neceffitatefaciuntfed voluntate,vt credentes coronam accipiantjncredulifupptictis mancipentur, ideo odor nojler quiper fe bonus eH virtute eorutn

vitam tranfit aut mortem vt quicrediderintfaluifiant-.quivero non crediderint.pereant. NechocmiranL dum de Apofiolo,cum etiam de Domino legerimus. Ecce hicpofitus eH in ruina
(jr

vitto,quiJufeipiunt,fiue nonfufeipiunt, in

ejrinrejurreclionemmultorum in ljrael,rjr in (ignum,cuicontradiciturx Solifque radios tam munda loea excipiant ,

quam immunda ,

drfic infioribus,

quomodo inftercore luceant,nec tamenjolis radijpoRuuntur. Sic Chriftibonus odor, qui nunquam mutaripoteH, necfuam naturam am ittere, credentibus vita eH.incredulis mors. Mors autent non tfta communis, quacum befiiis morimur&iumentisfedillajequafcriptum eH. Anima quapeccauerit ,ipja morietur. Eodem modo S Auguft. refpondet inpfalmum 4 4. Salttum,
ait fierihominem bono odorenon esl improbabile,nec incredtbile-.perire autem
'

&

Ezccil l9"
'

hominem bono odore,qua ratio eH ? Vt noueritis, quia difficile capiturflatim fubiecit.Etadhacquii idoneus ? Jguis inteUigat homines meribono odore? Ta-

men altquid dtcamfratres .Ecceipfe Paulutpradicabat Euangelium

multiil-

lum amabantpradicatorem Euangely,multi iliiinuidebant. J9ui illum amabantjoono odorefaluabantur.qui illiinuidebant, bono odoreperibant,
ideo (jrpereunttbus non

malus odor,fed

bonus odor.

Ii

Capvt

*5*

FAMABONA*
C
JL

V T

III.

Quodhomo teneaturhabere rationem


bon&fam<z.
ex capite tencturhomorationemhaberefuaibonajfav tenetur daieoperamvirtuti,exquafo!a, vtdiximus^oriturbonJtasftmxnoftra'. Iterum, quia tenetur nondare PanarvExem fcandalumproximo, fed bonumexemplum,vt a'ibi ex Sctipturis&; pium. Eed.41.15.. S,Patribusp-obauimus.. DeindefuprapraxepitSyracides, vicuram ep'"' baberer/jusdebononomine.Necnonprifd Patresdiferteiudocent,&ex factis literis probant. Hjeronym,.ad Ageruchiam,de monogam a. Fugeperfonas jn qu bufpoteslmalx contterfttionis ejfefufetcio necparatum ha*~-, ma:.

T\ V>lici

SemeLquia

heasitludetriHio.Su^icitmthicohfeientiameanoncujo.qtiiddemeloqHantur-

bomines.Et certe
Eom.
12, 17..

/Ipoftolus prouidebat bona\non tantum coram Deofedetiamcerambomtnibusjteper illum nomen Det blaffhemaretur in genttbus. Eabe-

yat vttfypoteflatem Sororemmulierem circumduceridi fednolebatfe iud.cari ab irfidelt confcientia, ejrc^ Sifcandaliz,at ,inquit,efcafratrem ,in sterntim

1 Cor.8.11..

ltep.14.

j,

..

Eom.j2.17.

carnem nonmanducabo. Et ad Celanriam,de rationepie yiuendi.. Apoftoto& veropracepii ejrexempliesV, vt habeamus rationemnon confiemiatantum,fed etiamfama., Nonfuperflitum afruffnvacuumgentium magifterboc docet.Vult enim etiam extraxeosadfidemhomines,per/idelium ej eraproficere, vt religioncm ipfam religionis dtjciplina commendet. Et tdeofi^ ut lumi* vt in~ naria in mundelucerenos iulet in medio nationisprauA ejrperuerft credtds. mentes erramiumex noftrornm atiuum lumine ignorantiaftta tene bras deprthendam Vndeipfe ad Romanos ait. Prouidentes bonanonfolum coram Dto, Jedetiam coram homwibus. Et alibi. SineeJJenJione efiote Iud&is tjf gentibus,& Ecclejis Deifcutegoper omniacmmbusplacejD non qudrem. qmdl Beatus esl, quitamJancJe, tamquegrauiter mibi vtileesi,fedquodmultis.

&

difeofuitvitam,vt de eofimjiri altquidnefihgiquidempojjti ,


tft ,quod dnulloputat ejfe eredcndum..

dum

aduerfas

cbtrcclatorum libtdinempugnat meritimagmtudbjiecfingere quifquam au~-

fus

Quia vero

fieripoteft,

homi-

nemquantumuispieviuentemobrui det.aclorumicalumniis, fubiicit Hieronym Siautem nebis diligenteratquefolicite omnia adhoneflatem


prouidentibus.cur/cJutfcacJ.ibw noflris timere Dei prafcrent ,bus iUinihtlcmi-

nusir.Janiut,cetifileturnoscor,feientianoJira-,quatUKC.maximetutaefl,tuc

opttmefecura efi,cumne occafionemquidcm maVe defefentiendi dedit


aimv.si dicitur perprophetam
fippetlahs. t.eu
,

..

lUis e-

quidicHntquodbortumeftmalum., quilucem
,

ik'cu,& quoddulcc tfe

am&urn wwAHudfccu&docet S.
Augu-.

FAMA BONA:
l

zx
lfi5 j 0p

Auguftinus Iib.de bono Viduitatis. /* emnibusjane, iaquk, Jpiritalibus


delicik,quibusfruunturinnupta,fanclaearumc6nuerfatiocautaetiamdebet
tfje\neforte

cummalavitancn (itper lafciuiaw;malafitfamaper negligenti- Aci*,

am. Necaudiendifuntyftuevirifanclijiuefemtnaqttando reprehenfa tn afrquo neglgcAtiafua per quamfit vtin malam veniantfufiicionem, vnde <u etiam lonqe abefifeJciunt; dicuntjibi coram Deofufficere confcienttam , extftimationem homtnum non imprudenterfolum.fed etiacrudeliter contemnentes.cum occidunt animas aliorumfiue blafihemantium viam Dei
,

quibusfe:

cunduwjuam fufiicionem quafiturpis, qua caftaeft,d;ft>licet vitafanclorum /iueetiamcumexcufationeimifantium,noquodvident3fedquodpatant Proindequifquisdcrimintbusfiagitiorumatq,facinertimvitamfuamcufiodttfihibenefacir. qutjquts autemetramfiamam,dr in atios mrfiricers eft. Nobis
.,

necefiaria efi vtta noftra^liisfama noftra, cjr vti% eliam quodaltts miniftra-

mus mifiricordtier adfalutem, adnoftram quvque redundat vtilita tem


nonfruftra Aoftolus.

ffnde
-

Prouidemmjnquitjionanonfolum coram Deo,verum- Rom ettam ceram heminibus.Item dictt. Plaveteomnibusper omnia ,ficut ejrego o- _
mntbusperomniapl'aceo.,nonqwarevr,quedmihivtileefiyfedqucdmtdtis,vf

"V
'

faluifiant In quadametiam exhortationedicit Deeeterefratres , qutcunque^*

fanila; quacunq^ tu/ia; quacuntfeiufiayquacunq; cafta, quacuntfe chariffima;

quacunq,bonafama,fiquavirtue-, fiqualausfhxccogitate.qua
ejr accepiftts;ejr

ejr didiciftisy

vidiftistnme\ Cernis;quemadmodum intermulta qtta exhor-

tando commouit.non neglexit/tenere, qu<ecu-q^bonxfama, duobusq^verbis eunttaconclufirit;vbiatt.SiquavirtU4y(iqualaits,Advtrtutemnamq pertri nent.qua anteamemorauibona famaverb adTaudem. eindc fubdit.SED*
(

quontam quantalibethumaxacautelafvjjicwnesmaleuolentijpmaf nen potesl omntexparteyitare, vbipro exifttmatione nofira; quicqutdreclepojfu-

mus fecerimus,fiatiquidenobtsvelmale.fingendo,veTmatecredendofamanf
noftram dtcolorare cowanfur
afftt

cenfiientiaJoiatium;planeq^ etiamgaudi-

um

quod mereesnoftramagnaeftin ccelis,etiamcumdicunt homines multd'

maladenobisptetameniufteftvtuentibus tillaenim merces tanquam ftipen-

diumeftmilttantiumperarmaiuftitianonfoTumdextra; verum etiamfiniftra, pergloriamjcihcet&ignobilitatem;

perinfamhmejrbonamfamam.
Scriptores
offic.

Huc vfque An^uftin.Nonignarihuius do&rina; fuerunt


ciatfroluJvealiisvideatur^animprobus.EtM.TuYiiushb.i.de

Ethnici.NimPlatolibro iz.de Leg\buscauet,nequisvnquamparuifa-

Ne-

CKeiQ;

gligere. ait, quiddefi quifiq fentiat,nonfolumarrogantis efi,fedetiam t

dtjfoluti.

omnir tertio de Fmibus.Efthominis ingenui.ejr iiberaliter educati,.


turapoftmortemfamttftiam detraclo vfu,con-

vdlebeeaudtreaparenttbus,dproj>inquis,dbonisetiamv'tris;dr fu^

fulendum efi.
Ii

CAPvr

*j*

P A

BON

A.

A P V T

IV.

2)* JMediis qmbm bonafama colligi, &con-

feruariqueaU

PRimvm Medium,8c quidem efficaciffimum funtbona opera,& vitapiefan<5teqiacl:a,quo

mediofan&usfan&orum, DeiparaVirgo,

Apoftoli, Martyres fanctique omncs famam &. exiftirnatonem fan&iVirtutcm cnim, noniecusatquc tatisintotaEcclefiaobtinuerunt.

vmbracorpusfequiturbonafama,honor&gloria.VndeChriftusDoMatt.$.i.

minus,cum dixiflet Apoftolis. Sicluceatluxveftracorambominibus, vt


Rom. a. io
Th\Li*i$'

videant opera vtftra bona, adiunxit vt glorificentpatrem vefirum,qui tn


,

cceltseil.

EtB.Paulus. Gloria&bonor&paxomnioperanti bonum. Et.


,

Sitisfine quereia
i.Tim.$.

&fimplices filt/ Dei , fine reprebenfione in medio naticnis

praue &peruerfa,inter quos lucetisficut luminaria in mundo ,id eft,celebres

i.p.i,.

cftisproptcrbonaopcra.Etiterum. Oportetautemittum(Er>i{cormm)& tefiimoniumbaberebonumab itsrfuiforisfunt.Deindc S.Petrus.Conuerfationem vefiram intergentes babentes bonam , vt in eo qttoddetraclant de vo his tanquam de malefiacJoribus, ex bonis eperibttt vos confiderantes gtorificent. T>eumindievifitationis. EtS. Iacobus. )uis Sapiens ejr difciplinatus inter
'

vos ? oftendat exbonaconuerfiatione operationemfiuam in manfuetudine fiapientia.


G.c.a*.
t.Cor.2.14.

IoEMdocucrcS. Patres. Sicenimfcribit


notitiafiua manifefiatper

S.

Gregorius libro 14,

Moralium. Sicutbonusodorexvirtuteeft, Pauloatteftante,quiait,odorem

ms in omnikce, quia Cbrifti bonus odorfinmus Deo,

itaecontrarioftetorex vitio.
AeI1<

Et S.Auguftinuslibrotertiodedo&rinaChriftiana, Oderbonus

fama bona eft,quam quifiquis bon&vit& operibus babuerit,dum veftigia CbriAlluditadMariamMagdalenam,qua:opereeximio famamfibipeperitimmortalem: Matth.2*.?. nam)V trefertB. Mattha:us;cumalabaftrumvnguentipreciofi in caputChnftieffudiflet, eaque de caufaludascumfociisobmurmuraffet,Chriftus dixir. guidmoleftieftU huicmulieri? opusemm bonum operata tftinme. &mox,vtoftcnderet,quamgloriofamfamam eo opere meruiflet.fnbiunxit. Amendko vobU,vbicun.j>,pradicatum fiuerit boc Euanptaefit.i-cx- ggtium in toto mundo,dicetur A quod hxcfiecit in memeriam eius. Sicexoo* nithocfi&umGrigeneshomiliaprimain Cantica, & Auguftinus in
ftifequitur,quafipedes eiuspretiofijfimoodoreperfundit.

&

pfalmum

zi.

Hoc

FAMA BONA;

iff
1-

Hocm^iium, quianaiwaj&rationiconfrKtaneumefr^nonpo

tuiteileignotumE hnicorumSapientibus. Nam.aucft.orePlutarcho,

A.prcrfai.t.
,

ex'

Agcfilausrexrog;uus,quarationepotiffimumquisafIequipoiTet,vta- pofir. n accm pudfaorrwneshotiertamhaberetfamam.Siloquatur,inquk, qufunt* ^ optima,&faciac qusefunt honeftiilima. Quid dici poterat breuius?

Et Socrates.tefte Valcrio Maximo .humana: fapicntix quafl quoddam terreftre oraculum, expedita & compcndiaria via eosad gloriam perueniredicebat, qui Id agerent,vt quales videri vellentjtalcs etiam
ef-

v.lib./.cap.r,

fent. Quaquidemprardicationeapertemonebat, vthominesipfam t potiusvirtuternjquamvmbrameiusconfedarentur.EpicTETvsquo- T e que,vt refert Stobxus, mterrogatus quo pacVo quis honeftam famam aflequi pofjet Re/pondir,fi vis beneaudire,difcito bene loqui,8c cum Eene loqui didiceris, recle facere conator, hoc modo oonam. feinam acquires.Denique Ouidius 1. Faftorum
:

,'

I,de

&

Tamamanet faclipoflto velamine curruntt


Et memoremfamam^uibenegejftjjabet,
II.

cefiariumeft,cauere
froiice ahs te. Et

Mediumadfamambonamobtinendamiretirfendamverieomnes eccafiones fcandalorum, vel prauarum


^,q

lufpicionum.iuxtaiiludChrifti. Sioculustuusfcandalizatte,erueeum,&

Nemini dantes vliam offenfonem, vt non vitupereiurmtniflerium nojirum. Exempli caufaeft clericus,is fi famam obtr.

A poftoli

w2X

nerc,velretincre

bonam velit,non commoretur cumfemina, etiamfi


Ita

nullumputctcflepericulumlapfus.

enimfcribitS.Bernardusin B ftnB **
-

Cantica. CumfeminafempereJJe&noricognofcerefeminam,nsnnepluseft,

qnam msrtuumfufcitare i )uod minut eft, nonpotes quodmaius ett vis credam tibi? ^uotidte latus tuum adlatus iuttencuU eft in menfa leclus tuus adleclum eius in camera, oculitui aditliusoculos in colloquio , manus tua ad
,

&

manus ipfusin opere,&eontinens visputari? Efo vtfs,/edegofujpscioneno eareo. Scandalo mibies,tollefcandahcaufam,&c. Plura de hac re in Panario. V. Exemplumprauum s S<. Mulierum commoratio cum clericis. III. EftTeftimoniumfidedignoruhominudevirtute,velvitainculpateadbdatu.VndeApoftolusPaulus,nefortealiquisinfamia;no- lTim,,'7*
taalperfus in Epifcopatu irrueret, voluit Epifcopii efie irreprehenfibi-

lem, ac etiam teftimoniuinculpata; vkar haberc ab iis qui forisfunt,id


eft,gentilibus.Et S.Ioan. eprftola tertiaad Gzium.Gauifusfum, inquit,
yaidt venientibusfratribus,

&teJiimoniumpTabentibusveritatitua, Jicur

tuinveritate ambular,
ius,

Etinfra.

&

ab ipfa veritate 3 fed

&

Demetno teflimoniumredditm abomninojii quoniam nos teflimoniumper btkmus3

&

ptftime*

irS
MKcnrA

F A

O N

A.

teftimonitim nofirumverum esl.

Sicdefamafancl:itatisIoan. Baptift*

Hebn.j|.ji

nondubitamus.quiaChriftuspalamteftatuscftinrernatosmulicrum eononfurrexifTemaiorem. SicdeSampfbnis,Iephtc,Raabmeretricis fan&itatenon dubicamus,quia eos S.Paulus in catalogum Sanctorum retulit.Sic ncc de aliorum Sanctorum vita fan&a ambigimusjquorum vita velaScriptoribusfan&itate&do&rinacIaris confcriptaeft,vtS. AntoniiabAthanafiojPaulieremitacabHieronymo, velabEcclefia
publice colitur 8ccommendatur. Necaliamferenunohomineseluenda:notxinfim!.r,ilquxcontraclaeft4 autcontra,hendaformidatur

rationem melioremhabent, quamvtfidedignorumhominum,qui-

bufcum

vixerunt,teftimoniis,innocentiam

fuam

tueantur.

FAMILIARITAS
CK
c

CVM
L

DEO.

V T

DedupIicifamiliaritate vel amicitia

cum Deo.
i

FAmiliaritas, vel quod idem eft, Amicuia cum Deo duplex in


Sap.7. 14.

diuinisScripturisreperitur. Altera,omnibus iuftis^in gratia De i conftitutiscommunis. dequaintelligiturilludSapientis. Infinitus thefaurusefihominibus: quo quiv/iJuntfarticipesfaclifuntamkitiaDei, pro-

pter dtfciplinxdenacommendati.
nis Apoftoli.
j.ioan.i

Et lllud Apoftoli Pauli. Fidelis Deus,per


lefu CbrifiiDomininofiri.zcB.lozn-

quem vocatiefiis infocietatemfiliieiui


v

^uod vidimus ejr audiuimus, annunciamus vobis,vt(jrvos

focietatemhab.eatisnobifcum,&focietasnofirajitcum Patre^dr cumFilioeius


Iefu Cbrifid.

J&.41.*.

iuJ

8.2i.

Exod^u. i.Rcg33 m.
pfai.88.21.

Aft

ij 21.

Alter. a peculiaris,ad quam admifli funt magni quidam fancti pceuliariteraDeodilecli,quorumprimusfit Abraham, qui crebri-, usinScriptuns, amicusDei, vt inIfaia,Iudith,8cepiftolaIacobiappeILoquebatur Dominus ad latur. 2. MoysEs,dequodiciturinExodo. Moyfenfacleadfaciemficutfoletloquibomoadamicumfuum- 3. Rex Dauid virftcHhdum corDa in libris Regum , pfalmis Sc Aclis Apoftolicis tominaius , qui feccat omnes Dci voluntates, Sc dilcxerit Deum , vt loquitur

FAMILIARITAS CVM DEO,


&

ijj

qaicur Ecclefiafticus,^*//c7/ /##. 4.MAR.1 a Dei macer.quxinCan- Ecd.47 . ab archangelo "7 j ***' cias Salomonis o&iesnouiefveamica fponfi dicicur, pr4//^/w,c3cDominoconiun&ifIima. j. S.Ioan.Baptiftaquo^ccfte Matt.ii.u. Chrifto,incer nacos mulierumnonfurrexicmaior. Dequo S.Ioannes kj.**~
x

Euangeliftaait. Amicusjponf, quijlat rjr auditeum,gaudiogaudetpropter

Amicus fponfi Chrifti.erat ipfe Bapcifta qui gaudebac vocemjpon/t. quodChriftum Ecclefce fponfum viderc audireque meruiflec. 6.
,

Chuistvs Dominusipfe,fecundumhumanicacemfamiliariffimusDei Caa Sltf pa*risamicus,quem & in Canticis fponfa,fiue Ecclefia,flue Maria Virgo,vocacamicum,8cdilectumfuum. ^.Difcipuli Chrifti Apoftoli,de quibusipfe Magifter.^W autemdixiamicos,quiaomnia quxcunque audiui a Patre meo,notafeci vo bis. 7. fir L a z AR.vs,nam eo morcuo Chriftus loan , J * ad difcipulosapudloannem dixk.Laz.arui amicus nofler dormit.Demde oaaa * cumperueniflecadfepulchrumlacrymacuseft.vndeipfi Iudariconiecerunc Lazarum Chrifto imprimis charum fuiflcjdicentes. Ecce qu*modo amabat eum.
-

V T

II.

(ur nomenclatura amici

DEI oraculo diuino

nominatim Abraha Patriarcha


tributa ?
*kvsA varix dari pofTunc,cur Patriarcha: Abraha: in primis nomen r 'imici Dei obcigeric. S. Iudirhvideturtribuereeiusconftancia; in
acrumnis Staffli&ionibus.namaic. Memores ejfe debent fpresbyteripod.

1*.

onWDci^quomodoPaternoferAbrahamtentatuseiJ, &permult*stribulationesprobatus Deiamicm ejjfecluseB. S.Iacobus Apoftolus,cum B. BafiliocontraEunomium, fidei eiusexcellentioperibus demonftrata%
Credidit,iac\mcns,AbrahamDeo,cJrreputatumes7iffiadiu/ficiam } (jramicus Deiappellattts eff.Clemcns Alexandrin. in

g/fjib*,

Pcedagogo refercin con-

tcmpcum forcunarum.

Apertijfime, iac\m\,docet Dominmper Abraham, CLIih.j.e.i


ideo eum appellauit a^icum,vt

& patriamejr cognatos,&pofe(fiones,r}r omnes diuitias contemnere eumqui


Deumjequitur,cum eumfecit aduenam. Et
quifuasftcultates habuijfet contemptui : erat enim honejlo loco natus
dediues. Ecinfrareferrevidecurinftudium&induftriaincius,

&valverum
Ib

Deum,veramque religionem quxrenrisdiis verbis.


virttttentvelamplexifunt/velqua/terutit.

Ali/

verejuaftonte

Kfc

Opci-

ir*
HcCodut.
Ipfe esl Abraham ,

FAMILIAR.ITAJ
Qptimusille quidem eft,qui percipitomniaperfe*
qui DEVM qu&fiuit.

T cont ludsos. ^lf

isbonuse(trurfus,quiparetre&a monenti. unt dfiipuli, <Ji verbo credtderunt ,<& ideo ille quidem appettatus eslami-

cus: illiautem Apoftoli.

Eodem colliraantifta verbaprifci

Tertul, Vnde

Tioe iuftus inuentus , finon ilium naturalis legU iuftitia pracedebat ? Vnde Abraham amicus Dei deputatus,finon de aquitate iuftttta legis naturalis ?

&

CcrteCHRisTvsipfenomenamicifpopondit Apoftolis,
loan 15. 14. cyr. .io.m
.

fi

legesfuas

prxftarent Vos amicimeieftis fiJeceritts,quaegopracipio vebis.

S.Cyrillvs vero Alexandrinuscaufamhuiusappellationis reuocatadeximiam Abrahajobedientiamindeferendo patriofolo declaratarn,atque in promptam immolationem filii. )uomodo auiem,2.\t,
amicus Deicredtns appetiatus esl i Diffum eifuit. Exeas de terra cognatione%
tua,(jr veni in terram,

quam ego monftrabo tibi. Cumc^filiumfitum infigura

ni4

mp
Jtkcz.tj.

immolare Chriftiiuberetur,tuncintentionem Deiabditam docebatur. Obedientiam ergo r-r immolatione amicitiam Dei confecutut eit,& conflium eius in ttouijfimistemporibusfuturumcegnouit. Deniqve S.Auguftinusreuocatadfingularemconiuodionemanirnicum.Deo his verbis, Merite huius virifidem commemorans Iacobus Apoflolus,ait. Credidit Abraham Deo t reputatum eftilliadiujlitiam,& amicus Deiappettatus est. Amicos, vt no-

&

uimus,coniunc~iioanimorumfacit.Vndequidamfapiensbuiusmundiaii:ide
vetle atg, nolle ea demumftrma amicitia esJ. E^go amicos,vt muimus, coniunHio animorumfacit. ^uemadmedum iftefantltts animum coniunxerit Deot

nonpepercityfedpro nobis omnibus tradtdtt


pepercit,fedtubente co vt immolaretur

vt eius amicus appellaretur,vultis nojfe ? Sicut enim Deus Pater vnicofiliofuo illttm , ita ifte vnicofitto non

&
,

Uteum. Hxc xeris,plenifiimamhuiusnuncupationiscaufamreddidexi5o,

eum deuots corde obtuAuguftinus, QupdfiomneshasPatrumcaufasconiunei qui dederat

A P V T

III.

Quodfere omnes humanA amicitu leges in hanc amicitiam cum Deo conueniant.
'& VMeV.Amicl
tia.

*^re,ini6perfe<5tiusconuenire,facileoftendipoteft,

MTciTi^humanailegesin-amicitiamhanccUmDeoconueniHarcenimaNegLbabitabitiuxperar*-

micitia,velfam'iliaritascumDeo,primononnititur,nifivirtute.vnde
jjkl

Rex Da ui d. gupniam nonDeus volens iniquitatetu es.

u.tema!igKus>neqfgermanebu#timuftianteocxhstuw. Odtftiomnes,quio-

C V
tio Chri/ii ad Beltal'EtB.hcob.

M D

E O.

ij>

peranturiniquitatem.EtS.Viuh^ut/ocietas luciadtenebras ^qutconuen- ^C<"^t


Jj>uicun% voluerit efie amicusfeculi huius >
ac "*" 4 '

cupiditatibus prauis obfequentis, inimtcus Dei conftituitur, Theologorum quoq; pronunciatum ett,quifquis vel vni Iethali noxx fe obftrin-

eftidem velle& noliein amicitia Dei.Exemplu habes in fummo Dei amico Chrifto Domino, an 4. ,4 qui ctiam quahomo dixit. Meus cibuse}7,ytfaciam voluntatemeius,qui 1 mtfit me. Habes in propheta regio Dauide, qui id irco vir fecundii cor ^j*: '"Deidi&useft,vtindicauitS.Steph.inconcioneadIuda:os>dumt'cftimonium Dci producit in pfalmis dicentis.InueniDauidfilium lejfe.yiru tth& ia fecundum cor meum,quifactet emnes voluntatesmeas. [zbes exemplu do- ** mefticuminteipfoquotidieinDominicaorationedicente. Ftatvsluinterra. III. hac amicitiaamicoamicuseftahcr tas tuaficut incalo ipCe.Jguienimadbaret Domino,iit Apofro\ns,vnus/pirituseff. Sic orabat Chriftus pro knor\o\is,vlomnesvnufint,ficuttupaterinme,&egointe, , Cor.d.i 7 vt dripfitnnohuvnufint.TzlisAtnicas erat Paulus quii dixit-Fiuoianon loa " * l ego,viuit veroinme Chriflus.Et. Mortuicflis, yitayefiraeftabfiondttacu cliot^ l Chrifio in Deo Talis ipfe Chriftus>in quo vereDeus erat homo &homo, loan.i. 14. Dcuspoikqua.rerbumcarofatfumeft. EtlicetDeuseflet&homo.non duotame,vtloquiturinSymbol6moAthanafius,fed.YnuseratChrixerit,eumgratiaamicitiaq, Deiexcidere.
II.
i

&

&

ftus.

lV.ineadeamicorum omnia funt coia,vt

teftatur

Ctemens Ale-

CIe ~-

xand.i;afcribensin fineprotrepticiadgenr.es. Si communiafunteaqu*


fttnt amicorum;eft autem homo religiofus

dr Deiamicus verho intercedentefiunt ita% omnia hominis,quiafuntDei omnia &funt omniaamborum amtcorumcommunia,Dei(jrhominis. QuodDeusomniabonafuanobiscom- Rom x . it
mnnizx~ecerit,nis\crbisprobztl}.Vxa\us,Si DeeKpronobu,quiscotranrs.
<>>ui

etiamproprio fdiofuo nonpepercit ,/edpro nobis omnibustradtdtt Wu.quo

modo non etiacumillo omnianobis donauit? Tantu reftat, vt noftra quoq; bona coia cum Deo faciamus. Faciemus autem, fi nos quan ti, quanti fumusDeo ofFetamus.i\r/7w*//#*,inquitS. Auguft. pofiumus dtcere Deo, Ain P r*l'J'quampoflidenos. TotuDeodedit,lcribit3.dP3Lu\inuHieron.qui/eebtuiit.
... , V.coiseltcouerfatio,cohabitatJO,colIoq.i, q> Anlt.maxime :n amicitiarequirit Na Chriftusapudlo.ait. Siquisddigitme,fermonemeumfer- J0an.t4.if.
.

uahit.ejrPatermeusdtliget eu,(jr adeum ventemus ,&manfione apudeumfarvwtfr.&S.Paulus inalteraadCorinth.^/ efitstemplit Deivtuificut dicit Deus.Jguoniainhabitaboin iltis e-r inambulabo intereos,rjrero ilioritDet

us, ejr.pfierut mihipopulus, E t ad Phi ! i p. No(lra,a. eonuerfatio in ctelu eft: vn-

Cor. s.ig.
,1-

dcettaSaluatoreexpedamusDominunoftruIefum Chrifiu. Coicatio quoqj \^f\ autore A: iftot. interamicos cft intimorum coafiliorum , arcanaru cogitatiomlEt hajcfait inter Chriftu Apoftolos cu dixit, Vos ,a. dixi

&

&

K&

ami-

iGo

FAMILIARITAS
, ,

Htb

iz.

dmicos.quid omnia quacu% audiui a Patre meo, notafeci vobis. Tu q u oq ue nihilarcanorumtuorucadavelDeum, ommaentrnnudaejr apertafunt
ocu/iseius, tefte

Ptou.is.ij.

Apoftolo velDci locum tcnentes vti funt peccata. guienim abfionditfcelcrafua,zit Sapiens, non dirigetur : quiautem confef

fu4fuerit y {jrreltqueritea,mifericordidm confequetur.

I.

hacamicitiaa-

micusproamicoparatuseftvitamprofundere,Deusprohomine,homopro Deo. Deus quidem prohomine,quia Chriltus Dominus ad


ioan.3.16.

NicodemumapudB.Ioannemdixit.J/fD^^/fAT/rwww^/w^/7///* fuum vnigenitum daret : vt omnis qui credit in eum ,nonpereat fd habeat
, ,

Rom.js.

vitam aternam. Filiusautem illenon modo pro amicis, fed etiam inimicisnobisdignatuseftmori,vtadRomanospra:claretraditApoftolus.Commendat ,inquiens chdritdtemfitdm Deus in nobis\ quoniam cum ad~
hucpeccatores ejfemusfecundum temput Chriftuspro nobis mortuus esi.muito

igiturmagi>>nunciufttficatiinfaguietpfm,fatuierimusabiraperipfitm.Si

Homo vei 6 pro Deo, quia


n **"
'

enim cuminimici ejfemus feconctltatifitmus Dtoper merlem fiitj eius, (jrc. i J omnes amici Dei ab orbe condtto, cum

itatulitcafusfortiterpra:ftkerunt,acimprimisilIeexcellensDeiamicus Abraham,quinon dubitauit,etiampropriu fi!iumfuum,itaaDeo.


iuflus,immolare.Sic Abel,Ifaias,Babyloniipuen,Machabai,innocen-

ub natiuitatem Chrifti,loannes Baptifta, Apoftoli, aliiqj innumerabilesmartyresScquotquotinhuncvfquedtempro Deo, diuinifqj legibus,vel pro Chrifti fide & religione occubuerunt. Idem abom. ;ites
f

Matt,

i.

*.

bus Chriftianisinfualege expofcit Chriftus: .SV^w^inquicns, vu/tposl ma venire^abneget/emetipfum ,& toflat crucemjuam>&fiquaturme. ^ut.n.
volueritdnitnamfuamfaluamfacere, perdeteam, quiduteirperdtderitanimamfuam ) \dtn\ ) vit3Lm.,prcpterme ) wuenietean*. t iterum.i'/ quis ventt
nonpoteflmeuseffedifcipu/us+

adme,&nonoditpdtremfitum,&matrem.&c. adhucautem&dnimafuam Deindefubiecta duplici parabola,alcera de inchoante sdificium,quod:non potuit confummarejaltera de mouente bellum,quod non potuit perricerejConcludit;,^;^^*^/
omnibus qupcJfidet,nopotesl.meuseJfedifcipulus, debemus enimquoad animi prxpararionem,vtiexponuntSanci:i , potiuspcrmittcre nosfacultatibus ipfaque vita exui , quam peccato lethaliDeum offendcre,

poftrema denique Lex fit , vtfamiliaritasvelamicitia cu Deo, VII. fitinfolubilis&fempiterna.fienimamiciria cum homine inira indif

&

V.AmicKUi

folubilise{ledebet,vtfupra oftendimus, quanto magishaec

cum Deo.

amicitiafiquidemhumanaverinominisamicitianoneft,nififundata ficut dileclio proximi veradiLe&iononeftnifi fit fitinamicitia Dei pmpterDeum.VndcAuguO:J//everaciter.dmdtamicum J quiDeumamat,

mm*

'

mdmicoi dutquideJlinil/o ) am.vtftiniU<LD.tixidejXi^


fknt.

CVM

DEO.

161

(unr,eur humana amicitia difloiuatur, omnis cnim hom o medax, nullu.^a^TtiT-, atnullacuiquamcaufaiuftaeiTepoteft,curfamiliari-

taxmcumDeoinitaveldilmatvcldifcindat, Quisenimaudeatab eiusamicitiafefubducere, aquoinnurheris beneficiisafFectuseft,& indies afficitur nifi ingratifiimus improbifsimusque? Deus ab omni aeterni tate,& ante mundi conftitutionem benedtxtt nos tn omni beneditfionejpiritualiinchriflo ,& gratijieauit nosinddetfofiUo fuo,

vtloquitur A-

poltolusinepiftolaadEphefios , proculdubio vtiliabenediclionein aiternumperfrueremur. IeJusenimChrtflus> inquitidemadHebrseos, heri&hcdte: ipfie inficula.DEvs neaiini , te{ieSzpieme,deditJpacium

>

,
,'^

&

,1.,^,

peccandi>neminemvultperire,vt\oquhutB.Vetrus>JedomKesadpwniten- i.r.jf
tiamreuerti:omnes,vih2bet[iau\us,vultJalu0sfieri>CTgo&C.2imicos.Tatum reft.it,vt ex parte noftra hanc amieitia femel initam non difrum- '" ima ** pamus,fedclamemuscumApo(tolo&. fidelibus Romanis, poft expenfa fedulo immortalia Chnfti in nos beneReiz. Jguisergo nosfieparabit Rom 'Msecharitat-e Chrtffi,trtbulatio? an angu(?ia ? anfiames
l

an nudttas? anperictt-

lum?anperfiecutto ? angladius? Certusjum, quianetfe mors, ne% vita;neq. an-

gdt, neq,prtjmpatus,ne^virtutes,ne^inftantia, ne^fittura, ne%fiortaudo t


s

net^ altitudsyHet^profundum^netfccreaturaaliapoterit nosfeparare

chari-

VndeB. Auguft.alicubicofc ensamicitiam humauam cumhac diuinz.In homine,\t\c\akfiunt qu^ A.ho.jt tn offendant, peramiciiiam tamen co^is te,~vt etiam illa qua offendttnt in homitateDei,qu effinChrifto lefiuDomtnonoftro.
,

$.

netoIeresproptera/nicitiam.Siergenondebesprcyerejjt&dam tolerandadififoluerehomtnis amictttam, Dei amicitia qutbus rebus debetcogi vt dijfoluatur


alte> Nihlinueniideleclabilius Deo.

Deus non-esl qut