Sunteți pe pagina 1din 613

Aimon (évêque d'Halberstadt).

Saeculum IX Haymonis Halberstatensis episcopi opera omnia ex variis editionibus ineunte saeculo sexto decimo Coloniae datis ad porclum
revocata et diligentissime emendata. Praemittuntur Ebbonis Rhemensis Hartmonii monachi .... 1852, 3 vol. gr. in-8 .

1/ Les contenus accessibles sur le site Gallica sont pour la plupart des reproductions numériques d'oeuvres tombées dans le domaine public provenant des collections de la
BnF.Leur réutilisation s'inscrit dans le cadre de la loi n°78-753 du 17 juillet 1978 :
*La réutilisation non commerciale de ces contenus est libre et gratuite dans le respect de la législation en vigueur et notamment du maintien de la mention de source.
*La réutilisation commerciale de ces contenus est payante et fait l'objet d'une licence. Est entendue par réutilisation commerciale la revente de contenus sous forme de produits
élaborés ou de fourniture de service.

Cliquer ici pour accéder aux tarifs et à la licence

2/ Les contenus de Gallica sont la propriété de la BnF au sens de l'article L.2112-1 du code général de la propriété des personnes publiques.

3/ Quelques contenus sont soumis à un régime de réutilisation particulier. Il s'agit :

*des reproductions de documents protégés par un droit d'auteur appartenant à un tiers. Ces documents ne peuvent être réutilisés, sauf dans le cadre de la copie privée, sans
l'autorisation préalable du titulaire des droits.
*des reproductions de documents conservés dans les bibliothèques ou autres institutions partenaires. Ceux-ci sont signalés par la mention Source gallica.BnF.fr / Bibliothèque
municipale de ... (ou autre partenaire). L'utilisateur est invité à s'informer auprès de ces bibliothèques de leurs conditions de réutilisation.

4/ Gallica constitue une base de données, dont la BnF est le producteur, protégée au sens des articles L341-1 et suivants du code de la propriété intellectuelle.

5/ Les présentes conditions d'utilisation des contenus de Gallica sont régies par la loi française. En cas de réutilisation prévue dans un autre pays, il appartient à chaque utilisateur
de vérifier la conformité de son projet avec le droit de ce pays.

6/ L'utilisateur s'engage à respecter les présentes conditions d'utilisation ainsi que la législation en vigueur, notamment en matière de propriété intellectuelle. En cas de non
respect de ces dispositions, il est notamment passible d'une amende prévue par la loi du 17 juillet 1978.

7/ Pour obtenir un document de Gallica en haute définition, contacter reutilisation@bnf.fr.


PATROLOGLE

CURSUS COMPLETUS
SIVE
BIBUÔTHECA UNIVERSALIS, INTEGRA, UNIFORMIS, COMMODA, OECONOMIC'A,

MMUM SS. PATRUM, DOGTORUM SCRIPTORUMQUE ECCLESIASTICORUM


QUI
AB JEVO APOSTOLICO AD INNOCENTII III TEMPORA
FLORUERUNT;
RECUSIO CHRONOLOGICA
OMNIUMQILE EXSTITERE MONUMENTORUM CATHOLIC^ETRADITIONS PER DUODECIMPRIORA
ECCLESIJË SPECULA,
JUXTAEDITIONES ACCURATISS1MAS,INTERSE CU31QUE NONNULLIS CODICIBUS MANUSCRIPTISCOLLATAS,
PERQI1AM DILIGENTER CASTIGATA;
DISSERTATIONIBUS,COHS1ENTARIISLECTIONIBUSQPE VARIANTIBUS CONTiNENTER ILLUSTRATA;
OMNIBUS OPERlBliSPOSTAMPL1SSIMAS EDITIONES QU.ETRIBUSNOVISS151IS SiECULIS DEBENTUR ABSOLUTAS
DETECT1S, ACCTA;
I.NDIC1BUSPARTICULARIBUSANALYTICIS, SINGULOS SIVETOMOS, SIVEAUCTORES AL1CCJUSMOMENT1
SUBSEQUENT1RUS, UONATA;
CAFITUUS MITRAIPSl'HTEXTUM RITED1SPOS1TIS,NECNON ETTITULIS SINGULARUM PAGINARUMMARGINEU SUPKRIOREM
DISTINGUENTIBUSSUBJECTAMQUE MATERIAM SIGNIFICANTIBUS, A6ÛRNATA;
OPERIBUSCUUDCBUS TUMAPOCRYPIIIS, ALIQUA VEROAUCTOR1TATE INORD1NEADTRAD1T10NEM
ECCLESIASTICAM POLLEN11BBS, AMPLIFICATA;
DUOBUS INDICIBUSGENERAL1BUS LOCUPLETATA : ALTERO SC1L1CET KERUM, QUOCONSULTO, QUIDQUl»
ONUSQUISQUE PATRl'MIN Ql'ODLUJETT1IF.MA SCRIPSERITUNOINTUITU CON5PIC1ATUR; ALTERO
SCRIPTUR^E SACREE, EX*Q&r-LECTORI COMPERIRE SIT OBVIUM QUINAJIPATRES
FT IN QUIBUSOPERUH SUORUM LOC1SSINGULOS SINGULORUU LIBROKUH
SCRIPTUR^E TEXTUS COMMENTATI SINT.
EDITIOACCURATISSIMA, CJÎTERISQUEOMNIBUS FACILEANTEPONENDA, SI PERPENDAMUR : CHARACTERUM N1TIDITAS,
CHARTEQUAL1TAS, 1NTEGR1TAS TEXTUS,PERFECTIO CORREGTIONIS, OPERL'M RECUSORUM TUM VARIETAS
TUMNUJIERUS, FORMA VOLUMIKUMPERQUAH COSIMODA SIBIOUEINTOTOOPERIS DECURSU CONSTANTJLB_^
PRETIIEXIGU1TAS,
SIMILIS, PRDISERTIMQUE ISTACOLLECTIO, UNA,METU0D1CA ETCHRONOLOGIFFLFT^/N.
SEXCENTORUJI FRAGMENTORUM OPUSCULORUMQUE IIACTENUS HIC 1LLIGSPARSORUMA RÎ^^\
PR1MUM AUTEM IN NOSTRA ISIILLIOTHECA, EX OPERIBUS AN OMNESJETATES|, / * R& \^\
LOCOS,LINGUAS FORMASQUE TERTINENTIBUS, C0ADUNATC3UM. / -TZLY^#»\
SERIES SECUNDA,
IN t>UAPRODEUNTPATRES, DOCTORESSCRIPTORESQUE ECCLESIiELATINAU
A GRËUORIO.MAGNO AD I
INNOCENTIUM II.
\zj\
ACCURANTE J.-P. MIGNE, O
BIBLIOTB-ECS CLERI UNIVERS*!, \
SIVB \
CURSUUMCOMPLETORUM IN SINGULOSSCIENTI/E ECCLESUSTIC^ RAMOSED1TORE

FATROLOGIABINA ED1TIONETYPIS MANDATAEST, ALIA NEMPE LATINA,ALU GRvECO-LATINA.


VENEUNTMILLEFRANCISDUCENTAVOLUMINAEDITIONISLATINE ; OCTINGENTIS ET
— MERELATINAUNIVERSOSAUCTORESTUM OCCIDENTALES,
MILLETRECENTAGRjECO-LATINiE, TUM
ORIENTALESEQUIDEMAMPLECTITUR ; HI AUTEM,IN EA, SOLAVERSIONELATINADONANTUR,

PATROLOGLE TOMUS CXVIL

HAYMONIS TOMUS SECUNDUS.

EXCUDEBATUR ET VENIT APUD J.-P. MIGNE EDITOREM,


IN VIADICTAD'AMBOISE, PROPE PORTAMLUTETkË PARtSïORUMVULGOD'ENFER NOMINATAM,
SEU I>ET1T-M0NTR0UGE.

1853
SPECULUM IX.

HAYMONIS

HALBERSTATENSIS EPISCOPI

OPERA OMNIA

BX VARIIS EDITIONIBUS INEUNTE S^CULO SEXTO DECIMO COLONISE DATIS


AD PRELTJM REVOCATA ET D1LIGENTISSIME EMENDATA.

PRJ-MITTUNTUR

EBBONIS RHEMENSIS, HARTMANNlMONACHI S. GALLI, ERMANRICl AUGIENSIS MONACHI,


ERCHAMBERTIFRISINGENSIS EPISCOPI, NITHARDI S. RICHARII ABBAT1S,
AMULONISEPISCOPI LUGDUNENSIS,

SCRIPT A SUPER SUNT.


QVm

ACCURANTE J.-P. MIGNE,


BIBLIOTHECJE CLERI UNIVERS*!,
SIVE
IN SINGULOSSCIENT1JÏECCLES1ASTIC-E
ÇCRSUUMCOMPLETORUM RAMOSED1TORE.

TOMUS SECUNDUS.

VENEUNT3 VOLUMINA21 FRANCISGALLICIS.

EXCUDEBATUR ET VENIT APUD J.-P. MIGNE EDITOREM,


IN VIADICTAD'AMBOISE, PROPE PORTAMLUTETLE PAR1SI0RUMVULGOD'ENFER N0M1NATAM,
SEU PETIT-MONTROUGE.
1852
ELENCHUS

OPERUM QUJE IN.HOS TOMO CXVII CONTINENTUR.

HAYMO HALBERSTATENSIS EPISCOPDS.

(Operum primoe partis continuatio.)


Enarralio in duodecim prophetas minores. Col. 9
in Cantica canticorum. 295
— in D. Pauli Epistolas. 361
— in Apocalypsin. 937

MONITUM.

Noanullorum instar medii sévi auctorum, noster Haymo, cilans Scripluras, versus leviter immuta las,
Imo aliquolies obtruncatos in médium fréquenter adducit. Res ila evenit, sivc, memoriler et Bibliis procul
aboculis, ssepiusscripseril; sive ex Hebraeovcl Graco textu libros sacros interpretalus fuerit; sive tan-
dem versus suos hauserit ex veleri versione nobis incognila. Quidquid sit, de more nostro, scripta Haymonis,
sicut coelerorum, intégra reverenter servavimus, quoliescunque sensus manifeste erroneus non nobis ap-
paruit. Porro Monitum islud plane sufTicietne conlurbetur allentus et intelligcns lector, quando aliquid dis-
criminis in nostra editione cum Vulgata percipiet. Prsecedenti volumini necnon et prasenti sequentique
valeatihoec monitio.

Ex Upis MIGNE,au Petit-Monlrouge.


HAYMONIS

HALBERSTATENSISEPISCOPI

OPERUM PRIM/E PARTIS CONTINUATION

ENARRATIO

IN DUODECIM PROPHETAS MINORESa.

AD GANDIDUM LECTORÉM.
Sunt Inler prophetas postremos, duodccim vulg'o A dam verborum congcries, leclurienti sese prirnum'
minores propheta; appcllati, non tara argumento et offert, ita in eruendo sensu immensus labor et in ei-
vaticinii decûrsu quam eloculionis modulo et senten- rorem proclivis et lubricus, identidem ënarratoi i
iiarutn compage a majoribus différentes. Nain qua: impendet, ut personarum verba suhinde mutaniiir,
majores, concitatiore divini numinis (ut ita dicami) ut historise drdo cohfunditur, ut minje temperantur
cestrd slimulati, longo verboruûa ambitu, variis xni- consolationibus, ut sedationibus mitescunt ira ,• ut
gmalum figuris, et personarum crebris mutationibus medicamenlis verbëra deliniuhtur, ita senlentiarum',
effiiderunt, hoecquoque minores, quibus gratise pla- quae ad propht'lse scopum pertinent, difiicitis est ël
eidior inslinctus admisse crëditur, ànguslioribuspe- plena discriminis consarcinalio. Qu'are factum est,
riodis et per breviorës obsturitatum anfraetus'cOm- ut pauci in enarrandis prophçtis oleum et opéra
plexi sunt. Porro propheliam non humana mens impenderint, nonnulli etiam KVLT:TOI; yjpa-i (quod
suapte natura per humanam sapienliam depromit, dicitur) in illorum explanalionem pervolarinl. Apud
sed Spiritus sanctus (ut Sedulius ait) per gratiam Groecos Apollinaiium Laodicenum commentariolcs
loquenlis dictât. Est enim (si Suidam audiamus) pro- in prophetas reliquisse testaturB. Hieronymus, ve-
phetis peculiare , TOTITII ylSirron Ttapix'-t»ùîroùp^oV rum ejuscemodi, utsensus magis tangant quod ex-
ni TOÛnïsOjXKTOf x&pni..Quo fit ut prophetas enar- plicent. Cuderunt quoque libros in prophetas Origë-
ràre nemo possit, nisi divino quodam aillatu exclie- nes et Didymus, sed talés ut B. Hîèronymi palalo
tur : perinde ac nemo propbetiam eloquitur, nisi non salisfaciant. Post Hieronymum. apud Latinos
Spiritus sancti inflammationecalescat. Apud Plalo- plerique hanc provinciam susceperunl, caeterum non'
nem Socrates dissent èvBovauuTuû agitari non solum B sequaii,neque éruditions et judicio, ncque auspicio
poêlas,.ut egregia carmina conliciant, sed eliam poe- et eventu. Inlër hos est Hafmô episcopus Halbersta-
tarum interprètes, ut recônditos seiisus aperiant, tensis; quem si quis cum aiiis conférai, admirabitur
liguratas Iocutiones commonstreiit, ordinem h'isto- viri sanctitatem , commendabit diligenliam, suscir
riarum digérant, et natura; miracula, vitse cullum, piet eruditionem, deosculabitur pictalem, olfaciet
morumqueornaroenta, fabularum (enociniis et inte- spiritum propheticum, quo imbulos esse oportet pro-
gumentis adumbrata, diligenler ac sedulo exponant. phetarum f'«-^aSo-jçet enarratores. Quod ad histo'rise
Oui ergo fieri potes't, ut interpres sine Dei praecipuô veritatem.pertinet, sagaciter vestigavit ; quod ad
aillatu sit ëxplicalurus divinum oraculum, quod citra allegoriam , finnissimis Scripluraî. teslimoniis com-
pnesentis numinis impulsum propheta effari non po- munivil; quod ad ordinem pérlurbaluin,' clarissimà
luil'/Isaias testalur visiones esse verba ïibri signati : série illuslravil ; quod ad rcrum geslarum involucra,
queni si quisdederit scienti Hueras', dîxérilque : Lege, miro quodam artilîcio evolvit ; quod postremo ad
respondebit : Nonpossum. Signants est enim sin de- verborum tricas et .senlentiaruni nodos, docte sirnul
derit nescienli litleras, et dixerit : Lege, responde- et féliciter enodavit. Seerevit comminationes a con-
bit : Nescio litleras. Joannes se vidisse librum ait solationib'ns, cohsol'alioiVesdispescuit a revocation?-
scrîptuiii, intus et forissignatumsigillis septemquem biis,1disêriininavit ea quse duabus tribubus (hoe est,
nemo aperh-e, cujus signacula nemo solvere potirit. populo Judaico) impendebant, ab illis. quap deceni
Oséevoluminrssui obscuritatem agnoseens, seripsit : tribus,sive plebs lsraelitica.exspec'tabanf. Intërs'tiiixi't
Quis sapiens et inlelliget ista, intelligent et cogno- luculënter qua; ad corpus Christi vêru'm reTefûntûi*,
scet ea?Cuï succiuit Jferemiàs, dice'ns : Quis est vir incarnaiionem scilicet, nativiiatem, fugam in ^Egy-
sapiens qui ihielligat hoc , et ad quem verbum orrs ^ ptum,pra;dicatioiiem,passionem, ascerisionem, etc.,
Domini liât, ut annumiet istud? Quod si prophétise ab iis quse de corpore Christi mystico proedicta sunt,'
librum signatum nemo solvit, nisi leo de tribu Juda, de Ecclesia, de vocaiione gentium, de insultu ha;rcf-
radix David , si prophetia Scriplurai propria iiiler- ticonim, de extremi judicii severitate, de beatorum:
pretatioiié (uiB. Pétri verbum est) non fit, si vohin- pramio,, de damnalorum .oelerno supplicio. Quem-
tate humana nunquam allala est prophetia, sed Spi- quem igilur non pudebit pigebitve isthme ex minori-
ritu sanclo inspirati krcuti sunt sancti Dei hommes, bus prophetis perdiscere, is hune librum' pârvo nu-
quis non videt quemadmodum imprimis arduum, sic mismate coèmat : et sordida pecuniola atWupetur (irt
quoque periculosum esse , in prophetas eluéubrare itle ait) trwfixsxTïif*aTIMK!)T«TOV. Valc.
commeniarîa? Nempe in quibus, ut inconcinna quse-
a Recudimus juxta edition'em Co'oniensem anni torpio, cive et bMilïOpoïaCoïoniensi, pridie Nouas'
1529. Ad calcem lïbrî legitur : i Colonise, apiidEu- Anguslas anni 1529, AdolpboRincho, Arnoldo Se-
diarium Ceivicornum, procurante M. Godefrido Hit- genio coss. » ...-.,.
PATHOL.CXVII.
il IIAYM0N1SHALBERSTAT. El'ISC. OPP. PARS I. — COMMENT.BIBL. 12

IN OSEE PROPHETAM.

CAPUT PRIMUM. A liquerunl fontom aquoe viva;, el foderunt sibi cister-


i Verbum Domini, quod factum est ad Osée, fîliùm ïias, cislernas dissipalas , qusecontinere non valent
Beeri in diebus Ozise, Joathan, Achaz, Ezechiae, re- aquas. > Hoc enim inter puteum et cisternas distat,
gum Juda, et in diebus Jéroboam filii Joas régis quod puteus perpétuas aquas habeat et de vivo fonte
Israël. » Verbum Domiui illud debemus intelligere> manantes ; cisterna vero externas et adventitias
de quo Joannes in exordio Evangelii sui dicit : i In aquas possideat atque lemporaneas. De hoc fonte
iprincipio erat Verbum. » Hoc Verbum non dicit fa* Propheta dicit : Silivit anima mea ad Deum fontem
-clum in sua natura, sed genitum a Deo Pâtre ante vivum. « In diebus Oz., Joa., Acb., Eze., regum
omnia ssecula. Quod ergo hic dicilur, t Factum est Juda. i Ozias ipse est qui alibi vocatur Azarias,
verbum Domini ad Osée, » ita inlelligendum est, Fa- qui regnavil in Hierusalem super duas tribus, qu;e
ctum est verbum Domini, id est ui sermo Dei Patris appellantur Juda, annis quinquaginta et duobus.
ficret, hoc est loqueretur, ad Osée. Loquendo aulem Gui successif in regnum Joatban , qui regna-
verbum Domini ad Osée, fecit illum deum et salva- vil annis sexcTecim.Post quem filius ejus Achai,
torem populi sui. Interpretalur enim Osée satvator, qui et ipse sexdecim annis regnavit, cujus undeciir.o
ut pote qui doclrina et exemplo sanclitalis, populum anno decem tribus duclse sunt in captivitatem in
ad quem miltebatur, salvum facere curabat. Quod B montes Medorum et Persarum a Salmanasar re-
autem idem Osée caeterique propheta? dii sunt nun- ge Chaldoeorum. Post Achaz regnavit filius ej;:s
cupali, ad quos hoc verbum factum est, Dominus in Ezechias annis viginti novem. Ex quo perspi
Evangelio manifestât : Si illos (inquit Dominus) cimm est (ut supra diximus) Osée el ante ca-
dicitis deos, ad quos sermo Dei factus est, etc. ptivilatem et post captivitatem prophetasse et ip-
Sicut ergo Deus loquendo hominibus facit illos sam ingruenlem captivitatem. In diebus Hier. fi.
deos, sic ipse Salvator facit ut et ipsi sint salvato- Joas. Hieroboam istum non debemus autumare
res. Dicunlur autem sancti dii et salvalores per priinum regem decem tribuum, qui filius fuisse Na-
gratiam, cum sit unus Salvator et Deus per natu- bat perbibetur, quia isle (sicut hic commemoralur)
ram. Ubinolandumqtiod hicnon dicilur : Factum est lilius fuit Joas, pronepos Jehu, qui interfecta Jezabel
verbum Domini in Osée, ue scilicet s'il sensus, quasi impiissima regina, el duobus regibus impiissimis,
per illum fiât sermo ad alium, sed » ad Osée, » Joram , scilicet filioAchab rege Samarioe, cum sep-
ut oslendatur ad illum proprie sermo conlerri, ad luaginla ejus fratribus, et Ocbozia rege Juda, pro-
quem dirigitur. Aliud est enim (ut B. Hieronymus niissum est quod regnarent filii ejus usque ad quar-
exponit) loqut Dominum in Osée, aliud ad Osée. lam generalionem. Qui tamen, quoniam reversi sunt
In Osée quippe non ipse loquilur Osée, sed per Osée C ad peccata regum filiorum Israël, cilo amiserunt
ad alios sermo dirigitur, sicut Propheia dicit in regnum.
psalmo : < Audiam quid loqualur in me Dominus « Principium loquendi Domino in Osée. > Hoec
Deus, quoniam loquetur pacem in plèbe sua. i Ubi verba dupliciler intelligi possunt, vel quia ist: pri-
oslenditur, quia per illum qui hoc loquebatur, aliis inum captivitas decem tribuum nunliala est, ante
Deus loqueretur. Ad Osée vero loquens, oslendit Isaiam videlicet, cseterosquequi tune temporales ei
proprie ad illum pertinere prophetam ea qua? se- in propliclando fuerant; vel quia hoc verbum pri-
quuntùr, cum dicilur ci : « Vade, sume libi uxo- inum ei a Domino dictum est quod sequilur, de con-
rem, » eic. Prophelavit autem iisdem temporibus junctione mulieris meretricis. Unde slalim infertur:
quibus Isaias, Amos, Michacas,Joël, Abdias et Jo- « El dixit Dominus ad Osée : Vade , sumetibi uxo-
uas : quod ex nominibus regum manifeste probaUir, rem fornicationis, et fac lilios fornicationuin, quia
qui in tilulis eorumdem ponuntur prophetarum. fornicans rornicabilur terra a Domino, i Licel qui-
Unde intelligimus eum et ante captivitatem et post dam h;ecjuxta litieram acta contondant, excusantes
captivitatem prophetasse. Pradixit quippe captivi- prophetam a culpa fornicationis, ulpole qui Dei pra>-
tatem decem tribuum, quam visam poslea deflevit. n ceplis in hoc obedierit, nec allendentes quod Deus
c Filium Beeri. » Tradunl Hcbrsei, quod ubicunque niliil iujuslum, nihil turpe unqoam praecepit. Me-
neraina patrum vel avorum prophetarum ponuntur, liori tamen intelleclu juxta mysticos sensus acci-
ipsi quoque patres vel avi prophelse fuerint. Unde piendum est, sicut illud quod Ezechieli dictum est :
constat Beeri prophetam fuisse, cujus filius Osée < Dormies super latustuumsinistrumtrecentis nona-
fuisse referlur. Osée interpretalur ( ut diximus ) ginta diebus, et non te couvertes in laïus aliud , et
salvator, ideoque DominumChristum significat, qui ilerum dormies super la tus aliud dextrum quadra-
est vere Salvator niundi. Unde et Jésus dicilur, ad ginia diebus. >Illud quoque quod Jeremiae incaroeiff
quem périment ea qua? sequunlur. Unde Osée filius clauso prsecipitur, ut in vicinas génies populo Isiae-
Beeri dicilur, qui piiteus meus interpretalur. Ipse Htico inimicas pergatadEuphratem.et ibi ahscnndat
quoque Deus Pater per Prophetam dicit : c Me dere- lumbare quod possiderct, qui nec inter suos positu»
13 ENARRATIO IN OSEE PROPHETAM. 14
ad vendilionem sui agri exire potuil, sed eo pergens j\. rael fusus visitari dicitur, Judaeos significat, a qui-
quasi proditor et delator suorum civium, ab ipsis bus sanguis Christi fusus est, quem nomine Jezraeiis
captus et ligalus atque in carcerem collocatus est, pnelibavimus designari, cujus sanguis super eos visi-
maximeque cum jam ab hostibus Hierusalem ob- tatus est, quando a Romanis occisi et in orrinCSter-
sessa et undique vallata érat. Quantum aiilem ad ras abducti, usque hodié a propria terra exulëS
litteram pertinet, uxor fornicalionum est ; quaë existimt. « Et qùiescerè faciam rè'ghum dOmus
multorum patet libidini adultéra, qua; super virum Israël, et in îlia die conleram arcùm Israël iii valle
suum inducit alienum. Filii vero fornicalionum Jezrael. » Supra diximus Jezrael ciiitatem Puisse
sunt, qui de tali conjugio nascunlur. melropolhn decem tribuum , juxta quam est vallis
i Et abiit, et accepit Gomer filiam Debelaim, et nimiai vastitatis, qua? plus (|uam decem millium di-
concepit et peperit filium. > Quia hrcc omnia, ut stendilur passibus ; in bac commissocerlamine ab
superius dictum est, spirilualiter sunt accipienda, Assyriis coesusesl Israël decem tribuum; quorum
Osée, qui salvator'interpretatur, Dominum Jesum forlitudo hic nosnine arcus exprimitur. Juxta mysti-
Chrislum significat. Qui venions) per Incarnations cos vero sensus, omnes qui de Christo maie senliunt;
mysterium, accepit uxorem fornicalionum, plebcm, sicut ha;relici, qui recedentes a domq David; id est
scilicet Judaicam, qui Deum unum et verum félin- B 1 ab Ecclesia, Israelis nomine in hoc loco inlelliguhlur.
quendo, varia dxmonum porténta venerabatur. Ex In valle Jezrael, id esl in hiimilitate sëminrs Dei;
qua genuit filios fornicalionum, quia omnes oslendit conteruntur, quia t Pater non judical quemquain,'
esse sub peccalo. Unde bene uxor fornicalionum sed omnejudiciiim dédit Filio. »
Gomer dicitur, quod nomen interpretalur perfecla, i El concepit adhuc, et peperit filiam, el dixit ei :
sive consumjta , in malo videlicet opère, quod nulli Voca nomen ejus absquemisericon'.ia, quia non ad-
dubium est ad eamdem plebem perlinere. Ideoque dam ultra misericordiam domui Israël, sed oblivione
eliam congrue filiam Debelaim esse perhibelur, quae obliviscar eorum, et miserebor dbrnûi Juda', èi Èal-
to'upias interpretatur, quse semper suam sluduit vabo eos in Domino Deo suo, et non salvabo èos iri
sequi voluptatem. Quae genuit lilium, hoc est for- arcù et gladio, elin bello et in equisêlin eqailibus. >
tem populum in malum. Si vero hoc altius perscru- Ablala omni fortitudine a Judajis; nequaquam jairt
tari volentes, in bonam parlera voluerimus inter- masculino sexu nuncupantur, sed fëminino, quasi
prelari, filius ex génie Israelitica natus inlelligilur fragiles el imbecilles. Unde et bene filia nuncupa-
DominusJésus ChriSlus; quoniam qui sibi eamdem tur eadem plebs, quia fémineum habuit animum ;
plebem conjunxerat per divinitalem, nasci voluit quando Deum dereliquit; et pro Deo idôla vaha co-
ex ea per humanitatem. Cui sensui congruit imer- C 1ère côepit. Qua?absqué misericOrdiaest et oblivioni
prelalio nominis, quo idem vocari proecipitur filius; tradila, quoniam usque liodie Pcrsarum regibus ser-
nam Jezrael semen Dei interpretatur. Unde se- viunt, ël riunquam est eorum absotuta caplivilas.
quilur : Domusautem Juda cum duobus tribitbus sibi sociatis
« Et dixit Dominus àd eum : Voca nômên ejus misericordiam consecuta est, quando prop'tër èon-
Jezrael, quoniam adhuc modicum et visilabo san- fidentiam quam in Deo habuérunt, missns est angé-
gtiinem Jezrael super domum Jehu. > Jezrael inter- lus; et percussit exercitus Sennacherîb cenlum octo-
pretalur semen Dei. Quantum ad litteram attinel; ginta quoique millia. Et salvabo eos; inquit, in Do-
civilas fuil metropolis in regno decem tribuum in mino Deo suo, id est, in mea et Patris et Spiritus
qua inlerfectum legimus Nabolh, ob cujus sanguincnt sancti proteclione. Taie est ënïm hoc, quale illud :
vindicandum suscilalus est Jehu, qui delevit domum Pluit Dominus a Domino",id est Filius a Deo Pâtre.
Achaz et Jezraeiis. Verum quia ipse Jehu ultor san- Et non sal. eos in a; et g., et b. et in equis, id est;
guinis justi exsiitit, el filii ejus fecerunt malum in non in aliqua spe aut in fortitudine humana, velirt
conspectu Domini, sanguis Achaz super domum mnltitudine ëquitum, sed polius a Domino1 Deo1suo,'
illius fusus est, id est reversus, quando filii ejus qui mit'.ët a'ngelum suum ut interneraitôinnés' mrmi-
ducti sunt in captivitatem et inlerfecti. Et non post co'silloi'ûm. Si autem hoc ad eos refêrtur qui in ad-
multum tcmpus quieverunt pariter, id est cessave- tëntu Domini sunt reperti, réetë ip^siquoque filia, et
ruut et regnum et reges. Mortuo quippe Jéroboam, non filius nominantur, quia moHitiemstisevoluptatis
pronepote Jehu, sub quo propheiare coepil Osée, sub exsequentes, quando et sangûinem seminis'Dei im-
quo filius ejus Zacharias in regnum successit, quem precati sunt, « sanguîs ejus'super nos et super filios
sexto mense regni sui occidit Sellum de afia natus noslros. » Urrdëet absque niisericordia facti, traditi
stirpe. Statimque reges Assyrit Ceperunt Ruben et sunt Romanis, et eorum perpétua' servitule damnati
Gad, el dimidiam tribum Manasse, qui erant trans atqué oblivioni traditi. Dbmusautem Juda, quae'inler-
Jordanem, deinde Nephthalim, ad extremum omnes ptetatur coiifessio, id est, apostoli caeteriqiie vel
reliquas tribus. Fueruut a Zacharia usque ad Osée, credentes vel doctores, qui fi'dëm'nominisCbristrcon-
sub que omnes decem tribus in captivitatem Sunt fessi sunt, salvati sunt non in gladio et arcu; id est
duclae, anni tantura quadraginta novem. Quam ob non in aliquo humana auxilio';sed in DominoDéo suo/
causam hic dicitur : Adhuc mod. et v. san. Je. s. à. Christo videlicet qui eos per gratiam suam elegit.-
Jehu. Spiritualiter Jehu, per quem sanguis in Jez- Sed et nomine filise possumas accipere hsereticos;
15 HAYMOMS HALBERSTAT. EP1SC. OPP. PARS I, - COMMENT.BIBL. 16
qui dogmata Vaniiatis sequentes, et perfectos ac \ eis : Non populus meus vos, • ut supra. Locum ubi
fortes divinaeScripturoe sensus dépravantes, emollire ista dicebantur, debemus intelligere Hierusalem, obi
conantes, traduntur diabolo, cujus aeierna damna- dicitur eis modo : «Non populus meus vos, » dicetur
tione sine ulla misericordia*preniantur, perpeluali- eis, Eilii Dei viventis, tempore DominicaeIncarna-
ter a Deo obliti. Dorous autem Juda, id est Ecclesia tionis. Quod implelum est in apoatolis caeterisque
catholica, quae fideliter sanctse Triuitalrs fidem in- fidelibus. c Quotquot enim, Ut Joannes dicit, credi-
separabili unitale confiletur, sâlvabltur in Domino derunt in Christum, dédit eis polestalem filios Dei
•Deo suo, non in exercllus mullitudine aut virium fieri. > Si autem ad JûdaeOsqui nunc sunt, volueri-
suartim fortitudine. mus ista referre, locus quo dicitur eis : Non po-
« Etablactavit eam quaeerat absque miseficordia. » pulus meus vos, tolus mundus accipitur, quia in
Qui ahlactalur, recedit a maire et parentis lacté omnibus genlibus nurtc Judaei, non Dei, sed diaboli
non vcscilur, sed alimenlis sustentatur alienis. Mos servi comprobantur. Cum autem per praedicalionem
quippe velerum fuit, ut 'in die ablactationis infan- Eliseet Enoch credidefint, ab omnibus genlibus filii
lum, id est a lacté separaiionls, facerent convivium Dei voeabunlur.
unirersis vicinis et amicis suis. Unde et mater Sa- i Et congregabunlur filii Juda et filii Israël pariter,
muelis, ascendente viro suo ad lemplum Domini, se " etponenl sibicaput unum. » PerJndam significantur
non ituram dixit donec ablactarelur infans, hoc esl, duae tribus illae conjuncise, tribus scilicet Benjamin,
doneç -ad eam venîret selalem qua enm a lacté mo- et tribus sacerdolalis, id est Levîlica ; propter tiï-
vere possel. Lac iir sacra Scriptura pro simplici in- bum enim Juda, ex qua reges quieisdem tribubus prae-
tellectu ponitur. Et Judaei quodammodo lacté alèban- fuere, ùuxerunt originem, ipsaeduaetribus etiam no-
tur, quandiu intra suam manebant legem, caeleras- mine Judoe censebantur. A majori autem parte decem
que legentes Scripturas. Postquam autem ducti sunt tribus nomen pristinilm Israelis retinenl.quïaet ante
in captivitatem, coeperunt pasci cibis gentilium el ffivisiôiiem decem tribuum et duarum, genefaliler
idolothyta comedere. Unde ad hanc raiserianï per- omnés hoc nomine vôcabantur. Qui ergodivisi erant,
venerunt, nt ipsum parum scientise quod habere vi- promillitur eis quod congfegandi sint in unum a
debantur, amilterent, ut neque etiam ipsam legis Domino. Siqûidem Dominicaeincârnationis tempore
superfiriem intelligant. i Et concepit et peperit fi- et rêsurfeclîonis, tàm ëx decem qùam ex diiabus
tium, el dixit : Voca nomen ejus, Non populus meus; tribubus , qui reversi fuerant de caplivitale, mora •
quia vos non populus meus, et ego non ero vester bantur jn Judaea, ex quibus plurimi crediderunl in
Deus, Et erit numerus filiorum Israël quasi arena , Christum, de quibus hic dicitur : t Congregabunlur
tnaris, qua; sine mensura est, et non numerabilur. ' ' filii Juda et filii Israël simul, i hoc est ex duabus et
Et erit in loco ubi dicetur eis; Non populus meus dëéem tribubus credentes , convénienl iri unum
vos; dicetur eis, Filii Deiviventis. » Haecverba et ad Christiovile. «Et pdnent sibi caput ununl,» Dominum
eos possunt referri, qui lune temporis a regibus As- videlicet Jesum Christum, de quo Ezechiel dicit : Et
syriorum-comprehensi et in captivitatem sunt ducti, princeps unus in medio eorum, David sefvns meus.
et ad eos qui post advenlum Domini a Romanis sunt Vel per Israël possûnius intelligere gëntiles, per Ju-
per omnes gentes dispersi. llli quippe Deum per ido- dam Judoeoscredentes : sive per Israël baerelicos,
lorum culturam abjecerunt, isti autem per Filii Dei per Judam catholicos vir'Os. Qui omnes ad unitatem
ubnegationem et traditionem, quoniam non babentes fidei Christianae conversi, ponent sibimet caput
filium, non possunt babere palrem. Quam ob rem unum Jesum Christum. « Et ascéndent de terra, »
el Deus illos abjeçit, ne sint ejus populus, sed servi id est, de terrenis sensibus et hnmilitate litterae oc-
«ûlciantur diaboli, dicaturque eis : Quia vos non po- cidentis; et elèvalrantur ad spiritualem et vitalem iu-
pulus meus, et ego non ero vester Deus, sed indi- telligentiam, » quia tnagiius dies Jezrael. » Diem hic
gnos vos judicabo possessione mea et prasentia, pro univers» tempore a Domini nativitate usque ad
abjiciamque vos in perpetuum. Quod et de persOna rvlinem- s:Cculi positam noverimus, dé qua cantamus
haereticorum. potest accipi, qui Deum abjicienles in psalmis: « Haecest dies quam fecit Dominus.» Ma-
perversa de illo sentiendo, penitus ah eo repellun- gnus est hic dies, id est magnum est tëmpus, in quo
tur, ne cum eleclis dicere possint ; « Dominus pars credenlibus remissio peccatorum tribuituf, et jauua
haeredilalis meae*.» Et erit numerus filiorum Israël regni côelestis aperitur.-
ut supra. Licet ipsi Judoei vel tune pressi fuerint,
vel. nunc durissima premantur caplivitale, lamen CAPÛT H.
uomiuibusinnumerabilcssunt, de quibus Isaias dicit: ( Dicite frairibus vestris populus meus, et sorori
< Si fueril numéros filiorum Israël quasi arena ma- veslrae, misericordiam consecutae. » Si hoc adJudaeos
ris, reliquiae salvae fient. > Quod et in adventu Do- voluerimus sohimmodo reférrè, hortatur homines
mini implelum, el in fine saeculiveraciler implendum Judaeaene desperenl décem tribuum salulem , sed
.potest intelligi, quia postquam populus Israël fueril eam quotidie et sermone el voto et lilteris ad poeni-
dispersus in loto orbe, et oiiinem supputalionem vi- lenliam provocent, quia fratres eorum appellanlur et
cerit populi mulliluilo, lune habebil licentiam Israël, soror. Fralres, ex eo q*ioddicitur: <Populus meus ; »
qui bodie captivus est. i Ei.cril in loeo ubi dicelur sororjex eo quod appellaisn-1 misericordiam couse-
17 ENAKRAÏ10 IN OSEE PROPHETAM: *S
cuta. i Si hoc voliierimus referre ad génies, dicilur A; staluam eaiu (inquit) secundum diem nativitatis suu «
sicut olim in jEgyplo
eis, ut dicani in infidelitate caeleris manentibus : ul scilicet his careat omnibus,
« eam quasi solitudinem , et sta
Populus meus erunt, si in me credere voluerint, et manens. Et ponam
terram inviam. » Domus in solitu-
rejecta vetuslate, ad novitalena vitae iransire volue- luam eam velut
rint. Vel vos qui in me credilis, et fidem quam ha- dinem redigitur, quando dominum proprium amittit.
betis perfecte operibus decoralis, dicile reliquis cre- Et haec plebs in solitudinem redacta est, quando
dentibus: quia meus erunt populus, si in me credere Deus omnipotens propter peccata ejus recessit ab ea.
voluerint. et in fide qua vocati sunt permanserint, Unde Propheta dicit : Reliqui domum meam, dimisi
et eam,operibus ornare studuerint. Dicile etiam so- haeredilatem meam, etc. El in Evangelio ipse eis per
rori. vestrae, id est eidem plebi in Christum. cre- semelipsum minatur quod relicturus eos sit, di-
denti, quia misericordiam. consecuta est in me cens ; « Ecce relhiquelur vobis domus vestra deser
credens. ta. i Facta est quoque velut terra invia, quoniam
« Judicate matrem vestram, judicate, quia non perdito recto itinere fidei, perdidit Patrem Deum,
uxor mea, et ego non vir ejus. » Hoc apostolis cceter perdidit et Filium ejus qui dicit : i Ego sum via. »
lisque credentibus dicilur, ut judicent, id est re- < Et interficram eam siti, > id est inopia omnium
darguant matrem suam Syuagogam, quae de mere^ B bonorum, vel ea siti de qua propheta Joël dicit :
trice uxor effecta, pristinos non relinquit mores. Sed Mittam in eos famem et silim, non famem panis vel
rursum suam redarguant matrem, quia fornicala est sitimaquae, sed famem audiendi verbum Dei. Sive
cum. suis .amatoribus iterum. Et considsranda par aquam quae eis ablata est, possumus gratiam intelli-
tientia et clementia hujus viri, iterum adhorlantis gere Spiritus sancti de qua ipse in Evangelio loqui-
filios.suos ut suam redarguant matrem, quia ipsis tur, invitans omnes ad se, ut aquam accipiant ab illo
credcnlibus, illa in infidelitate permansit. Hoc im- banc : Qui sitit, inquiens, veniat ad me etbibat,
pletum est, tune, quando Petrus Judaeis lacrymanti- et flumina de ventre ejus fluent aquae vivae.Hxc au-
Lus dicebal : i Poenitentiamagite, et baptizelur unus- tem omuia et Judaeis aplantur Christum negantibus,
quisque vestrum, i etc. Ostendile ei, inquit, quia el baerelicis rectam fidem relinquenlibus, et varia
ipsa non uxor mea, et ego non vir ejus. Quoniam dogmala errorum corde, verbo et opère sequentibus,
enim ipsa me repulit, et ego abjiciam eam ne sim qui nisi poenilenliam egerint, eispoliati omnibus vù--
vir ejus. Vir quippe Ecclesiae Christus est, de quo tulibus quas in Ecclcsia perceperunt, redigentur
haeretici dicunt eidem Ecclesiae.: Non esl vir in juxta diem nativitatis suoe,et effecti solitudo et terra
doino sua. « Auferat fornicationes suas a facie sua, invia, palienlur silim vel aridilalem sacrae Scripturae,
et adulteria sua de medio uberum suorum. i For- C ut etiam quod falso habere videbantur, in nihilum
nicatio vel adulterium in sacro eloquio dupliciler redigatur.
accipilur, et pro immunditia carnis, et pro idolola- i Et filiorum iliius non miserebor, quoniam filii
tria, de qua scriptum est : Perdes omnes qui forni-r fornicalionum sunt, quia fornicala est mater eorum. •
cantur abs te. Fornicatur quippe vel adulterium per- Quando egressi sunt Judaei de ^Egypto, iratus Domi-
pétrât mulier, quae multorum palet libidini, vel-su- nus patribus eorum, interfecit eos m deserlo. Filio-
per virum suum inducit alienum. Etquia vir animas rum autem ipsorum misertus, etadvitameos réserva
Deus est, populus Israeliticus plurimis fornicationi- vit, et terram quam patribus eorum promiserat, de^
bus se subslraverat, quia reliclo omnipotente Deo, dit. Sed modo minatur non ita se facturum, dicens :
multorum portenta dsemonum venerabatur. Idcirco Filiorum iliius non miserebor, sed in caplivitatem
nunc dicitur : « Ut auferat fornicationes suas a facie simul cum patribus pergent, ibique. morientur, et
sua, i id est, culturam deorum removeai ab amore et terram nativitatis .suaenon videbunt ultra , quia filii
praesentia sua, quia multorum patebat libidini, deos fornicalionum sunt, hoc est in cullura idolorum sunt
omnium genlium colens. Auferal adulteria etiam sua nati. Qualem quippe fidem tenebant patres, taletn
de medio uberum suorum, hoc esl de corde, quo docebant filios. Unde et subdilnr : i Quia fornicata
inalum opus primura concipitur. Cor quippe inter est mater eorum. » Sicut enim viperam
vipera parit,
ubera est, de quo (ut Dominus manifestât) exeunt sic ealem plebs taies filios generavit qualis ipsa erat:
cogitationes malae. Et illi prius malum in corde co- t Confusa est, »id est obslupuit, et in admirationem
gitabant, et sic demum cogitationes in opus pravum versa , « quaeconcepit eos • el filios diaboli effecit:
prodire faciebant. Quapropter hortatur eam sermo < Quia dixit ; Vadam post amalores meos, qui dam
divinus, ut haecomnia a se removeat, ne propterper- panem milii et aquas meas, lanam meam et -Unum
pelrala scelera perdat buna divinitus sibi collata. meum, oleurn meum el potum meum. • Hocdixerunt
« Ne forte, > inquit, « exspoliem eam nudam, et Judaei, dum colerent dtVersarum genlium deos. <Va-
staluam eam secundum diem nativitatis suae. » Vestis dam (inquit) post amatores meos, i id est,fide-et di»
qua tegebatur eadem plebs, ùilelligLtur Dei auxilium, lectione sequar deos, vel imilabor génies, quarum
doctrina legis et prophetarum, el tulela angelorum. deos adoro, qui mihi dant panem et.aquam, etc.
Quaeomuia minatur Deus omnipotens se ei tôlière, Omnia enim bona, quae idem populus coelilus a Deo
nisi poenitentiam agat a perpetratis sceleribus, ul perceperat, a daemonibusse habere putabat, illisqu;
fiât nuda plenaque ignominia, veluli ohm fuit. Et lotum ascriliebat. Quod etiam loium spiritualiter a<i
19 HAYM0N1SHALBERSTAT. EPISC. OPP. PARS I. — COMMENT.BIBL. 20
«ospotest referri, qui negaverunt Filium.Dei>eligen-,JVhpnores appefunl mundi, sed ne ad has possint per-
tes sibi Barabbam sedjtipnis auclprem, et crucifigén- venire, diversjs adeo anguntur
Iribulationibus, ul
ies Dei Filium, omnium bonorum largitorem. Qua- velinl nolint saeculum
relinquant : et postpositis
proptpr confusi sunt, et non solum se, sed etiam curis temporalibus, quas adipisci nequaquam ad libi-
posteras suos pessima imprecatione multali sunt, tum suum valent, in monasterium
dicentes : « Sanguis ejus super nos et super filios prius contrislabantur quod non omnia confugiunt. Et qui
nostroà. » Possunt haecjuxta litteram in exposilione hâbebant, gaudent cpntenti esse cibo ei quae vellent
sua etiam super haereticis intelligi, qui cpnfundun- secundum veslimento,
Apostolum, el Deo in paupertate servire,
tur ; sed etiain filii eorum mala docliina generali, qui ante mundo et concupiscentiis ejus serviebant.
pariter cijrç]eis erubescunt. Qui quare confundanlur, « Et haec nescivit, quia dedi éi frumenium et vi-
uianifegjialur cum subjungilur, quia dixit: < Vadam num et oleum et argentum, et mulliplicavi ei aurum,
post amatores meos, > id est sequar varia dogniala quae fecerunl Baal. > Dictum est superius quod popu-
liaereticorutn, quorum panis est luclus perpetuns. lus lsraelilicus omnia bona temporalia quae a Deo
Aqua autem doctrina perversa et siulla, qua eliam perccperal idolis depiUavit, nesciens quod Deus
baplizalos interficmnt. Cu| aquae illa contraria est, omnipotens omnibus his abundare eum feçerit Unde
de qua scriptum est ; Aqua profunda ex pre viri. B J et relicto Deo, ex auro et argento quod ad ornatunt
Per lanam autem et linum, sirnulala eorum san- decoris acceperant, fecerunl sibi Baal idclum Sido-
clitas et mundifia exprimitur. Quos Dominus ca- niorum, quod Ezechiel propheta plenius in suo vo-
veudos admonens, dicit : « Quia venienl ad vos in lumine describit. Si autem spiritualité!' haec verLa
vestinienlis oyium, intrinsecûs autem sunt lupi ra- voluerimqs intelligere, per frumentum legem debe-
paces. J Per olcum vero adulatio eorum accipilur. KIUSaccipere, qua paseï debuerant ; per vinum, spi-
De quo Propheta dicit: Oleum autem peçcaloris non rilualem laeliîiam, quam non in temporalibus bonis,
jmpjnguet caput meum. Potus eliam illorum Scri- sed in Deo habere debuerant ; per oleu,m autem,
ptura sacra inlelligilur, quam illi maie inlelligendp sensus illiminalionem ; per argentum, niiorem elo-
iurbidam reddunt. quenliae, de qua scriptum es.t: • Argentum igné exa-
« Propler hpc ecce ego sepram viara tuam spinis, minatum, eloquia Domini eloquia casla ; J per au-
cl sepjam eam maceria, et semitas suas non inve- rum vero, praceplum dilectiouis Dei et proximi, iw
niel. » Per spinas vero, puncliones dolorum et du- quibus omnibus cum Deum glorificare debueril, dae-
rilia adversiialis exprimitur. Per murum autem ipones venerari maluerit quam Deum
pbslaeulum, ne quod quaerebat, invenire posset. Se- « Idcirco, » inquit Dominus, • converlar • a mea
piam (inquit) viam tuam spinis, id est, tuas aclipnes ''" scilicet clemenlia aderudelitatem, « et sumam fru-
durissimis implicabo laboribus, sepiarn etiam mace- mentum meum in tempore suo, et vinum meum in
ria, ut eliam ad- hoc quod vis nequeas peryenire. tempore suo. » Tempus harum frugum est, quando
Porrp, quqd çequitur, « et semitas suas non inve- ad maluritatem perduçloe colliguntur, et in cellariis
niet, » idem est sensus. Sed more variatur prophe- per tolum annum victum ministraturDs reconduntur.
licp sermo, ut de alia ad aliam repente transeat per- Sî autem tune temporis, instante videlicet maturi-
fonam. late, hominibus qui ea colligere debuerant, aufe-
i El sequetur amatores suos, > Assyrios vel Chal- runlur, gravissimo affliguntur moerore. Minalur au-
flaeos,quaerens ab eis auxilium pressa tribulaiione tem hoc se ablaturum a Judseis, ut per lotum an-
grayissima. « Et non apprehendet eos, » ad hoc ut num patjantur mopiam famis. Saepe enim Deus
auxilium sibi praebeat, quin eliam çomprehendetur propler peccata hominum, tempore messis et vin-
ab iliis, et captiva ducetur. « Et quaereleos, et non deniiae immittit tempestatem, et paratos ad colli-
jnveniel » sibi propilios. « Et dicet : Vadam et re- gendum fructus auferl. J Et liberabo lanam meam,
verlar ad yirum meum priorem. » Id est, redeam ad et linum meum, quae operiebant ignommiam ejus. »
peum omnipotenlem, qui me olim per dalam legem .n Falsp in quibusdam codicibus babeliir, librabo, unde
despondit, i Quia bene milii erat tune, » quandiu liberabo est legendum. Quasi enim soi) sua servitule
praeçeptis ejus obedivi. « Magisque nunc > quando hâbebant linum et lanam, cum ipsi essenl servi
propler idolpruni culturam variis affligor tribulatio- diaboli, idcirco dicit Deus : Liberabo linum meum
nibus, Ipsa siquidem plebs Israelilica soepeprosperis et lanam meam, ne ab iniquis possideantur domi-
ekla recedebat a Deo, idola colendo. Ilerum autem nis. Porro ignominia quam haec operiebant, idola
aiflicta calamilatibus, revertebalur ad Deum, qui eorum inlelliguntur, quorum aliprïa vario vesiimen-
Stiscilans eis Salvalorem, liberavit eos. Quaeverba et torum decorabant ornamento. Spiritualiter vesli-
generaliter et specialiler nobis congruunt, qui pros- menta ista s;gnificant Dei auxilium et angelorum
poritatibus eIali,non nunquam Dei praeceplis contra- ciislodiam, quae omnia auferl ab eis Deus, ut qui ex
imus. Iterum autem afQiciionibus attriti.ad nosmel- îiis non senserant dalorem, relicli in sua iniquitale
ijpsosreverlimur, et peçcasse nos recognoscimus, et tradanlur diabolo aeternaliter çruçiandi.
ad iliius confugimus misericordiam sub cujus pro- i El lune revelabo stultitiam ejus in oculis ama-
toctioBe nobis bene fuisse recôlimus. Sic plerumque torum iliius.» Stultiliam appellat idola, quae m tem-
|olet accidere his, qui in saticulo posili, divitias et ple posuerant : amatores autem Chaldaeos vel Assy-
ENARRATIO IN OSEE PIIOPHETAM. V&
~,
rios et Muniras appelle, cum quibus longo tempore ki Ecclesiaegrediunlur a Deo dereficli, eorum slultiii;v
Ulorum exslite-
pacera babuerant, in quorum oculis.stullilia Judaeo- revelatur his qui prius amalores
rum revelala est-,quai,do capia Hierusalem templo- ranl, et traditi besliae, id est diabolo,, ejus morsibus
que subverso, videutes jam dicti hostes imagines lacerati, perpeiua morte puniuntur.
Chérubin et idolum Baal, coeperunt dicere : Ecce Is- « Et visitabo super eam dies Baalim, quibus ac-
raélite, sicut omnes gentes, idola veneranlur, quam cendebat incensum, et ôrnabalur in aure sua et
ob rem merito snae iniquitatis nostrae subjiciunlur inoniU suo, et ibat post amalores suos, et mei
poteslati. t Et vir non eruet eam de manu mea. » obliviscebatur, dicil Dominus. » Servat adhuc per-
Hoc est, nullius vi aut fortitudine polerit liberari sonam mulieris meretricis, quae ornatur auro et
de manu mea, sed justo judicio Iradam eam hosti- gemmis ut placeat amaloribus suis, et quidquid pul-
bus, et in captivitatem duci faciam. chriludinis non habet per naturam, arte conquirit.
« Et cessare faciam omne gaudium ejus. i Hoc et Visitabo, inquit, super dies Baalim, id est, pro diebus
in illis implelum est, qui -:' Assyriis et Ghaldaeis quibus Baal coîuit, adducam super eam afflictionem
ducti sunt caplivi, ubi omnem perdiderant laelitiam: tribulationis. Hic enim in malum ponilur visitatio,
et post in illis qui a Domino audierant : « Auferelur pro anguslia scilicet tribulationis, inlerfeclionis et
a vobis regnum Dei. » et : «Relinquetur vobis domus B caplivitalis, quae propler idolorum cutturam vene-
vestra déserta. » « Solemnilatem ejus, neomeniam runt super Judaeos.Caeterumin bonum ponitur visi*
ejus, sabbatum ejus, et omnisfesta temporum ejus,» tatio, ut est illud: « Visitavitnosoriensexalto; » et ;
subauditur, cessare faciam. Cum dicit solemnitalem, Visita nos in salittari tuo. « Visitabo (inquit) super
unam pro omnibus ponit. Vel certe in hoc speciali eam, > haud dubium quin Judaeam, « dies Baalim, >
nomine vult intelligi festivitatem Paschae, quam illi quibus videlicet diebus accendebat incensum non
in memoriam sua; liberalionis honorifice celebrare Deo, sed daemonibus.Baal numéro singulari, Baalim
consueveranl. Neomeniam autem appellat iimova- vero plurali, masculino génère eadera idola nomi-
tionem lunae, quomodoilli in inilio singulorum men- nantur. Ubicunque enim in fine Hebraici sermonis
sium hujusmodi festivitatem cum gaudio colebant. im syllaba reperitur, numerus pluralis est generis
In sabbatis quoque vacabant olio et epulis. Hâbe- masculini. Ubi aulem oth, ut sabaoïh, numerus plu-
bant etiam et alias feslivitates, id est, Pentecosten, ralis est in génère feminino. Unde cherubim et sera-
tolemnitatem Tabernaculorum, et dedicationemtem- phim pluralis est numeri, generjs masculini ; sabaolh
pli, aliaque his similia, quae omnia ablala sunt ab autem, quod interpretalur milUiarvm, vel exerci-
illis, quando in caplivitale posili, nec praedictas JHum,sive virtulum, plurali numéro génère feminino.
feslivitates cum gaudio secundum ritum suum cele- J Ergo et Baalim masculino génère numéro sunt plu-
brare, nec olio vacare permittebanlur. Quae omnia ralia, licel quidam maie legant génère feminino.
ab illis ablala nunc spirilualiler celebrautur in Ec- Ornabatur autem plebs Judaica in auxe sua et monili
clesia. suo, ut placcret amaloribus suis, id est daemonibus;
« Et corrumpam vineam ejus, et ficum ejus, » quae ad hoc aures ornare debuerat, utspiritualia
grandine scilicet alque ariditate et gelu, ut nullam praecepla Dei corde conciperet ; et collum, ut aliis
habeat arborem frucliferam. Spirilualiler per yU ipsa praedicaret. Haecvero ideo gessit, quia sequendû
neam, laetiiiam cordis significat ; per ficum aulem, doemonesDei obbta est, qui ejus vir esse debuerat.
dulcedinem ac suavitalem debemus intelligere, quae Sedbaerelici immolabant Baalim incensum, quando
ablala sunt ab eis. Unde et in mcerore et in amari- perversa dogmata, quaeipsi sibi tanquam idola finxe-
tudine versantur, de quibus dixit : c Mercedes ha; runt, sequunlur. Ornant quoque après suas, quibus
uieaesunt, quasdederunt mihi amalores mei. » Red- verba audiunlur; et collum , quo proferuntur, ul
dit causam cur superius abstuleril eis bona dicta, efoquii venuslale illis quosceperint, placeant. Nam
eo quod dixit, i Mercedes hae meae sunt, » etc. Puta- et per moniba intelliguntur verba divina, de quibus
bal enim hoecsibi a daemonibus dari pro mercede, ,r. Ecclesiaedicilur : Collum tuum sicut nionilia, qusa
quia colebal idola. «Et ponam eam in saltum » ul non facerent, nisi Dei obliviscereniur.
jam non habeal arbores pomiferas, sed in solitudi- « Propler hoc, ecce ego lactabo eam, et adducam.
nem penilus redigalur. Quod ex parle quidcra ab eam in solitudinem. » Quia Dominus misericors est
Assyriis et Chaldaeis, plenius tamen completum et miseralor. Licel superius comminatus fueril
constat a Romanis, qui eorum terram deslruentes mala, tamen ne desperet eadem plebs, promittit Ci
redegerunt in solitudinem, ipsos quoque ultima salulem, dicens : « Propler hoc, » scilicet quia mise-
caplivitale exsides a sua terra reddiderunt. Hinc esl ricors sum, « lactabo eam, » id est Llandiar illi, ut.
quod sequitur, « et coinedel eam beslia agri, » hoc ad me revertatur. Unde est : « Pcenitenliam agile,
est, Romanorum exercitus. De hac beslia Psalmista appropinquabit enim regnum coelorum; »,et : « Ve-
dicit : Extenninavit eam aper de sylva. Vel certe nite ad me omnes
qui laboratis, » elc. « Et ducam
hanc besliam possumps intelligere diabolum, qui eam in solitudinem, » id est liberabo eam iterum de
eoscomedit, quando ad suam iraxil cnlturam, pro capiivitate, sicut prius eduxeram eam de jEgyptiaca
qua exterminium postea passi sunt. Quaede Judaeis servilute ; et sicut tune per solitudinem. deserti
djctasunl,possunt et dehaeriticisaccipi, qui dum de eduxi illos, protegens et ljberans eos ab pmni hosle,
23 HAYMOMSHALBERSTAT. EPISC. OIP PAUS. 1. - COMMENT.B1BL. ..*,.
sic faciam cum eos de terra caplivilatis eorum ad A 1 Achor ad aperiendam spem, > subaudiUm-
prbpripm reduxero nativitatis solum. «Et loquar ad « El canet ibi juxta dies juventulis suae,et \sa\a
cor éjus, » mollia scilicet verba et cpnsolatqria illi dies ascensionis suaede terra ^Egypti. >Etiam nunc
proferam, ut tristiliam ejps gaudio releyem. Hoc hisloriae similitudinem conservât. In Exodo legilur,
enim significat loqui ad cor. Unde est : Locutus est quod submerso Pharaore etequilalu iliius in mari
Sichem ad cor Dinae; et Joseph, postquam a fralri- Rubro, filii Israël cecinerunt Domino canticum, di-
bus recognoscitur, loqui ad cor eorum dicilur. Tune centes : « Cantemus Domino, » etc. Quod lempus
hoc implelum est, quando Filius Dei, qui hic per juventulis iliius appellatur dies, eo quod lune idem
prophetam loquitur, in carne appareps dicit aposlp- populus in fide et religione cresceret Dei, nam ante
(is, iryimoomnibus discipulis suis ex ea génie in se idola colebant, id est vitulos ^Egyptiorum. Unde
credentibus : Jam non dicam vos servos, sed amicos postea vilulum fabricali sunt, djeentes : « Isli sunt
meos; qupsetiani filios yocat, dicens : Filjoli, adhuc dii lui, Israël, » etc. El congrue dicilur : «Juxta dies
vobiscum sum. ascensionis suae de terra jEgypli, » quia jEgyplus
« El dabo ei vinitores ex eodem loco. >Quaesit haec in planilie, terra autem repromissionis est mon-
vinea, Isaias ostendil, qui dicit : Vinea Domini sa- luosa. Ideoque de ^igypto in Judaeam pergentes,
baoth, domus Israël esl. El David: Vineamde -<Egy-B ' ascendere dicuntur, sicut et fréquenter eis a Domino
pio transtulisii. Huic vinitores dati sont, primum dicitur : Ego vos ascendere feci de terra ^Egypti.
egredienli de ^Egypto Moyses et Aaron, et céleri Sed jam mysterium videamus. iEgyptus, quaeinter-
qui tune temporis verbp et exemplo boni operalores pretatur tenebroevel vioeror, infidelilatem significat
fiamdfm excoluerant vineam, deindc regredienti de Judieorum, mare Rubrum baplismum, quod Domi-
captivitate Chaldaica Zorobabel, Jésus et Nehemias, nicae passionis fide consecratur ; Pharao et exercitus
alque Esdras, çaeterique prophelae, qui boni ejus ejus suhmersus in mari Rubro, diabolum signât et
çultores exstitere. Posl quoque in suo advenlu opti- originalia peccata, quaein baptismp submergiinlnr :
mos illi dédit vinitores, aposlolosvidelicet,qui omnes deserlum illud, per quod post mare Rubrum trans-
ex eodem loco fuerunt, hoc est ex eadem Israelilica ennles pasli sunt roanna el aqua de petra, et sic
plèbe. « Et vallem Achor ad aperiendam spem. » demum ad terram repromissionis pervenerunt, ty-
Hic necesse est ut veteris recordemur hisloriae. Le- pum praesentis vitae gessit, in qua fidèles percipiunt
gimus quippe in libro Jcsu Nave, quod cum filii naanna et aquam de petra, id est corpus el sangui-
Israël cepissent Hicrico, analhematizavit eam Josue, nem Chrisli, vel doclrinani divirii cloquii. Terra
omniaque quae erant in ea, quodque Achar filius autem repromissionis, coelestem significat patriam,
Charmi, videns quaedam inter spolia civitalis qua; ^J ad qwampost baplismum el laborem bujus vilae per-
sibi placita fuere, lulcrit de analhemale. Cumque venitur. Promittitur ergo Synagogac çredentium,
non possent filii Israël hoslibus resistere, consuluis- quia sicut tune credentes ex /Egyplo post iniorilum
sentque Dominum super hoc, et illo respondenle Pharaonis cecinerunl filii Israël carmen Domino, sic
quod dedili essent in hoc quod fecerat Achar, fecil ipsa de lenebris infidelitatis egressa, postncçem dia
eum Josue lapidari ab omnibus filiis Israël, locusque boliet viliorum compressionem,cum gaudio et laetilia
pccisipnis ejus vocatus est vallis Achor, hoc est Iransiet spiriluali ad coelcslempatriam, ubi est lerra
vallis çonlurbalionis, eo quod dixerit Josue : Quia yiyentfum. F.t recte de i'Egyptopergentes ascendere
conlurbasti nos , exturbet te Dominus in die- bac. dicuntur, quia lune bene ascendimus, quando a tey-
Post ciijus inlerfectionem aperta est filiis Israël spes renis ad coeleslia, a vitiis ad virlutes transiuigrave
victoriae fulurae, pergentesque ceperunt oppidum studemus.
(lai, iplerfeclis habitatoribus ejus ; el mperor eorum « Et erit in die illa, ait Dominus, vocabit me vir
jii gaudium yersus est, ibique spem sumpserunt ubi omnis, et non vocabit me ullra Baalim. Et auferain
fuerai desperalio. Sed quia hoc, ut dictum est, fa- nomen Baalim de ore ejus, et non recordabitur ultra
ctum constat fuisse, yideamus quid sibi velint verba nominis eorum. »De nomine Baalim juxta lilieram
prophelica, qui haec de fulprp vaticinatur, dicens : D boc dicendum est : Belus paler fuit Nini primi régis
« Et vallem Achor ad aperiendani spem. » Sciendum Assyriorum, qui ex nomine suo civilatem a se aedifi-
ergo, quia sicut lune postquaminlerfectus cslAchar, catam appellavit Ninum, quam Hebraei el nostri
Judaei sumpserunt spem vincepdi hosles, nec ea Niniyem vocant. Qui palrem suum Belum in deum
fruslrali sunt; sic nimirum postquam Hierusalein iransferens, simulacrum fecit, quod Bel voluil norpi-
destructa est a Romanis, lemplumque suçtensum, pari et ab omnibus adorari. Quo nomine a Babylp-
et ipsi Judaei interempli et in tolum mundum sunt niis vocatur, sicut in Daniele legitur : a Sidoniis
caplivati ; aposlolis caeterisque credentibus aperta autem et Phoenieibus Baal, ab Hebroeisvero Beelze-
est spes victoriae,quia totum mundum fidei Chrisli bub ob spurciliam et sordes immolaiilii cruoris vo-
subjugaverunt, quodque in umbra praeçesserat, id catur; id est, muscarum vir, sive babens muscas, et
est illud (empluai et omnium caeremoniarum pbser- quia in mullis colebatur locis, idcirco pluraliter
yatiopes in spiritualem verteruntinleliigentiam, sicut Baalim enuntiatur. Sed jam nunc videamus quid
,iiiBC agilur in Ecclesia a fidelibus. Et haec fuit !i:cc verba Domini significent, quibus de fitleli pc-
tpTum spes viclorise, de qua hic dicilur : i Et vallem pulo loquilur, dicens : Non voiabil me i;l:ra Baalim.
23 ,. ENARRAT10 IN OSEE PROPHETAM. 2(5
Baalim (ut diximus) idem est quod Baal, et inter- .A sabo te mihi in juslitia et judicio, el in misericordia,
pretatur Baal habens, Baalim vero liabensme. Unde et miseralionibus, el sponsabo te mihi in fide ; et
Hebraeaèet Syrx mulieres maritos suos hoc nomine scies quia ego Dominus. » Advertendum quod eam-
vocant, dicentes : Baal meus, hoc est habens me ; dem plebem 1er se promillit sponsaturum. Primo
et est sensus, habens me in conjugio. Est el aliud quippe eam despondit in Abraham, cui signaculum
nomen in eadem lingua sub eadem significatione, id circumeisionis dédit ut esset signum inter Deum et
est Is, quod similiter sonat vir. Unde et mulier ab semen iliius in perpetuum, vel etiam quando eam
eis Issa nominalur, quasi virago, eo quod a viro suo eduxit de ^Egypte Secundo in monte Sinai, dans ei
sumpla sit. Quaeergo nolunt de suis dicere marilis legem. Unde et hic in secundo locp dicilur : Spon-
Baal, sive Baalim, dîcunt alio nomine Is meus, id est sabo te mihi in juslitia, id est in observatipne legis,
vir meus, scilicet habens me in conjugio. Quod ita- et in judicio mandatorum meoruni, ul et juste viye-
que hic dicit Dominus : < non vocabit me Baalim, > res et discretionem inter bonum et malum scires ; et
sed vocabit me vir meus, ita est intelligendum, quia nsisericordia et miseralionibus, ul si propter peccala
volens me oslendere suum virum, nequaquam voca- tua tradila fueris in captivitatem et poenitenliapi
bit me Baalim, quod bene dici poterat, sed vocabit egeris, iterum misericordiam consequàris. Terlio
me Is, id est vir meus. In tantum enim Deus odio B in adventum Filii Dei, unde et hic dicitur: « Et
habet nomina idolorum, ut nec recordari quidem sponsabo le mihi in fide, »sanctaevidelicet Trinitatis.
electos suos velit, nominum eorum, ideoque dicit de De qua desponsatione dicit Apostolus de Christo lo-
fideli populo : Non vocabit me ullra Baalim, propler quens : Desponsavi vos uni viro virginem castam
ambiguitaiem verbi, ne, dum aliud loquilur, aliud exhibere Chrislo. Et iterum de persona Chrisli lo-
recordetur, et virum nominans, idolum cogitet. quens, ait : Desponsavit sibi Ecclesiam non haben-
Unde et subditur : < Et auferam nomina Baalim » tem maculam neque rugam. Sed Synagoga ter a
de ore ejus, et non recordabitur ultra nominis Domino desponsala, omnem desponsationem irrilam
eorum. fecit. Unde quia desponsata in jEgypto primam
«Et percutiameum eisfoedusindie illa, cum beslia desponsationem non cuslodivit, et fornicata est ibi
agri, et cum volucre coeli, et cum reptili lerrae. » deos alienos colendo, rursum per legem et Scripiu-
Jam hic aperte describilur conjunclio Judscorum et ras sacras prophetarum Veteris Teslamenti assunii-
gentium in unitale lidei Christi, qui ante adventum tur, ut quasi sponsalibus secundis flrmata , jani ab
ejus dissidentes erant ab invicem. Unde et Judaei ansplexu non recederet. Tertio autem Jésus Chrislus
genliles a consorlip suo repellebanl ; postea aulem Filïus Dei et per gratiam sancti Evangelii eam co-
in unum Chrisli ovile convenienles, jam in una fide C pulare sibi voluit; sedpaucis credentibus , maxima
Dei omnipolenlis pacem et fraternam dileclioncm eorum par. collata sponsalia negligens, in infideli-
se gloriantur habere. Hinc Isaias eidem populo dicit : tate permansit, sicut bealus Stephanus eis impro-
Advena quondam tuus adjungetur libi, ut non jam perat, dicens : « Vos semper Spiritui sancto resti-
sit advena, sed recognoscalur frater. Nomine enim tistis, sicut et patres veslri. » Qui auteni receperunl
bestiarum, volucrum, et serpentium, gentiles ej:pri- fidem ejus, conjuncti sunt illi vinculo dilectionis,
muntur qui haec pro Deo colebant. Verum ab his credentes quod ipse Chrislus Deus esset, quem prius
expurgati, jam non his nominibus appellantur, sed negaverunt. Ex quibtfs fuerunt illi qui ad praedica-
bomines ralionabiles. Unde cum Petrus linteum ad lionem beaii Pétri una die quinque millia, et alia
se missum de coelovidisset, in quo besliae, volucres die tria millia crediderunt.
atque serpentes monstrabantur, et audiret se illa oc- « Et erit in die illa : Exaudiam, dicit Dominus, et
cidere et manducare debere, respondissetque : « Ab- exaudiam coelos, et illi exaudient terram, et terra
sit, Domine,quianunquam commune aut immundum exaudiet trilicum, et vinum, el oleum, et haecexau-
intravil in os meum, » dictum est ei : « Quod Deus dientJezrael. (Secundum litleramhocpolestintelligi
purificavit, tu ne communedixeris. » in his verbis : quaa bona lemporalia promittit Do-
« Et pharetram, et arcum, el gladium, etbellum minus his qui in se credunt. Spiritualiter coeli sunt
conteramde terra. » Id est.paccm el tranquillitalem aposloli, de quibus Psalmisla ait : « Coeli enarrant
summam dabo in terra, hoc est in Ecclesia. Licet gloriam Dei, etc. » Hi coeliexauditi sunt tempore
enim multabella crebrescantin terra, tamen in com- Dominicacincarnalionis, rogantes pro muliere Gha-
paralione iliius lemporis magna est pax in bomiui- nanoea,et pro socru Pétri. Isti coelinunc exaudiunt
bus, maxime inter electos, apud quos nullius discor- terram, id est bomines in Ecclesia habitantes, et
diaefomeslocuminvenit. De hoc tempore dicit Isaias : haec terra exaudit triticum, id est, profert simplicem
Non levabit gens contra genlem gladium, nec exer- doctrinam Veteris et Novi Teslamenti, ut impleatur
cebuntnr ullra ad praelium. « Et dormire eos faciam illud Dominicum : « Beatus illeservus quem consti-
fiducialiter, > id esl securos eos faciam in mea fide tuit Dominus super familiam suam, ut det illis in
et pace requiescere. Vel certe somnus iste intelligi- tempore tritici mensuram. » Exaudiet vinum, hoc est;
tur pausatio electorum , qui modo quiète dormiunt spiriiualem inlelligcnliam ita praebet, ut sua do-
in spe fulurae resurrectionis. ctrina laelificet corda audienlium. Secundum quali-
i El sponsabo te mibi-in sempiternum, et spon- tatem enim audilorum débet formaiï sermo docto-
27 HAYMONISHALBERSTAT. EPISC. OPP. PARS I. — COMMENT.B1BL. . 58
rum. Exaudit quoque et oleum , quia in episcopis et A tu diligis illam mulierem, et tamen illa plus alium
prcsbyteris dat fidelibus gratiam Spiritus sancti. Et quam te diligit, sic Domipus summoampre filiosIsraël
hoc est coelum et terra, apostoli scilicet atque uni- diligit, sed ipsi epm spernentes c respiciunt ad deos
versalis Ecclesia. Et haec exaudient Jezrael, id est alienos, » hoc est venerantur et colunt eos, « et dili-
semen Verbi Dei perducent ad operationis effectum, gunt vinacia uvarum. > Vinacia appellat quae nos
ut faciat illud semen frucium ceniesimum, aliud acinos dicimus, id est, folliculos uvarum post ex-
sexagesimum , aliud tricesimum, Porro quod ser pressionem a' prelo projectos. Spirilualiler autem,.
qui lur : per haecvinacia daemones intelligunlur, qui quandiu
« Etseminabo eam in terris. »Ad apostolosspéciale in sua dignitate fuerunt, quodammodo uvae erant,
ter pertinel, qui ab Ilierusalem seminati sunt, ut hoc est, pinguedine Spiritus sancti-referti ; postquam
sua praedicationeet miraculis, lerram (hoc est corda vero superbientes contra Deum, similes ei fieri vo-
auditorum suorum) facerent fructificare. De quibus luerunt, evacuafi gralia Spiritus sancti, facli sunt
scriptum est: Isli sunt semen cui benedixitDominus. stériles, et veluii ad nihilum utiles, de coelo projecli
Nam ipsi apostoli et semen sunt, quia dispersi sunt sunt veteri siccilate marcentes, et nihil antiquae
per universum mundum, audientes a Domino, « eun- graUaepossidentes. Sic et Judaei ob infidelilatem a
les in mundum universum, > etc. Et ipsi sunt semina- B Deo derelicti, diligunt daemonesomni dulcediue bo-
torçs, juxia illud : « In omnem terram exivit sonus nitalis evacuatos. Sive pro vinacia possumus intel-
eorum, etc. »« Et miserebor ejus quae fuit absque ligere tradiliones scribarum et Pbarisaeorum, veri-
niisericordia, > hoc est Synagogaejam in me cre- lalis sensu prorsus vacuas et superstilione plenas ;
ilenlis, quaeprius dum per mulla daemonumportenta quas ipsi Judaei diligebant, relinquentes tradiliones
eiraret, eaque pro Deo adoraret, sine miserieprdia Dei propler tradiliones hominum.
erat. « Et fodi eam mihi quindecim argenteis, et coro
« Et dicam non populo meo : Populus meus es hordei, et dimidio coro hordei, et dixi ad eam. »
tu; et ipse dicetmilii : Dominus meus es tu.» Hoc Sepluaginta interprètes, sicut Leatus Hieronymus
est quod ipse fidelibus.suis de eodem populo dicit : dieil, pro eo quod nostra inlerprelalio habet « Fodi, »
Vos eslis qui permansislis mecum in tenlalionibus posuerunt < Conduxi, » quod ad mulierem ulique
meis,et ego dispono vobis sicut disposuit mihi Pater pertinel, quia ad hoc conducilur, ut marito fidem
meus regnum. Et ipse dicit : « Deus meus es lu, » servet, pec alio copulelur illo vivente. Cum autem
sicut et Petrus: « Tu es (inquiens) Chrislus Filius Dei dicit : Fodi eam mihi in mulierem, oslendit se vineam
vivi ; » et Thomas : «Dominus meus et Deus meus. > velle significare, quae (sicut propheta testalur) do-
Quaeverba et specialiler ad decem Iribus, et genera- ^ mus Irael est, de qua scriptum est : Vineam de
liier ad omnes Israelilas possunt rçferri, ad eos sci- 4îgypto translulisti. Fodilur ergo atque conducitur
licet qui crediderunt. haecmulier quindecim argenteis, et coro hordei, el
dimidio coro hordei, id esl quadraginta et quinque
CAPUT III.
niodiis, nam corus Iriginla modios habet, diraidius
« Et dixit Dominus ad me : Adhuc vade, et dilige vero corus quindecim. El bac mercede conducta,
mulierem dileclam amico et adulleram : sicut diligit audivil a Domino : « Dies multos exspeclabis me:
Dominusfilios Israël, et ipsi respiciunt ad deos alie- non fornicaberis, et non eris viro. » Hocest : nec ama-
nos, et diligunt vinacia uvarum. > Per bas duas mu- loribus turpiter te prostitues, nec mihi viro a quo
lieres, id est superiorem fornicariain, quaeappella- conducla es légitime eonjungeris, ac ne putes fac-
tur Gomer, el islam quaevocalur adultéra, debemus ial tibi injuriam; quia dixi: «Exspeclabis me,» paria
intelligere Israël et Judam, id est decem tribus, libi referam, quia « sed et ego exspectabo le.» Mys-
quae erant in Samaria sub rege Hicroboam, qui fuit tice, quindecim denarii ad quintum decimum diem
de Ephraim; et Juda, qui regnayil in Hierusalem de primi mensis, id est Nisan, quo Judaei egressi sunt
slirpe David. Has duas mulieres describit Ezechiel .. de JEgypto, percussis primogenilis jEgypliprum,per-
sub nomine duarum sororum, Oola videlicet et Ooli- tinent. Ipsa enim die, id est quinta décima luna,
ba. Quas si diligenlius vojuerimus dislinguere, per eduxit eos Dominusde /Egypto, el in suam conduxit
priorem, quae fornicaria appellalur, decem tribus : servilutem, liberans per occisionem agni ab illala
per seçundam, quae adultéra, Judam possumus in- plaga iEgypliis. Çoepilque eos erudire, constituons
telligere : cl tamen generaliler et per illam et per pro primogenitis filiorum suorum, qui plagam non
islam, pniversus populus Israeliticus (sicut in se- sensere communem, quinos argenleos siclos con-
quentibus quoque monstrabitur) polest accipi. Juxta ferri in donariis domusDei.Deindequadragesimoquin-
litteram ita est inlelligendum quod dicit, « Adhuc lo die, qui intelligilur in quadraginta quinque mo-
vade, etc. » Sensus est hic : Tuquidemeam diligis, diis hordei, pervenemnt ad monlem Sinai ; altéra
sed ipsa débita vicissiludipe non te diligit, quoniam autem die, praeceplum est Moysi ut se sapclificarenl
polius tuum negligens aniorepi adultéra est, quia per triduum, et a mulieribus abstinerent, et se pras-
àlleri viro copulatur, eumque plus quam le diligit. Ad pafent ad accipiendam legem ; iransaciisque tribus
quod autem ista perlineant, aperiturçum subdilur: diebus, quinquagesimo die Moyses Decalogumleg.i»
« Sicut diligit Dominus filios Israël, » id est, sicut accepit. Qui -ergo quadragesimo quinto die ad eui.n
29 ENARRATIO IN OSEE PROPHETAM. 50
pervenerunt locum in quo legem acceperunt, bene A signum el memoriam Dei expressam in cordibus no-
quadraginta quinque modiis hordei fuisse referunlur slris, juxta quod eidem decanlamus : < Signatum est
conducti. Quod autem sequitur : « Dies mullos ex- super nos lumen vulius tui, Domine. >
speclabis me, » ad praesens pertinet lempus, quo po- « Et post haec revertenlur filii Israël, et quaerent
pulus Judaeorum, qui quondam quindecim argenteis Dominum Deum suum, et David regem suum. » Post
et quadraginta quinque modiis hordei çonduclus, haec, jd est, postquam haec omnia impleta fuerinl,
post incamalionem Domini ejusdem videlicet spon- dum pleniludo genlium intraverit, reverlentur filii
si adventum viri sui exspectat, donec (ul Apostolus Israël per praedicalionem Eliae el Enoch, et quaerent
dicit) <plenitudo genliuminiroeat; et sic pmnislsrael DominumDeum suum, et David regem suum, id est
salvus fiât. » Quodvero dicit : « non forniçaberis, et Palrem et Filium ejus Jesum Christum, Filium ejus
non eris viro, J hoc ostendit quod interirn modo ido- unum Deum corde et ore et opère confitentes. « Et
lis non servit, nec lamen habet Deum, sed pi amalo- pavebunt ad Dominum, el ad bonum ejus in novis-
ribus et viro spoiiata est ; el quia virum non habet, simo dierum. » Spiritum videlicet sanctum, qui non
nec vescitur modo cibo hominum, id est, frumento, extra Palrem et Filium, spd simul cum Pâtre el Fi-
sed hordeo irratïonabilium jumentorum, quia vide- lio unus esl Deus. Dequo dicit discipulissuis: « Si vos,
licet spirilualem sensum vivificantem non capil, B \ cum sitis mali, noslis bona dare filiis vestris, quanlo
sed occidentem litteram sequitur. Quodque additur, magis Pater vester de coelp dabit Spiritual bonum
« sed et ego exspectabo te, » ad eos pertinet qui petentibus se '. >
exspectant ad hoc ut in fine saeculi credentes reci-
CAPUT IV;
pianlur ad amplexum Christi, quando ex Judaeis et
geiitibqs fiel unus grex, unum habens paslorem, qui « Audite verbum Domini, filii Israël, quia judicium
de se dicit : « Ego sum pastor bonus. » Domino cum baliitaloribus terrae. » Haecverba pro-
« Quia dies multos sedebunt filii Israël sine rege, prie ad eos pertinent, qui in adventu Filii Dei sunt
el sine principe, et sine saçrifiçip, et sine allari, et reperti, licel et juxta litteram eis possint aptari, qui
sine ephod, et sine iberaphim. » Judaei autem haec tune temporis in decem et duabus tribubus commo-
omnia ad septuagintaannos suaecaplivitatis referunt; rabantur, quibus et propheta hseeloquilur, oslendéns
sed melius esl, ut beatus Hieronymus dicit, deprae- non frustra iratum Deum, lam gravia comminari et
senti tempore, vel de ultima Judaeorum conversione inferre supplicia quae superius dicta sunt, ut scilicet
inielligi quaedicuntur. Jam enim in his verbis ea quae essent sine rege, caelerisque in quibus eatenus glo-
superius dicta sunt intelliguntur : quia dies mullos riaii fuerant. Sed quia erant sine yeritate, et sine
exspeclabis me, non forniçaberis. Modo namque se- (-<misericordia, et sine scienlia Dei, et maledictum, et
dent, hoc est habitant Judaei contracta, quia stalus mendacium, et homicidium,caeleraque piulia inur.da-
rectitudinem amiserunt, et snnt sine rege Christo, verant, idcirco Dei judicio justo, ab habilatoribus
(juiloquilur: i Ego autem constilutussum rexabeo, » ilKus terrae haec omnia ablala, ipsique captivilaii
«et sine principe, » id est, ipso Salvatpre, vel etiam sunt traditi, augentes peccata peccatis,etnovis vêlera
ponliflce et sacerdote, de quoscriptum est : « Principem cumulantes. Ul aulem diximus, niaxime ad eos re-
populi luinonmaledices. iSuntetiam « sinesacrificio, feruntnr, qui Deum in carne viderunt et audierunt,
el sine allari, » quia perdilo loco ubi templum et sed in eum credere noluerunt, sed ad eorum poste-
allare habuerantj de quo eis in lege proecipiebatur: ros. Dicilur namque eis : « Audite verbum Domini,
In loco quem elegeril Dominus, immolabitis ei, et filii Israël, » quia judicium Domino cum habilatori-
non in omni loco, nequaquam légales victimas offe- bus terrae, hoc est cum Judaeiss,emper terrena desi-
runt. « Et sine ephod. » Ephod proprie superhume- derantibus, quibus contrarii supt illi qui coelestes
rale vocatur, sed hic pro omni veslimento accipitur. appellanlur, qui se peregrinos et advenas in hac vita
Aliquandp aulem ponilur et pro lineis veslimentis, considérantes ad coelest|a tendunt. Cum bis habila-
sicut de Samuele legimus, quia indutus ephod lineo toribus terrae judicium agit, id est, damnalioni
erat. Theraphim proprie appellanlur (igurae et simu- aeterpaeeos tradi promittit. Quare autem hoc facial
lacra, qua; non possuni in pressenti lopo duntaxai, aperil, subjungens, « Non est enim yeritas, > sed
chérubin et séraphin, sive alia quae in templo orna- unusquisque cum proximo suo loquitur mendacium.
mcnla fieri jussa sunt, dici, sed hic pro omni orna- Vel non est verilas, quia ille qui de se difSt : «Ego sum
mento sacerdolali posituin noverimus. Haecomnia veritas, »non habitat in cordibus eoruni. «Et non est
poslquam perdiderunt Judaei,spirilualiler nobis data misericordia, » quia subditos perseqnunlur, et pu-
sunt in Ecclesia. Nos enim verum regem et saçerdo- pillo ac viduae non miserentur. Unde etiam nec ipsi
temhabemusChristum, qui « estsacenios in aeternum Christo peperçerunt, sed velutî canes rabidissimi
secundum ordinem Melchis^dech; » habemus sacrifi- cpntra eum ora sua aperuemnt, dicentes : « Reus est
ciumverum corporis et sanguinis Domini; habemus et mortis,» el: «Crucifige.crucifige.i «Etnonestscienria
ephod, hoc est veslimenlum innocentiae et simplici- Dei. » Hoc est, fides et cognilio nominis Dei non est
talis, facti ipsi sacerdoles et reges, juxta quod Petrus in cordibus eorum, qui terrena solumniodo sapiunt.
uicit : «Vos genus eleclum, regale sacerdolium, Vel certe scientia, id est sapientia Dei patris, qui de
gens sancfa. > Habemus et Iberaphim, hoc est se dicit per Salomonem : « Ego sapientia babilo in con-
51 HAYMONISHALBERSTAT. EP1SC. OPP. PARS. I. - COMMENT.L'IBL. 32
silio, et eruililis intersum cogilalionibus. t El de quo ,\ lemporalium profundisquaestioiiibus desudanles..(Pi-
Aposlolus, « Christum inquit Dei virtulem et Dei sa- sces (inquit) maris congregabunlur, > subàuditur in
pienliam.» Nonhabitat in terra, hoc est, non requie? mqrtem. Unde et alia translalio habet : Pisces maris
scil in illorum mentibus, qui ab ejus fide sunt alieni. déficient.
De quibus adhuc sequitur. « Verumtamen uiiusquisque non judicet ; et non
« Maledictum, el mendacium, et bomicidium, el fur-r arguatur vir. > Provocaverat eos superius ad judi-
tuin, el adulterium inundaverunt. » Maledictum per- cium, ut cognoscerenl se ex veritate judicatos, et
linet ad eorum convicia et opprobria, qui contra non per potentiam Dei oppressos, sed propter pec-
Deum tumebant, dicentes : « Dsemoniumhabes, » et, cala praeterita hostibus tradilos. Verum quia dété-
« Samarilanus es, » et caetera talia. Mendacium ad riores effecti sunt, tantae erant imprudentiae, ut ne
hoc quoddixerunt : « Reus est mortis, » et, t Hic est convicti quidem verecundiam haberept. Prohibet a
vorator el potalor vini. » Homicidium ad hoc quod justis judicari injustos et argui, quia indigni sunt
ipsum morli tradiderunt et omnes prophetas, sicut çorreptioneip suscipere. Unusquisque (inquit) justus
ipse eis improperat dicens : Et vos impiété mensu- pon judicet injustum, et non arguatur vir iippius a
ram palrum veslrorum. « Ecce ego mitto ad vos pro- pio, quod ulique enormilate sceleruin i|>si impii et
phetas et sapientes et scribas,» etc. Et bealus Stepha- " injusti non merentur. « Populus enim tuus, sicut bi
nus : « Quem (inquit) prophetarum non sunt persecuti qui contradicunt sace.rdoti. » Et est sensus : Sicut ple-
patres veslri? Elocciderunl eos qui praenuntiabant becula inobediens est saeerdoti, cujus non vull obse-
<!eadvenlti Jusli, cujus vos nunc prodilores ethomi- qui mandatis, et sicuti, discipulus inobediens ma-
ciJae fuistis. » Furlum perlinel ad hoc, quod seipsos gistro, sic populus tuus conlradicit verbis oris mei,
et filios suos fprali sunt, dicentes : « Sanguis ejus et ideo non esl dignus vel a propheta, vel a quolibet
sqper nos et super filios nostros. » Vel quando ipsum redargui justo.
Christum emerunt furlim triginta argenleis. Adulte- « Et corrues hodie, et corruet etiam propheta le-
rium , ad immunditiam vel ad idololatriam. Haec cum. » Superius ad prophetam locutus est de populo,
omnia in Judaeis inundaverant, idest abundaverant. nunc autem ad ipsum populum, decem videlicet tri-
Per verbum enim inundationis, magniludinem scele- bus, verlit sermonem, dicens : « Corrpes hodie, «
rum oslendit. « Et sanguis sanguinem tetigit. » San- id esl in praesenti tempore, vel certe ip aperta luce,
guis sanguinem tangit, cum homicidium homipidio el in omnium oculis duceris in caplivilalem. < Et
(ungitur, et cumpeccatum peccalo augetur. Sangui- corruet etiam propheta tecum. » Duobus mpdis pos-
nis enim nomine peccatum designalur.,' ut est illud : sumus hic prophetam intelligere, vel falsum videli-
« Libéra me de sanguinibus. * " cet prophetam, quia aequivocum nomen est, vel
« Propter hoc lugebit terra, et infirmabitur omnis etiam prophelalem dignitatem, quia decem tribus
qui habilat in ea, in beslia agri, et in volucre coeli: post captivitatem non legimus habuisse prophetam.
sed et pisces maris congregabunlur. » Propter hoc Quandiu enim non sunt captae decem tribus, habue-
quia pro bonis operibus vilia superius dicta inunda- rupt Eliam prophetam el Elisaeum, coeterosque filios
verunt, lugebit terra. Terra lugere videtur quando prophetarum, qui prophetaverunt in Samaria. Et
inculla remanel, sublatis habitatoribus, et quae apica quidein duae tribus in ipsa caplivitale et postea ha-
suis laelosproferebat fructus, incipit vêpres procreare buere prophetas. Decem vero, postquam translata;
et spinas. Ideoque in hoc loco desolatio decem et sunt in Medoset in Persas, neminem referunlur ha-
duarum tribuum exprimilur, cum dicitur: « Lugebit buisse prophetam. Ideoque èis dicitur : « Corruet
terra. » Sive per terram ipsos Judaeos possumus in- eliam propheta tecum, » id est, dignitas prophetalis
telligere, lerram quaerentes, et terrena sapientes. a te peribit; vel falsi prophetae, qui vobis falsam pro-
Unde et slatim sequilur : « El infirmabitur omnis plieUam resolvebant, una vobiscum peribunt. « Et
qui habilat in ea, » hoc est, qui per amorem et de- nocte feci tacere matrem tuam. » Mater ipsa Ju-
siderium ibi manet, Comprehensi enim ab hostibus, „ daica plebs in generalitate appellalur. Filii hujus ma-
Iuxerunt et ipfirmati sunt, quoniam ea quae supimo tris vel singuli e populo, vel hi qui per oppida vil-
amore dilexerant, et in quibus gloriali fuerant, amit- lasque erant dispersi. In nocte ergo, id est, in tene-
tebant. « In beslia agri, et in volucre coeli. » Naturale bris çaptivitalis et moeroris et premenlis angustiae,
est, ut beatus Hieronymus dicit, ut si terra ab ha- feci tacere matrem tuam, quia non est ausa dolere
bitatoribus suis fuerit derelicta, bestiae quoque et malum suum coram hostibus.
aves ab ea deficiant. Altiori autem sensu, per be- « Coniicuit populus meus, eo quod non habueril
slias agri, féroces populos, et bestiali stoliditaie scienliam. » Hpc est, comprehensus ab hoslibus si-
pressos significat ; per volucres vero, superbos , et lentio tabuit, non audeps eis repugnare. Et redditur
elatos, ac levés possumus intelligere, quales erant causa cur sanctum sit ei, scilicet eo quod non babue-
ipsi Judaei, demeritorum dignitate jactanles, etalios rit scienliam legis Dei, et praecepta Dei non servave-
despicientes ; per pisces maris, ipsi non inconvenien- rit, ut illi s.erviret et idola conlemneret. Quia enim
icr accipiunlur qui in profunditate viliorum et in prius a laudibus Dei os clauserat, juste ad hanc deve-
tenebris peccatorum conversabantur. Sive per pisces, nit miseriam, ut nec malum suum interhosles deflere
philosopho5mundi intelligamns, in exquirendisrerum. auderet. « Quia lu scienliam repulisti, repellam (c.
53 ENARRAT10 IN OSEE. PROPHETAM. 5-i
ne sacerdotio fungaris mihi. » Repulit ipsa plebs A bant erecli in superbiam , vel etiam falsa adula-
scienliam, hoc est Deum, quando slullissima mente tione peccantes decipiebant, dicentes : Dimissa sunt
opus manuum suarum coepit adorare, Factoremque vobis peccata veslra. Sicque animas illorum suble-
coeli et terrae dcserens, vitulos aureos venerata esl vabànt, quoniam eorum verbis plus quam suae con-
in Dan et in Beihel, ideoque repuisa est, ne essent scientiaecrcdenles, cum peccalores essent, justos se
ex ea sacerdotes in domo Domini, sed polius in de- esse aeslimabant. Unde esl : « Popule meus, qui te
lubris idolorum. « El oblita es legis Dei tui,^» quae beatum dicunt, ipsi te decipiunt. >
prohibe! deos alienos adorare, « Obliviscar filiorum « Et erit sicut populus, sic sacerdos. » Id esl,
tuorum et ego, » tradens eos aelernaecaptivilati, nec quia aequaliler peccanl, aequaliter indignantis Dei
miserebor eorum, ut olim • miserlus sum patrum sentenliam sustinebunt. Sacerdotes autem isti, qui-
eorum in deserto. Qui enim ignorât, ignorabitur. bus aeque ut populo mala eventura a Domino prae-
Haecomnia possunt et ad haereticos referri, qui reli- dicuntur, non erant de tribu Levi, sed ex quacun-
querunt domum Davidet Jérusalem, id est Christum que tribu venientes implebant manum suam auro vel
et Ecclesiam. Et ideo aeterna nocte cooperli, conli- argenlo, dantes munera regibus decem tribuum; fie-
cescunt a Dei laudibus, sicut scriptum est : « In in- bant sacerdotes in templis idolorum. Sed et saccr-
ferno autem quis confitebitur tibi? » Et hoc prop B dos et pisclalus quilibet, qui mala aliorum sibi as-
lerea, quia non habuerunt scienliam Dei, id est sumit, eis adulando aequaliseffleitur, ideoque aeque
Christum, ut rectam fidem ejus crederenl. Unde et cum eis damnabitur. « Et visitabo super eum , > id
merito a Dominorepelluntur, ne sacerdotio fungan- esfsacerdoiem, « vias ejus. » Omnia videlicet opéra
tur ei. Sacerdotio ejus-, quia pierumque taies imma- ejus puniam, quia visitabo, hic pro afïlictione poni-
tura mOrie ab bac vita subtracli, aelernaliter per- tur et tormento. < El cogitationes ejus ret'dam ci. »
eunt, ne vel ipsi indigne corpus et sanguinem Do- Quia non solum pro malis operibus, verum eliam pro
mini attrectantes, aliis sint offendiculum, vel mala pessimis cogitationibus , quibus ut lalia facerenl
sua doctrina causa perdilionis multis diu vivendo tractaverunt, poenas luent. De haercticis facilis in-
existant. Quorum etiam filii a Deo oblivisci dicun- telligenlia est, quod quauloplures fuerunt, tanto ma-
tur, id est, bi qui ab illorum perversa doctrina ge- gis délinquant Domino, et juxta suum numerum
nerati sunt, quia simul cum patribus perpeluse dam- mulliplicanl varia dogmala errorum quorum gloria,
nationi tradentur. id est, sapienliae cl Christianitatis dignitas in igno-
« Secundum multitudinem eorum, sic peccaverunt miniam commulatur, quando pro praeleritis peccalis
mihi. > Id est, quot bomines babuit Israël, tôt aras justo Dei judicio in errores varios labi permiltuntur,
instruxit daemonibus,in quorum victimis peccave- C pro quibus demum et acterni s suppliciis tradantur.
runt mihi. « Gloriam eorum in ignominiam commu- De quibus dicit Aposlolus : Tfadidit illos Deus in
tabo. »Gloriam eorum idolum appellat, in quo glo- reprobum sensum, ut faciant quae non conveniunt.
riabanlur, et in cujus veneralione ïaetabantur, quod Qui peccata populi comedunt, quando el placenlia
tune in ignominiam Commulatum est, quoniam pro loquuntur, et per dulces sermones decipiunt corda
ipso scelere simul cum ipso ducti sunt in captivi- credentium, et dévorant domosviduarum. Cum enim
tatem. viderint alios delinquentes, aiunt, nihil aliud quaerit
« Peccata populi mei comedent. » Dupliciter haec Deus, nisi fidei verilalem, quam si custodieritis, non
sententia intelligenda esl : Peccata populi sacerdo- curât quidagalis, maie intelligentes illud Dominicum :
tes comedent, id esl, sacrificia pro peccatis homi- « Qui crediderit el baptizalus fueril, salvus erit. »
num oblata. Ea quippe, vel quae tune offerebantur, D'unique haec dicunt, in iniquilatibus eorum suble-
vel nunc in temploDomini offeruhlur, in usus tranà- vabunt animas eorum, ut non solum non agant poe-
eunt sacerdotum. Unde et in canonibus dicitur, ut nitentiam nec humilientur , sed etiam gaudeanl in
laici de consecratis non coraedant. Sed et illi qui sceleribus suis, el erecta gradiantur cervice. Unde
eleemosynas aliorum comedunt, nisi digne pro eis u et populus et sacerdos, id est,- hi qui doeli sunt et
oraverint, Judaeissimiles Sunt. Qui vero digne pro h! qui docuerunt pari judicio conslringentur, cum
eis orant, operibus manuum suarum vivunt. Sive non modo pro factis, verum etiam pro cogitationibus
peccata populi sacerdotes comedunt, quia cum maie malis debitae poenaeillis redditaèsint.
agentibus adulanlur, eorum peccata sibi assumunt. «Et comedent, et non saturabunlur; » ides»»,
Qui enim allerius peccalis Coiisenliunt, participes mala opéra exercebunt, et non implebunlur : quia
eontmdem peccaminum fiunt; quoniam cum eos pec- luxuriosi et avari nunquam malilia sua saturabun-
care conspexerinl, non solum non arguunt, sed lau- lur. Econtrario autem : « Beati qui esuriunt et si-
dibus peccantes aitollunt. Unde subditur : « et ad ini- tiuntjuslitiam, quoniam ipsi saturabunlur. » Illi sci-
quitatem eorum sublevabunt animas eorum. » Dum licet de quibus Propheta dicit : « Edenl paupercs,
illi peccalis deservirenl, sacerdotes sublevabànt el salurabuntur. i Sicut enim juslitia saturai, sic
animas eorum, dicentes : Quoniam populus Dei estis, iniquitas substantiam non habens, vana comedei.tes
ex génère Abraham descendistis, propter iliius ami- fraude deludit, el uleros devorantium vacuos dere-
eiliam parcet vobis Deus, si peceaveritis ei. Quo- linquit, id est sensus: « Fornicati sunt, el non cessa-
rum verbts accipienies illi fiduciam,aiulacter pecca- verunt. » Snbauditur foinicari, quia utres pervciso-
55 HAYM0N1SHALBERSTAT. EP1SC. OPP. PARS I. — COMMENT.BIBL. 5G
rum hominum in fornicatione deficiunt, et forni- A } Regum : Verumtamen excelsa non abslulit. Adhuc
candi desiderium non quiescit. Et quia non audie- enim populus immolabat in excelsis. Vel certe in
runt : « Peccasti, quiesce, < audient in die judicii : excelsis haecfccisse dicuntur, quia in solariis domo-
< Discedile a me, maledicti, in ignem aeternnra. » rum suarum adoràbant, et hoc ex consueludine, ut
Fornicatae sunt etiam decem tribus cum idolis sub reor, serpenlis in slipile elevaii. < Subtus quercum,
Jéroboam, filio Nabalh, et non cessaverunt postëa et populum, et térebinlhùm, » subaudilur sacrifica-
idola colère. Et hoc quarë? * Quia Dominum dere- bant, « quia bona èrat umbrà ejus. » Veritatem Ju-
liquerunt iri non cuslodiendo. Fornicalio, el vinum; et daei perdiderunt, et idcirco hoc faciebant. Praecepe-
ebrietas, auferunt cor. » Non cuslodiendo
1
illum, su- rat quippe Dominus in lege ne sacrificaretur nisi in
bauditur idola coluerunt; ideo quia dereliquerunt loco quem elegisset ; sed illi propter voluptates suas,
Dominum Deum suum, non valentes duobus dOminis ùt superius dictum est, in dclectabilibus lucorum et
servire simul, et hoc in bon cuslodiendo, subaudis monlium locis sacrificabant idolis, Sub umbra arbo-
mandata iliius; quibus juâserat : « Dominum Deum fum altaria facientes, quarum amoenitate allecli,
tuum addràbis, et illi soli Servies, J Fornicatio et vi- immunditiam suaecarnis excrcebant. Unde Dominus
num, etc.; Id est, sénsum et inlellectum hominis prohibueratplanlarinémusjuxta altare suum. «Ideo
subvcrtil; et est sensus : Sicut vinum el ebrietas; B ] fornicabuntuf filiaevesïrae. » Subaudilur cum alie-
qui nimium biberit, mentis suae impotent facit, ita nigcnis, vel Dominum etiam relinqucntes; idola co-
fornicalio Sive corporalis, sive spiritualis pervertit lent : « et sponsaeveslrae adulterae ërunt, » hoc est,
sensum, animumque débilitai, et de ralidnali homine ihorum proprium rclinquenles, alieriis se jungeut.
brutum eflicil animal,'ut lupanaria et libidinum « Non visitabo super filias vestras cum fuerint for-
lustra sectetur, lignaque et lapides deos pulet, ado- nicatae, et super sponsas vestras cum adtilterave-
rans opéra manuum suarum. rinl. » ForniCatiis fuerat Israël a Domino Deo suo
« Populus meus, > subaudilur quondam, < in ligno recedens, ideo fornicabanlur filix ejus et sponsae
suo intërrogavit, et baculus ejus annuntiavit ei. t abSque ulla vindictâ, suo scelèri relinquunlur, ut ex
Genus erat divinalionis, quod fiebat in ligno et ba- proprio dolore intelligant ddlorem Dei, qui intanlum
culis, quo futurarum rèrum captabantur auguria. îraïus est, ut nequaquam perçu liai delinquentes.
Unde in Ezechiele leg'uur, quod < pergenS Nabucho- « Non (inquit) visitabo supef filias vestras cum fue-
donosor contra Amon et Jérusalem; steterat in bi- rint fornicatae, et super sponsas vestras cum adulte-
vio, ubi inter coeteras divinalionès commiscuerit sa- raverint, » hoc est, non puniam cas pro sua fornica-
gittas, et inter caëtefas una exierit contra Jérusalem. » tione el adulterio, sed libère voluplatibus suis ser-
Forte similiter fecerunt isti; quaerëntesquid eis esset C < vire permitlam, ul vestra injuria meam cognoscalis,
ulilius, ulrum Deum ah idola colerenl? Et quia adeo nec mala illarum vindicaboynisi per ullimamcaplivi-
perversi erant; ut relicia vërilate mendacium seque- tateni. « Quoniam ipsi cunf merelrieibus conversa-
renlur, justo judicio reliai a Deo, per responsionem banlur, et cum effeminatis sacrificabant. » Reddit
baculi seducti sunt a diabolo. Unde sequitur : < Spi- causam quare se dicat non vindicalurnm iniquilatcs
ritus enim fornicalionum decepit eos; et fomicati filiarum atque uxorum populi Israël. Tanlus quippe
sunt a Deo suo ; > id est; per idololatriam recesse- fuit numerus filiorum Israël, ut esset ullio' desperans
runt a Deo Suo. Spiritus enim fornicalionum diabo- emendationem. « Cum meretricibus (inquil) convcr-
lus intelligitur, qui suadet hominibus ut a Deo recé- sabantur, et cum efleminalis sacrificabant, »et cum
dant, et se in simulacris ligneis et lapidibus vencren- mulieribus et cum viris turpitudincm exercebant in
tur. Principium quippe hujus fornicationis idolorum templis deorum suorum. « Et populus non inielli-
formatio. Sed el haeretici, quibus haeccongruere pos- jpns » subaudilur Deum vel peccalum suum, « va-
sunt, nunquam suis satiantur erfofibùs, nec cessant pulabit, > id est, per caplivitaiem plagis verberibus-
a fornicationis turpitudine ; immunditiam carnis opé- que atlrilus. Si super haercticîs isla voluerimus in-
râmes, et non cuslodientes legem caeterasque Scrip- ji lelligere, filiaevel sponsae illorum intelliguntur ani-
turas, Deum derelinquunt, insaniunl et inebriantur ; - inae, quas in errore genuerunt, et suis dogmalibws
et perdito mentis vigore, adorant idola quae de suo dësponsarunt. Istiusmodi indigni sunt correplioue
corde finxerunt, fornicationisque spiritum pos- Dei, quoniam omnis eorum cultus fornicalio est, et
sidenl. lurpes turpibus commiscentur. Et prôplerëa vapula-
« Sufter ëatpila monlinnï âacriftcabaht, et super bunt, ul aliquando per phtgas qui reliquerunt Domi-
colles accendeba ut ilrymiama. »Filii Israël sequendo num, resipiscant.
Voluptates Suas et desideria carnis, Deo derelicto, « Si fornicaris tu Israël, non delinqual sallem
spfetoque ejus templo, in montibus et in collibus Juda. » Israël in hoc loco, sicut saepe dictum esl,
sacrificabant Idolis, eisque thymiama (id esl, incen- decem tribus significat, Judas autem, Benjamin el
sum suavitatis) incendébant, ibique propler amoeni- sacerdolalein.id est, Leviticam, cum eadem tribu con-
tatem locorum comedebant, bibebant, dormrebant, junctas. Quam tribum nunc hortatnr prophelicus
et luxuriabantur, eademquc Ioca excelsa vocabant. sermo, ne Deum deserat per culluram idolorum, si
Ideo aiitem ista faciébaht, quoniam excelsum Deum cul fecerat Israei, id est decem tribus, adoraudo
non hâbebant. De quibus excelsis tegimus in actibus idola, quae fecerat eis Jéroboam, filius Nabalh. Si
57 ENARRAT10IN OSEE PROPHETAM. 38
fornicaris (inquit) lu Israël, qui cum meretricibus A et ibi in caplivitale laliludinis lerrae dispergeniur,
te miscuisti, ita ut quicunque impleret manum, vel ibique mullo tempore morabuntur. Allegorice
suam,vel régis, munera dando fieret idolorum sa- Israelis nomine haeretici appellanlur, Judas aulem
cerdos. Saltem tu Juda, qui possides Hierusalem , et vir quilibet ecclesiaslicus Deum confitens, qu'rbus
habes ex lege sacerdotes elLevitas, ac lemplum cum dicilur : Si fornicaris tu Israël, hoc esl, si tu, o hae-
legalibuscacremoniis,nnli delinquere ut eum imileris relice, a Deo recedis per falsdm doclrinam, non de-
idola colendo. « Et nolite ingredi in Galgala. > Gai- linqual Judas ; hoc est, vir ecclesiasticus non sequa-
gala locus est ubi filii Israël, iransilo Jordane, pt'i- lur dogmata tuae perversilatis: Et ne ingfediatur in
mum castra metatisunl;ibiquesecundacircumcisione Galgala , hoC est in cOnciliabuIa haerelicorum,
accepta) purgabant ibi idola, a quorum veneraiione ubi omnium peccata rcvelantur, el instar porcorum
nunc tribus Juda prohibelur; cum dicitur : « Nolite volutanlur in coeno vitlorum. Galgal enim revelatio
ascendere in Galgala, » subaudis ut ibi deos adorelis, interpretatur sive volulabrum. Nec ascendat in Belha-
sicut faciunt Israelitae, id esl decem tribus. « Et ne ven, hoc esl ad arrogantes falsorum dogmatum fin-
ascendatis in Belhaven. » Belhaven ipsa est Belhel, ctiones, quoniam non est ibi domus Dei, sed domus
quaeprius dicta est Belhel, hoc est domus Domini. idolorum. Prohibenlur etiam hujusmbdi deliciis ma-
Sed postquam idolorum cultus in ea exortus est* el il' culâli jurare in nomine Domini, Cujus majestalem
vituli ab Jéroboam ibi posili sunt, domus inulilis mala de ëo senlientes polluunt; qui sicut vacca lasci-
appellata est et domus idoli. Unde et Sepluaginlapro viens asylo percussa, afdenlibus diaboli sagitlis per-
Bethaven, domoon, id est domum inulilium ponunt, cussi sunt el legis nolitiam rëliqiiërunt , ideoque
quia videlicel ibi unus ex vituîis aureis positus fuerat pascenlur in lata et spâliosa via, quae ducit ad mor-
ab Jeroboâm. Nolite (inquit) ascendere in Belhaven lem.
ut ibi immolelis, quia jam non est ibi domus Dei, sed c Parliceps idolorum Ephraim. » Ephraim in hoc
domus idolorum. « Nequejuraverilis, vivit Dominus.» îoco appellanlur decem tribus post sëparationem a
Prohibenlur jurare in nomine Domini, qui cullores domo David ad Jeroboâm, qui de Iribu fuit Ephraim,
idolorum exstiierant, et laudibus daemonumos pol- cui Jacob benediclionem regni dederat. Inlerdam
lulum hâbebant. Non est enim speciosa laus in ore appellanlur et Joseph nOmine, propterea quia Joseph
peccatoriSi Nam prohibuerai Dominus in lege, ne paler fuil Ephraim. Ephraim ilaque, (hoc esl decem
jurarent Judaei per nomina idolorum vel alienorum, tribus) participes fuerunl idolorum , quia similes eis
per nomensuum jurareconcedens. Unusquisqueenim fuerant, quos manibus opérantes ni deos veneraban-
per quem jurât, aut amat, aut vëneralur. Unde ne ' tur. Sic enim Psalmisla ait: « Similes illis fiant qui
idola diligercnt aut venerarentur, probibiti sunt per faciunt èa, et omnes qui confidunt in eis. » « Dimitie
nomina idolorum jurare, ne forte eorum facta men- eum. » O Juda , subaudis , id est ne spernas verba
tione, illicerenlur ad amorem et culturam ePrum, prophetae, et ne sequaris impielatem Israël, qui ido-
sed babenies non.en Dei semper in ore, illum cole- lorum particeps et amiciis est, cujus cultus, religio et
ivnt el adorarent. Verum quia ipsi Judaeijam relicto cibus a tno convivio separalus. est, unde sequilur :
Deo colebanl idola, prohibenlur jurare : « Vivit Do- « SeparatUm est convivium ebfum, » id esl, sacri-
minus. » Quod juramenlum apud illos eratj sicut ficium idolorum a lùo scjunclum est, quia tu omni-
dicebat Elias : « Vivit Dominus* in cujus conspectu potent! Deo offers, illi aulcra daemonibus.« Fornica-
slo. » Et saepissimelegimus eos hoc usos fuisse jura- lionefornicati sunt. » Repclitio sermOnis, confirmaiio
mento. « Neque enim juraveritis : Vivit Dominus; > est ; quod laie est ac si diceret : Qrolidie fornican-
ac si dicerel : Nolo per os vestrum mei fieri mentio- lur ; et diUgunt fornicalionein suant, semperq.ue
ncm, quod idolorum pollulum est veneraiione. fornicationes fornicationibus augent. Primo quippe
i Quoniam sicul vacca lasciviens declinavit Israël :. idolum adoraverunt, quod fecerat eis Jéroboam,
mine pascel eos Dominus quasi agnum in lali- filius Nabalh, deinde omnium gentium deos. « Dile-
ludine. » Vacca lasciviens appellatur superba propler ~ xerunt afferre ignominiam proiectores ejus. » Pro-
nimiam crassitudinem, quae el jugum suscipere de- tectores Israelitici populi appellantur ieroboam et
trectat, et oeslro glimulata, Iramiiem rccti deser'tt céleri reges ejus, qui illos et erudire in via justiliac, et
sulci. Sic Israël (hoc est, deeem tribus) jugum leg's ab hostibus defendere debueranl.Islidilexerunt afferre
de cervice sua excussit, et dacmoniaco spirilû inci- ignominiam, hoc est, idololalriam, quorum aclu infelix
taia, latam viam arripuit voluptates suas sequendo, populus cullum suscepil idolorum, quique debuerant
de qua Dominus dicit : « Lata via est quae ducil ad duCtores existere eis in viam salulis, facti sunt duces
perditionem. » Nunc pascet eos ut Supra. Hic voi erroris et aelernaeperditionis.
prophetaeesl de eodem populo : et quia coeperalloqui « Ligavit cum spiritus in alis suis. » Spiritus et
de vacca lasciviente, serval melaphoram in reliquis* venins uno verbo apud Hebroeosèxprimuntur, quod
dum in lalitudine camporom, Deum dicit pasturum est Ruach. Spirilus aulem hic daemones significat,
Israelitas qnasi agnum. Nunc, inquit, hoc est inprae- qui ligaverunteos, baud dubiumquin et fegeset popu^
senli tempore, dum spiritus hos régit artus, me sci- Fum sibi subjectum ligaverin-l in alis suis, hoc es!
licet vivenle, pascel eos Dominus in lalitudine quasi in umbrationibus-eorum, ut mentis palerentur caeci-
agnum, id est, ducenlur ab Assyriis in captivitatem, tatem, ne quo vellenl libère possent ineedere..Ligavit
59 HAYM0N1SHALBERSTAT. EP1SC. OPP. PARS. I. — COMMENT.BlfîL. iO
uempe illum ipse spiritus, quando sibi conjunxit, et jA Domini sunt laudes credenlium, poenilenlia pecca-
ila univit, ut nondum jam colerel, sed illum jam in lorum.lacrymse orationum, de quibus scriptum est:
simulacris adoraret. « Et confundentur a sacrittciis « Sacrificium Deo spiritus contribulatus. » Sed sont
suis. » Hoc est, cum fuefint comprehensi ab hostibus, nonnulli qui, post lacrymas el poenitentiam peccato-
confundentur et erubescent, cognoscentes sibi hanc rum, ad jam perpetrala redeunt peccata. Hi.nimi-
poenam illalam propler sacrilîcia, quae idolis prius rum poenitenliam quam de pristinis peccalis exer-
immolabant. Altiori sensu, hoc et ad hsereticos réfé- cuerant, in profundum déclinant, quia pejores effi-
rendum, qui participes fuerunt idolorum, quando sua ciuntur. De qualibus scriptum est; < Canis reversus
varia dogmata colunt. Ideoque horlalur virum eccle- ad vomitum suum. » Juxta myslicos quoque sensus,
siaslicum propheia, ut dimitlat et contemnat eorum sacerdotes et principes haerelici inlelliguntur, po-
vesaniam, omnemque illorum spernât societatem, puli autem discipuli etsubjecti eorum; Increpanlur
quia sacrificium ipsorum a sacrificio fidelium est di- et principes, et ad judicium deducunlur damnalio-
visum, dum non recte célébrant mysteria corporis et nis : quia qui debuerant esse doctores'populorum,
sanguinis Domini, atque idcirco fornicantur varios ceperunt per pravam doctrinam, induxeruntque eos
sequendo errores, et immundiliae carnis serviendo. in errorem. Iidem quoque haerelici expandunt rete
Diligùnique afferre ignominiam, hoc est, vanas et su- B super Thabor, qui interpretatur veniens lumen,
perlluas tradiliones auditoribus suis gaudent praebeie; quando suas in Ecclesia tendunt insidias, per qiue
quos spiritus, id est, diabolus, ligat, ne slabili pede dogmata perversa aves (id esl animas ad coelestia
in Ecclesia permaneant,sed « hac et illac omni vento volantes) capiunt. Viclimas enim déclinant in pro-
docirinae circumferanlur. »Qnivere in suis.sacrificiis fundum, qui suadent hominibus immolare daemoni-
Conf'undunlur,quia panis eorum, hoc est remunera- bus, dum eos affectando errores suos perlrahunt, ut
tio, perpetuus erit luetus. non resipiscant aliquando a malis, et se erigant ad
coeleslia. contuenda. « Et ego erudilor omnium eo-
CAPUT V. rum. » Ne desperarent populi et magistri eorum, hoc
est principes el sacerdotes, redire se posse ad vc-
» Audite hoc sacerdotes, et atiendite, domùs Is-
: niam, misericorditer se Dominus erudilorem omnium
raël, et domus régis auseullale quia judicium vo- eorum fore pronuntiat, dicens : « Et ego erudilor
bis est, quoniam laqueus facli eslis speculatione omnium eorum. » Ac si dicerel : Si poenitentiamagere
et rete expansum super Thabor. » Sacerdotes decem
voluerint, el diis quos hacienus coluerunt servira
tribuum alloquitur, et vocal reges eorum ad judi-
cessaverint; nedesperent : quia ego erudilor eorum
cium, non quod sint sacerdotes de tribu Levi, sed C docebo illos quid agere debeant, qui emendare, non
quoniam sacerdotes vocenlur a populo. Sed et Israël, puhire cupio : et salvare, non perdere quaero.
id esl populus, vocàlur ad judicium, nullusque ex- « Ego Ephraim scio, et Israël non est abscondilus
cipitur, ut et sacerdotes, et populus, ac reges, qui se- a me. » Nomine
Ephraim, cômprehendit Jéroboam,
duxerant populum et coiisliluerant illi taies sacer- filium
Nabath, et omnes ex eadem Iribu reges. Ego
dotes, simul audiant quid facerenl, et cïir inimicis etiam condidi populos régibus subjectos. Quia ergo
tradantur. Audite hoc omnes et aiiscultate, id est, mea sunt creatura, et omnia eorum intueor
opéra,
corporis aufe percipite, et mentis inteltectu retinete, non desperent, sed poenilentiam agant, et suscipiam
quia vobis judicium esl, id est, damnalio immihet" eos. « Quia fornicatus est nunc Ephraim. > Hoc esl,
merito vestrae iniquilalis , quoniam laqueus facli eorum in praesenti lempore a Dei cultu rece-
\ reges
eslis captivilalis et interfectionis. Ego quidem p'osni1
dentés, fornicari coeperunt vitulos aureos adorando,
vos speculatores et principes in populo, ul eum rë- « Et Israël contaminatus est. »
Quia fornicanle rege,
gerelis errantem. Vos autem facti eslis laqueus,' est secutus, paremque impietalem pari stu-
populus
ideoque jam non speculatores et principes, sed vena- dio compleverunt, ubi a superioribus jungendum, et
tores estiS appellatw Et sicut super montera Thabotr hoc
ego scio.
rete expanditur Pt aves capiantur, ita vestra1D «Non dabunt cogitationes suas ut convertantur ad
doctrina et exempta Cepistis populum, et ad mor- Deum
suum, quia spirilus fôrnicationum in medioeo-
tem duxisiis. Thabor autem mons est silus in1
rum, et Deum non cognoverunt. » Licel eruditorem
campeslribus Galikeae, rotundus atque sublimis.etex [ eorum se Dominusmisericorditer superius dixerit, ta-
omni parte aequaliter finitur. De quo in psalmo cani- men inientionem cordis illorum
cognoscens, subjun-
lur : « Thabor et Hermon in nomine tuo exsulta- : Non dabunt cogitationes suas ut convertanlur ad
git
liunl. » Deum suum, ut scilicet poenitentiam agant de malis
« Et victimas declinaslis in profundum. » Vicli- cogitationibus, ne perficiant opus malum quodcogita-
maein profundum declinantur qua? daemonibus of- verunt. El reddit causant, inquiens : Spiritus forni-
feruntur. Populus duarum tribuum victimas, quas3 calionum (id est, diabolus) in medio eorum. Et Deum
Deo omnipotenti offerebat, superius (ïdest ad coelos) ) non cognoverunt, id est, non intellexerunt ut eum
ascendere faciebat : Israël vero, quoniam idolis suaj colerent et digna veneratione adorarent. Quia ergo
immolabat sacrificia, descendere illa faciebat in pro- diabolus in eorum cordibus habitabat, ipse eos ex-
lundum, hoc est in infernum. Moraliler victimae e caccàveral, ne ad verum lumen possent redire, ul
-il ENARRATIOIN OSEE PROPHETAM. +2
Deumcognoscerent, id est, inielligerent eum solum ,\ accipiunlur, qui in idolorum sunt errore generali,
esse colendum. Sic enim dicitur de filiis Ileli : Porro sive quos per ignem ducenlcs idolis consecrarunt.
filii Heli filii Belial non cognoscebant Dominum. « Nunc devorabil eos mensis cum partibus suis. >
Principes quoque dogmatum perversorum (id est Quia, inquit, hoc fecerunl, non multo post tempore.
haereticos) et populum subjectum scit Deus, quia sed impraesentiarum advenientes hoslcs, Assyrii vi-
omnia eorum opéra et ipsas cogitationes occultas delicet alque Chaldaei, el devorabunt eos cum suis
considérât, nihitque est apud illos quod eum possit partibus, hoc est, cum suis possessinnibus, quas
latere. Et quia per pravam eorum doctrinauxsubje- sorte et funiculoncceperunl. Undeel LXX trausiu-
cti quoque ipsorum contaminait sunt, non dabunt lerunl : Devorabil eos rubigo cum hederis suis. El
suas cogitationes ul poeniten'.iamagant, el ad Deum est sensus : Per singulos menscs hosiis adventel, el
revertantur, quia spiritu fornicationis seducti smil, cuncta qu;e ad eos pertinent vastabit.ipsosque par-
qui in medio illorum versatur, ideoque Deum non lim interficiet, parlim in captivitatem ducet. Quod
cognoscunt. qualiter factum sit, historia libri Regum cl Parali-
« Etrespondebit arroganlia Israël in faciem ejuS. » pomenon demonslrat, quaeeumdem populumnon se-
Arrogantia, id est, superbia Israël fuit, qua tumens mel, nec bis, sedplnribus vicibus captivalum refert.
contra Deum, culturam ejus despexit, ul in crealoris B Sed haerelici suspicantur quod in multiludine sacri-
injuriant idola veneralus est. Haec arrogantia ejus ficiorumsuorum placent Deum, et Judas (id est ec
respondebit in faciem ejus, quando merilo iniquitatis clesiastici)quod faciendo cleemosynas peccata sua
propter idolorumculturam tradelur captivilati, ne redimant, in quibus permanent, cum omne sacrifi-
babeatur impunilus, sed humilielur ab hostibus ejus cium praetcriia, non praesenliascelera dclere soleal.
coniumacia. « El Israël et Ephraim ruent in iniquitaie Et utique laies Deum non inveniunt, qnia auferetur
sua, » hoc est, et populussubjectus el reges, qui eos et procul recedet ab eis. Praevaricantur aulem,
ad idolorum culturam inclinaverunt, pari ter cor- quando Dei negligunt prrecepta, et alienos générant
ruent et infirmabuntur, ut qui fortes erant in sce- filios per opéra diabolica. Ideoque quotidie et singu-
lere, infirmi cogantur redire ad Deum. « Ruet etiam latim damnantur cum suis partibus, hoc est, cum
Judas cum eis. > In his verbis oslendilur quod et malis quaeegerunt operibus ad interitum properan'
tribus Juda jam lune colebat idola, non enim hoc aeternaedamnationis.
solum, inquit, eveniet Israël et Ephraim, id esl, de- « Plangile buccina in Gabaa, tuba in Rama, ulu
cem tribubus et regibus earum, ul ducantur in capli- late in Belhaven. » Buccina ex cornu animanlis re
vi',atem, verumetiam Judas, id est, duaetribus quae curvo fit, tuba autem ex aère vel argenlo in lege
regnahanl in Hierusalem , sequentnr caplivorum G fieri praccipitur, concrepatque in bellis et in solem
vestigia, ul quorum imitali sunt scelera, patiantur nitatibus. Gabaa et Rama civitates sunt in tribu
et poenam. Sed et haereticis sua arrogantia in fa- Benjamin sibi vicinae.Haecest Gabaa, in qua natus
cieiu respoiidet, quando pro superbia qua semper se est Saul. Rama autem ipsa est, quam rex Israël co-
sciie aliiora jaclant, et magislri et discipuli simul nalus est necupare, sicut in Regum legilur, ut clau-
ci.irruent. Judas quoque, id est vir ecclesiastica deret exitum et introitum tribui Juda; et Benjamin.
doctrina inslituliis, <pjicorpore quidem, non mente, Porro Belhaven in iribu est Ephraim, quae ante vo-
in Ecclesia manet, et eamdemcum haereticishabet in caia est Belhel. Quia ergo praemiserat superius de-
en-ope scienliam, fruslraque nomen ecclesiaslicum cem tribuum et duarum captivitaiem , dicens :
couliieiur, ipsequoque cum haereticispuniendus est. « Nunc devorabil eos mensis cum partibus suis; »
< in gregibnssuis et in arnienlis suis vadent ad hsrtalur eos quasi jam instante vicina caplivitale, ut
quaerendumDominum,et non invenient. » Hoc tam resonenl buccinis et lubis, eohortantes se invicem
riedecem tribubus, quam cl duabus accipi poiesl. Et in communemluclum. Et est sensus: Nolitevestram
sensus esl : Cum pressi fuerint ab hostibus Israël captivitatem humili voce deflere, sed buccinis con-
el Ephraim et Judas, tune sera poenitenlia ducti va- ~ crepaie et inbis, ut omnes andiant qui in circuitu
dent ad quaerendumDominum in suis muneribus sunt. Cui sensui bene congruit, quod Gabaa collis,
gesticnles, eum oblalionibus placare, quem prius Rama excelsainterpretatur. Diciturergo eis : t Plan-
oflfenderantpraevaricationibus. Sed non invenient gile buccina in Gabaa, tuba in Rama, » id est ascen-
eum, quia, recedenlibus illis a cultu divino, ipse dite in montes et colles, celsaque voce deflele immi-
quoque ab eis recessil. Unde el subdilur, < ablaïus nenlem vobis captivitaiem. « Ululate etiam in Belha-
est ab eis. »Non ergo praesenlemeum sentienl adju- ven, » ubi est unus ex vitulis aureis, pro quorum
lorem, nec suis eum poterunt placare muneribus, venerationeniodo captivi iradentur habitalores ejus.
pracserlim cum Psalmista dical:Non suscipiam de Etpulchre addilur, « post tergum tuum Benjamin »
riomo tua vilulos; el : Nunquid manducabo carnes Ubi enim tribus finitur Benjamin, non procul est
taurorum, etc. haeccivilas condita in tribu Ephraim, in posteror»
i In Domino praevaricati sunt, > tune scilicet, scilicet parte ipsius Benjamin.
quando pro Deo idola venerati sunt, < quia filios « Ephraim in desolaîîonemerit in die correctio-
alienos genuerunt, » hoc est, juncti idolis, non Deo, ns. » In hoc loco Ephraim nomine tam reges de
ed daemonibusfilios genuerunt. Alieni quippe filii slirpe ejus proeedentes, quam et ipse dcceni tribuum
PATROL. CXVII. o
45 HAYMO.MSHALBERSTAT.El'ISC. OPP. PARS I. — COMMENT.BHJL. U
populus designatur. Diem correpiionis appeilat tem- A cupabunt, per quos perfeetam super eos captivita-
pns quo traditi sunt hostibus propler peccata sua, iem el moriem abundanter iuducani, quia non suis
ut qui noluerunt Deo servire in prosperilate, cor- viribus, sed mea hoc facient indignaiione. Verbum
reptionem suslinerent hostium variis afflicli mise- enim etfusionis, largitatem et magnitudinem rei de
riis. Qua videlicet die facli sunt in desolationem et qua agilur, significat. Dicit quoque ad principes
reges et subjecti illorum, quando quibusdam inter- Juda, hoc est Ecclesiae,quod non debuerint exsul-
fectis, caeteris autem in caplivilatem abductis, terra tare.et reproborum perdilionem suam aeslimaresa-
eorum a suis culloribus vacua reaiansit. « In tribu- lutem, sed potius plangere quod illi pr-rierint, nie-
bus Israël ostendi fidem. » Sepliiaginta: In tribubus mores suae condilionis. Unde et Aposlolus admonet
Israël ostendi fidelia, et ponilur ibi praeleritum tem- viros ecclesiasticos, ne super fraelione Jmlaicoruni
pus pro fuluro, osiendi pro ostendam. Ac si diceret: glorientur ramorum, sed magis timeanl ne el ipsi
Cum venerint ea, quae priiis.locutus sum in prophe- fraganlur. Sed quia de intérim quidam gaudent re-
lis, ostendam.fidem, id esl, fideliaverba mea mani- proborum, el idcirco slare se pulant si aiii corruant,
. festabo et vera, quia quidquid de eorum loculus sum effundil super eos Dominusquasi aquam irarn suam,
perdilione, complebitur opère. Sed et haereliciin quia plerumque dum alii de aliorum lapsu laelaniur,
Gabaa et in Rama, id est, in tumore superbaescien- B ipsi in eadem incidunl mala, pro quibus aliis insul-
tiae morantur, dum excelsam se pulant habere sa- tabant, ac per hocirain Dei incurrunl. Tiansferunt
pienliam, ibique idola colunt, id est, falsa dogmata eliam Juda principes terminos, quos posuerunt pa-
quaede suo corde finxerunl, venerantur. Quapropier tres eorum, quando immutanl mendacio veritalem,
proecipitureis ul non silenlio malum suum legant, et aliud praedicantquam ab aposiolis acceperunt.
sed publiée cunctis manifestent. Et jubenlur ululare | « Caluinniam paliens Ephraim, fraclus judicio. »
in Betbaven, quae domus inulilis sonat, hoc est, in Populus Israeliticus adhuc in duritia cordis persé-
suis cordibus quae prius per reclam fidem erant vérons dicebal se fractum judicio, et inique opprimi
Belhel, id est domus Dei, sed jam per diversos er- ab hostibus, dicens: Quoniamnos ex génère Abraham
rores ùiulilia farta sunt, quibus b«ne eongniii, quod amiei Dei descemlimns, pejoiibus vobis, lioc es!, iiv-
Betbaven post lergnm Benjamin fuisse memora- circumeisis et idololatris, penitusque a Dei culiu
tur. Benjamin quippe interpretatur dexter, el signi- alienis Iradi non debuissemus. Calumuiam quippe
ficat sanctos ad dexleram, id esl, ad coeleslis regni appeilat affliclionemab hostibus ei illalam, quam
prosperilatem venluros, qui propter gaudia aeterna susiinerel, fracium se dicebal judicio, hoc est, in-
omnia praesentis viue commoda post dorsnm habenl, juste et sine aliqua culpa fatebatur se damna um.
quia cuncla poslponunt transeunlia, dicentes cum G Quamobrem, ut non sine causa cognosca.1se hoc su-
Apostolo: Unum est quod rétro obliviscenles, et in slinere, subditur, « quoniam coepitabirepost sorties.»
anleriora nos exiendentes, sequimur ad bravium su- Ac si diceret : Non idcirco traditi sunt Chahlais,
pernaevocationis. Haerelici vero post lergum Benja- quod justiores fuerint, qui eos oppresserunt, sed
min sunt, quia illa quae in pr.xsenti sunt vila, et quia Judaei,quondam populusmeus, me deserueiuni,
sancti despeclui habent, desideraliiliter appetunt, el et coeperunt abire post sordes, hoc est, post idola.
deleclabiliter seqnuntur, loiam spem suamin Irans- Unde sordibus et immundiliis comparantur, ideoque
iloriis rébus posilam habenles, et qui prius vide- juslam inferl sentenliam, ostemiens eos idcirco ca-
banlur esse Ephraim, id est uherlas, cum advenerit lumniam sustinere, et tradi pejoiibus, quia toepU
dies correpiionis, id est judicii, erunt in desolatio- Ephraim (hoc est Hieroboam) abire post i lola, et
nem, quando exsptdiali bonis omnibus, quibus pollere Deum dereliiiquere. Ipse enim aureos fabricavit vi-
videbantur, nudi el vaeui igni tradentur inexstingui- tulos, quos postea populus adoravit. Et de haereticis
bili. Tune etiam Dominus in damnatione illorum fi- manifeslus est sensus, quod sopbismalibus suis et
dem ostendet, id esl, verba sua fidelia et vera de- arle dialeclica oppresserint Ecclesiam. Sed cum hoc
monstrabit, cum hoc quod de illorum intérim ante fecerunt, non mundiiiam verae fidei, sed sordes se-
praedixerat, opère complevit. Quod non solum ad quunlur mendacii. Qui cum se damnatos viderinl
, haerelicos, sed ad omnes generaliler reprobos poiest cum diaboloet angelis ejus, videntur sibi caluinniam
non inconvenienter referri. pati, el in se fraclam esse judicii veritalem. Sed et
« Facli sunt principes Juda quasi assumentes ler- de omnibus reprobis sciendum est.
minum. » Qui fiere debuerant, et suum populumco- «El ego quasi linea Ephraim, et quasi puiredo
horlari, ut recédèrent ab idolorum cullura, et ne domui Juda. » Tinea comedit veslimentum, putredo
ipsi similia suslinerent, coeperunlgaudere, quod pa- aulem vel caries ligna consumil, estque in his ver-
teret sibi terra eorum ad possidendumlatins, et facli bis sensus : Sicut tinea consumil veslimentum, el
sunt quasi assumentes terminos Israe'is, transeun- puiredo vel caries ligmim, quod utrumque per spa-
tes fines suos, el in regnis quondam eorum, regnum tium fit temporis, ila ego el prius decem et postea
«uum et possessionem dilatare cupienles. Quam- duabus tribubus longo tempore poenitentiam lii-
obrem subditur : « Super eos effundamquasi aquam buens, eosque ad salutem provocans, damnalioni il-
Iram meam, » id est, super ipsos principes Juda ve- los tradam. Ubi nolandum quod tinea referlur ad
ulent Bahylonii, et ita eos quasi aquae impelus oc- Ephraim, puiredo autem ad domum Juda. Tinea
45 ENARRATIOIN OSEE PROPHETAM i«
quippe celerius consumil veslimentum, quam pu- jA similiter dicilur ut Latine. Qua beslia (ut dicit bea-
iredo vel caries ljgmiin. Ac per hoc ostendilur prius tus Hieronymus) nihil esl velocius, ideoque jure Do-
faciam decem tribuum caplivilatem, deiude dua- minus adversuui Ephraim (id esl, contra decem tri-
rum : quoniam qui priores quoque dati sunt in ca- bus) loquens, dicit se fieri ut panifiera, propler ve-
ptivitatem, adverlendum eliam, quod cum lotuui locem videlicet captivitatem, quoniam non longO
Ephraim se tanquam tinea consumpturum prolesta- post tempore per Assyrios factus est eorum inter-
lur, de tribu Juda loquens ait : « Et ego quasi pu- itus. Contra Judam autem veltili leonem fulurum di-
tredo doiuui Ju;!a. » lu quibus verbis oslendit par- cit, qui fortissimus besliarum est; per quod ostendi-
tem quamdam se servalurum ex eis, quaepostea re- lur caplivilas eorum aliquanto post lemporetfulura,
versa est, ex qua Christus originem duxit, cui re- per regnum Chaldaeorum fortissimum : comparât
promissio reposita est, dicente Jacob : « El ipse erit enim se Dominus bestiis in eorum damnalionem, ut
exspectatio genlium. » Punitis autem haereticis, qui quidquid saevius esl, cognoscanl in ejus indigna-
intelligunlur nomine Ephraim, etiam Judas, scilicet lione. « Ego capiam et vadam et tollam, et non erit
bi qui in Ecclesia permanent, el boereticorum vel qui eruat. » Quia dixeral se superius fulurum veluli
viiiis vel erroribus continentur, simili senlenliaesub- paniberam vel leonem, servat metaphoram in reli-
jacebunt, quia necesse erat, ul qui eorum imilanlur B 1 quis, dicendo : « Ego capiam, > subaudis per meos
actus, parem cum eis poenam sustineanl. minislros, neque in suis viribus ceperunt eos Cbal-
« Et vidit Ephraim languorem suum, et Judas daeivel Assyrii, sed Deus omnipotens propler ini-
vinculum suum, et abiit Ephraim ad Assur, el misit quiiates eorum comprebendel illos. Unde née ipsi
ad regem ullorem. > Inlelligens Ephraim (id esl de- etiam hostes parcere eis iralo Domino potuerunt.
cem tribuum reges) suum languorem, id est suam Ego, inquit, capiam, id est, comprebendi ab hosti-
infirmilalem, el Judas vinculum suum, hoc esl, co- bus faciam, et vadam cum eis, ut etiam in caplivi-
gnoscens sibi ideo imminere captivitaiem, quia so- tale posili, praesentiam meae vindiclaesuslineant, cui
ciatus erat decem tribubus in peccato, misil ad As- peccaverunt, el lollam eos de proprio solo, et non
sur, quia non a Deo, qui el peccalum et caplivilatem est qui eruai, hoc est, quia mea poteslate eripiai.
solvere paierai, sed a rege Assyriorum quaesivit Nemo enim de manu Dei quemquam eripere valet,
auxilium. Legimus in libro Regum quod sub rege nisi ipse qui tenetur-propria voluntale excidere vo-
Manahem, qui decem tribubus praefuit, Israël As- luerit, sicut lëcit Judas prodilor.
syriis dona transmisisset, ut eum a Daipascenis ho- « Vadens reverlar ad locum meum, donec deii-
stibus liberarel. Judas quoque sub rege Achaz misit ciatis et quaeralis faciem meam. » Locum Dei,
niunera Teglaiphalassar, ut liberarel euin de oppres- C( magnificeutiam et majestalem ejus debemus acci-
sione Phaceae régis Damasci. Sed licet eos tune sal- pere, sive ut haecverba specialiier ad Filium Dei re-
vaverinl de manu hoslium, ipsi poslea eos debel- feramus, per quem omnis dispensait propheliaj
laverunt, et facli sunt ultores injuriarum Dei, qui agitur, iocus ejus esl Deus Pater, juxta quod ipse
prius fuerant liberatores. Unde hic subditur : < Et ait; « Ego in.Patre, el Pater in me est. » «,Vadens,
ipse non polerit sanare vos, nec solvere a vobis vin- inquit, reverlar ad locum meum, » hoc est, cum tra-
culum. » Quia videlicet Deo adversante, nec a se- diti fuerilis hostibus, securus residebo in mea ma-
ipsis liberare eos poluerunt Assyrii, nec vinculum jestale, veleiiam in Paire, nec descendam ad vos
caplivilalis solvere. Juxta tropologiam Ephraim et ut paliar bumauos affeclus, quo scilicet irascar vo-
Judam possumus referre ad haerelicos et ecclesiasti- bis, aut etiam miserear oblitus malorum veslrorum ;
cos viros, qui cum suum viderint vinculum, hoc est, sed permittam vos quos antea prolegebam, hostibus
cum se viderint peccalis obnoxios, de quibus scri- subjacere, nullumque auxilium miseraiionis porri-
ptum esl : Funibus peccatorum unusquisque con- gam, donec deficiatis, el servilute cogenle quaeralis
stringitur, non Dei quaerunt, sed diaboli auxilium, faciem meam, poeiiitenliamagenles. Haereticisetiam
qui ultor est peccaiorum omnium, de quo scriptum et viris ecclesiaslicis peccanlibus Deus omnipotens
est : Ut deslruas inimicuni et ultorem. Et quia non D propter magnitudinem peccatorum suorum, cum sit
verum auxilialorem et judicem deprecantur, idcirco clemenlissimus, vertilur-in saeviliam ferarum, lollit-
permanere coguntur in doloribus suis, et in variis que ab eis praedam, hoc esl, discipulos illorum, quos
delictorum erroribus, nec poteril eos diabolus sa- de Ecclesia rapuerunl, ad rectam fidem redire facit,
nare, nec a vinculis peccaiorum eruere, cum justo nec esl qui erual, quia cujus cor ipse illuminaverit,
judicio Dei una cum eo perierim. nemo decipere poteril, dumque haecagit, a concilia-
« Quoniam ego quasi leaena Ephraim, et quasi bulis perversorum abscedit, et in Ecclesia commora-
calulus leonis domui Juda. » Sensus est : Licel per- tur credentium, eosque despicit et aspernatur, donec
rexerint ad Assur, et miserait munera régi ultori ut tabescant in suis impietatibus, et defiçiaut in ini-
eos liberaret, tamen sanare eos non potuerunt, nec quitate sua, quaerentes praesenliamiUius, a quo fue-
solvere vinculum caplivilalis eorum. Ostendam enim rant derelicti, dicentes : <Illumina, Domine, faciem
q.rod me adversante, vanum silomnehumanum auxi- tuam, et salvi erimus. >
liurn. Ego enim quasi leaena Ephraim. Sepluaginta CAPUT VI.
pro leanm, pantberatn interprelali sunt, quae Grace <In iribulalione sua manu consurgenl ad pie. »
il KAYMONISHALBERSTAT. EPISC. OPP. PARS I. — COMMENT.BIBL. -Jâ
Haecverba ex parte ad eos referri possunt qui, pressi A luis, nos pariter in illo surreximns, quorum resusci-
iribulalione captivitatis, coeperuntpoenitentiamagere laiionem sua resurreclione significavil, quoniam
cl requirere Deum, quem -absentera senliebanl ira- sicut ille resurrexit a mortuisper gloriam Patris, ita
lum. Et in mane, hoc est, in luce poenilentiac, di- et nos resurgemus cum illo. Vel primum diem acci-
centes ad invicem ; « Venile, revertamur ad Domi- piamus, adventum Christi in humililale, secundum
num. > Generaliter haec verba aplantur omnibus in gloria, qua videbitur ab omnibus : tertium, quando
Chrislianis credentibus in Christum,.qui afilicti va- transacto judicio, eleclis ampliorem gloriam suaede-
riis tribulalionibus, orto eis lumiue verilatis, in ad- monslrabit claritalis : generalem enim omnium sarc-
venlu Christi mane, hoc est, in luce fidei consur- ctorum vivificationem cl resurrectionem ordinavtt
gentes de tenebris infidelitatis et erroris, coeperunt Deus Pater fieri per Filium ; vel nobis prima dies
se invicem horlari, dicentes : « Venile, revertamur est, quando renascimur per aquam baplismalis, et
ad Dominum. » Illi quippe, qui ex duabus tribubus gratiam Spiritus sancti, a tenebris ad lumen veni-
rie caplivitale sunt reversi, non contenti propria sa- mus, secundum illud Apostoli: « Fuistis aliquando
luie, hortantes se invicem, dicunt : Venite gressibus tenebrae, nunc autem lux in Domino. > Secunda in
amoris et fidei, revertamur ad Dominum, quem pec- requie animarum, terlia in resurrectione gènerali.
cando deseruimus, et a quo juslo judicio relicli su- B « Et vivemus in conspectu ejus, » quando (ul Joan-
mus. nesdicil) « videbimus eum siculi est. » Vel si
« Quia ipse cepit, » per Nabuchodonosor ducendo ad praesens tempus hoc referre volumus, iu con-
in captivitaiem ; unde supra dictum est : « Ego ca- spectu ejus vivimus, quia in ipso movemur et sumus.
piam : » « et sanabil nos, » a caplivitale revocando, «Sciemus sequemurque ut cognoscamos Dominum. »
ul pater filios; « perculiet, » nos flagellande variis Sciemus enim, id est, majeslaiem deitatis iliius co-
tribulationibus atque verberibus, «et curabil nos, » gnoscemus credentes, perspicientesque ejus Trini-
a vulneribus peccatorum, si post flagella dignam tatem in personis, el unitatem in majestate. Seque-
egerimus poenitentiam. Quod aulem subditur : mur illum ejus vestigia imilando, vel ad coelos
«Vivificabit nos post duos dies, » proprie ad cre- ascendendo. Unde subditur : « Ulcognoscamus Domi-
dentes référendum est, qui vocati et fide Christi num.» Quod veraciler tune implebilur, quando quod
illuminati, mutuo se provocant, ut ad Dominum re- nunc videmus per spéculum et in aenigmate, con-
vertamur, a cujus cullu olim recesserant, et varia templabimur facie ad faciem. Unde est : Haecest au-
ilfcmonumportenla colendo absentiam iliius merue- tem vita aeterna, ul cognoscant te solumverum Deum,
ranl. Quia (inquit) ipse cepit nos, quando Verbum et, quem misisti, Jesum Christum. « Quasi di-
caro factum est.HincPaulus: Semen (inquil) Abrahae C luculum praeparaïus est egressus ejus. » Dikrculum
apprehendit. El sanabil nos, quia coelestismedicus dicitur parva diei lux, qua oriente tenebrae noclis
post dolorem vulnerum et peccaiorum, plenam nobis fuganlur, el claritas diei apparere incipit. Esl ergo
saluiem dabit. Hinc Dominus paralyticum sanaturus, sensus : Sicut diluculo surgenle tenebrae noctis fu-
prius in anima purgai, deinde in corpore ab inflrmi- ganlur, -et lux diei aperitur, ita Christo in carne
tatis moleslia relevai. Perculiet nos, subaudis vario nascente lenebrae peccaiorum nostrorum dissipalae
modo, el post pereussionem curabit nos, juxta illud : sunt, el ortus est nobis sol jusliliae, qui uosiram il-
«,Quem diligit Dominus corripit. » Unde el ipse cui- luminans caecilatem, oculos mentis noslrae aperuit,
dam sanato ail : «Ecce sanus factns es, » etc. « Vi- et clarilalem coelestis palriae, luinenque verae scien-
"
vificabit nos post duos dies. » Frustra Hebraei (dicit tiae manifestavit. El pulehre eadem nativitas egres-
bealus Hieronymus) sommant sibi post circulum sus e0usappellalur, de qua Psalmista ait : « Et ipse
mille annorum salutein, cum salus credentium terlia lanquam sponsus procedens de lhalamo suo. » Tan-
die proroissa sit, quia Dominps ab inferis resurrexil. quam sponsus quippe de lhalamo processit, quando
Illi -quippe diem secundum referunt advenius sui de incorruplo virginis utero immaculatum corpus
Christi : diem vero sui tertium , adventus ad judi- assumpsit, et in carne natus apparuit. De cujus orlu
"
cium, que salvandi sunt. Sed cum haecdicunt, debent recle adhuc subditur. «Et véniel quasi imber nobis
rcspondere, quare primum accipiant. Qui enim se- temporaneus et serotinus terrae. > Quantum ad lillc-
cundum tertiumque accipiunt, primum se perdidisse ram ,'aemporaneum imbrem vocat pluviam, quae
lestantur, quia secundus et terlius sine primo esse jactis semiuibus a Deo dalur terrae Palaeslinorum,
non possunt. Cumque de primo respondere non po- qua infusa coalescunt semina; serotinam autem,
terunl, nos haecomnia referamus ad primum et se- quae ad maturitatem eosdem perdueit fructus. Si-
cundum Christi adventum, quibus impleta est salus quidem terra promissionis non ita fréquenter, veluli
credentium. Primum itaque 4M lempus diem acci- nostra, de coelo accipit pluviam, sed bis tantum in
piamus secundum adventum Christi. Post quem diem anno. Unde Dominus pollicetur per prophetam eidem
vivificabit nos per lidem, qui eramus inorlui per in- populo dicens : Dabo vobis pluviam lemporaneam el
fideHtatem : vel certe vivihcavil nos in spe resur- serotinam. Spirilualiler aulem Chrislus nobis esl

reclionis, juxta illud Apostoli Convivificavitnos, et imber temporaneus, quando fidei iliius fundamenta
consedere fecit in coelestibus in Cbrislo. «In die percipimus, qua radicati bonis operibus abundemus.
terih susçiiabii nos, » quia ipso résurgente a mor- Serotinus vero, quando paralis jam ad melendum
4$ ENARRATIOIN OSEE PROPHETAM. 5Û
frugibus, id est, completis bonis operibus abunde- A potius velle misericordiam, ut primum miserereniiir
mus, in horrea Dominicarecondemur. Vel nunc no- sibi, juxta illud : Fili, miserere animae luae pla-
bis imber est temporaneus, dum ex parle cognosci- çons Deo, deinde pauperibus, et scienliam rectaefidei
mus. Erit et serotinus, quando venerit quod perfe- cum sui cognitione, quam holoeausla, quia sine fldo
clmn est. Ergo Judaei qui non receperunt tempora- et misericordia impossibile est placere Deo.
neas, el absque pluviis messuere, fructus semen in « Ipsi aulem sicut Adam transgressi sunt paetnm
ullimo tempore non récipient. meum. » Ac si diceret : Ideo non potemnl purgari
« Quid faciam tibi, Ephraim? quid faciam libi, per sacrificia, sicut aesliinant, quia sicut Adam gu-
Juda? » Ac si diceret : Quomodo te sine dolore cordis slando pomum ligni vetiti, contempsit Dei praecc-
tradere potero hostibus, aut quod medicainen libi plum, ita isli iransgrediendo legem divinam, faciunt
imponam, ut te sanilati reslituam? « Misericordia contra Dei praeceptum, quo dixit eis : Non faciatis
vestra quasi nubes matulina, el quasi ros mane vobis deos alienos : etsicul ille perdidit paradisum,
pertransiens, » id est, sicut veniente sole, nubes ita et isti perdent terram, quam acceperant in b;v.-
quae tetTam noctem reddiderat perlransit, et ve- reditatem. « Ubi » hoc est, in Adam, sive etiam in
fuli mane consurgens ros orlo sole siccatur, ita illa paradiso, « praevaricali sunt in me, » juxta quod
misericordia, qua vobis misereri consueveram, per- JJ B Aposlolus ait : In quo-omnes peceaverunt. Quotidie
transiit, etiam vobis lempus captïvilalis imminet, etiam et eos qui intra Ecclesiam sunt, et peccanl,
cilo per Assyrios et Babylonios venturum. el qui extra Ecclesiam commorantur, ad poeniten-
« Propter hoc dolavi in prophetis. » Ne dicerent tiam Qoininus vocal, et ad misericordiam rectaeque
Judaei excusationem quaerentes : A pseudoprophelis fidei scienliam, dicens : « Misericordiam volo, » etc.
decepti sumus, pacem nobis promiltenlibus, ideoque Videntur enim laies oflërre Deo mimera, el sectari
peccaftmus, teslatur se Dominus prius prophetas humilitatem, el facere eleemosynam, quae sacrificia
interfecisse, ul ipsi eos o'ccisosa Domino intelli- vocarentur, si cum recliludine fidei etbona vnltin-
gentes, et qui fueranl ei causa erroris, interempli tate procédèrent. Sed cum et bi misericordiam, cl
verterentur in occasionem salutis. Hinc lëgimus hi reclam abjiciunt Dei scienliam, frustra se trun-
in libris Regum quadringentos quinquaginia pro- cato capile fidei caetera meinbra habere jac-lant;
phetas inlerfectos, et aliam innumerabilem mulli- Praevaricali enim sunt paclum Dei in Ecclesia,
tudinem ab Ilieu, qui subverlit domum Achab. sicut Adam in paradiso : ideoqtle quomodo ille a
Unde et subditur, « et occidi eos in verbo oris mei. > paradiso, ita isli projicienlur ab Ecclesia.
Os quippe Domini erat Elias , qui eos occidi « Galaad civitas operantium idolum. » Galaad -
jussit. Aliter : Propler hoc scilicet, quia inique agen- C nomen est civitatis vel montis, sed hic pro civitaiu
tibtis misericordia recessit ab eis ; dolavi, id est ponitur; est autem sita Iraus Jordanem in tribu Gaii.
dolandos esse praedixi per prophetas, sicut fuit . In hac urbe idolum primitus est consecralum, quia
Isaias, Jeremias, et caeteri ; ac verbis mois terribi- habilabatur a sacerdolibus. Erat enim et civiias
libus comminatus sum eis, ut qui clcmentem con- fugitivorum, sed quanto celebrior et majoris ei ni
temnebant limèrent offënsum. « Et occidi eos in aucloritalis, quia in partem sacerdotum l'ueral rie-
verbo oris mei, »ut ante peccalores verborum ter- legala, lanto principium idololalriae et maloriim
rore punirentur, quam caplivilas imminerel. Haec omnium fuit : et quia isli idola primum consôcia-
vero omnia ut juriieia mea, quibus le judicaturus runl, primi ab Assyriis capti, et in captiviiatenv
sum, quasi lux egredientitr, id esl, manifesta lient. sunl ducti. « Supplanlala sanguine. » Legimus in
Quia enim sa;pe vos redarguo, et impoenilentes exi- lihro Regum quod Ilieu iiuctus in regem in Ramolli
slitis , in aperla luce multisque naiionibus vi- Galaad deleverit, secundum Domini praeceptum,
('enlibus damnabimiui. Vel certe mea judicia quasi oninem domum Aebab , id est sepluaginia ejus
lux egredienlur, quia nullusdubi.'abit vos juste, quae filios, caelerosque illi con'sentienlesin malum. Qua-
patimini, fuisse perpessos. Possunt haeceadem verba propler ipsa civitas supplanlata (id est humiliata)
ad haereticos sive ad viros Juda referri, quos Do- " sanguine dicitur, vel etiam, quia vindicla sanguinis
minus provocat ad misericordiam, et reverli cupit quem fundebal, sicut in sequenlibus vijebimus,
ad salutein. Illis aulem impoenilcntibus nubes vel super eum venit.
ros, 'd est, prosperilas islius saeculi auferetur ab « Et quasi fauces virorum latronum. » Fauces
eis, sicut accidit illi diviti purpurato, qui omne quo virorum latronum sunt cavernae, caeteraque loca
fruilus esl, ul instar nubis vel roris transire cogno- abdila, in quibus absconsi praetereuntes exspoliant
vit, semperque haerelicorum prophetas Dominus et interlicinnt. Hujusmodibabitacula erant in eadem
interficil , dum aeterna eis supplicia commina- regione. Iricirco dicitur quod sit Galaad quasi fau-
tur. Quorum judicia manifesta fient, cum videnlibus ces latronum, quia sicut illi latentes denudabant
omnibus cum diabolo et angelis ejus damnabunlur. et inlerficiebant bomines , iia sacerdotes Galaad
« Quia misericordiam volui, el non sacrificium, insirliantes simplicitali populi, exspoliabant eos
et scientiam Dei plus quam holacaustum. » Judasi fide, et inlerficiebant mente. Quos avtem deeipen*
vario modo pecranles, pulabant se puigari per sa- non poterant , veslibus privabant , et corpor*
crificioruni oblaiiones ; sed Dominus ostendil se necabant. Et hoc est quod subditur, < partirrp*
SI HAYMONISHALBEHSTAT. EPISC. OPP. PARS 1. —COMMENT. BIBL. ti
saeerdotum in via inierûcientium pergentes de! A subaudis, videbis. Implelum e»,thoc sub Cyro
rege
Sichein. i Sichem civitas est in confinio decemi Persarum, quando per manum Zorobabel et Jesu
tribuum et duarum, quaehodie Neapolis appellatur, atque Nehemia, reversi sunt Judaeiin terram suam,
unde transitus erat Israelilisin Hierusalem, ubi so-• videnlibus multis, quorum tempore eadem facta
lummodo licebat victimas immolari. Tribus ergo fuerat captivitas, qui videntes illorum reversionem
lemporibus, quibus secundum Iegis praecepium qui nati fuerant in Chaldaea,pariier cum ipsis re-
populus ad Dei templum ascendere debebat, sa- versi sunt. Nota aulem quod Judae caplivitas et re-
cerdotes idolorum ponebant in itineré latrones , gressio pariier propheletur,- de Israël autem nihil
qui insidiarenlirr pergentibus, ul magis vilulos au- dicitur, quia videlicet islis post septuaginla annos
reos in Dan et in Bethel quam Dominum adorarent reverlenlibus, illi perpeluo mansere captivi. In domo
in Hierusalem; et quos revocare non poterant, quoque haerelicorum horrendum apparet, quando
in eadem via inlerficiebant. Quorum saeerdotum dogmata prava sectando, maie de Christo senliuni,
particeps erat Galaad, quia sacerdoles iliius conjura- quorum etiam fornicationis errore populus ab eis
tionem et consensum fecerunt cum supradiclis, si- seductus sordidatur. Judae quoque, hoc est, viris
militerque per suos ministresinterficiebantpergenles ecclesiasticis praecipitur , ut préparent messem
in Hierusalem. Unde sequitur, « qpia scelus operati B seclionis, metendi propler peccata sua in die judicii,
sunt, » subaudis in inlerfectione scilicet illorum, sive ab eo qui in Apocalypsi Joannis habere falcemac.i-
in idololalria. Sed etnuncpravi doctores in via, hoc tam in manu sua dicilur. Hoc tamen non optanlis
est, in itinere praesentis vitae pergentibus in Hjeni- volo dicitur, sed praedicentis. Nam et isli si poeni-
salem coeleslera, tendunt insidias, necantque quos tentiam egerint, suam conversionem a malo ad bo-
possunt in Sichem, id est, in bonis operibus, revor num vidëbunt.
cando ad nequitiam suoeactionis prava doctrina vel CAPUT VII.
malo exemplo. Nam Sichem interpretatur humérus. « Cum sanare vellem Israël. » Subaudis, ab ido-
In bumeroiautem opus inlelligitur. Unde et delssa- lolalria, quam exercuerant in jEgyplo vel in deserto,
char tegimus, quod supposuerit humerum suum'ad quando confiaveninl caput viluli, dicentes : Isli sunt
operandum. dii lui, quia malui poenitentiam peccatoris qpam
« In domo Israël vidi horrendum. » Horror ali- mortem. « Revelata est iniquilas Ephr3im, » id est,
quando ponitur pro timoré, juxta quod scriptum est: idololalria Jéroboam , qui repenle super populum
Horrendum est incidere in manus Dei viventis; ali- Israeliticum rex constituais , vilulos aîireos feciî;
qnando pro squalore et re sordida ; unde est : Non « et malilia Samariae, » id esl, subjecli populi re-
horruisli virginis ulerum, hoc esl, sordidum non C velala est sequentis regem impium. « Quia operati
deputasti. Horrendum ilaque hoc in loco pro timoré sunt > et rex et populus « mendacium, » hoc est
ponilur idololalriae. Expavit enim propheta vide** idolum. Sicut enim contrarium est mendacium ve-
idolum, quod fecerant Israelitaerelicto Deo, ideoque ritati, ita idolum Deo. Vel certe in hoc mendacium
ait : In domo Israël, id est, in congregalione decem fecisse dicuntur, quia falso loquebanlur, dum pro-
tribuum vidi idololatriam. Quid enim borribilius slrali diis dicebant : Isli sunt dii lui, gloriam De»
quam decem tribus ad idolorum cnltum repente transferentes ad simulacra. « Et fur ingressus est
transgressas? « Ibi fornicationes Ephraim , conla- spolians, lalrunculus foris. » Hoc inter furem et
minatus est Israël. » Dictum est superius quod no- lalropem distatquod fur noctem quaerit, et lalenler
mine Ephraim Hieroboam intelligalur, primus sci- inique operalur , latro aulem aperle vim infcri.
•licet rex decem tribuum, Israelis autem, omne Furem aulem iu hoc loco vel lalronem, debemus
regnum iliius. Dicitur itaque ibi, hoc est, in domo intelligere Jéroboam, qui instar furis ingressus ad
Israël qua horrendum apparuit, fornicationes sunt domum Israël, furatus est eos Deo, et quasi la-
Ephraim, id est, Hieroboam"de tribu Ephraim, qui trunculus infelicem populum exspoliavit Dei pro-
Deum relinquens idola venerari coepit. Forhicatur tectione, el est sepsus : Cum vellem vêlera peccata
quippe bomo, quando Creatorem (qui est vir animae) D ] populi mei delere propter anliquam idololatriam,
deserens, adultero ( id est diabolo ) copulalur. Et Ephraim et Samaria nova idola repererunt. Sed et
fornicanie Jéroboam, contaminatus esl Israël, po- hoc diei polest, quod DominoSalvalore volente pec-
pulus videlicet illi subjectus, quia magna ex parte cata Ecclesiaetam Judaeorumquam genlium sanare,
commune nomén Israelis oblinuit. Unde el ad Judam subito surrexit Ephraim, hoc est uberlas falsorum
«ermo convertitur, cum prolinussubditur: dograalum, cui multi favenles operati sunt menda-
« Sed et Juda, pone messem tibi.» Et est sensus : cium contra Christum, et per eos ingressus est fur
Non te putes esse securum, quod Israël captivus el latro, hoc est diabolus in Ecclesiam. Sive furem
abducilur, tu quoque praepara tibi segetes ut me- et latronem ipsos inlelligaipus haereticos, de quibus
tanlur, id est, gênera filios qui suecidantur a Na- Dominus dicit : Qui non intrat per oslium in ovile
buchodonosof et esercilu ejus. Non multo enim post ovium, sed ascendit alimule, ille fur est et latro, etc.
tempore dnceris captivus in Babylonem, el messio- Omnes quo'.qnot venerunt ante me, fures sunt et la-
nis tuai ( hoc est inierfcctionis ) lempus adve- trones. Unde significanlerait, quod lalrunculus foris
niel. « Cum converlero caplivilatem populi mei, • exspoliet. Non enim possunt illos privare Chrisli
55 ENARRATIO IN OSEE PROPHETAM. SI
veste, quos docuerint, nisi de Ecclesia foris eos eduxe- A tribus. Hic autem in malo ponitur, pro corruplione,
rint, cl in viadûctrinarum suarum ambularefecerint. . scilicet populi, per idolorum venerationem. Haere-
« Et ne forle dicant in cordibus suis, omnem ma- lici quoque pravam intentionem landiu celant,
Htiam eorum me recordalum, nunc circumdederunt veris falsa vêlantes, quousque subjecli libenter eorum
eos adinveniiones suae. » Ne forle (inquil) dicant in obtempèrent voluntati, et donec corda deceptorum
cordibus suis, pro veleribus peccatis nos punit, et intumescant fermento pravae doctrinae illorum de
patrum dclicla resolvimus, juxta illud: < Patres quo Dominus dicit : « Cavele a fermento Pharisseo-
«îostri comederunt uvam acerbam, et dentés filio- rum. »
rum obstupuerunt. » Nunc, id est in praesenti, « Dies régis nostri. » Succensa tola populi massa
« circumdederunt eos adinveniiones SU:E,» hoc est, veneraiione vilulorum, coeperunt dicere ad fores
non pro dileclis patrum eos, sicut illi aeslimant, vel Jeroboani régis : Dies régis noslri, subaudilur iste
veteres iniquitates, sed pro praesenlibus puniam. est, et quem nobis feslivum nosier conslituit im-
Pulabant enim illi latere Deo suam iniquitatem, peralor, hune celebramus, in hoc gaudemtis-,.
cum procul dubio Deus omnia videat. Unde et sub- in hoc vilulos aureos adoramus. « Coeperunt
ditur : « Contra faciem meam faclae sunt, » id est, principes furerea vino. » Clamanle populo : lste est
ego semper mala illorum inlucor, quae me présente B \ dies quem nobis rex noster sacrum inslituit, prin-
faciunt, non verili faciem meam. Sed et mali quique cipes non solum non sunt iraii, qui debueranl esse
non lanlum propter peccala praeterila daninantur, rectores populi, sed insuper inlelligentiam sucemen-
sed quia antiquis operibus novaui quotidie addunt tis amiltentes, coeperunt furere a vino, hoc est,
impielalem, et cum Dominum celare se pulant, vi- •amenliam pâli luxuriae et idololalriae. t Extendit
tare ejus oculos non valent, quia scriptum est : manum suam cum illusoribus, quia applicuerunt
« Vulltis autem Domini super facicnles mala. » quasi clibanum cor suum, cum insidiarelur eis. »
«Inmalilia sua laelificaverunt regem, » praehenles Cum cerneret rex clamare populum quod praedi-
consensum régi Jéroboam, ut adorarent idola secun- xiinus, et principes eliam temulenlos el vino ido-
dum ejus volunlalem, « et in mendaciis suis »quibus lolalriae demersos, extendit manum suam cum
dicebant : Isli sunt dii lui. « Principes » subaudilur, illusoribus , hoc est, principibus qui illudebant
laelificaverunt : quia ipsi principes consenliebant pessime populo, el a Deo suo longe abducebant be- -
régi. Altendendum aulem, quia nunc exponit quod nedicendo, et gralias agendo, vel erroribus eorum
fecerunt coram facie ejus. Omnis quoquequiperverso consentiendo , quia videlicet applicuerant cor
operi deservit, vel maie de Christo sentit., sicut suum quasi clibanum, ut eos succenderel, et ido-
Arius et caaieri, regem (hoe esl, diaboluin) loeli- C i lolatriae flammisardere facerel. Idcirco enim applau-
ficat, et in mendaciis pravorum dogmalum prin- dendo gralias egit populo una cum principibus,
cipes, hoc est, satellites diaboli, qui principes diaboli quia inlellexit tolo nisu mentis ad errorum eos
lenebrarum vocanlur. Vable enim in peccalis noslris fuisse conversos. Et hoc cum insidiarelur eis, ne
gaudenl contraria; fortiludines. ascenderent ad lemplum Domini, sed vilulos quos
« Omnes adultérantes quasi clibanus succensus ipse fecerat colerent. Dolose quippe eosdem fabri-
a coquenle. » El hoc contra eos loquitur, qui in calus fuerat vitulos, ne forte populus Israël pergens
malitia sua laelificaverunt regem, el in mendaciis ad Dei lemplum Hierosolymis, sumpla occasione
suis principes. Omnes (inquit) adultérantes, id est, reconciliaretur régi Judae. « Tola nocte dormivil
a proprio viro Deo recedenles, quasi clibanus a co- coquens eos, mane ipse succensus quasi ignis llam-
quenle, quia sicul clibanus succendilur ut coqual mae. » Postquam ignem maliliaemisit in eorum cor-
panes, ita illi succensi sunt malitia Jéroboam , et dibus, et vidil eos furere, nullumque esse qui suae
igné idololalriae. « Quievil paululum civitas a com- resisleret volunlali, tola nocte dormivil, lioc est,
mistione fermenti, donec fermentaretur lotum. » securus jacuit, versatus in tenebris, coquens eos
Fabricalis quippe idolis, non vim fecit Jéroboam igné impietatis, mane aulem ipse succensus flam-
populo ut ea colerel, ne forte quibusdam causa Dei mis suorum scelerum, venit ad immolandum.
el religionis resisteniihus, cullura illorum evacua- « Omnes calefacli sunt quasi clibanus, » quia cum
reiur, ideoquepaululum quievil civitas, donec pro- jam non pnr insidias, sed impudenier a Dei cultu
pna volunlale populus régi consentiret, ut primum ad caeremonias idolorum transirent, omnes succensi
principes, deinde satellites illorum régi et princi- sunt malitia iniquilalis suae. « El devoraverunl ju-t
pibus faventes, ad ullimum omnis populus corrum- dices suos, » id est, eos qui noluerunt eis consenlire,.
peretur. El hoc esl quod dicit : Donec fermentaretur sed insuper redarguebajit, et interfecerunt.. Vel
lotum. Quae enim sponte fiunt, diu permanent : certe eos, qui ante judices illorum cxslilerant, spiV
quae autem necessitale, cilo solvunlur. Hoc consi- ritualiter inleremerunt trahendoad suam maliliam.
derans Jeroboain, maluit populum sponte subire Cum enim illi religiones Domini recordarentur ,
novam idolorum culturam, quam coactum. Fermen- videntes regem et principes omnemque populum
tum aulem elin bonam partem poniluret in mala n. idololalriaededilos, coeperuntdicere: Quidfaciemus?
In bonam, ul Dominus in Evangelio dicil, quod Ecce rex et principes ejus, omnisque populus deos
millier aereplo fermento abscondit. in farinai salis colit. Jam quia in medio illorum versamur, non
85 HAYMOMSHALBEl'.STAT. El'ISC. OPP. PARS I. — COMMENT.B1BL. M
possumus «imilia non facere , ne forte exspoliali. A « Sed et cani effusi sunt in eo, et ipse ignoravit. >
omnibus rébus, etiam yitam amillamus. Dumque Cani hominiim aliquando in bonum ponuntur, ui est.
haec dicerent, etiam ipsi ad scelus idololalriae dé- illud Salomonis: « Cani sunt sensus hominis,et aelas
voluti sunt. « Omnes reges eorum ceciderunt. » sepectulis vila immacolata. > Hic autem in malum
Ab isto scilicet Jéroboam usque ad ultimum Jo- ponuntur, malitiam in eodem populo usque ad finem
siam, omnes reges fsraelitarum ceciderunt in ido- regni persévérasse monslrantes. Sed et cani (inquit)
lolatriam vel perditionem aeternam, et ambulave- efl'usi sunt in eo, hoc est, abunde in nequilia usque
runt in viis Hieroboam, filii Nabath, qui peccare ad senium et regni terminum permanserunt. Et ipse
fecit Israel.t Non est in eis qui clamel ad me, » id ignoravit finem regni sui, subaudis imminere.
est, nemo in regibus aut in subjectopopulo reperitur « Et humiliabitur superbia Israël in facie ejus. >
non in
qui clamel ad me, et relictis idolis ad Deum conver- Erexerat enim se Israël contra Dominum, et
latur. Haecomnia bealus Hieronymus ad hxreticos illo, sed in inulliludine sui fidebal exercitus. El quia
eorumque referldiscipulos, qui malitia diaboli (qui est « superbis Deus resislit, humilibus aulem dal gra-
rex super omnes iniquos) debriati, dies régis (hoc tiam, » dicit nunc per Prophetam : « Humiliabitur
est, cujusque praeposilorum suorum, verbi gratta, ,B superbia Israël, » hoc est, interficientur principes
Marcionis, Arii, atque Eunoraii, caeterorumque ) et exercitus ejus (in quibus gloriabalur) ab Assyriis
célébrant feslivos, Ecclesiam relinquentes, et ve- el Chaldaeis,et hoc non mullo post tempore, sed nunc
ritatera fidei conculcantes. Unde et bi qui caeleris et in praesenti. Hoc est enim quod ail : « In facie
» « Nonreversi sunt ad Dominum Deumsuum,
praesunt, applaudunt illis, eo quod videant corda illo- ejus.
rum nequilia referla, et vino iniquitalis infusa; de et nonquaesierunt cum in omnibus his. > Quod supe-
Salomon dicit : vinum non rius subobscure posuerat, dicens: « Ephraim factus
quo Principes bibant, ne-
obliviscantur Insaniuni etiam ex est subeinericius panis qui non reversalur, » nur.e
quando sapientiae. al
vino. De quo Moyses : « Furor (inquit) draçonum ponit man-festius : « Non sunt (inquit) reversi
eum
vinum eorum, » etc. Quod autem dicilur Jéroboam Dominum Deum suum, et non quaesierunt
ail Domi-
tola nocte dormisse, ostenditur per hoc, quia haere- iu omnibus his. » Quod si fuissent reversi
num Deum suum.audissenl ulique per Jeremiam lo-
lici dum in tenebris infidelitatis moraniur, lucem
: « Reverlimini ad me, et ego
veri solis non valent perspicere : nam et qui dor- quenieni Dominum
revertar ad vos. » Posl idola quippe ambulantes,
iniunt, nocte dormiunl, quia oppressus est sensus
non quaesierunt eum in omnibus his adversilalibus,
eorum. Horum corda calefieri noscuntur ira, avaritia,
ut in eum perfecte crederenl, et recle operareniur.
cseierisque vitiis, ipsique dévorant judices suos, hoc "| Ut autem ad haereticosvel impios ista referamus pr.i-
est, si qui possunt habere in animo virlutem, vel in populis cominiscetur, quando
sensus quibus mala discernuntnr a bonis, abstra- positos, Ephraim
ad sui similitudinem alios quilibet nequam praepo-
bunl ab illis, et omnes principes talium ceciderunt situs et similis eorurn efficilur, juxla quod
trahit,
in Dei praedestinatione, nec est inter eos qui clamet
supra diclum est : Erit sicut populus sic sacerdos.
ad Dominum, utinvocans nomen Domini salvus fiât.
Sive etiam Ephraim populis commiscetur, quia
« Ephraim in populis ipse commiscebatur. >
omnes haerelici nihil differunt ab errore genlilimu, ei
Ephraim non hic tanlummodo reges, ut superius, fuerat princeps quondam Ecclesiae,fil quasi panis
sed omnis populusdecem tribuum accipitur. Ephraim qui
subeinericius, ex omni parte cineribus peccatorum
ergo, id esl onme regnum decem tribuum, « commi- circumdatus, nec reverlilur ad Dominum, in incoepto
scebatur in populis, » hoc est, similis erat genlibus
permanens errore, cujus robur, hoc est, fortiiudinem
idola colenlibus. « Ephraim factus est subeinericius virtulum et
intelligentiae, daemones,Clvislianorum
panis, qui non reversalur. » Panis qui non reversa- pessimi hostes, auferunl.Ipse vero hoc nescit, dum
lur, ex omni parle plenus est sordibus. Talis factus sibi amicos putal, quos devoratores sentit. Sed et
esl Ephraim non agendo poeniieniiam, ideoque in- cani in eo cffuniluntur, dum slultilia cordis iliius
converlibilis manens, ex omni parte circumdalus est n
usque ad terminum vitaein eo persévérai. Sicul enim
cineribus peccaiorum. Quod si converti a suis iui-
jusii hominis cani sapienlia intëlligilur, sic inipii
qnilalibus vellet, purgari ulique poluisset. slultilia accipitur. Ipse aulem veluslalem suae igno-
< Comederunl aîieui robur ejus, et ipse nescivit. » rât
maliliae, de qua scriptum esl : Quod anliquaiur cl
Robur appeilat principes et fories quosque populi, senescil,
prope interitum esl. Quorum superbia cum
vel certe thésaurus in quibus confidebant. Alieni
quolidiea Christo bumilieliir, non agiinl poeniten-
ergo a Deo, vel etiam a gente Judaeorum, hoslcs sci- tiam, nec reverluntur ad Dominum. «Et factus est
licet ejus Chaldaeiatque Assyrii, comederunt robur Ephraim quasi columba seducta non habens cor. >
ejus, inlerliciendo principes, et bona illorum sibi Colomba in bonum accipitur, m Dominus in Evan-
vindicando, et quidquid virium habere poterat de- gelio dicit: « Eslote prudentes sicul serpentes, eisim-
vorando. Tanlaeque idem Ephraim fuit amentiae, ut plices sicut columbae, » ul nec aliis nocere possimus,
nesciret Deum suum, aut certe ignorareirausam pro nec ab aliis insidias paliamur, sed simplicilate el
qua fuisset devorantibus tradiliis, jiistmn se repu- prudenlia exhibeamus hoininem lemperamm, quia
tans. pruietitia sine simplicilate callidilas est, siinpliciias
5* ENARRATIO IN OSEE PROPHETAM. 68
sine pmdentia slultilia est. Unde et in hoc loco co- A ; fera ru m vocaniur, ululalum luporum, et sonitum ir-
lumba stulliliam Judaici populi désignât, qui potins ralionabilium bestiarum imitantes. « Super trilicum
lisus est in homme quam in Deo, yEgypiuin invo- el vinum ruminabant. » Ruminare est revomere, quo-
cans, et ad Assyrios pergens. Qui enim auxilium modo animalia quod die comedunt, nocte ab inlimis
JEgypli petiit, qui ab lsaiaappellalurbaculusarundi- visceribus ad gutiur et fauces redire faciunt, sicquc
neus confractus, ab Assyriis abducitur captivus. Fa- subiilius ruininando, in venirem redire faciunt. Et
ctus est ergo Ephraim quasi columba seducla a dia- est sensus : Quia abundanlia omnium rerum hâbebant,
bolo, non habens cor, hoc est. iiiielligenliam meniis. quae in vino et tritico comprehcnditur, ideo corrue-
Noiandum autem quod non aquilae, accipilri, aut runt reeedentes a nie, quod etiam Ezechiel in Sorio-
corvo, vel cuilibet aliaeavi comparatur.sed columbae, mis et Gomorrhis factum esse commémorai. Inluen-
quae tanlae fragilitatis est, ut proprios non valeat dum aulem quia ut oslenderet eos jumenlorum simi-
itieri felus. Sic enim el isli comprehensi ab hostibus, les, non dixit comedebant, sed t ruminabant. » lu
non habuerunt vires se defendendi. « Jîgyplum in- hoc eliam ruminasse dicuntur, quia pabula divino-
vocabant, » subaudis in auxilium, vel deos illorum rum eloquiorum spiritualiter non intelligebant. < Re-
colendo. « Ad Assyrios abierunt, » non sponte, sed cesserunt a me, » cullum religionis meae spernendo,
caplivi, « et cum perfecti fuerint, expandam rete B ] et servituti diaboli se subdendo. « Et ego erudivi
meum super eos, » id esl, ut senliant quia mutantes eos, » id est, docui eos per Moysen, caeterosque fidè-
loca, meum non possunt vitare conspectum. Cum les. « Et confortavi brachia eorum, »hoc est, praebui
profecti fuerint in captivitatem, rete meum expan- forlitudinem ad bellandum, sicut factum est icmpo-
dam, hocest,polentiam meam super eos ostendam, ne ribus Josue et Machabacorum.« Et in me cogitave-
posaint libère redire ad lerram sicul pulant, donec runi malitiam, » ineam potenliam ad idola transfé-
ipse velim. i Quasi volucres coeli detraham eos, » id rantes, dicentesque non me esse Deum , sed vitulos
est, sicul avis ab altitudine coeli reli super aquas quos ipsi fecerunl. Nunquid aliqiiid possunt facere
expanso detrahitur, sic ab altitudine superbiae suoe aut nocere mihi? Sed quod solum agere polueruul,
deponam eos. « Caedam eos secundum auditionem contra me cogilaverimt mala.
coeluseorum. » El esl sensus: Sicul juncto consilio « Reversi sunt ul absque jugo essent, » id est, ul
omnes idola coluerunt, quae fabricanles consiliati prius anlequam vocarem eos per Abraham, deinde
suni omnes ut a me recédèrent, ita me irato omnes per Moysen et reliquos, absque jugo legisque notilia
pariier vaslabuntur, dum communiter eos percus- erant, cunciis nalionibus commiscebantur, ita nunc
sero a rege usque ad mendicum. Possumus et haec reversi sunt ad priorein stalum , ut absque jugo et
verba ad lempus Dominicae passionis referre , quia C ( Dei frenis irent prsecipiles sequendo suas voluptates.
sicut communi consilio traclaverunt de Domini i Facti sunt quasi arcus dolosus, > id esl, pravus,
morte, clamantes adPilalum, « Crucifige, crucifige retleciens in doniinum sagitlam.Ipsi quippe fortes a
eum, » sic pariier ab hostibus in soleinnitalepaschali Deo et extensi facli luerant.ut adversarios hostesque
comprehensi sunt, caesi, et inlerfecii. percutèrent, sed quos Deus extenderat contra inimi-
« Vaeeis, » id est, damnalio perpétua erit post cos, ipsi contra suum versi sunt Dominum, millen-
praesenlem tribulationem. « Quoniam recesserunt a tes adversus eum blasphemiae sagiitas. « Cadent in
me, » idola colendo, « vaslabuntur » ab hostibus gladio principes eorum a furore linguae suae. » Sicul
scilicet, et miseri erunt. «Quia praevaricati sunt in caput malilice fuerunt principes, qui infelicem popu-
me, » adorantes vitulos aureos, el meum praeceptum luin deceperunl, ita nunc ipsi vere primum confun-
transgredientes, quod dixi : Non facielis vobis deos damur propter furorem linguae suie, qui ainenles
alienos. « El ego redemi eos » de ,4£gypliaca servi- eflëcli, ausi sunt vitulos aureos vocaredeos, ut hoc
tule, cl eiluxiinexcelso brachio; « et ipsi loculi sunt facerent in terra repromissionis quod didieerant in
contra me mendacia » facienies idola el dicentes : .lEgyplo. Nam furor linguae eorum, amenlia et hla-
« Isti sunt dii lui, Israël, qui eduxerunl te de terra _. spbemiaeinlelliguntur. « Ista subsannalio eorum in
jEgypti. » terra .-Egypli, » id est, hoc quod modo faciunt sub-
« Et nonclamaverunt ad me in corde suo »quo idola sannando me et deridendo per culturam idolorum,
diligebant. « Sed ululabanl in cubilibus suis. »Voces non est nova res, quia quod fecerunt in ^Egypto, el
luporum velcanum imitantes in laudibus daemonum. postea in deserlo,boc etiam nunc lenent. Ibi quippe
Ipsa enim carmina, quaedaemonialaudantescanebant, coeperunt idola colère, el usque nunc in eadem per-
ululalum Scriptura nuncupat. Amiseranl quippe ra- sévérant malitia. Spiritualiter vero per trilicum et
tionabilem aniuii inlelleclum, el similes facli sunt vinum possumus intelligere mysteria corporis et
besliis insensalis. De haereticis facilis est intelligen- sanguinis Chrisli, sive etiam Scripturam sacrani,
tia, quibus vaeimminet sempileriium, quoniam a Deo qua; in locis obscurioribus cibum, iu facilioribus
recesserunt, et praevaricali sunt mandata iliius, qui autem polum nobis praeslal. Super hoc trilicum vel
redemit eos sanguine suo. Ipsi enim loqmintur con- vinum haerelici corruunt, indigne corpus et sangui-
tra Deum mendacia, impia l'alsilalis dogmata com- nem Domini sumentes, el Scripturam divinam per-
pnnenles, non clamant ad Dominumin cordibus suis, verso iiitellcctu inlerpretanlcs. Legentes enim assi-
sed ululant scuiper iu suis conciliabiilis, quie lustra due, cl méditantes legem exterasque Scripluras, co-
R9 HAYMONISHALBERSTAT. EP1SC. OPP. PARS I. — COMMENT.BIBL. 63
medere simulant, quod mâle intelligendo ruminant. A telligitur, de quo scriptum esl : « Nemo bonus nisi
Et hoc facientes recedunt a Domino, qui docuit eos soins Deus. » Projecit ilaque Israël bonum, hoc est,
In Ecclesia, et dédit eis fortiludinem, qua contra ad- Deum suum reliquit, et pro nihilo duxil : ideoque
versariosdimicarent. Ipsi vero cogilant contra Deum ctim clamaverit, non exaudiam eum propler falsum
maliiiam, impiissimas haeresesexslruentes, fiunlque nomen Israël, sed inimicus (hoc est, Assyrius, sive
similes genlibus, et ad nihilum redigunlur. Et taies eliam diabolus) persequelur eum, et coniprehendel,
verlunliir in arcum dolosum, dum suis sentenliis qui, me rege derelicto, peliernnt sibi regem, sicut
morlem sibi aelernam inferunl. Unde principes hae- habent reliquaegénies. Unde slalim subjungit :
relicoram propler insaniam linguaesuae, quia Domi- « Ipsi regnavernnt, et non ex me : principes exsli-
num blasphémant, sentenlia veri judicis feriunlur, lerunt, et non cognovi. » Si hoc ad primum regem
facientes eadem in falsi nominis Ecclesia , quae anle eorum Saul referre voluerimus, quseslio oritur cur
faciebanl dum in JEgyplo, hoc esl, in tenebris mo- Doniïmisdicat : Ipsi rcgnavcrunl, et non ex me, etc.,
rabantur infidelilalis cl ignoranliae. cum Dominus elegerit eum, et per sortem regem
constiluerit. Nam cl Samuel eo rege constiluto dixii :
CAPUT VIII. Certe vitlelis quem clegit Dominus. Unde et in domo
« In gulture tuo sit tuba. » Vox Dei est ad prophe- B abscondiium prodidit, et auriculam Samuelis anle
tam, cui praecipitur ut sic exallet vocem, qualenus ejus adventum revelavit. Sed sciendum quia Deus
lubae sit similis, ut plurimi eum audiant vociferan- omnipotens aliquando fieri pcrmillil quod non vult,
lem, quia plurimi peccaverunt. Denique quid eum sicut de ipsius eleclione faclum profeclo constat.
exallala voce oporteat dicere, staiim subjungit, di- Vidit quippe prona illorum corda ad eleclionem régis,
cens : « Quasi aquila super domum Domini. » Quo el ideo permisit fieri secundum quod petebant, contra
in loco aquila appellalur Nabucbodonosor, veniens suam volunlatem. Quod ex tonilno et coruscatione
adversus Hierusalem et Dei templum, quod in ea facta tempore afistivo contra consueludinem iliius
erat silum. Qui aquilaecomparalur propler nimiam terrae, aperte monslralur. Unde et Samuel sciens
velociiatem vel rapacitatem, quia imilatus esl vola- hoc Deum nolle, praedixit eis jus régis, qui duris-
lum aquilae raptim fcsliuantis ad praedam. Unde sima servilule erant ei subjiciendi, ut ad Dominum
Ezechiel parabolice de eo loquilur : Aquila grandis regem clementissimum revcrlerentur. Si autem ad
magnarum alarum, longo membrorum ductu venil Jéroboam, qui postea decem tribubus praefuil, et ad
ad Libanum. Ipsum quippe Dei templum, super quo caeterosprincipes qui ei in regno successerunl, isla
prophetae praecipitur annunliare adventum aquilae, rëlnlerimus, manifeste cognoscimus hoc contra Dei
Ezechiel appeilat Libanum. Unde et Zacbarias loqui- C ordinationem factum. Licet enim Deus propler pec-
lur, dicens : « Aperi, Lihane, portas tuas, el com- caluin Salomonis iratus regnum dividere voluerit,
edalignis cedros luos. » «Proeo quod transgressisunt tamen contra suam volunlatem populus Israël Jé-
foedus meum, et legem meam praevaricali sunt. » Et roboam elegil. Debuerat enim juxta praeceptumcon-
hic versus ad superiora perlinet, quo praecipitur sulere Deum, an vellet hoc ficri, et sic per sortent
prophetae ut excelsa voce clamet, quia aquila super eligere regem, non seenndum suam volunlalem.
domum Dei. Et est sensus: Quod libi dico, o pro- Nam et saepe fiunt necessariaecausa?, quae praeleriri
pheta, atque praecipioul in gulture tuo sit tuba, id nequeunt, sed tamen quia liomines non Dei volunla-
est magna voce annunlies venire regem Chaldaco- tem, sed suam in his attendue.!, graviter delinqunnt,
rum, non ob aliani causam hoc jubeo, nisi quod sicut, verbi gratia, de DominoSalvatore dicitur, quod
transgressi sunt foedusmeum faciendo idola, et legem oporteat tradi Filium hominis, mori, et sepeliri, et cae-
.meam praevaricali sunt, qua dixi : « Non facictis tera, ac postea inferlur: Vaeilli homini per quem tra-
vobis deos aurecs vel argenleos. » dendus sit. Neque enim in ejus morte nostram Judas
« Meinvocabunl, Deusmeus, cognovimuste, Israël.» nécessitaient, aut Dei consideravit volunlalem -, sed
Quando, inquit, captivilas evenerit, pressi an- polius suam seculus est cupidilaiem. Ideoque quod
"
guslia, necessilate cogenlc invocabunl me, poscenles Deusanle sacculaficri praeordinaverat,isle faciens pe-
auxilium el misericordiam, el dicent: « Cognovimus rênnimorledamnalusest. Ipsi ilaque regnavernnt, et
le, Israël, » id est nos qui appellamur Israël, et non ex me : principes exstiierunt, et non cognovi, id
servamus nomen antiquum Jacob, qui tiM placuil, esl non elegi eos, ideoque eos reprobo. Scire autem
scimus le alque cognoscimus, cl propler lui cognilio- Dei, eligere est : nescire autem, reprobare. « Anrnm
neni quam prae omnibus genlibus habemus, libéra sunm et argentum suum fecerunl sibi idola ut inler-
nos. irenl, » id est, quia his abundabant, negleclo Deo qui
« Projçcit Israël bonum , inimicus persequelur haecillisadornatum et deliciarum afiluenliamdederat,
cum. » liesponsio est Dei omnipolenlis a;l hoc, quod fecerunl sibi idola contra animamsuarn ulinlerirent,
ipsi dixeranl :.« Cognovimus le, Israël. » Et est sen- quia dii quos feceranl, causa morlis elperdilionis illis
sus : Quomodovocaniini nomine Israël, qui interpre- exstiierunt. Spirilualiler isla quaede Nabucbodonosor
i.alur vir videus Deum, eum projeeerilis bonum, hoc dicuntur, possunt referri ad diabolum, qui in ple-
est, Dominum Deum, a quo Jacob appellalns est rïsquf.locis Scripturaedivinaeaquila appellatur. Unde
Israël ? Bonumenim quod projeceMI Israël. Deus in- est : Si exallflliis fnerisul aquila, indc dclrabam te,.
61 ENARRATIO IN OSEE PROPHETAM. 62
dicit Dominus. Haec aquila venit super haereticorum A quam speciem fecundae operalionis possunt habere.
conciliabula, quia quondam fuerantdomus Dei : et ideo Unde et subditur : « Quod et si fecerint, alieni com-
quia praevaricali sunt Dei legem, et sine causa in- edent eam, » id est, si habere praevaluerinl aliquam
vocant Deum verbis, a cujus nolitia longe distant potestatem ad tempus, vel si fecerint aliquod bonum,
operibus, qui eliam Deum projicienles per falsam alieni, hoc est Assyrii. haec omnia auferent, ve.
doctrinam, eligunt sibi reges contra Dei volunlalem, etiam aaemones, de quibus Dominus in Evangelio
principes scilicet et auclores perversorum dogma- loqnitur, quod jacta semina comederint volucres
tum, quod Deus neseit, quia ipsius noirtiam non me- coeli.
renlur. Qui aurum el argentum, id est quidquid « Devoratus est Israël, » ab hostibus, qui interfe-
babuerunt in nitore eloquentiae vel fulgore spiritua- cerunt, vel a daemonibus, qui omne bonum illorum
lium sensuum, perverse inlelligendo verlunt in idola, abstulerunt. « Nunc factus est in nalionibus, » hoc
quae de suo corde finxerunt ; et quia hoc fecerunt, esl, factus est similis genlibus idola colenlibus. Unde
idcirco perierunt. subjungitur, « quasi vas immundum. » Vas immun-
« Projectus est vitulus tuus, Samaria. » Samaria dum, quantum pertinet ad litteram, appeilat, quo ad
nomen est civiialis et provinciae ; ponilur autem hie suscipienda et projicienda stercora uli solemus. Taies
Samaria, qnae metropolis est decem tribuum, pro - ipsi erant stercoribus et sordibus idolorum macu-
omnibus civitatibus ejusdem regni. Neque enim in ali, facli vas non in honorent, sed potius in conlu-
Samaria viluli aurei erant, sed potius in Dan et in meliam, ideoque veiut immundi projecli sunt a Do-
Belhel, qui (sicut dictum esl) in Samaria compre- mino : quid enim immundius esse potesl daemoniaco
bendunlur. Unum autem vilulum pro duobus debe- spirilu? Ila'c omnia haereticis possunt aplari, qui
mus accipere, singularem numerum pro plurali po- inania sectanlur, et ideo vacui recèdent, et in carne
situm agnoscenles, quod saepissime fit in Scripturis. seminantes de carne mêlent turpitudinem corru-
Projectus esl (inquit) vitulus tuus, id est déstructura plionis, in quibus cum videatur culmus ecclesiastici
est lemplum idolorum ab Assyriis. Ipsi quoque viluli dogmalisslare, per hoc quod baptizali sunt, quodmy-
sunt projecli, el conflali, atque in caplivilatem de- sleria Chrisli célébrant, non faciet farinam,
« corporis
lati. Unde prolinus subditur, iratus est furor meus hoc est. non ad fruclum boni operis, quia
perveniet
in eis. » Quod vindicatus sum in eis, vel in vitubs omnis illorum aclio vacua est et nibili. Quod et si
scilicet, vel in eis qui eos adorabant. « Usquequo fecerint, alieni comedent eam, quia favoribus ho-
non poterunt eraendari ? »Ac si diceret : Quaeisla in- minum elali. omne bonum suum amiltent, ideoque
sania est, me dante locum poeniienliae,illos ad sani- _ in future fructu remuneralionis carebunt. Qui eliam
talem nolle converti ? Et exponendo quis fuerit isle ab hoslibus, id est daemonibus saepissime devorati,
vitulus, a cujus sordibus non poterunt emundari, fiunt vas immundum, et similes paganis existunt,
subjungit: eliam nomen Chrislianitatis amiltenles
« Quia ex Israël et ipse est. > Id est, non aliunde
vitulum acceperunt, ut alium Sidoniis Baal et Asla- « Quia ipsi ascenderunt ad Assur, » non sponle
rolb, Gamos Moabilis, Moloch ab Ammonitis, sed pergentes, sed potius invilae caplivilalis malum per-
illi el rex illorum Jéroboam fecerunt vilulum. ferentes. « Onager solitarius sibi Ephraim. » Onager
« Arlifex fecit illum, » hoc est, Jéroboam malitiae esl asinus sylveslris, qui non simililer ut oves pascua
inventor, vel cerle arlifex quilibet jussus ab illo, requirit domestica, sed sponte per diversa loca vagatur,
unde oslendilur, « quia non est Deus » quem manus et solilariam diligit habilationeht. Taies facli sunt Ju-
format arlificis, sed simulacrum. « Quam in aranea- daeirecedenies a Deo, pro libilo suo per diversa idola
runt telas erit vitulus Samariac, t id est, sicut lelae eurrentes, et varios deos sibi fabricantes, qui a Deo
aranearum venlo percussae dissolvuntur et annihi- derelicli, solitarii effecli sunt, de quibus adhuc subdi-
lantur, ita vitulus ejus redigetur ad nihilum. Unum tur, « munera dederunt amaloribus suis, » id est
autem vitulum, sicut et supra, pro duobus posuit. Assyriis, quibus quondam in amicitiam juncli fuerant,
« Quia venium seminabunt, et lurbinem mêlent. » D quod factum esl lemporibus Manahen, vel Osce régis,
Seminabunl posilum est pro eo, quod est semina- sicut supra dictum est.
verunt, fulurum scilicet pro praeterito, sicut saepe « Sed cl cum mercede conduxerunt nationes, »
fit in Scripturis. Venium (inquit) seminabunt, hoc subaudis, in auxilium sibi, quod supra oslensum
est, inania opéra facient, idolum fabricanles vacuum est, libi dicilur, quod abicril Ephraim ad Assur, et
penilus omni divinilate, et idcirco lurbinem me- niiseril ad regem uliorcm. « Nunc congregabo eos, »
tent, caplivilatem scilicet, tempeslatem, et mise- subaudis ad pugnain, scilicet ut cuncti pariter du-
riam. « Culmus stans non est in eis, germen non caniur captivi. < Et quiescent paulisper ab onere
farinam faciet. » Quando semina jacta corrumpun- régis et principum. » Quasi diceret : Hactenus ama-
lur vento, et medullam perdunt interiorcm, nequa- bant darc adversariis munera, quos diligebapt : nunc
quam possunt facere slipulae ut ex bis seminibus autem faciam eos cessare paulisper, ul quandiu
tantummodo possit effici farina. El est sensus : Sicut transierint in caplivilatem, non solvant stipendia
venlo corrnpio semina fruclum non reddunt, ila in etiam suis regibus et principibus, donec scilicet pe.--
eis fructiis boni-operis reperii:i non polisl, nec ali- veniant in Assyrios, ubi ncquaquaii veluli liberi iri-
63 HAYMONISHALBERSTAT. EP1SC. OPP. PARS I. — COMMEST. B!BL. C*
buta et stipendia dabunt, sed in ultimam servitulem A cata autem vindicat; idcirco ergo, quia post datant
redigentur. legem peccaverunt isli, dicitur nunc, id est in prae-
«.Quia multiplicavit Ephraim altaria ad peccan- senti tempore recordabilur iniquitales eorum, ad
• dum, factaesunt ei arae in delictum. » Ostendit cau- ulciscendum
scilicet, et peccata pristina visitabil per
sant cur patiantur captivitatem, et dcsinant paulis- flagella et tormentum miseriaeet caplivilalis. « Ipsi
per dare munera regibus el principibus, quia scilicet in jEgyptum converlentur. » Tripliciler hoc inlelligi
Ephraim, id est Jéroboam, vel certe omnis po- potesl. Conversi quippe sunt in yEgyptum, primum
pulus decem tribuum, mulliplicavit altaria, in quibus mente deos eorum colendo, deinde auxilium poslu-
peccalis peccata conjungerent. Ideoque potius pec- lando, non confisi in Dei protectione, ad ultimum,
caverunt, quia non solum in Dan aut in Belhel, sed cum Deus praeceperit eis ne ultra redirent ad -'Egy-
in montibus et lucis diversisque locis idola colebant. plnm, contempto Deo, etiam corpore reversi sunt in
Quae altaria (id est arae) versa sunt ei in deli- jEgyptum, et babitaverunt ibi.
ctum, quia quanlo plura fuerunt, tanlo magis ibi « El obliltts est Israël facloris sui, et aedificavit
peccaverunt. « Scribam ei multipliées leges meas, » delubra. » Israelis nomine (ut saepe dictum est) om-
Quia scilicet, pro nihilo ducunt legem, quam dederam nis populus intelligitur decem tribuum, a majori
eis per Moysen, idola colendo in diversis locis, cum " parte nomen pristinum relinens. Qui oblilus cultum
praeceperim ut in Hierusalem unum esset aliare, ad- Dei sui, in monlibus et collibus et sub nmbrosis ar-
hibebo ei multipliées leges, quibus corriganlur, sed boribus Baalim et Aslaroth aliaque idola coluit, el
rursus intendens illorum nequiliam subjungit, quia et aedificavitibi delubra, hoc est, lempia deorum con-
ipsae leges < quae velut aliéna; computatae sunt. » struxit. « Et Judas multiplicavit urbes immitas. »
Quasi diceret : Quia enim conlempserunt eam quam Nomine Judaeduae tribus aecipiunlur, Judas scilicet
anle susceperant, quid prodest ultra alias scribere ac Benjamin, cum tribu sacerdotali. Qui cum vidis-
leges ? senl Israelem a Dei amore recessisse, et visitata
« Hostias afférent, immolabunt carnes, et com- eorum peccala, non sunt conversi ad Dominum, sed
edent. » Hic ostenditur quod idcirco plura fecerint aedificaverunt sibi urbes munilas, quibus luerentur;
altaria, ut afferrent hostias el ibi varia immolaient sed nihil eis profuit, quia sicut bisloria Regum nar-
sacrificia, ubi venirem suum replerenl, non ut Do- rât, quadragesimo anno Ezechiae ascendit Senna-
mino placèrent. Quamobrem el subjungilur, i et cherib, et destrttxil omnes civilaies munilas, el cepit
Dominus non suscipiet eas. » Quia videlicet non ipsi, eas. Unde subjungitur : «•Et miltam ignem in civi-
sed potius daemonibus offerebanlur. Neque enim Do- tates ejus, et devorabit aedes ejus. » Ignis quippe
mino, sed suo ventrî immolaverunt eas et guituri. vocalur Sennacherib, qui civitates el aedes, hoc esl,
Omne enim studium suum in hoc hâbebant, ut ipsi domos tam publicas quam etiam privatas destruxit,
hostias comederent, non ut per eas Domino placè- et igné combussit. Qui si ad haereticos haec ut cae-
rent. Haerelici quoque multiplicant sibi allaria , tera retulerimiis, et iniquitales quae eis in baptis
quando veritatem deserentes, varia sibi componunt mate fucrant dimissae, et nova eis peccala quaepost
dogmata, non ad placandum Deum, sed ad irritan- baptismum egeriint, imputanlur, et vindicta eis red-
dum. Siquidem altare sanctae Ecclesiaeunum esl, ditur, eo quod ad ./Egyplum, hoc est ad tenebras infi
licet per diversa orbis terrarum loca mulla consiruan- delitatis, a quibus per confessionem Christi exierant,
lur altaria , sicut una ûdes, unum et baplisma sint reversi, obliviscenles Dei sui, et varia fingentes
secundum Pauli aposloli dogma. Quod dum haerelici delubra, hoc est, falsilalis dogmata. Judas quoque,
deserunt, gravius delictum incurrunt. Unde et legès id est vir ecclesiasticus, in malis operibus vel in
Dei non merentur accipere, quia eas quas accepe- sanctarum Scripturarum interpretalione perversa,
rant ante, conlempserunt, qui unam et veram Chri- aedificalsibi urbes munilas, non auxilio Dei, sed
sli corporis hosliam deserentes, varias immolant arlificis mendacio, dum scripturam maie intelligens,
viclimas, pro libito suo comedenies et consecrantes n testimoniis divinis suos nililur eonfirmare errores,
mysleria Christi. Unde quidquid fecerint, eleemosy- quos Dominus igné sui spiritus succendet, et ad ni-
nam scilicet, humililalem, pudicitiam caeteraque hilum deducet.
virlutum opéra exhibentes, pro nihilo a Deo ducun- CAPUT IX.
mr. Nec aliquid de hujusmodi sacrificiis Dominus
suscipiet, quia non Dei, sed suam in his gloriam « Noli laetari, Israël, noli exsultare sicut populi,
quaerunt. « Nunc recordabilur iniquitales eorum, et quia fornicalus es a Deotuo. » PopuU naiionum igno-
visitabil peccala eorum. » Interest aliquid inter ini- rantes Dei notitiam, et varia colenles daemonumpor-
et
quilatem et peccatum. Iniquitas enim est quidquid tenla, laelabantur ibi : quod videnles Israelitae ipsi
anle divinam committitur cognitionem. Peccatum quoque coeperunt gaudere in cultura deorum suorum,
vero, quod post legem perpetralur, quod eliam gra- eo quod similes essent gentibus, pillantes se pace
vius accipitur. Unde est : « Beati quorum remissae frui, velttti caeteraegénies. Idcirco dicilur ei : «-Noli
sunt iniquitales, et quorum tecia sunt peccata. » Et kelari, Israël, » quia recessisli a me. Non enim diu
qui in delielis permanent, iniqiiilates eorum Domi- pacem (ut aestimas) babebis, propter hoc quinimo
nus rétnrdalur, quas ante Ivgein commiseiant, pec- captivus duceris, ul peccala tua piiuianlur, qui
€5 ENARRATIO IN OSEE PROPHETAM. 66
mihi servitutis censura impendere volens, factus es A comedebant usque ad septimum diem. Prima quippe
sicut populi qui ignorant nie, qui eliam in suis diis die flebani morluum, adhuc in eadem domo jacen-
laetanlur et gaudent. Noli ergo gaudere, quia forni- tem. Post cujus sepulturam lërelrum in medio po-
catus es a Deo tuo, et noli te pulare talem ut sunt nebalur, et quasi praesente morluo lamenlabanlur.
«aeteraegénies, quoniam aliter nesciens Deum, aliter Secundum banc ilaque consueludinem dicit pro-
aulem puntlur recedens a Deo. Servus aulein qui pheta : «Sacrificia eorum quasi panis lugentium,» elc.
scit volunlatem domini sui, el non facit eam, vapu- Et esl sensus : Sicuti ea quae in domo mortui erant,
labit multum. « Dilexisii mercedem super omîtes immuuda fiebant septeni diebus quibus lugebant
areas trilici. » Per areas et trilicum^ abundantiam mortuum, quisquis inde comedisset aut bibisset im-
omnium rerum inlelligamus, quibus idem populus mundus fiebat, sic illorum sacrificia, qui idolis im-
fruebalur, quaeomuia pulabal sibi esse data pro mer- molant, immmtda sunt, tam ipsa quant qui ea offe-
cerie, èo quod derelicto Deo coeperil idola colère. runl vel comedunt. « Quia panis eorum animae ipso-
Omnia enim quae a Deo perceperat, idolis depulabat, rum,» subaudis praeparatur, id est, ad hoc oiTeriint
quam ob rem justo Dei judicio haec omnia eis panent et caeiera idolis, ut inde salientur el gau-
auferri minanlur, cum subditur : rieant in pracsenli vita. Anima hic pro vita praesenti
« Area et lorcular non pascel eas, » id est, mit- B ponitur, sicut solel fieri in divino eloquio, unde est,
tam illis inopiam famis, ut in areis non invenialur Qui amai animant suam, petdel eam. « Non inirabit
trilicum, neque in lorcularibus vinum. Quod factum in domum Domini. » Quia videlicet non Domino of-
esse constat temporibus Elioeet Elisei, quando ma- ferlur, sed daemonibus. Sciendum aulem quia panis
ires, cogente famé, filiorum suorum cadaveribus pa- pro omni cibo et sacrificio ponitur. De haereticis fa-
scebanlur. «Et vinum mentielur eis, » id est defi- cilis esl intellectus, qui non habitant in domo Do-
ciet, nec eril in vineis aut lorcularibus, sicut puta- mini, hoc est, in Ecclesia fideiium, quae propler so-
banl, Dicilur et haereiicis ne gaudeanl, qui pulant lidilatem fidei saepe terra appellatur. Hinc Joannes
se similes esse genlibus, dum ab unilate Ecclesiae dicit : « Ex nobis exierunt, sed non erant ex nobis. »
recedunl, quoniam qui sine lege peccaverunt, sine El reverlentur in jEgypium, opéra infirielium imi-
lege peribunt, qui aulem posl Dei notiliam reces- tantes. Unde el inter Assyrios polluta comedunt,
serint a recla fide, gravius punientur. Qui etiam dum in societale daemontimvoluptalibus suis salian-
temporalibus bonis abondantes, area et torculari lur, nec libani Domino vinum, quia spirilualiler non
(corpore scilicet et sanguine Christi) non salianlur, laetanlur in ipso. Unde non placebunt ei, sed quae-
quia dum indigne comedunt, perpeluum luclum et cunque fecerint, immunda repulabnnlur. Nec in
anerna sibi tormenta praeparant. ^ domum Domini inlrare poterunt,
quia omne quod
« Non habiiabunt in terra Domini. > Non solum faciunt verletur in luclum : quia ad hoc bona ope-
penuriam famis patiemur in terra, quant a Domino rantur, ut verba praedicationis, quaepanis appellan-
:icceperunt, sed eliam in captivitaiem ducenlur, nec tur, suis auditôribus impendant, ut in praesenti gau-
possunt habilare in terra, quam suis sceleribus pol- deanl, exspolianles domos viduarum sua deceptione,
luerait. « Reversus est Ephraim in ./Egyptum. » quae comedenles contaminanlur : quia qui doctri-
Subaudis corde, vel, sicul supra dictum esl, deos eo- nam haereticorum suscipiunt, immundi fiunt. Hae-
rum colendo. Et in Assyriis pollulum cuntedit. » Sicut reticorum enim conciiiabula non domus Dei sunt,
enim in terra sua idololhyta comedcbanl, ita ducli sed spelunca latronum appellanlur.
in captivitaiem, in Assyriis sacrificiis dsemonum ve- • Quid facietis in die solemni, in die festivitalis
scebanlur : quae dum idolis offerebantur, polluta Domini ? » Diem solemnem vel festivitalis Domini,
fiebant. debemus intelligere vel captivitatis lempus et mise-
« Non libabunl Domino vinum, » sed daemonibus, riarum, quo vindictam de suis inimicis el hostibus
« et non placebunt ei. » Neque enim ipsi in Chaldaea exercuit. Licet enim omnes dies Domini sint, illa
posili Domino vinum libare poteranl, non habentes ^ tamen proprie ejus esse dicitur, quaevindictam reri-
lemplum vel altare, in quo haec facerent. « Sacri- dere cogilur. Cum veneril, inquil, dies captivitatis,
ficia eorum quasi panis lugenliura. O^nnes qui com- et saevissimus hoslis ingruerit, quae.in ea solemniias
édon! eum, conlamiuabuntur. » Apud Judaeos cum esl, quant ego habeo placabilem, quia me vindicat
pro morluo sacrificium offerebatur, quisquis inde de meis hostibus, et injuriae ponit modum, quid fa-
comedissel, immundus fiebat et ipse, el sacrificium cietis? Respondeie. Illis tacenlibus sibi ipserespon-
quod oblatum fuerat. Ipsum quippe sacrificium vo- det, imo quid sint facluri, divinis oculis intuelur.
calur panis lugenlium, propler hoc videlicet, quia Undesubjungitur : « Ecce enim profecti sunt a va-
pro morluo erat oblatum, in cujus morte lugebant stitale. » Quo in loco proeteritum pro futuro ponitur,
parentes. Aliter : Mos apud Judaeos fuit, mortuum usitato more sacrae Scriplurae. Profecti sunt scilicet,
per septera dies deflere. Quandiu autem hoc age- pro eo quod est proficiscentur, quia miseria et vasti-
batur lamenlum, quidquid in domo mortui per se- tate prementibus Assyriis atque Chaldaeis,capiosque
plem dies quibus eum deflebant, fiebat, immundum ligare cupienlibos, fugienl ad jEgyptum, ut possint
erat. El quisquis ex eadem domo comedisset, vel evaderemanushostium. Unde el subditur: «jEgyplits
aliquid langerel, iinmiimliis liebal. Unde el aliorsum congregabil eos, Meinphis sepelict eos. > Quo.i de
67 HAYMONISHALBERSTAT. EPISC. OPP. PARS I. — COMMENT.BIBL. 63
reliquis duarum tribuum est accipieudum, quae in- A libi futura erant adversa videre poluisti, nec eos qui
terfecit Godaliam cum Jeretnia contra Domini prae- per Spirilum sanclum edocti erant, et tibi ea praedi-
ceptum, fugientes Clialdaeosingressi sunt jEgyptum, cabant audisli, quos insuper insanos et ameutes
ubi postea inlerempli sunl a Nabucbodonosor, sicut vocasli. Dies quoque ultionis veniet reprobis, quando
liber ipsius prophetae testalur. Memphis aulem, cujus Domino veniente ad judicium , visitabuntur ad poe-
habilatores sepelierunt Judaeosibi inleremptos, civi- nam, et reddelur eis prout gesserant, qui dum
tas erat melropolis ^Egypti anle Alexandriam. « De- viverent, Israelilas (hoc est, viros videnles Deum)
siderabilo argentum eorum, urtica haereditabit et se esse fatebanlur, quod non erant, non cognoscen-
lappa in labernaculis eorum. » Haec verba longam tes suant slultiliain, dieenies Dei Filium facluram,
significanl vastitalem, quia ubi erani quondam Do- Spirilum sanclum negantes; et rursum, alium Deum
mus pulcherrimae, ibi ortae sunl lappa; alque urlicae. bonum, alium mundi asserentes crealorem, quorum
Nam per argentum illud inlelligilur, quod argcnto insania multiplex est, quia et iniquitales quamplu-
einilur, villae videlicet atque agri, quos diulurna rimae.
vaslitas redegit in solitudinem. Dicilur et haereticis : « Speculalor Ephraim cum Deo meo, propheta la-
Cum veneril dies festivitalis Domini, hoc est, dies queus ruinas factus est super omnes vias ejus. » Vox
judicii, quando vitatti suis reddilurus est amicis, quid B prophetae : Speculalor Ephraim, subaudis est, cum
facielis? Ecce enim vaslali eslis ab hoslibus, id est Deo meo, id est ad hoc a Deo meo conslitutus est
daemonibus, qui vos omnibus exspoliaverunl virtuii- speculalor Jéroboam, qui nomine Ephraim inlelli-
bus, imitali cstis opéra infidelium, et caeteris eslis gilur, ul ipse et ejus sequaces reges speculatores es-
nationibus similes. Propler hoc ibi sepeliet vos sent populi Dei, et eis bona providerenl, ac secun-
Memphis, quaeinterpretatur ex ore, quia juxia sen- dum Dei volunlalem regercnl alque instrueretit eos.
tenlias el blasphemias oris vestii damtiabimini, et Speculatores quippe appellabantur redores et pro-
«
quod loculi eslis in suppliciis senlielis. Tuncque de- phetaeipsius populi. Unde et dicilur Ezecbieli : Spe-
siderabile argenti, id esl, quidquid habuistis in ni- culaiorem dedi le domui Israël. » lia ergo Jéro-
lore eloqueuliae et l'alsis dogmalibus urlica ha:redi- boam quasi speculalor el quasi propheta dalus est
tabil, hoc esu, perpeluum incendium possidebit, populo eum sequacibus suis, ul populum corrigèrent
quod vos aelerno ardore consuntet. El erit lappa in deliitqueniem, el ad rectum iler revocarenl. Sed qui
labernaculis suis, hoc esl, conscientia peccaiorum et eus erudire debuerat, factus est laqueus ruina; in
prisiiiiac conversaliouis, et cura; bujusmodi vos lor- omnibus suis aclionibus, quia per potentiain et pra-
quebunl. vam suasionem f'ecit eos idola colère : et qui debue-
« Venerunt dies visilalionis, venerunt dies retiï- C rai esse propheta ut populo Deiculturam osienderet,
bulionis. » Visitalio in hoc loco pro alïliclione et tor- ciocuiteos idololatriam. Unde hic subdilur : « Insa-
menlo ponilur. Alibi pouiiur in bono, ut esl : « Visi- nia > hoc est, idolum < in domo Dei ejus, > id est, in
lavil nos oriens ex alto. » « Venerunt (inquit) dies Belhel, ubi anlea fueral domus Dei. Ibi quippe vilu-
visitationis, » de quibus supra dixeral : < Quid facie- lum aureum adorandum consliluit.
tis in die solemtii el feslivilalis Domini? » Venerunt « Profunde peccaverunt, sicul in diebus Gabaa. >
dies relribulionis, ul qualia fecerunl, talia recipianl. Hic rcducil propheta ad memoriam scelus filiorum
«Sciio te, Israël, siulluin prophelaiu, insanum, virum Israël, quod quondam geslum esl in Gabaa, quando
spiritualem. » Populus Israelilicus veros Dei prophe- uxoreui Levilae reverlenlis de Bethléem illicito ne-
tas, insanos appellabal. Unde legimus quod dixerunt cavere concubilu, sicque in impiclatis baraihruni
principes in Ramolli Galaad ad Hieu : < Quid dixil suo tempore Israelilas dicit deinersos, ul vineam
libi iusanus isle? »quibus ille ail: « Noslis bominem, scelus quod olim fueral in Gabaa perpetratum. Pos-
el quid loculus sil. » Dicilur ergo : O Israël, nunc lua sumus et dies Gabaa accipere leuipus, quando pro
verba cognosce, qui prophetam libi vera dicentem Deo ibi elegerunl regem Saul de urbe Gabaa. Polius
clSpirilu sanclopropbelanlem, slultum et insanum " enim isli peccaverunt, quoniam illi lanlumiiiodo
vocabas. Scilo ilaque le sluiuiui, hoc est, sine in- Deum reliquerunl eligendo sibi regem bominem qui eis
telleclu, el eum quem vocabas prophetam insanum, doininaretur : isli autem et regem sibi elegerunl,
qui mea verba despexisti, el pulabas te esse virum Jéroboam videlicet filium Nabaih contra Dei vo-
vilulos quos
spiritualem, el prot'utura libi aestiinabas te videre lunlalem ; insuper a Deo recesserunt,
per Spiritual saiiciuui. Aliter : Scito le, Israël, siul- ipse fecerat adorando. « Recordabilur iniquitales
luin propheiam, quia tibi promitlebas pacem, et non eorum, >subaudis, quas nunc putabalur esse obblus,
veuil juxia tuam faisant aeslimalionem; scilo te « cl visitabil peccata eorum, » subaudis per captivi-
eliam propheiam esse insanum, qui mea verba de- tatem in morieui. Deus enim aliquando oblivioneut
vin-
spexisti, clputabaste esse virum spiritualem, et pro- non palilur, sed lune recordâri dicilur, quando
utura libi aesiimabas le videre per spirilum. « Pro- dictam peccaloribus reddere cognoscilur. Possunt et
fuerant Ecclesiae,
pler mullilud'mcm iniquilalis tuae el muliiludinent haec relërri ad eos qui pra;posili
amenliae. » Id esl, propter innumera peccata multam id est episcopi et presbyleri. Sed ipsi perversam
eliam iucurrisli ameiiliam, ul proprium amittens dociriimm docendo, f'acti sunt aliis laqueus perdi-
ilitcllcctum, nescires quid ageres. Unde nec ea quae UOIIIS.
63 ENARRATIOIN OSEE PROPKETAM. 7J
« Quasi vias [Al. uvas] in deserlo inveni Israël, A .< « Ephraim ut vidi, Tyrus eral fundata in pulchri-
quasi prima poma ficulueae. » Id est, cum omnes ludine. » Tyrus civitas erat nobilis el mullarum
génies deserlae essent a Deo, cujus nolitiam non divitiarum, in medio maris sila, et dicebatur em-
hâbebant, inveni populum Israël, quasi viam in so- porium, eo quod omnes ibi inveiiircnliir diviliaead
litudine, et sicut avide novi fructus invenli com- emendum, plurimisque civibus abundabat. Qua-
ednnlur, sic omnibus genlibus reliclis in deserto, propter Ephraim, id est decem tribus superbientes
hujusmodi elegi eos. Hoc esl enim quod subjungit, in inulliludine diviliarum et populorum similem se
« quasi prima poma ficulueae, » subaudis quaede- Tyro puiavit, fundala in pulchriludine, id tstin
lectabilis est et cum amore colligilur. « In cacu- honore et décore mullarum diviliarum. Et est sen-
mine ejus vidi patres eoriint. » Hoc est, in inilio sus : Tam pulcher eral (inquit) Ephraim, qui nunc
ijtsius populi gralia misericordiaemeae clegi Abra- deserlus est, et sic vallabaïur Dei auxilio, ul Tyrus
ham, Isaac, et Jacob, quia mihi placucriini, adhae- qui mari cingitur, el procellas ac turbines venlo-
rentes fide et bonis operibus. Videre quippe Dei, rum contemiiil : et sicut Tyrus undas adversum
taisereri esl. « Ipsi aulem inlraveruni ad Beelpbe- se insurgentes non curât , sic illi Dei proiecli
gor, > id est idolum Moabilarum, « et abalieiiati auxilio pro nihilo ducebanl omnes adversum se
sunl > id est, recesserunt. « In profusione, » sub- B 1 insurgentes. « Ephraim adducel ad interfeclorem
au.îis sui, < et facli sunl abominabiles, » hoc est, filios suos. » Interfeclorem inlelligamus Azaelein re-
abjectione digni. « Sicut ea quaedilexerunl, » juxta gem Syria;, qui Samariam longo tempore obsedil,
illud quod scriptum est in psalmo : < Similes illis quousque faute eogenle ad eum exireiit, arbitrâmes
fianl qui faciunt ea, et omnes qui coiifiiluiHin eis, > sibi otilius cum gladio subito perire, quant longa
ut non soium idololatrae.sed eliam iosa idola nun- inedia. Tropologice haerelici iniclliguntur Ephraim,
cupeniur. Ut aulem ad fidclem popuium isia refe- quaeveluti inslabiles et lascivi de Ecclesia receduni,
ramus, in deserto hujus saeculi, id esl cum omnis et gloriantur in mullitudine filiorum, quos per pra-
munriuslenerctur in peccato, el gentes ignorarent vum dogmasiLi générant, quibusque Dominuscom-
Deum, primum in apostolis et apostolicis viris inve- minalur, etiamsi enulriii fuerint puniendos, quo-
nit Dominuspopulum Chrislianuni mente Deun»vi- niam ex foruicatioue sunl geniti, ideo et patres abs-
denlem, et dulcissimiseorum saliatus est fructibus. que liberis reddunlur, duin simul disvipuli cum pra-
Sed haereliciqui sibi nomen Chrislianilatis usurpant, vis pereunt magistiis, de quibus et subdilur : « Vae
inlraveruni ad Beelpbegor, servienles libidini. eis cum recessero ab eis. » Simtilque replical qua-
Diflicile est enim,' ul beatus Hieronymus dicit, lis fuerit Ephraim, quando (inquil) eral in Ecclesia
baereticum reperire, qui diligai caslitalem, licet C | inter saeculi hujus lenlalionem, quasi Tyrus luiule-
eam soleat ore praeferre, quia aliud loquitur labiis, batur marinis fluclibus, et lamen nihil advetsi po;e-
aliud serval conscientia, et implet opère. Unde cl rat sustinere, quia habebat fundamentuni Christum,
abominabiles exislunt, facli immundi, sicul ea quae super quod domus aedilicatanon polest everii. Nunc
dilexerunl. autein filios suos educit ad inleifeclorem, hoc est,
« Ephraim quasi avis avolavit. » Hoc est, populus ad diabolum, qui auernaliler animas pravas jugulai.
decem tribuum velociler terram propriam amil- El pulchre dixit, « educit, » id est, de Ecclesia facit
lens, abiit in caplivilatem. Avent aillent appellavit cxlrabi foras. Moraliier filios Ephraim possumus di-
eum propheta, ul velocem in Babylonem transitant cere cogitationes pessinias, el contraria dogmata
demonslraret. «.Gloriaeorum a partu et ab utero et a veritali, quae omnia Dominus inlerlicil, nec pecca-
conceplu, >subaudisavolavit.Gloriabalurpopulusde- lores laies liberos habere palitur, quas aeleriialiler
cem tribuum in mulliliidiue filiorumel inulliludine dcrelim|uens, cum suis pravis dogmatibus et iniquis
exerciluuni, el in eo se majorera arbilratus est Juda cogiiaiionihiis punit. Unde est : lu illa die peiibunt
fratre suo, quia ipse decem tribubus, ille duobus prae- omnes cogilationes eorum.
fuii. Hâbebant ergo plurimos*filios,quibus gloriaba- « Da eis, Domine. Quid dabis eis? Da eis vulvam
tur, qui omnes captivi ducti sunl, aut etiam inlerfecli, "' sine liberis et ubera areitlia. » Ne his qua; Deus pro
et avolavit, hoc est, subito omnis eorum glorialio benedictionedediiinaleulamur.et in contrario quaeqne
qua in filiis gloriabantur, recessit. Unde el subdilur: ab eo data sunt converlamiir, cxpcriii ut auferantur
« Quod et si enutrierint filios suos, absque liberis a nobis. Denique eum nobis lingua data sit ad Deum
eos faciam in hominibus, » id est, si mulliludinem laudandum, et qua: bona sunt loquenda, si quis ea
liberorum congregaverinl, et liceniiam nulriendi abulalur in blasphcmiam, conira hune Psalmisla
babuerinl, nihil eis proderit, quia tradcniur neci, et deprecaiitr : « Muta fiant labia dolosa, > elc. Quia
faciam ut non glorientur in eis, quia videbunl illos ergo Ephraim gloriabatur iu utero el in conceplu et
inlerfici, et ab hostibus captivari, caeterisque nalio- partu, et in populorum mullitudine, pro quibus ela-
nibus in propagine filiorum laelanlibus, ipsi erunt tus in superbiam lumebat, cum potius deberel hu-
absque liberis. « Sed et vae eis, cum recessero "ab ntiliari et Deo gralias agere, qui eos mulliplicave-
«is.» Quiaenim ipsi recesserunt a me, et ego recédant rat, loquitur propheta ad Dominum, dicens : « Da
ab eis, luncque senlienl vae, hoc est damnationem eis, Domine, » sibique ipsi respondel. < Quid dabis
ieternam, cum omne meum perdiderint auxilium. eis? » El slaiim imprccamlo el provocando Deuiu
71 IIAYMONISHALBERSTAT. EPISC. OPP. PARS I. — COMMENT.B1BL. 72
adversus illos, subinfert : Da eis vulvam slcrilem et A I nequaquain facient, id est, filiosnon gericrabunt, vel
ubera arcnlia, ne scilicet habeant causas superbiae, bona opéra non habebunl. « Quod et si genuerint,
et in quo gloriari soient, in hoc confundanlur. Su- iiiterficiani amanlissima uleri eorum. » Id est, si
perbia enim in eis erat mulliludo filiorum, ideoque contigeril eos habere filioscontra meam volunlalem,
ail : Da eis vulvam sleriiem, ne scilicet génèrent fi- nihil eis proderit, quia interficiam nalos eorum,
lios, et da ubera arentia, ul, etiamsi genuerint, non quos admodum diligunt. Hoc est enim quod supra
habeant unde eos laclare possint. ail: Quod si enuirierinl filios, absque liberis eos fa-
« Omnes nequiliae eorum in Galgal, quia ibi cx- ciam.
osos habui eos.» In Galgal Sanl unclusestin regem, «Abjiciet eos Deus meus, quia non andierunt eum,
Samuele iram Dei populo nuntianle. Ibi (inquit) e.v- et erunt vagi in nalionibus. » Varias culluras per
osos habui eos, quia regem bominem ibi postulantes, diversa loea sequendo, quia noluerunt esse solidi in
a meo imperio recesserunt. Aliter : Legimus in li- unius veri veneraiione Dei. Possumus hoc generali-
bro Jesu Nave, quod in Galgal populus Israelilicus ter intelligere de omnibus Judaeis, quorum quia
secundo fuerit circumcisus, ubi eliam postea quasi principes a Domino recesserunt, movenles populum
causa religionis primum coeperunt colère idola, in ul eum ad morlem expeierent, ejecit eos de domo
quorum cullura omnia scelera commiserunt. Verum R I sua, et non addit ut diligat eos. Quorum radix per-
quia Galgal revelalio, sive volulabrum interpreta- cussa exsiccata est, quia cordis intelligentiam per-
tur, bene nequitiae bacrelicorum in Galgal esse di- diderunt, nec sano sensu Scripturam sacram intelli-
cuntur, eo quod manifeslanda opéra eorum, ipsiqne gunt, ideoque fruclum bonae operalionis non fa-
sint ad inlëros devolvendi. Ipsi enim veraciier odio ciunt. Quod et si fecerint, id est, si visi fuerint
digni sunt, quia contra Deum mendacia loquiinlur. Scripturam sanclam legemque meditari, et quasi
« Propter maliliam adinventionuin eorum. » ld amanlissimos filios aliquid scientiaeet doclrinae de
esl, propter idolorum culturam, quam ipsi maliliose suo protulerint, adversante Domino succidentur.
adversum me invenerunt, « de domo mea ejieiam Abjecit enim eos Deus omnium prophetarum, quia
eos, » id est, de Belhel, quae domus Dei dicitur. non audierunl eum, et vagi erant in nalionibus, non
Sive eliam domum Domini possumus intelligere coe- habentes altare, non aedem, non civitatem propriam.
lum, de quo ejccti sunl : quia déficientes corpore, in Unde et David in psalnto : Non occidas eos ne-
anima quoque aelernaliler pereunt. quando obliviscantur populi mei, disperge illos. elc.
« Non addam ut diligam eos. » Perspicuum est,
CAPUT X.
quod non addideril Dominus ut ultra eos diligerel,
unde usque hodie in caplivitale permanserunt. « Oui- G I « Vilis frondosa Israël, » subaudis fuit in sanclis,
nés principes eorum recedcntes, » subaudis snnt. quando abundavit bonis operibus. Unde esl: Vinea
Principes in hoc loco debemus intelligere reges de- Dominisabaolh domus Israël est. « Fruclus adaequa-
cem iribuum, qui omnes a Deo per idololatriam re- lus est ei. » Bonas enim propagines habens et fla-
cesserunt, nullusque ex eis ad Deum tolo corde con- gella fruclifera, mullos bolros aliulit, et uvarum
versus est. Possumus haec omnia referre ail Chrisli fecunditas ramorum magnitudinem coaequavit.Quia
tempora, et intelligere de duabus tribubus, quae in secundum multitudinem populorum abundavil bonis
adventu ejus ejeclae sunl de domo Dei, ne salvaren- operibus, in patriarebis, propbetis el caeleris bonis
lur, ut Israël, id est, ut populus Chrislianus salva- viris. Alia translalio habet : Vilis aquosa Israël,
relur. Hinc in Evangelio legimus quod fecerit Domi- quod in malam partem inlelligiinus, quia videlicet
nus flagellum de funicnlis, et ejecerit eos de lemplo, aquosa vilis, si a vinitore non fueril putala, tota in
quia domum Palris ejus fecerunt domum negotia- frondibus crescil, el bumorem quem debuerat in
lionis. vina mtitare, vana frondium et foliorum ambilione
« Percussus est Ephraim, » a Deo, qui tradidil eos dispcrdil, et istiusmodi vilis damnosa est agricolis.
hostibus, « radix illorum exsiccalaest, fruclum nequa- Talis fuit Israël, crescens in mullitudine populo-
quam facient. » Metaphoram sumii ab arbore, cujus " mm, et non reddens fructum agricolae Deo, quia
si radiées aruerinl, fruclum ferre non poteril : et si cum debuissel facere uvas, fecit labruscas. De qui-
paululum fecerit, stalim in ipso flore siccabitur. bus scriptum est : « Vinea Sodomorum vinea eo-
Quam autem Israelitarum radicem debemus intelli- rum. » Laborem enim suum non in bonis operibus,
gere, nisi bonos paires, ex quibus illi carnis sumpse- sed in abundanlia foliorum occupaverunl. « Secun-
runt originem? Et tamen quia îtoluerunl eorum fi- dum multitudinem fructus sui multiplicavit sibi alta-
dem tenere, atque exempta imitari, exsiccata est ria. » Id est, quoi fuerimt homines, lot habuerunl
radix illorum per hoc, quod illis subvenire non po- altaria : quaeenim prius fuerat abundans bonis ope-
luerunt, ul ab imminenti malo eos liberarent: vel ribus, postea abundantiam fructuum verlit in offen-
certe radicem Deum debemus accipere omnipoten- sant multitudinem, ut quanlo plures haberet popu-
tem, in quo f'uerant fundali, quique eos ul omnes los , tanlo plura aedificaret altaria. Unde subdit,
populos creaveral, protegebal, et crescere faciebat. «Juxta ubenatem terraesuaeexuberavit simulacris, »
Ihec ergo radix in illis exsiccata est, quia jam non id est, secundum quod terra illorum prac omnibus
eos proiegit alque défendit. Undesubditur : Fruclum terris fuit uberrima, sic prae omnibus genlibus fe-
ENARRAT10 IN OSEE PROPHETAM 74
73
cerunt ibi simulacra, id est imagines morluorum A \ eis sint ablati, subjungunl dicentes : « Non enim ti-
hominum aut animalium, inlantum ut eliam abun- muimus Dominum. » Acsi dicerent : Ideo perdidi-
dantiam terrae nimietas vinceret idolorum. Sic et mus regem hominem qui nos defendere debebat,
haerelici, dumessentin Ecclesia plantati, vocabanlur quia non limuimus regem verumDeum. « Et rex quid
vinea Domini, et afferebant uberrimos fructus : faciet nobis? >Sensus est : Si habuissemus hominem
postea vero recedentes a bono altari, id est ab uni- regem, quid faceret nobis? Id est quomodo nos de-
tate fidei, plures erroris sui aras exstruxerunt, et fendere posset, cum Deus omnipotens sit nobis offen-
juxta ubertatem terrae suae,id est juxta acumen sen- sus, cujus volunlati nemo resistere polest? Quasi di-
sus et vim ardentis ingenii, exuberaverunt simula- cerent : Nihil nobis prodesset si habuissemus regem.
cris. Ex profundissimo enim sensu reges et populi « Loquimini verba visionis inulilis. » Vox pro-
vitulos aureos adoraverunt, et habuerunt in impie- phetae sermo est Dei deridenlis eos qui sibi pa-
taie consensum, quem praevenit captivitas. Extre- cem et prosperitatem pollicebantur venturam. Lo-
mus enim rex decem tribuum fuit Osée, de quo scri- quimini (inquit) verba visionis inutilis, id est pro-
ptum est quod fecerit quidem malum in conspectu mittite vobis prospéra, et somniate somnia diversa,
Domini, sed non sicut reges qui fuerunt ante eum ; quae vobis cuncta salubria evenire pronuntient,
quia permisil eos (si vellent) ire in templum Do- B I sicut hactenus fecislis. Omnia quae vobis pro-
mini, quod erat in Hierosolymis. Sed quia data sibi spéra videbanlur, in contrarium sunt versa. Unde
licentia noluerunt ire in Hierusalem, nono anno Oseae subdilur : « et ferielis foedus,> non cum Peo, sed
venitSalmanasar, rex Assyriorum,elcepit populum potius cum inendacio, dicentes : Pax erit nobis. <Et
Israël, duxitque in Assyrios, et habitare fecit juxta germinabit quasi amaritudo judicium, >id est ipsum
flumen Gozan, in civitalibus Medorum. Quaeriautem mendacium in quo confidilis, .non pacatissimos fru-
polest cur sub pessimis regibus capli non fuerint, ctus vobis procreabit, quibus satiari possitis, sed
sed sub eo qui coeperat ex parte aliqua ad meliora vim amaritudinis, captivitatis scilicet, atque inter-
converti ? Ad quod dicendum, quod sub aliis regibus feclionis. « Super sulcos agri, » id est super terrena
excusabat se populus, et dicebat : Regum paremus corda vestra, de quibus malos fructus prolulistis,
imperiis, nec possumus resislere tyrannidi, ideo- secundum illud : < De corde exeunt cogitationes
que colimus vitulos quos adorare compellimur, et malae. » Discipuli quoque haereticorum, cum fuerint
ad templum Domini ascendere non possumus. In eorum conlrila mendacia, 6ero dicent : Non habe-
diebus autem Oseae, ab eodem rege praeceptum est, mus regem, id est magistros, qui nobis prius impe-
ne tanto studio colerentur viluli, sed qui veUet irei raveranl, et quibus decipientibus, Deum non lintui-
in Hierusalem, et in templo sacrificaret. Huic enimi C < mus. Et rex quid faciet nobis? Acsi dicerent : Quid
senteiitiaecontradixit populus, et hoc est quod nunc! nobis profuit eos sequi, quorum in necessitate non
dicit: sentimus auxilium? Haecdicent, quaerentes aliquas
<Divisumest cor eorum, > id est voluntas et sen- excusationes, ut non per se, sed per doctores suos
sus régis et populi. Ideoque nunc ait, jam nulla ex- errasse videantur. Unde et verba, el visiones haereli-
cusalione rémanente, « nunc inleribunt > et traden- coruminutilessunt.Elferientfoedus nequaquam cum
lur aeternaecaplivitati. Statira enim ut populus dis- Deo, sed cum amaritudinis judicio. De hoc judicio
sensit a rege, venit intérims et captivitas, quamt Dominusin Evangelio,quodquidam recipiant amplius
Osée. propheta non solum praedixit, ut dictum est,, judicium, quia cum dies judicii advenerit, qui in
sed etiam vidit, visamque deflevit. Ideoque ait: : sulcos agri cordis seminaveriui mendacium, mêlent
i Nunc, > id est in praesenti tempore, « ipse confrin- damnationem ; et qui seminaverint in lacrymis, in
get simulacra eorum, depopulabitur aras eorum. > » gaudio metent. Sequitur:
De Deo hoc dicitur omnipotente, non quod ipse hocc «Vaccas Bethaven coluerunt habitatores Sama-
fecerit propria manu, sed quod per Assyrios voluntass ria;. » Belhaven ipsa est Belhel, et interpretatur do-
ejus implela sit, in quibus depopulabitur, id esl de-- mus idoli, in qua posuit Jéroboam vitulum aureum
vaslabit et destruet aras eorum. Tlaereiicorura sen-- " quem fecerat, vaccas enim ipsos vitulos vocat irri-
sus inter se divisus est, dum varie de Christo sen-- sorie. Quasi diceret : Ad lantam enim miseriam
tiunt, ideoque inleribunt, id est perpetuo damna- devenit Israël, ut non solum vilulos, sed etiam vac-
buntur supplicio, dum ipse, id est Deus omnipotens,>, cas adoraret. Porro habitatores Samarise, omnes in-
simulacra et aras, id est varia dogmata, quaeipsi dee telliguntur habitatores decem tribuum, quarum me-
corde suo finxerunt, depopulalus fuerit. tropolis erat eadem civitas. « Quia Iuxit super eum
« Quia nunc dicent. » Nunc positum esl pro eo,», populus ejus. » Ut oslenderet per vaccas
Bethaven,
quod est tune, nono videlicet anno, cum captus fue-
!- vitulum debere intelligi qui erat in Bethel; non inlu-
rit Osée a Salmanasar, qui et ipse est Sennacherib,>, lit : Luxit super eos populus, sed super eo.
Populus
et posilus in carcere. Et postquam confregerit Do- i- autem ejus dicitur, quia ipsum vitulum aureum co-
minus simulacra Israël, dicent : < Non est rex no- )- lebat, qui tune ulique luxit, quando (sicut in se-
bis. » Qui nos videlicet defendat, quia videlicet rexx quentibus inveniraus) in munere delatus est
régi
et omnes principes nostri capti et interfecti sunt.t. ultori. « Et aeditui, » id esl sacerdotes «
ejus super
Dcnique causam exponendo, cur rex et principes ab
b eum >
exsultaverunt, eo uuod fraus ejus non est de-
PATROL.CXVII. 3
•M HAYMONISHALBERSTAT. EP1SC. OPP. PARS I — COMMENT.B1BL. 76
prcbensa : qui ( ut Hebraei tradunt) pro vitulis au- A super nie, sed super vos ipsas flele. Vel eliam iu
reis fecerunt aeneoset deauratos, in eodem reposue- die judicii dicent sanctis, qui propter culmina vir-
runt loco. Cum igitur tempore necessitatis lugerel tulum montes dicuntur : « Cadite super nos, » id
populus, eo quod eliam ipsi vituli a rege Israël Sen- est vestris precibus operite mala nostra ; etiam ad
nacherib essent direpli, exsultabant sacerdotes quod litteram designatur terror nimius peccatorum, qui
frans illorum noit posset argui et deprehendi. « In imminente die judicii, si possent, optarent effugere
gloria ejus. t Gloria ejus, id est populi, appellatur posse Dei praesentiam et interire temporaliter
ipse vitulus, in quo gloriabantur, eo quod aureos ha- quam perire aeternaliter.
berent vitulos. « Quia migrabit ab eo. > Ostendit < Ex diebus Gabaa peccavit Israël, > id est, ex eo
quare exsullavérint in gloria populi; quia migravit die quo illicito concubitu uxorem Levitae turpiter
(inquit) ab eo, id est a populo : unde subditur : atque crudeliter inlerfecit Benjamin in urbe Gabaa,
« Siquidem et ipse in Assur delatus est munus peccavit mihi populus, Israël vel eliam ex eo quo
régi ultori. » Sennacherib ipse est ullor, quia vindi- Deum, ne principalum habercl super eos, expellen-
eavk Dei injuriam adversus eos qui idola colebant les, elegerunl Saul in regem. « Ibi steterunt, » id
pro Deo.Nota quod ipse dicit miseriam, etdamnatio- est in ipsis peccatis perseveraverunt. « Non com-
nent populi exprimons, quia quod cbarius habere B prehendet eos in Gabaa praelium super filios iniqui-
videbantur etiam in munere dederunt. « Confusio . talis, > id est non ideo perierunt in Gabaa praelio,
Ephraim capiet eum, et confundetur Israël in volun- quia consurrexeruni contra filios iniquitatis, id est
tate sua. > Legimus in Regum voluinine Manahem contra Benjamin, et deleverunt eam, sed quia ho-
regem Israël, Phul régi Assyriorum, misisse mille minem sunt ulti, Dei vero injuriam non vindicave-
lalenta argenti, ut esset maints ejus cum eo, id est runt, permittentes idolum in domo MichasajiDebue-
ut ei praeberet auxilium. Inter quae nonnulli arbi- rant enim primum Dei exercere vindictam, subver-
trantur etiam vitulos, quos putabanl aureos, esse tentes Michaeamet domum ejus, et idolum ad nihi-
directes. Deprehensa autem fraus deauratorum vi- lum redigentes, et postea vindicare Levitae injuriant.
tulorum, régi Israël litteris indicatur, el unde eum Quia ergo ulti sunl hominem, non Deum, et hoc
placabilem sibi reddere volebant, inde offendunt, ipsum causa hominis plus fecerunl quam Dëi, cl
alque adversum se concitant, quibus munera mise- insuper sacrilegium in Deum suum vindicare nolue-
rant, aeslimantes non furto saeerdotum, sed fraude runt, comprehendet eos praelium.
régis atque consilio hoc esse peraclum. Cognoscens « Juxta desiderium meum corripiam eos, » id est
enim aereos esse vitulos, iratus est valde, aestimans tradam eos hostibus secundum volunlatem meam.
eos sibi voluisse illudere. Quam ob causam et ve- ^ « Et congregabunlur super eos populi, » Assy-
niens debellavit eos. Ideoque dicitur : < Confusio riorum videlicet mulliludines. « Cum corripientur
(id estperdilio) Ephraim capiet eum, et confundetur, propler duas iniquitales suas. > Duas iniquitates
id est erubescet, Israël in voluntate sua, » hoc est, possumus intelligere hoc, quod hominem vindica-
in consilio quo auxilium petiit ab alienigena. verunt, Dei négligentes injuriam. Sive duas iniqui-
« Transire fecit Samaria regem suum, quasi spu- tales fecerunt, quia primum peccaverunt in ido-
mam super faciem aquae, » id est, sicut spuma et lis Michaeae, secundo in vitulis Jéroboam, vel
bulla aquaecito solvitur, sic regnum decem tribuum certe duas iniquitales , duos intelligere vilulos Sa-
velociler finietur. Dictum esl enim supra quod Osée maria;, unum in Dan, alierura in Belhel. Vel certe
voluerit et jusserit, ut reverterenlur ad lemplum duas iniquitates perpetrarunl, quia Deum deseren-
Domini ; sed quia eum noluerunt audire ipsi habita- tes, idola coluerunt. De his duabus iniquitalibus
tores, fecerunt eum perire, sicuti transit et périt Jeremias ait : « Me dereliquerunt foutent aquae
spuma aquaetempore pluviae vel siccitatis. « Et riis- vivae, et fôderunt sibi lacus qui conlinere non pos-
perdenlur excelsa idoli. » De quibus saepe in libris suni aquas. » Haeduae iniquitates contra duo Deca-
Regum dicilur : Verumtamen populus immolabat ' logi erupere praecepta, in quibus Jieilur : Ego sunt
in excelsis. Quid autem sint ipsa excelsa idoli, ape- Dominus Deus tuus : et non erunt libi dii alieni
ritur cum subditur : « Peccatum Israël, » subaudis, coram me.
fueruitt excelsa eadem. Valde enim deliquerunl, « Ephraim vitula docla diligere trituram. » Con-
quando in montions et lucis cauerisque amoenis sueludo hic lerrae promissionis tangitur, ubi vitulae
locis, idola coluerunl, relicto Dei templo. « Lappa et cum caeteris aniraalibus fruges lerere consueverunt.
tribu lus ascendel super aras eorum. » Signum est Cum autem gravissimo labore faliganlur, soient pro-
nllimae solitudinis, dum lappa et tribulus in taber- dire ab area, iterum aulem diligentes aream, eo
naculis eorum ascenderunt propter longam desola- quod fruges in ea comedant (unde est: « Non alliga-
lionem. « Et dicent montibus : Cadite super nos : et bis os bovi trituranti »), sponte ad aream redeunl.
collibus : Operite nos. » Hoc non solum ad captivita- Igitur Ephraim similis est vaccaevel vitulae, quia di-
tem decem tribuum, sed etiam generaliter ad tem- dicit aream terere, el non solum didicit, vërum
pera Romanorum et ad lotum populum Judaeorum eliam anima consueludine coepit amare quod docla
referre possumus. Quod etiam Dominus manifestât, est, licet trituralio laborem inférât : sic et populus
qui ait in Evangelio : Filiae Hierusalem, nolite flere Israelilicus, licel fréquenter alDigerelur, et mulla
77 ENARRATIOIN OSEE PROPHETAM. 78
adversa pateretur propter idololatriam, tamen vo- A vobis novale, » id est novum tacite cor vestrum,
lunlaies suas et ingluviem ventris sequi desiderans, dicentes cum Psalmista : « Cor mundum créa in me,
ullro ad idola revertebatur. Moraliler hoc possumus Deus. » Quantum ad litteram, novale est ager, cum
rëferre ad illos qui ex saeculari habitu ad ntonasli- primum perscissus vomere fuerit. « Tempus autem
cam-coiiverUiiiturreligionein, et sponte ad exercen- requirendi Dominum, » subauditur tune erit, « cum
dum terrenum laborem redeunt. Cumque diulina àf- venerit qui docebit vos justitiam, » id est, tem-
flictione caloris el frigoris fatigantur, voluntarie pore Dominicaeincarnalionis et passionis, quando
tamen haecomnia perforant, quae antea fueranl ex- aperte manifeslabmilur omnia per quaejustificabun-
perti. tur fidèles. Unde est : « QuacrileDominumdum inve-
<Et ego transivi super pulchritudinem colli ejus.» niri polest. » Reddit enim causascur seminent, cur
Id est superbiain ejus, qua lorosa cervice jugum mêlant, cur laeta novalia^innovent. Tempus (inquit)
meum non recepit, confringam. Transitus aulem, requirendi Dominumest, cum venerit Christus atque
maxime quando de Deo dicitur, semper plagas et Salvator, qui docebit vos justitiam, quant nunespe-
adversa significat. Denique et exterminator per ratis iu lege. « Finis enim legis Christus est ad
iEgyptum transissememoratur. Et est sensus : Quia justitiam omni operanli bonum. » Similiter praeci-
Ephraim non vult jugum legis recipere, ego transivi B ' pitur his qui ab Ecclesia séparait sunt, et falsum
super pulchritudinem colli ejus, et tumentes cervi- Chrislianorum nomen assumunt, ut agant poeniten-
cum toros jugo imposilo perdomui, unde subdilur : tiam, et ulrumque recipiant Testamentum : in Ve-
« Ascendam super Ephraim, » id est contra eum, teri justitiam semineut, in Novo misericordiam me-
ut discat contentiosa vacca atque lasciviens laborare tant ; ut innovent sibi novalia bonorum operum, ac
quod non vult. Vel jugum possumus intelligere dam- requirant Deum, qui docere eos polest veram justi-
nàtiones omnium genlium, quoniam promillil se Do- tiam.
minus removere a loco ejus, ut vel sic ad eum re- < Arastis impietatem, iniquitatem messuisiis. >
diret. Sensus est : Me horianle ut seminarelis in juslitia,
« Arabit Judas, confringet sibi sulcos Jacob. » Per et meterelis in ore misericordiae, ut me laetificaretis
Judam duas tribus accipe, quae cum vidissent Israël ex vestris laetis novalibus, vos contra arastis impie-
caplivari ab boslibus , coeperunl excolere corda tatem, id est cogitastis iniqua consilia, ut a me re-
sua, et semetipsos'tin Dei coarctare cultura. Per Ja- cederelis.Maxima est eniminiquiias a Deo reeedere,
cob eos lantum, qui ex decem tribubus sunt relicli, et pro Deoidola colère. Ideo iniquitatem messuisiis,
alque ad cullum verae religionis evocaii, ablata omni id est captivitatem et morlem propter peccala vestra
duritia cordis, coeperunt fructus facere honorum ^ vobis venire fecislis; de malo semine malas fruges
operum, de quibus in Isaia scriptum est quia misit recipere meruislis. « Comedistisfrugem mendacii, •
eis Ezechias libros, el adduxil illos in Hierusalem, id est, retributionem mendacii suscepistis. Somnia-
ut ibi adorarent Deum in lemplo ejus, poenitentiam batis vobis bona, et juste advenit vobis adversitas.
agentes pro cultu idolorum. Secundum anagogen hoc Sic et haerelici impietaiem arant, quando iniqua
diei polest, quod Ephraim, qui eruditus erat legemi docenl. Ideoque iniquilalem metent, et fruclum
Dei, ut tererel ;-r«am Scripturarum, et meditarettir mendacii comedent, quando pro meriio suae iniqui-
in ea die ac nocte, coepit abjicere jugum legis, et latis et mendacii damnabuntur. Quae enim semi-
contendere contra ecclesiasticos in subversione au- naverit homo, ha;c et metet. « Quia confisus es in
dientium. Unde Dominus elevalam cervicem, et sibii viis luis, » id esl in idolis, in quorum cultura am-
sublimia promitientem, vel jugo premet, vel ipsei bulasli. « In mullitudine forlium tuorum. » In re-
transiens, calcabit pedibus suis, et ascendet super gibus scilicet, atque principibus, non in Deo habens
eum, ut sciât se habere Deum. Judas autem, hoc! fiduciam, sed in ex-ereitus robore.
est vir ecclesiasiicus, arabit terrain, coepti sui in- « Consurget tumulttis in populo tuo, » id est so-^
ceptoopère perseverans. Jacob quoque, qui interpre-• ' nitus exercitus Assyriorum superveniet, quibus cla-
talur supplantator, vitiorum sulcos confringet, idi tnantibus «et omnes muniliones luae vaslabuntur, »
est glebas hisloriae et lilterae duritiam conteret ini et ea qua; munila et tuta arbilrabaris, patebunt
parles, el spiritualiter dividel, ut possint fruges red- hostibus. liinc in Isaia scriptum est, quia ascendit
dere spiriluales. Sennacherib, et cepit omnes civitates Judae munilas.
i Séminale vobis in veritatejustitiam. » Servat abi « Sicut vaslalus est Salmana a domo ejus, qui vin-
agricolissemel coeptamtranslationem. DixitEphraimi dicavit Baal in die praelii, maire super filios allisa,
vitulam doctam amare triturant, et se ascenderes sic fecil nobis Belhel a facie maliliae iniquitatem
super collum ejus, ut arare Judam, ac confringere; vestrarum. »Juriicum hisloria ad memoriam ducitur,
sulcos Jacob; nunc praccipil ut seminent in juslitia,, ubi legimus angelum Geiieoni apparaisse, qui dixit
id est, in ohservatione legalium praeceplorum. « Etl ei : « Vade in hac fortitudine tua, et liberabis Israël
metile in ore misericordia;, » id est in gratia Evan- de manu Madian. » Prius tamen hortatus est de-
gelii ; unde est : «Poenitentiam agite, etc. » El : « Be- slruere nemus et aras Baal, quam ob causant dictus
nefacite his qui oderunt vos. » Et : « Qui te perçus- est Jerobaal, eo quod ipse pater dixerit ei : « Utci--
sent in maxillam; praebe illi el aliam. » < Innovale; scatur se Baal de eo qui suffodit aram ejus. > Abiit
79 HAYM0N1SHALBERSTAT. EP1SC. OPP. PARS I. — COMMENT.BIBL 80
ergo ille cum trecentis viris, ferens secum Iampadas j^ « Sic abierunt a facie eorum, » id est taliter reces-
tagenarum, et interfecit exercitum Madianitarum, serunt cito ad doctrinam illorum vocati ab eis, ver-
qui ascendebant cum omnibus quae hâbebant, et ' tentes eis terga et mentis duriliam, quando dixe-
possidebat, atque devorabat cuncta quae ad Israël runt Aaron : Fac nobis deos qui nos praccedant.
pertinebant. Et est sensus : Sicut vastatus est Sal- Moysi enim huic nescimus quid factum sit, et pré-
mana, princeps Madianitarum, qui interfectus est a cédentes clamaverunt : < lsti sunt dii lui, Israël, et
domo, id est a familia Gedeonis, qui vindicavit, id caetera'.> « Baalim immolabant, et siraulacris sacri-
est, damnavit Baal, aram ejus destruendo in die ficabant. > Non enim eis suffecerat vocantes conte-
praelii, matre super filios allisa, sic faciet vobis mnere, nisi immolarent Baal tempore Achab, qui
Bethel, in qua vilulum posuistis aureum, a facie accepit idoluma Sidoniis, eo quod Jezabel, filiamré-
malitia: iniquitatum veslrarum, pro quibus hostibus gis Sidoniorum, duxerit. Baal autem ipse est Beel-
traditi peribilis. Quod autem dicit : « Matre super phegor. Simulacris etiam sacrificabant, non solum
filios allisa, > ad hoc pertinet, quod eadem historia in Dan et in Bethel idola colenles, sed etiam in mon-
dicit, quia postquam comprehendit Gedeon Zehee tibus et lucis caeterisquelocis amoenisvarias imagi-
et Salmana, principes Madianitarum, ait iUis: Qua- nes adorantes. De haereticis facilis intelligentia est,
les fuerunt viri quos occidislis in Thabor ? Cui B quorum rex, id est diabolus, vel quilibet haeresiar-
Salmana respondit : Similes tui fuerunt, et unus ches, instar diluculi transiet. Quos in infantia,
ex illis sicut filius régis. Quibusille ait : Si servassetis quando crediderunt et erant parvuli, atque Chri-
eos, nonocciderem vos, etc.; quousque concludens, stiano nomine censebantur, dilexit Deus, et vocavit
ait : Sicut fecit mulieres sine liberis gladius tuus, eos de tribulatione et tenebris ^Egypli. Vocavit au-
sic mater tua erit sine liberis. Percussiique eum et tem apostolos et doclores Ecclesiae, a quibus vocati,
interfecit. Allisa est itaque mater super filios, quia recesserunt a facie eorum, et adoraverunt Beelphe-
nimio dolore confracta ex morte filiorum, vel certe gor, hoc est suis vitiis et libidini servientes, immo-
cum ipsis est pariter interempta : potuit enim fieri labant simulacris quae sibi finxerant. Singuli enim
ut ibi esset, et cum ipsis pariter alliderelur, quia, baerelicorum hâbebant deos suos, et quodeunque
sicut supradictum est, quod cum omnibus quae hâbe- simulaverint, quasi sculptile colunt et conflatile.
bant, ascendebant ad terram Israël « Et ego quasi nutritius Ephraim. » Narrât quo
CAPUT XL amore Israël dilexerit vocando ex jEgypto, secun-
« Sicuti mane transit, perlransit rex Israël, t Di- dum illud Deuleronomii : Portavit te DominusDeus
versis figuris explicat eurodem sensum, quod supra luus, ut solet homo gestare parvulum filium, etc.
dixerat : «Transire fecit Samaria regem suum quasi G «Portabam eos in brachiis nieis, i id est in forti-
spumam super faciem aquae. > Eamdem etenint rem tudine mea. Acsi diceret : Ego qui eram pater, fa-
sub alia ponit similitudine : sicut enim mane adve- ctus sum nutritius, et parvulum meum in ulnis meis
niente sole cito transit, ita pertransiit rex Israël ipse portabam, ne laederetur in solitudine, et ne vel
Osée, quia captus est ab hostibus. Est autem mane sestu in die, vel tenebris terreretur in nocte : in die
aurorae orlus, a fine noctis usque ad ortum solis. eram nubes, in nocte columna ignis. < Et nescierunt
< Quia puer Israël, et dilexi eum. > Exponit bénéfi- quod curarem eos, » id est cum peccassent, et fecis-
cia quae ipsi contulerat Deus. Puer (inquit) erat sent sibi caput vituli, dedi eis locum poenitenliae,et
Israël, idoia colens in jEgypto, et puerililer sapiens, ignoraverunt quod curare eos vellem, id est ntundare
et dilexi eum in patriarchis et reliquis sanctis. « Et ab idolis suis. « lu funiculis Adam traitant eos, >id
ex jËgypto vdcavi filium meum, » subaudis per est in affectu dilectionis quo Adam dilexi : quia sic-
Moysen. Sic enim ipse dixit Pharaoni : Haec dicit ut eum sanctum feci, ita et illos sanctificare volui
Dominus: Primogenitum meum dimille ut sacrificet et mundos reddere. Unde et subditur : < in vinculis
mihi in deserto. Et alibi, Primogenitus meus Israël. charilatis, i id est in summo affectu dilectionis.
Et iterum : Filios enutrivi et exaltavi. Quod si ad Unde. et in alia translatione babelur : In funiculis
Christum, qui est Filius Patris, ista referre volueri- hominum Iraham eos. Et est sensus : ea charilate
mus, ex iEgypto eam vocavit, quando (ut Matthaeus qua dilexi et astrinxi mihi Abraham, Isaac et caete-
ait) ad praeceptum angeli una cum matre virgine a ros sanctos, conjungara mihi el istos. <Et ero eis
Joseph reduclus est in terram Israël. Spiritualiter quasi exalians jugum super maxillas eorum, » id est
autem jEgyptus, quae tenebraedicitur, hune mundum auferam ab eis jugum legis, ut non pereant secun-
significat. Tune ergo Deus Filium suum ex jEgypto dum gravissimumpondus ejus, quo ait : « Qui fece-
vocavit, quando per ascensionis gloriam, ab hoc rit idolum, et qui immolaverit Moloch, morte rao-
mundo sublevalum in coelo collocavit. riatur. > Quia enim misericordiam potius quam vin-
«Vocaverunt eos. » Quia Israël licet singulariter dictam volo, jugum legis sublevabo, ne ponderi iliius
dicatur, pluraliter intelligitur, sicut populus el plebs. succumbant, vel jugum captivitatis et dominalionis
Recte a singulari transit ad pluralem : « Vocaverunt cunctarura per circuitum nationum auferam ab eis.
eos, id est Judaeosomnes, Moyses, et Aaron, et cae- « Et declinaviad eum ut vesceretur, > id est dedi ei
teri, ut sequerenlur eos egredientes de terra Mgy- escam manna in deserto ut pasceretur. Quod enim
pti, et ut Dei implerent jussionem et volunlatem. declinavi ad eum, ita est intelligendum : declinarc
81 ENARRATIO IN OSEE PROPHETAM. 82
feci ad eum cibos. Possumus et haec verba ad advcn- A j et Seboim, et reliquas civitates Sodomorum. No-
tum Dominicae incarnationis referre. Intantum tandum quod ubi contra duas tribus Dominus loqui-
(inquit) dilexi eos, et tam clemens pastor fui, ut tur per prophetas, non Adama ponitur et Seboim ,
morbidam ovem humeris meis ipse portarem. Ipsi sed Sodoma et Gomorrha. Unde in Isaia legimus,
vero ignoraverunt quod mea illos passione curarem, « Audite verbum Domini, principes Sodomorum :
et quia amalor sum hominum, traitèrent illos ad cre- percipite legem Domini Dei noslri, populus Goraor-
dendum vinculis charitalis, juxta iUud : Nemo venit rhae. » Et Dominus in Evangelio discipulis, « Tole-
ad Palrem nisi per me. Et arbitraii sunt jugum rabilius erit Sodomae et Gomorrhae quam civilati
meum levé esse gravissimum, et declinavi ad eos quae non receperit vos. » Et ad Jérusalem Ezechiel :
deserens régna coelorum, ut cum eis versarer « Justificata esl Sodoma ex te. » Quando autem de-
assumpta forma hominis; dedique eis cibum cor- cem loquilur tribubus, non Sodoma et Gomor-
poris mei. rha , sed caeterae ponuntur civitates illi subjectae,
« Non revertetur in terram iEgypti. » Populus propter hoc videlicet, quia licet decem majores es-
Israël sub Manahen,rege decem tribuum, voluit fu- sent numéro, praeininebant tamen duae dignilate
gere in .<Egyptuma facie Sennacherib auxilium ffagi- quadam lempli et sacerdotii. Ideoque gravius pec-
tans. Contra quem hic loquitur Dominus, dicens : B 1 caverunt quam decem , quae bis omnibus care-
< Non revertetur (inquit) in terram ^Egypti, »ut sci- bant, et insuper ab Jérusalem longe erant rentoti.
licet habeant regem Pharaonem : « sed Assur ipse Simililer Sodoma el Gomorrha majores fuerunt in
rex ejus est, > id est Sennacherib, ac posthac erit scelere, quia nequitia borum caeleris principabatur.
rex ejus, quia captus in captivitatem ducetur, et Subjectae quoque secutae sunt, ideoque gravius erit
dominabitur iliius jure victoris. Quare autem talia illis. Similiter gravius erit duabus tribubus, quae
patiantur, aperitur cum subditur : « quoniam nolue- ~eliam in templo Domini coluerunt idola, quam de-
runt converti » per poenitentiam, confisi in homme cem. Servus enim qui scit volunlalem domini et
potiusquam in Deo. non facit, plagis vapulabit rauliis. Unde ecclesias-
« Coepit gladius iu civitatibus ejus, et consumet tici viri, si iisdem quibus et haerelici conlinentur
electos ejus. » Vide quantum pondus miseriarum, ut sceleribus, nequaquam Adamae et Seboim, quae infe-
non agri, vel possessiones, ac rura vastentur, sed riores sunt, sed Sodomaeet Gomorrhae, quae majo-
médias civitales hostis introeat. Coepit (inquit) gla- rant criminum sunt, cruciatibus subjacebunt. « Cou-,
dius in civitatibus ejus, subaudis interficere, « et versum est in me cor meum pariier, conturbala est
consumet electos ejûs, » principes videlicet, ac ro- poeniludo mea, » id est monstrala est mea voluntas
bustiores exercitus ejus, « et comedet capita eorum.» C paterno affectu, quia slatim ut loculus sum adver-
Quod ipsos significat principes, qui jure capitis cae- sum te malum, et crudelem proluli sententiam ,..le-
teros regunt. tigit me pietas vincente misericordia, veluli auste-
« Et populus meus pendebit ad reditum meum, » ritatem judicis pietas mitigat patris. Stalim ut
id est, cum tempus venerit captivitatis, et gladius loculus sum me Ephraim et Israël sicut Adama et
consumpseriî omnes bellatores iliius, nec poterit Seboim positurum, mea commota sunt viscera, et
aliquod invenire praesidium, tune plebs mea misera- poenituit me meum quondam populum delere perpe-
bilis sero poenitentiam agel, hostibus cuncta vastan- tuo. Sic enim loquitur hic Dominus : Veluli si quili-
lihus pendebit ad meum reditum, et suspirabit, ac bet veslrum quidam dicat : Occidam te, et stalim
converti captanit; sed non proderit, quia quondam poeniteittia ductus subjungat : Mea culpa, quia taliter
fuit populus.meus, nunc autem non. < Jugum autem, locutus sum adversum te.
imponetur ei simul, quod non auferelur. » Quia! « Non faciam furorem iras meae, > idest'da mea
usque hodie adhuc servi permanent in montibusj clementia non mutabor ut disperdam Ephraim, si
Persarum et Medoram. Potest hoc et ad temporai in me poenitentiam egerit. Unde sequitur, « Non
Romanorum referrt, quia tune Judaei ultima et per- TJ convertar, »«amea scilicet clementia ad crudelila-
pétua sunt captivitate damnati. teitt, « ut disperdam Ephraim, » id est populum
«Quomodo dabo te, Ephraim, protegam le, decem tribuum : non enim percutio ut disperdam in
Israël ? » id est non protectione dignus. More piii perpetuum, sed ut emendem. Crudelitas quippe
patris hic Dominus loquitur ad Israël. « Quomodoi mea poenilenliae et pieialis occasio est. « Quoniam
(hiquit) dabo te ?» id est quomodo polero le dare) Deus ego sum, el non homo, in medio tui sanctus. t
m captivitatem sine meo dolore ? quomodo te pro- Homo ad hoc percutit ut perdat, ad hoc irascitor
tegam , et quid tibi faciam, et qua arle te corri- ui vindicet, cujus judicium supplicium est. Deus
piam, et quomodo le meo auxilio denudabo sines aulem ad hoc corripit ut emendet, ad hoc flagellât
maximo cordis dolore? Hic enim loquitur quasii ut corripiat. Quod vero sequitur : In medio tui san-
pater pius. « Quomodo dabo te? ut Adama, » sub- ctus, taliter esl inlelligendum : Si poenitentiam agere
audis , dabo te ; « ponam le sicut Seboim, > id estt volueris, in medio tui ero, et habitabo tecum, et
licet non sine dolore, tamen tradam le, et redigamt salvabo te, « et non ingrediar civilatem. > Ad hoc
te in pulverem et in solitudinem vaslam, et deleboi scilicet ut puniam, sicut judices, quia non sum
usque ad cineres et fâvillas, sicut delevi Adamami unus de his quae in urbibus habitant, et bumanis
83 HAYMONISHALBERSTAT. EP1SC. OPP. PARS I. — COMMENT. BIBL. S-5
legibus vivunt. Judaei banc sentenliam ita intelli- A modum possint avolare de polestate daemonuin,
gunt : Si poenitentiam egeris, non ingrediar civita- ut collocenlur in domibus suis, hoc est m coele-
tem gentium, sed tecum morabor. Aliter : Duas slibus mansionibus, in sinu videlicet Abrahae, Isaac,
civitates saepe legimus, unam videlicet quam coepit el Jacob. Si autem ad haereticos specialiler hoc re-
'Cain, altérant Abel : una malQram est, altéra ju- ferre volumus, audita voce leonis, judicium dam-
storum. Non ergo ingredilur dicens civilaiem eam , nationis ejus comminantes, qui fuerant nati ex
quam parricida exstruxit, quae ex scelere fabricata amaris aquis haereticorum, assument pennas, et
est, sed in civitale Abel perpetuo manet. Possumus volabunt quasi avis, vel quasi columba de terra
havc eadem ad haereticos referre, deceptumque ab Assyriorum, id est dacmonum, vel de jEgypto, id
eis populum. Dicitur ergo haereticis quod, nisi poeni- est moerore tribulationis, a quibus liberati, habi-
tentiam egerint, ponantur sicut Adama et Seboim , tent in domibus suis, hoc est in fide Ecclesiae.
ut nullam spem habeant salutis. Rursumque clc- « Circumdedit me in negotiatione Ephraim, et in
meniissimus Pater dicit se mutare suam senten- dolo domus Israël, » id est negavit me Ephraim,
liam , et poenitere quod lalia sit locutus, ut illos hoc est, Jéroboam idola colens, et deitatis ho-
quoque ad poenitentiam et conversionein provocet. norent mihi non reddidit. Israël quoque deludere
Non faciam ( inquit ) in furore meo, non disperdam B voluit, faciens idola, quasi in ipsis esset aliquid
Eobraim, quantum, inquit, in me esl, quantum ego divinilatis. «Judas autem leslis descendit cum Deo el
cupio, si errorem verilate correxerit, si nie ma- cum sanclis fidelibus. » Tradunl Hebraei : quia, cum
gis antaverit quam principes haereseos. Deus enim egrederenlur filii Israël de iEgypto, et esset eis ex
ego sum, et non hbmo : lapsis manum porrigam, una parte mons altissimus, et ex alia mare Ru-
errantes ad salulem vocabo ; et quia sanclus sum, brum , ex lerlia vero hostes, et ita inclnsi trade-
propterea non ingrediar civitatupt conciliabula et rentur, caeleris tribubus dubitantibus, et in j£gy-
urbes haereticorum : foras exeuntes de urbibus suis plum redire volentibus, Judas (hoc est duae tri-
libenler recipio; in civitates illorum non ingrediar. bus qui habitant lemplum, legem, prophetas) te-
« Post Dominum ambulabunt. »Vox prophetae,acsi stis verborum Domini, cujus praeeepta servabat,
diceret : Quia lanta est misericordia Domini. ut descendit cum Deo , id est semetipsum humilians ,
etiam peccantibus veniam polliceaiiir, et prospéra Domini vesligia secu'tus est, el hoc cum sanclis
repromittat: « post Dominum ambulabunt, » id est fidelibus, hoc est cum eis qui in fine pertransie-
eum imitabuntur conversi ad illum. « Quasi leo ru- runt, vel certe cum patribus quorum opéra iraita-
giet, quia ipse rugiet, el formidabunt filii maris. > batur. Circumdant haerelici Dominum in mendacio,
Leo, quando famem palitur, magnum solet rugitum ^€ imo in negalione. Quidquid enim loqpuntur, negant»
emiltere; ad cujus vocem omnes besliae el volatilia imo mendacium est : et circutndanl enm in dolis,
pavent, stantque ftxo gradu. Domini ilaque rugilus id est in impielalë domus Israël, dum universa
fuit comminatio caplivilalis, quando ait : < Sicut quae simulant, artificioso sermone componuitt, et
Adama ponam te et sicut Seboim. > De quo et Anios impietatem contra Deum loquuntur. Judas autem,
dicit : Dominus de Sion rugiet, et de Jérusalem da- hoc est vir ecelesiasticus, non superbit, non infla-
bit vocem suam. Vel etiam rugitus iliius lerror in- lur tumore haeretico, sed humiliatur cum Deo, el
telligitur gentibus incussus, ut Judaeorum solvere- cum sanctorum eboro fidelis est. Sive testis fidelis
tur captivitas. Rugitus quoque iliius fuit, quando est et robustus, dum sedifical domum supra petram,
praesens in carne, ait : « Omnis arbor quae non fa- quae nulla tempestate quatialur.
cit fructum bonum excidelur, et in ignem mitte-
CAPUT Xlï.
tur. » Ad banc en'mt vocem, quando verus Ieoinfre-
muit, etiam falsus leo, qui est, juxta apostolum Pe- < Ephraim pascit venium, et sequitur aestum. >
Irum, adversarius nosler , illico conticuil. Rugiit Narrât bisloria Manaben, regem Israël, pace facta
etiam quando dixit : « Tune dicet rex bis qui a si- cum Assur, ab JEgypiiis auxilium postulasse. Hoc
nislris erunt : Discedite a me, maledicli, in ignem ' est, ilaque quod hic dicitur, Ephraim pascit ven-
aeternum. » Erit autem hic rugilus perfectus et aper- ium , hoc est vana spe decipitur, fidwciamponens in
tus, quando veniente eo ad judicium, non solum homine. Et sequitur aesluni, id est pergil ad jEgy-
bomines, sed angeli eliam pavebunt. Unde subditur : ptunt, quae in meridiana parle mundi sita esl.
« Et formitlabunt filii maris, » hoc est filii hujus « Tota die mendacium et vastilatem mulliplical. »
saeculi. Mare enim saepe praesens saccuhtin significat. Tola die, id est omni tempore, mendacium, id est
« Et avolabunt quasi avis ex jEgypto, et quasi idola et vastilatem calamitatis videlicet, et afflictto-
columba de terra Assyriorum : et collocabo eos in nis sibi multiplicat, et eversiouem suis urbibus prae-
domibus suis. » Judaei haec omnia adhuc ventura parat. « El foedus » videlicet « cum Assyriis iniit »
praestolaittur. Nos aulem quia jam transacta cogno- Manaben, sicut supradiclum est, qui misit eis, id
scimus, dicamus, quia de jEgypto el de Assyriis, est Assyriis munera, ut sibi eos foederarent. « Et
hoc est, ab oriente et occidente, aquilone et me- oleum in JEgyptitm ferebat.- » Postquam foedus cum
ridie, fidèles, ad fidem convolant Chrisli, simplici- Assyriis iniit, el sibi Sennacherib conjungere non
tatept et intiocentiam columba; imitantes, ut post- potuit, sed cpgnovil eum adversum se veuire, nj.i
85 ENARRATIO IN OSEE PROPHETAM. 86
sit munera Pliaraoni. Inter quae etiam ei oleum di-. A eam te. t Quam ob causant vocavit nomen loci iliius
rexit, quod clarissimum ac preiiosissimum nascitur Belhel, id est domus Dei. « El ibi locutus est no-
in Samaria, porro in M%ypio non reperitur. Tente- biscum » in pâtre scilicet nostro, dicens illi: « Ter-
mus haec eadem haereticis coaptare. Ephraim pascit rant in qua dormis, tibi dabo et semini tuo. »
ventum, id est suis operibus laetificat daemones. Et « Dominus Deus exerciluùm, Dominus memo-
sequitur aeslum,qui contrarius est floribus, et germi- riale ejus, » id esl hoc memoriale nominis siti dédit
nanlia cuncla disperdit. Unde et Septuaginla ventum illi ut dicerelur Israël, hoc est vir videns Deum.
urentem ponunt. Tota die mendacium, hoc esl fai- Quod nomen usque nunc retinent f.lii ejus. Ipse enim
sant doctrinam, el vastilatem, hoc est interilum sibi suo nomine quod ab angelo ei imposituin est, sem-
suisque multipbcat, diint proprio non est errore con- per nominis Dei recordatur, a quo el ila vocatur.
tenlus, sed mullos sibi discipulos vanilatis aggregat. « Et lu ad Dominum Deum tuum converteris. »
Foedus quoque cum Assyriis ineunt, id est cum Apostrophant facit Propheta ârl Judam : Cum haec
daemoiiibuspacem habent, quorum voluntati obse- ( inquit ) ila se habeant, tu, 6 Juda, converteris ad
quuntur : et oleum in ^Egyptuin ferunt, quia cum Dominum Deum tuum, poenilentiam agendo el in
sint in tenebris erroris, scientiam Spiritus sancti se eum fidcliler credendo. Quod tune rhtpletum est,
habere nieniiuntur, quem non merenlur, qui extra B quando una die crediierunttria millia, alia quinque
Ecclesiam sunt. millia, et deinceps milita millia. « Misericordiam et
« Judicium ergo Domini cum Juda. » Captivitatis judicium custodi, et spera in Domino Deo tuo
scilicet et raiseriarum, quia decem tribubus pro semper. » Primum tibi miserere, juxta quod scri-
peccalis suis captivatis , non egit poenilentiam, ptum esl : Miserere animae luae placens Deo. Deinde
sed insuper pejus operatus est, inlantum, sicut etiam aliis niisoricordiam impendere stude, juxta
Ezechiel propheta manifestât, ut vinceret sorores illud : Facile vobis amicos de mammona iniqui-
suas sceleribus suis. « El visitatio, » id est magni - tatis, etc. Deinde eliam custodi judicium discre-
ludo tormentorum et flagella atque supplicia, « su- tionis inter honum et malum, Deum et diabolum :
per Jacob, » id est, super duas iribus, quae ex se- et cum u tiumque feceris, spera in Domino Deo tuo,
mine ejus orlae sunl. < Juxta vias ejus," et juxta ad- semper bonis operibus ad majora proficiendo. Pos-
inveniiones ejus reddet ei, » id est, qualia fecit, sumus haec eadem quae de Juda dicuntur referre ad
talia recipiet. Non enim fortuitu lanlum concidit, ecclesiasticum quemlibet virum, qui a Domino cor-
et humana concidit fragilitate, sed ïnquisivit, et ripitur, quod non sit pristinorum beneficïoram ejus
adinvenit in quibus peccaret mentor, sed quotidie peccala peccalis consociet;
« In utero supplantavit fratrem suum. » Veteris ^ quae sint etiam ipsa bénéficia exponit : Cum te ( in-
hic recordatur hisloriae, ut Dei misericordia erga quit ) nascentem Ecclesia parturiret, supplantasii
Jacob, et iUius duritia contra Deum cognoscatur, Esau, subaudis Judaeum sive gentilem populum,
quoniam, cum adhuc esset in utero Rebeccae, sup- ejus acceptis priinogenitis, et in fortitudine tua di-
plantavit fratrem suum Esau, non ulique fortitu- rectus es contra angelum , vel vincens malignos
dine propria, sed Dei dispositione, qui eum sibi spiritus, vel roboratus benedictionibus angeli et in-
fidelem putabat futurum palriarcham. « Et in forti- valuisti contra angelum, id est precibus tibi eum
tudine sua directus cum angelo. » Quando tuissus est esse fecisti adjuiorem, proevaleres etiam contra ho-
a paire suo in Mesopotamiam, vel quando ad tor- mines. Posiquam aulem habuisti victoriam, flevisti
rentem cum Jacob iota nocte angélus luctatus est, el rogasti angelum Domini, el peccalorumveterum
a quo benediclionem accipiens, audivit : Si contra recordatus, invenisti eum in Bethel, hoc est in domo
Deum fortis fuisti, quanto inagis contra homines Dei quod est Ecclesia, sive, secundum Sepluaginta,
praevalebis? in domo Oven, id est doloris, et lacrymarum, ac
« Et invalnit ad angelum : » Precibus impetrans poenitenlia;. El ul sciretnus quis sit isle Judas, ibi
ul sibi benedictionem daret. « Et confortatus est. » in inquil, hoc esl in Ecclesia loculus est nobiscupt,
Ipsius benedictione quem viceral, quando dictum id est nobis Chrislianis. Et ex eo tempore Christi
est illi : « Non vocaberis Jacob, sed Israël erit no- ceiisemur nomine, el ipso dirigenle corrigimur. Ila-
men lutrin. > « Flevil, et rogavit eum. » Quando que, o vir ecclesiastice, qui appellaris Judas et
dixit, « Non dimittam te nisi benedixeris mihi. » Ista contiiens, convertere quotidie per poenitenliam ad
enim est luctatio quam gessil cura angelo, precibus Deum luura; et si forle peccaveris, convertere ad
tenens ilhtm ut sibi benediceret, non viribus operis. Deum,tuum, queinadmodutn agebai Propheta da-
« In Bethel invenit eum. » Ordo praeposterus est. mans : Laboravi in geniilu meo. Serva etiam Dei
Prius enim palris matrisque acquiescens consilio, mandata; fac in aliis misericord;am , ut et ipse mi-
dum fugeret a facie fralris sui, angelum in Belhel, sericordiam consequaris. Spera,, quoque .in Domino
quando subiniltens lapidera capili, obdormivil ; ibi— Deo tuo semper, sive appropinqua Deo jugiter, in
que angelos Dei vidil ascendentes el descendenles, omni tempore in virtute proficiens, ac propinquans
et audivit Dominumsubnixum scalae, dicentem sibi: Deo tuo semper.
1 Jacob, Jacob, noli timere, ego sum Dominus Deus « Chanaan, in manu ejus statera dolosa. » Mo-
patrum tuorum : descende, eroque tecum, et redu- nuerat Judam superius ut converleretur ad Domi-
#
87 HAYMONISHALBERSTAT. EPISC. OPP. PARS I. — COMMENT.BIBL. 88
num Deum suum, et misericordiam atque judicium A Sen3us est : Te bêlante in scelere et gloriante in
servans, speraret in Domino Deo suo semper : nunc mullitudine divitiarum, intantum ut dîceres : « Dives
ad Ephraim, id est ad decem tribus sermo conver- effectus sum, inveni idolum mihi, » licet graviter
titur, quae Chanaan appellantur, non per naluram, peccares, ego Dominus Deus tuus, qui eduxi te de
sed per imitationem, juxta illud quod loquitur Da- terra jEgypti, quando serviebas Pharaoni, et aedift-
niel ad presbyterum, qui utique de semine Judae cabas de lulo et paleis civitates, adhuc tribuo tibi
erat : < Semen Chanaan, et non Juda, species de- locum poenitenliae; unde subditur : <Adhuc sedere te
cepit te. >Et in Ezechiele ad Hierusalemdictum legi- faciam in tabernaculis, sicut in diebus festivitalis. >
mus : < Pater tuus Amorraeus,et mater tua Cethaea.> Dies festivitalis scenopegiam vocat, quae seplimo a
Slateram dolosam inter Ephraim, contra illud : Sit Pascba mense celebratur, et in memoriamsuaeegres-
tibi oequusmodius, justusque sextarius. «Calumniam sionis de terra iEgypti, in tabernaculis habitabant
dilexit, » id est non solum habuit stateram iuiquam filii Israël. Sicut (inquit) eo tempore de iEgypto le
ac dolosam, sed etiam calumniam dilexit, id est libéravi, et in tabernaculis per quadraginta anttos
oppressionem pauperum, quos per potentiam exspo- habitare feci, sic et nunc faciam, educens te de
liavit. captivitate, ut in diebus eliam feslivitatisscenopegiae,
< Et dixit Ephraim : Verumtamen dives effectus " more patrum tuorum in tabernaculis sedeas, si lan-
sum. > Nunc manifestius ponit quis sit iste Cha- tum feceris quaepraecepi.
naan, id est decem tribus quae dixerunt : « Dives « Et locutus sum super prophetas, i id est per
effectus sum, > id est omnibus temporalibus bonis prophetas, ul per Moysen,perlsaiam, Jeremiam, el
abundo. Et est sensus : Non euro undecunque haec caeteros. < Et ego visionem multiplicavi. » Unde
mihi congregaverim, cum tamen habeam quod pos- Isaias : « Vidi Dominum sedenlem super solium
sideam. Hoc morbo laborant mulli, quia divitias excelsum. » Et Daniel : « Aspiciebam in visu noclis,
quas habent, patiperibus non crogant, nec pro his et ecce Filius hominis veniebat. » i Et in manibus
Beo -gralias agunt, de quibus scriptum est : Divitiae prophetarum assimilatus sum. » Ut Adam typunt
congregatae igni comburenlur. Non enim fiunl illis iliius tenuit, qui dorraiens ex suo latere formavit
redemptio, cum Scriptura dicat, « Redemptio animas Evam, ut Christus Ecclesiamin cruce, sicut Jonas ;
viri propriae divitiae, » et Dominus in Evangelio : unde Dominus: « Sicut fuit Jonas in ventre ceti ; >
< Facite vobis amicos de mammona iniquitatis. i sicut David qui stravit Goliam, sicut Isaac pro quo
« Inveni idolum mihi. » Ipsas divitias, quibus erat aries immolatus est, ad eos quoque qui haereticos
refectus, idolum appeilat. Sicut enim gulosis Deus „ sunt seculi, dicitur ut revertanlur ad Deum, qui ma-
venter est, ka et avaris aurum idolum est. Vel gis vult poenitentiampeccatoris quant mortem. Ipsum
certe veraciter hoc dicunt, quia idola pro Deocole- enim esse qui eos eduxerit de iEgypto, id est de
bant. tenebris et errore gentilium, credi oportet. Et ne
< Omnes labores mei non invenient mihi iniquita- forsitan peccati memorestardius revertanlur : Adhuc
tem quam peccavi. » Sensus est : Quidquidpeccavero, (inquit) sedere vos faciam in tabernaculis, sicut in
quia divitias habui, ab his qui meo auxilio indi- diebus festivitalis, ul quod fecit baptisma, hoc facial
gent, non mihi imputabitur. Quia enim bonis meis et poenitenlia, et habitent in tabernaculis Salvatoris,
indigent, non «te propeccatis meis accusabunt, quin hoc est in ecclesiis, de quibus dicilur : « Plantati in
potius laudabor ab illis, sicut scriptum est : Et qui domo Domini, in atriis domus Dei nostri florebunt.»
iniqua egerit, benedicetur. Haecenim duo, divitias Et ne putent haeresiarchas et principes erroris sui
scilicet et famulorum ambitio, accusatione carent. Denoculos Spiritu : Ego sum, inquit, qui loculus
Diviti enim plurimi sunt amici. Haecomnia haereticis sum ad prophelas, et non ad magislros vestros, et
aptantur, in quorum manu est statera dolosa : quia ego visiones multiplicavi, et in manu prophetarum
quoscunque possunt, fraudulenter decipiunt. Calum- eorum qui sunt in Ecclesiaconstituli, assimilatussum.
niam quoque diligunt, dura innocentes persequuntur, «Si Galaad idolum, ergo frustra errant in Galgal
et per potentiam opprimunt ; qui postquam alios de- bubus immolâmes. » Galaad et mons est, el civitas
ceperint, soient dicere : Divites facti sumus mullitu- juxta eumdem montent sita trans Jordanem in tribu
dine discipulorum qui nos sequuntur. Invenimus Gad, de qua superius legimus : < Civitas operantium
idolum nobis, idcirco vel maxime haeresescompo- idolum, supplantata sanguine. » Galgal vero in tribu
nunlur, ut dévorent domos viduaram, quae semper Juda prope Bethel, de qua supradictum est: « Omnis
discunt, et nunquam ad scientiam veritatis .perve- nequitia eorum in Galgal. > Quia ergo el decem
niunt. Et pulchre ait : c Inveni idolum mihi.» Omnia tribus, quae significantur per Galaad, et duae
enim haereticorum figmenla idola sunt, et ab impie- quae exprimunlur per Galgal, in iisdem locis idola
taie genlilium nihil différant; soient itaque dicere : colebant, recte dicitur : « Si Galaad idolum, »
Quidquid fecero, quidquid egero mihi non poterit etc., id est si decem tribus idola colunt, quaetemplo,
imputari. Habeoenim divitias meas, argumenta phi- sacerdolibus, et Dei religione carent, tamen tu, o
losophorum, habeo multitudinem populi, quam qui Juda, frustra Deum dereliquisti, et in Galgal idola
aspexerit non me arbitrabitur peccare. veneraris , cum habeas templum , sacerdotium, et
« Et ego Dominus Deus tuus ex terra ^Egypii. » caetera
quae ad verum rilum pertinent. Porro boves,
I
89 ENARRATIO IN OSEE PROPHETAM. 90
vilulos appeilat. «Nam et altaria eorum quasi acervi jA suus, non quod eorum Dominus sit, sed quod quon-
super sulcos agri, » subauditur, remanebunt, et re- dam Dominus eorum fuit.
linquentur absque cultura, illis in captivitatem du- CAPUT XIII.
ctis, sicuti tumuU de lapidibus et arenis congre-
« Loquente Ephraim, horror invasit Israël, i Lo-
gali.
quente Ephraim, id est Jéroboam, filio Nabalh, de
»
« Fugit Jacob in regionem Syriae. Historiam
tribu Ephraim, et praecipienteut idola colerent, hor-
Geneseos tangere propheta videtur, loquens de fuga
ror, id est timor nimius invasit Israël, intanlum ut
Jacob, qui fugit ad Laban avunculum suum in regio- Deum derelinqueret, et idolis sacrificaret. Unde sub-
nem Syriae,de quo et supra dixeral : « In ulero sup- ditur : « Et in Baal, > idolo scilicet Sidonio-
deliquit
plantavit fratrem suum, et in fortitudine sua dire- rum, qui et ipse est Bel, « et mortuus est, » infideli-
ctus est cum angelo. » « Et servivit Israël; » boc est tate
perdens eum, qui dicit: « Ego sum vita. » Scri-
ipse Jacob, « in uxore, » id est propter uxorem, ptum est enim : « Anima quaepeccavetit ipsa mo-
Rachel scilicet, septem annis pascens oves avunculi rietur. »
sui. < Et in uxore servivit,» pro alia videlicet alios « Et nunc addtderuni ad peccandura. » Pec-
septem. B catum idololatriae peccato copulantes, « fecerunt-
« In propheta autem eduxit eum Dominus de que sibi conflalile, » id est vitulum, « de argenlo
jEgyplo, et in propheta servatus est. » Quia de Jacob suo, t ut scilicet haberent ipsi quoque suos vitu-
et Israël historiam texere coeperat, conjungit patri los, < quasi similitudinem idolorum. » Quia enim
filios, dicens : « In propheta eduxit eum Dominus rex habebat deos aureos, ipsi, id est populi sub-
de .^Egypte, » in Moysevidelicet, quo monente egressi jecti, secundum suam possibilitalem in similitudi-
sunl de terra -<Egypti.Vel certe, si altius haec volu- nem illorum fecerunl sibi deos argenteos. « Factura
mus inlelligere, Dominus, id esl Deus Pater, in pro- arlificum totum est, » id est opus hominis, non Dei.
pheta, id est in Christo, populum suum de tenebris < His ipsi dicunt : Immolale bomines, vitulos ad-
infidelitatis eduxit. Porro in propheta idem populus orantes. » Sicut verbi gratia fecit Manasses et multi
servatus est, quando pro peccalo viluli, Domini ira alii, de quibus scriptum est: lmmolaverunt filiossuos
saeviente, prostralus coram eo dixit : « Aut dimitte et filias suas daemonibus. Acsi aperte diceret : Vos,
eis, aut dele me de libro tuo, » etc., quousque cultores idolorum, quia hostiae non suppetunt, filios
responsum est ei : « Dimisi juxta verbum tuum. » et filias vestras idolavobiscum colentes, idest vitulis
Non errabit, qui supplantatorem Jacob et Israël immolate. Sin autem (ut quidam volunt) daemones
videntem Deum in typo Domini dixerit praecessisse, " loquunlur ad populum : « Immolale homines, » vilulos
et Rachel primo sterilem atque formosam, quam enim déférant. Oslenditur ingluvies eorum qui san -
plurimum dilexit Jacob, significare Ecclesiam : Liam guine victimarum aluntur et holocaustorum funto,
aulem lippientibus oculis atque fecundam, Synagogae quod, deficientibus hosliis, homines cupiunt immo-
sacramenta monstrare, et quod ipse credentium po- lari, quorum non solum intérim, sed et cruore lae-
pulum eduxeril de tenebris hujus saeculi, et ad tanlur.
lucidissima Jordanis fluenla, id est baptismum per- < Idcirco erunt quasi nubes malutina, el sicut ros
venerit. matuliuus pertransiens : sicut pulvis turbine raptus
«Ad iracundiam me provocavit Ephraim in amari- ex area, et sicut fumus de fumario. » Quia (inquit)
tudinibus suis. » Sensus est : Cum ego Ephraim, id est homines vitulis, imo uno vitulo immolaverunt, et
omnes decem tribus de ^Egyptia servitute liberave- adoraverunt vitulos, idcirco erunt quasi nubes, etc.,
rint, mullaque bona illi concesserim, provocavit me, quae omnia videnlur ad tempus, et cito esse desinuitt.
qui sum natura dulcissimus, in suis amaritudinibus, id Nubes enim et ros sole advenienle fugantur et ex-
est fecit me amarum, et coegit reddere vindictam. siccantur ; pulvis quoque de area raptus, et fumus
« Et sanguis ejus super eum veniet, »id est ipse erit de fumario in tenues auras dissolvuntur. Unde est :
causa mortis ejus, id est propter peccatum suum Sicut déficit fumus, déficient. Et est sensus : sicul hae
ducelur captivus, et interficietur ab hostibus, se- quatuor subito dilabuntur, sic illi subito ducentur in
cundum quod David ad eum, qui se Saulem interfe- Assyrios. Unde supra dictum est : « Sicut mane per-
cisse nuntiabat, dicit : « Sanguis tuus super caput transit, ita pertransiit rex Israël. » Nubi autem roa-
tuum. » « El opprobrium ejus restituet ei Dominus tuiinae, et rori, el pulveri haerelici comparantur, de
Deus tuus, » id est vindictam blasphemiae qua dixi- quibus in Epistola calholica legimus : Hi sunt nubes
sli: « Isti sunt dii tui qii te eduxerunt de terra -lEgy- sine aquis. Habent enim speciem prophetarum et
pti, »faciet Dominus super te venire. Semper haere- nubium apostolicarum, ad quas Dei veritas perve-
tici clemeniissimum Dominum ad iracundiam provo- nil, sed non habent aquas, id est gratiam Spiritus
cant, et qui magis vult poenitentiam peccatoris quam sancti, de quo Dominus dicit : « Qui crédit in me,
morlem, duritia cordis sui punire compellunt. Et flumina de venire ejus fluent aquaevivae. »
sanguis eorum, quo et suum et multorum effuderunt « Ego autem Dominus Deus luusex terra/Egypti. i
sanguinem, veniet super eos, et opprobria quibus Do- Fui subauditur, ex quo eduxi te de ^Egypto : « el
mino blasphemabant restituet eis Dpminus Deus Deum absque me nesçies, et prteter me nop est sal*
,91 HAYM0N1SHALBEKSifrT. EPISC. OPP. PARS I. - COMMENT.BIliL. i>2
valor. » Rçfert nunc quid praesliterit illis, educens suma m eos ibi quasi leo, beslia agri sciudel eos. »
eos de ^gypto per manum Moysi, quando ait illis : Acsi diceret : Tanlae iniquitalis suul, utetiam posili
Attende, ne forte comedas et salureris ; ne forle in caplivitale, saeviliani meam merilo senlianl.
obliviscarisDei tui, qui te edoxtt de terra JEgypti, etc. « Cotisitmaraergo eos ibi, » veluti leo praedam dévo-
Non enim alius Deus praeter me, et non est qui pos- rât, « beslia agri scindet eos, > Sennacherib scilicet,
sil salvare alius. vel diabolus in deserto hujus saeculihabilans. No-
« Ego cognovi te, » id est dilexi. Sicut enim ne- landuin quoi qui in Evangelio credentibus loquitur :
scire Dei, reprobare est, sic cognoscere, diligere « Venile, adme omnes qui laboratiset oiieralieslis, »
est, atque eligere. Unde et Moysi dicitur : Novi te etc., usque : « Omis meum levé est, » nunc per pro-
ex nomine, id est specialiter prae eaeleris elegi. « In pheiam incredulis et nolenlibus agere poenilentiam,
deserto in terra solituriinis, » subaudilur cognovi le, leaena, pardus, ursa et leo effieitur.
ubi scilicet nonerant messis vel vineae,nec eliam ar- « Perditio tua, Israël, tantummodo in me auxi-
bores frugiferae,sed rerum omnium penuria. lium tuum. » Id est lu ipse es causa perdilionU tua;.
« Juxta pascua sua adimpleli sunt, » id est licet Pro quo alia habet translatio : Pereas Israël, qui in
esse ibi indigenliam omnium bonorum, dedi illis tanlum impietatis descendisli profundum, ut solius
manna de coelo, aquarum fontes produxi de petra B Dei salvèris misericordia. In me est enim lanlum-
durissima. «El saturali clevaverunt cor suum, » id modo auxilium tuum, si poenitentiam egeris, non
esl in supcrbiam erexcrunt se repleti manna, carni- ex le.
bus, et potu spirituali. « Et oblili sunt mei, » cujus « Ubi est rex tuus? Maximenunc salvet te in om-
beneficiorum nieinores esse debebant, secundum il- nibus urbibus luis. » lronice ad eos divinus sermo
lud quod scriptum est : « Incrassalus est dileclus, proferlur, qui contra Dei volnntatem elegerunt sibi
et recalcitravit. » Neque enim per tantam ereini va- regem, de cujus fortitudine praesumenles,victores
3tilaieni, ubi non solum fruges, sed et arbores vi- se fore jactabant. Ubi est, inquit, rex tuus? Jéro-
neoeque,sed nec herba quidem gignitur, et nullaé boam scilicet, vel eliam Saul, de quo dicebas Sa-
aquae'ardorem tempérant solis, per quadraginta an- mueli : Constitue nobis regem, ut judicet nos. Cum-
nos poleral Israël ad terrant pervenire Jordanis, que ille contradiceret, respondebat : Nequaquam ,
nisi Dominus omnia praestilissel. Haereticosquoque sed erit rex nobis, et egredieiur anle nos, el pugna-
tduxil Dominus de tenebris infidelitalis, ubi servie- bit pro nobis. Do quo ergo promiseras tibi, qui d
bant Pharaoni et ducibus ejus, praecepitqueeis in Ec- tua bella bellarel, maxime nunc salvet te in omn.-
clesia, ut alium nescirent deum nisi eum, qui est bus urbibus luis, cum jam imminent Assyrii, etiam
Creator omnium populorum, et novit salvare quos fe- ^G ab imminente necessilate subveniat. Sed non habes
cil. Ipse cognovit el pavil in terra solituriinis,ul pos- regem hominem, quia me, quem projecisti, non ha-
sint dicere : Dominus pascit me, el nihil mihi dc- bes Deum. « El judices tui, » id est comités el cae-
erit. DeJitqueeis panent de coelo, quem in iEgypto teri principes, « de quibus dixisli : Da mihi regem et
coniederanl nunquam, el aquas de conséquente eos principes, » subaudilur : Ubisunt?
pelra; petra autem, juxta Aposlolum,erat Chrislus. « Dabo libi regem in furore meo, et auferam in
mea. » Dabo '
Impletique pane diviliarum Scripturarumetsaluraii, indignatione tibi regem, Saul videlicet,
elevaverunt contra Creatorem cor suum, el altérant in furore meo, intanlum ul in diebus messis plu-
sibi finxerunt deum, obliviscentes Dei, qui praeces- viam monstrarem contra naturam terrae repromis-
serat eis ul legis verba anle oculos religarent, et sionis, et auferam in indignatione mea Sedechiam,
in manibus haberenl, ne unquam obliviscerentur quem erutis oculis in Babylonem ducam. Aliter :
Dei sui. Dabo tibi regem, id est Jéroboam, in furore meo,
« Et ero eis quasi leaena, el sicul pardus in via As- et auferam in indignatione mea Osée, ultimum regem
syriorum. »Leaenaraptis ca^ulis fcrocior est omnibus decem tribuum.
bestiis, pardus quoque varius non minoris est saevi- < Colligala esl iniquitas Ephraim, > id est, quo-
tiae.Et est sensus : Cum traditi fuerint hostibus, et ' modo si ligetur quod in sacculo conservatur, el non
ducti in caplivilatem, ego, qui semper erga illos cle- périt ei qui ligalum est, sic omnis iniquitas qua in
mentissimus exsliti, ferocitatem omnium bestiarum Deum peccavit Ephraim, colligata est ei, et per-
advcrsus eos exerain. Unde protinus subditur : manet usque ad tempus captivitatis; unde subdi-
< Occurram eis quasi ursa raptis calulis, et dis- tur : « Absconditum peccalutu ejus. » Non Deo,
rumpam interiora jecoris eorum. » Aiunt qui de be- cui nuda et aperla sunt omnia, sed ipsi, qui usque
stiarum scripsere naluris inler omnes feras nihil ad tempus caplivilalis voluit recognoscere illud.
esse ursa saeviuscum perdideril calulos, vel indi- « Dolores parlurientis ventent ei. » Cum venerit
guerit cibis; et est senstis : Quia in corde adversum scilicet dies ullionis et captivitatis, et revelabitur
me saevienlescogitaverunt blaspbemias, el adversum ejus iniquitas el omnibus manifeslabilur, lune re-
me protu'erunt, converlar eis in omnes bestias, id pentiras doloribus concntieiur, veluti parturiens
est in omnem ferocitalem, et disperdam et conterant mulier aflligitur el ingemiscit. « Ipse filius non sa-
per Assyrios, atque interiora cordis eorum disrum- piens. > Filius Dei Ephraim fuit, juxta quodscripinm
pam, idesl vitalia cordis eorum auferam. « Et con- est : ( Filius primogenitus mihi Israël, > sed non sa-
93 ENARRATIO IN OSEE PROPHETAM. U
piens, quia verum non cognovit patrem Deum, pro A . more virilis seminis concepit; unde est : Quomodo
quo idola coluit. « Nunc enim non stabit incontri- fiel istud , quoniam virum non cognosco? Pulchre
tione filiorum, » id est, cum parturitionis dies et autem tant in Isaia quam in praesenti loco, flos sive
captivitatis advenerit, non poteril sustinere malum ventus ascendens dicitur, quia de humilitate carnis
el contrilionem filiorum sufferre, qui praesentibus ad excelsa conscendit, et nos secum ad Patrem (luxit,
patribus interlicientur; vel non stabunt, quia caplivi dicens in Evangelio : « Cum exaltatus fuero, omnia
ducentur. traitant-ad me. » « El siccabit venas ejus, » id est
« De manu mortis liberabo eos, de morte redi- peccata mortis ejus. Venas mortis peccata recte
mam eos. » Eis loquitur Deus omnipotens , quos sua inlelligimus, quibus per Christum siccatis, mors
gratia libérare dignalur. De manu, inquit, mortis quoque ipsa siccabilur. « Et desolabit fonteni ejus, »
liberabo, id est de opère peccali , quod ad mortem id est diabolum , de quo ipse ail : Nunc princeps
trahit : quia enim manu opus agitur, recle manus mttndi ejicietur foras. « Et ipse diripiet thesau-
peccali ipsum opus intelligilur, quo anima interfi- runi omnis vasis desiderabilis. > Quod dupliciler ac-
cilur. Unde scriptum esl : « Mors et vita in manibus cipilur : vasa enim desiderabilia sunt sancti, de
linguae; » vel certe manus peccali, intelligilur po- quibus Paulus dicil : « Habemus Ihesaurum islum
testas diaboli. De morte rcdimam eos, id est de B ] in vasis ficlilibtis; » vel certe : quos diabolus ve-
inferno liberabo omnes Judaeos et genliles creden- luti vasa in sélénium tenere desiderabat, ipse
tes; unde subditur: « Ero mors tua, o mors, ero Christus veniens ab ejus poleslate diripuit , et
morsus tuus , infcrne. » Mors iliius fuit, quia sua quasi vasa preliosissima secum perduxit in para-
morte mortem destruxit, quae iiullum suorum ibi (listl'll.
reliquit. Momordit aulem quando parlera (suos vi- CAPUT XIV.
delicet electos) libcravit, partent aulem reproborum i Pereal Samaria, quoniam ad amariludinem con-
i!ii dimisil. Nam ex eo quod mordemus, partent citavit Deum suum. » Saepe diximus decem tribus
cnnsumimus, partent relinquinitts ;-veJ mo.r.sci iu* spptritari Samuriaiu, a mûtropplL&imwia, qu?e ex
ferons, oiabohis fittelligilur, quem momordit Chri- nomine Augusti nunc vocatur Augusla, id est Se-
slus, ut poteslaiem amilteret, non taoeva penilus baslia. Cur aulem Samaria dicla sit civitas in Re-
esse desisteret. Inter mortem aulem et inferos hoc gum voluraine legimus. Loquitur ilaqtie propheta
interest : mors esl qua anima separatur a corpore ; hic non optalive, sed praedicando, dicens : « Pereal
infernus locus esl in quo animae recluduntur sive Samaria, quia ad amaritudinem concitavii Deum
ad refrigerium , sive in poenis pro qtialitate merito- suum, » cum esset dulcissinius colendo, eleoegerit
runt. « Consolalio abscoudita es.t ab oculis meis. » ^ eum peccantibus reddere viiidiclant, « ingladio, »
Videns clementissiraus Paler quod omnes morimur, subaudis Assyriorum. « Pereal : parvuli ejus clidan-
data senienlia in Adam , dicit : Consolalio abscou- lur ,» id est conleraniur ad terrant, « cl fetaecjusdi-
dita est ab oculis meis, pro eo quod omne genus scindantur, » id est praegnantes gladio disruinpan-
bumanum perire conspicio. Vel etiani propheta con- tur in mortem, quae omnia ei accidisse crciien-
siderans omnes mori, et in infernum riescenriere.seque dum est tempore captivitatis et angusliac, quando
ad eos venlurum esse praenoscens,dicit: « Consolalio suam patriam perdiderunt, el qui évaseront gla-
abscondita est ab oculis meis. » Et est sensus : Non dium in servilulem perpétuant sunt adducti.
valeo consolari ; nec quidquid meule concepero « Convertere, Israël, ad Dominum Deum tuum ,
dolorem meum possum miligare, dum considéra in- quoniam corruisti in iniquitaie lua. » Haec verba,
evitabilem nécessitaient mortis. quantum ad historiam pertinent, ad decem tribus
« Quia ipse inter fratres dividit. » Ipse. id est quae appellabantur Ephraim dicla sunt, quae riere-
infernus, dividit inter fratres, dura unum abhacvila liqueranl Dominum Deum suum, et adoraverunt
subtraclum recipil, alterum superslilem relinquit. vilulos quos fabricaverat Jéroboam. Spirilualiler
Quo in loco omnem intellige déesse charitatem, quod '« vero, referri possunt ad uniiniquemqiie peccatorem ,
el mater dividatur a filia, et paler a filio , et fraler qui recédons a Creatore suo, subriitse idolo, hoc est
a fralre. Ilaque quidquid fralernilatis unitatem di- omni inendacio, et sperat salvari ab Assur, id est
vidit et discordiam séminal, infernus merito appel- diabolo, qui est auctor mendacii, sicut et pater ejus.
laiur. Duos aulem fratres inler se morte divisos, Dicamus ergo breviter utrnmque, el sic hisiorialem
juxta historiam iliius temporis, quidam intelligunt intclligeniiani, et juxta spiritualem ad unumquem-
Judam et Israël, ut quod tune figurabatur in parle, que referendo. Superius prxdixil propheta decem
lune sentiatur in loto. « Adducet urenlem ventum tribubus ad quas loquebalur cahmilaies et aerum-
Dominus de deserto ascendentem. » Ventum uren- nas quae sibi imniinebant^ nujic alloquitur eas,
lem illum debemus intelligere de quo Habacuc di- hortaturque el dat consilium, qualiter deprecentur
cit : Deusab austro veniet, et sanclus de monte Pha- Dominum , postponendo idola , et convertendo ad
ran. Deus enim Paler adduxit venium urenlem , hoc Deum : « Convertere, Israël, ad Dominum Deum
est Filium suum, peccala lollenlem de deserto generis tuum, > ab iniquilale ad justitiam per confessionem
humani, in quo diabolus quaerens requiem, invenire peccatorum, et operalionein honorant operum, « quo-
pou potuerit; vel de ulero virginis, quae sine hu- niam corruisti in iniquilale lua, t fabrieando idobi
95 HAYMONISHALBERSTAT. EPISC. OPP. PARS I. — COMMENT.BIBL 98
et adorando daemonia. Corruisti per idololatriam,. A ut nos protegant, sed non sumus tuti et protecti ab
consurge per cultum et religionem Dei tui adimplen- eis. Nunc ergo jam non habemus fiduciam in homi-
dam. Sic uousquisque nostrum débet agere. Infir- ne, sed in te, qui es Deus noster, quia maledictus
mati sumus, et corruimus in peccatum : consurga- homo qui confidit in homine, et a Domino recedit
mus ad poenitentiam, facientes fructus dignos poe- cor ejus; et quod addit : « Super equos non ascende-
nitentiae, ut Joannes Baplista praecinit, et reverta- mus, > demonstrat quia confisi super jEgyptios
mur a nostris operibus pravis. sunt, qui velocissimos equos hâbebant. Et est sen-
< Tollile vobiscum verba, » o populi decem tri- sus : Super equos non aScendemus, hoc est non ha-
buum, < et converlimini ad Dominum, etdiciteei. » bemus ultra spem in iEgyptiis, sed in te erit refugium
Duo agit propheta : hortatur eos ad poenitentiam, et nostrum. AUegorice si volumus istnd intelligere,
de quo fundant orationes ad Dominum. Tollite, in- per Assur possumus accipere diabolum, per equum
quit, vobiscum verba, hoc est : Proferte preces et vero superbiam iliius. Si quis ergo nostrum fiduciam
deliclorum confessionem, et converlimini ad Domi- habuerit in Assur , placans eum muneribus , pessi-
num tam verbis quam operibus. Ille enim vere et mis scilicet operibus, quibus ipse delectatur, ut
veraciter converlitur a sua iniquitate ad bona opéra ascendat equum, hoc est super arrogantiam iliius,
peragenda, qui hoc quod crédit et corde lenet, prae- g eveniet ei hoc quod Dominus in Evangelio dicit :
dicat ore et implet opère. « Omnem aufer iniquita- « Omnis qui se exaltât, humiliabitur. » « Nec dice-
tem, et accipe bonum, et reddemus vitulos labiorum mus ultra, dii nostri opéra manuum nostrarum, »
nostrorum. i Talia débet unusquisque fidelium di- id est vitulos aureos, quos nos ipsi fecimus, ultra
cere : « Omnem aufer iniquitatem, > id est ab om- deos non aestimabimus,nec auxilium ab eis poslula-
nibus nos emunda peccalis, juxta illud: « Ab occul- bimus. « Quia ejus qui in te est misereberis po-
tis meis munda me. > Et accipe bonum, confessio- puli. » Hoc esl populi Israël, de quo dixeras : Filius
nem scilicet, precesque non fictas, et gratiarum p'rimogenitus meus Israël. Ejus, inquit, populi qui
actionem. Quod adjungit propheta : Reddemus vilu- in te est per fidem et poenitentiam, quoque quon-
los labiorum nostrorum, mirabiliter loquitur. Quisun- dam peccando a te recesserat, postquam per poe-
quam vitulos in labiis, nisi sunipta pars fuerit ad nitentiam fuerit reversus, misereberis ejus.
edendum? Non praecipit offerre vitulos et sacrificia, « Sanabo contritiones eprum, diligam eos spon-
victimasque quas solebanl Judaeiin templo offerre, tanée. » Quia dixerant per poenilentiam ad Deum
sèd per vilulos labiorum debemus intelligere laudes conversi : Omnem aufer iniquitatem, et accipe bo-
et gratiarum actiones, juxta illud Psalmistae: Immola num ; recognoscentes palrem quem reliquerant, re-
Deo sacrificium laudis, et redde Altissimo vota tua; C spondit Dominus : Sanabo contritiones eorum, id est
et illud : < Sacrificium Deo spiritus conlribulatus. » dimiltam eis peccata, quibus graviter fuerant con-
Sic et unusquisque nostrum vitulos, hoc est laudes, fracti et vulnerati. Diligam eos spontanée, hoc esl,
Deo omnipolenti reddit, cum confiteiur se credere voluutarie. « Quiaaversus estfuror meusab eis, »poe-
in Deum, Patrem ingenilum, Filium genitum, verum nilentiam illis agentibus.
Deum et hominem credens, Spirilum sanctum pro- « Ero quasi ros, et Israël germinabit quasi li-
cedenlem.' a Pâtre et Filio, Trinitatem in distantia lium. > Qui enim propter peccata irascebar eis, nunc
personarum, unitatem in Deilalis potenlia habere. propter meam clementiam miserebor. Et ero eis
Et hoc agetis, adimplet illud Apostoli : « Corde, in- quasi ros, quia aestumaestuanlis incendii et libidi-
quit, creditur ad justitiam, ore autem confessio fit; nis misericordia mea auferam ab eis ; ipsique germi-
ad salutem. > , nabunt ut lilium, quia abundabunt et crescent décore
« Assur non salvabit nos, super equos non ascen- virtutum, et odore bonae operationis. Unde Paulus :
demus. » Dicit beatus Hieronymus, quia traditio, « Christi bonus odor sumus Deo. > Germinanl enim,
Judaeorum est, quod temporibus Manahen, régis; imo Dorent electi ut lilium, Dominum Deum suum
Israël, miserit ipse rex Manahen et populus decem imitantes, qui dicit in Canticis canticorum : « Ego
tribuum mille lalenta argenti Phul régi Assyriorum,, D fins campi, et lilium convallium. > « Et erumpet ra-
ut esset manus ejus cum eis, et haberet pacem cumi dix ejus ut Libani, > id est voluntas bona ad effe-
eis, praeberetque auxilium ad resistendum iEgyptiis. ctuai bonae operationis ducetur. Libauus mous est,
Inter quae munera etiam illos duos vitulos misisse; cujus arbores excellentissimae, quantum ad auras
illi, quos sacerdotes eorum fecerant ex aère, et de- extendunt verlicem, tantum radicem in ima demer-
auraverant pro aureis quos Jéroboam fecerat, quo- gunt, ut nulla tempestate quatiantur, sed slabili mole
rum aurum ipsi sacerdotes popul» ignorante in suos consistant.
usus transtulerunt, fabricantes aeneosloco illorum ; « lbunt rami ejus, > id est proficiunt de virlutc in
de quibus vitulis Propheta superius dixit : Et ipse virtutem, < et erit quasi oliva gloria ejus. > Quia
(subauditur vitulus) iu Assur delatus est munus régi dixerunt : Et erumpet radix ejus quasi Libanus ; ne
ultori, ponens singularem numerum pro plurali ; putaremus eumdem eum loqui ex infructuosis arbo-
'deoque dixit Propheta, ex persona populi loquens : ribus sanctum virum, et conversum ad Dominum,
« Assur non salvabit nos. » Acsi diceret aliis ver- oliva: fructiferae comparât. Oleum autem misericor-
bis : Possumus spem nostrara super Assyrios ponere,, diam significat, quae per charilalem opérateur, et
97 ENARRATIOIN JOËL PROPHETAM. 98
omnibus bonis operibus. Ait ergo : « Erit quasi A sis, quiapoenilentiam agens meus esse coepisti, quid
oliva gloria ejus, » id est operibus misericordiae ultra vis colère idola ? < Ego exaudiam et dirigam
impinguabitur, ut accenso lumine in tenebris lu- eum poenilentiam agentem, et ad me clamantem. »
ceat, et aliis cxemplum bonae operationis tribuat. Dirigam eum, id est per rectam viam incedere fa-
« Et odor ejus ut Libani. » Libanus apud Graecos ciam; via autem Christus, per quem fit accessits ad
et Hebraeos et mons dicitur et thus. Hic autem pro Patrem. « Ego ut abietem virentem, > subauditur
thure ponitur : Sicut enim odore thuris, sic delecta- dedi eum, ut haberet viriditatem fidei et operatio-
mur et fama justi hominis. nis, et semper coeleslia mentis inluitu peteret. « Ex
«Convertentur sedentes in umbra ejus. » Illi scili- me fructus ejusinventus est, > id estomnis iliius ope-
cet, qui a Deo Pâtre peccando recesserant, conver- ratio, et Veteris et Novi Teslamenti observatio ex
tentur ad eum : et postquam conversi fuerint, acci- meo praecessit dono, sine quo nihil potestis facere.
pient conversionis suae praemium, ut sedeant sub Sciendum aulem quod saepe jam diximus, salulis
umbra, id est sub protectione iliius habitent, et pos- Israelis et reversions ad Deum et de caplivitate re-
sint dicere cum Ecclesia : Sub umbra iliius quam de- demptionem, non carnaliter accipi, ut Judaei som-
sideraveram sedi, et fructus ejus dulcis gulturi meo. niant, sed spiritualiter et verissime compleatur.
« Vivent tritico, et germinabunt quasi vinea. » Cum, B < Quis sapiens et inlelliget ista ; intelligens et
inquit, sederint sub umbra iliius, qui mortui fuerant sciet haec? » In his verbis, Propheta 'obscuritatem
vivent tritico, id est bonis operibus abundabunt, vel voluminis, et difficultatem ostendit explanationis.
corpore et sanguine Domini, vel certe tritico vivent, Quis nisi Christo docenle cognoscere, quid signifi-
quia per Christum, qui est verum frumcnlum, de cet Jezrael, quid soror ejus non misericordiam con-
morte ad vitam résurgent. Unde est : Nisi granum secuta, quid tertius frater ejus non populus, quid
frumenli cadens in terram mortuum fuerit, ipsiyn meretrix Osée conjuncta, et caetera quaenarrantur in
solum manet. Ipse quoque vinea est, qui in se cre- capile, vel quid ventus urens, etc., in fine? Harum ita-
dentes vino spirituali debriat. Unde Psalmista : Visi- que obscuritatem rerum considerans, ail : Quis sa-
tasli terram et inebriasli eam. Et ipse Dominus di- piens et intelliget ista? Si autem ipse qui scripsit
scipulis : Comeditë,amici, bibite et inebriamini, cha- vel difficile vel impossibile confitelur, quid nos fa-
rissimi. Quasi vinea ergo electi germinabunt, quia cere possumus, qui, lippienlibus oculis et peccato-
Dominum suum bonis operibus imitabuntur, juxta rum sordibus obscuratis, clarissimum jubar solis
quod ipse Dominusdicit : « Qui mihi ministrat, me non possumus intueri ? tum si dicerem illud quod
sequatur. > « Mcmoriale ejus sicut vinum Libani. » scriptum est : O profundum divitiarum sapientiae et
Vinum Libani possumus dicere mistum, et diversis C scienlioe Dei ! quam inscrutabilia sunt judicia ejus
pigmentiscondilum, utodorem habeatsuavissimum. et investigabiles viae ejus. « Quia reclaeviae Domini,
Etestsensus: sicutvinum pigmentatum suave fragrat et justi ambulabunt in eis. > Viae Domini mandata
hominibus, sic rnemoria justi hominis Domini opéra intelligunlur Veteris ac Novi Testamenii, in quibus
imitantis, suavis est et dulcis. Possumus et vinum justi ambulant, dum ea opère complent, dicentes ad
Libani illud intelligere, quod Domino offerebatur in Deum cum Psalmista : < Perfice gressus meos in sc-
templo, de quo ail^Zacharias : «Aperi, Libane, portas mitis tuis. » « Praevaricatores vero corruentin eis. »
tuas, »etc. Sicut enim deleclabatttr Deus omnipotens Praevaricatores, Judaei intelligunlur, haerelici, falsi-
in vino quod ei offerebatur, sic gaudet et laetatur ex que Chrisliani, qui mandata Domini transgrediup-
odo^e fidelium,fidei, et bonorum operum de se red- tur. Qui in eis corruent, quoniam qui in lege pecca-
dentium famam. verunt, per legem judicabuntur. Et servus qui scit
< Ephraim, quid mihi ullra idola? > Subauditur voluntatem domini, et non facit, plagis vapulavil
Opponis. Et esl sensus : Cum tanla bona percepturus multis.

IN JOËL PROPHETAM.

Joël interpretatur incipiens. Iste ad Judaeam et I) «Auditehoc, senes.etauribuspercipite, omneshabi-


Hierusalem valicinium proferens, in principio sui tatores terrae. > Senes nonoetate, sed merito; habi-
voluminis post luctuosa convivia ad luctum provocat tatores vero terrae, qui terrenis operibus deprimun-
Hierusalem, excidiumque ejus praenunliat. Prophe- tur. Inter audire vero, et auribus percipere, magna
tai quoque vocationem gentium, et super congrega- distantia est. Presbyleri, hoc est spirituales, sacra-
tos credentes superventurum Spiritum sanctum. tius audiunt ; qui vero terram inhabitant, auribus
percipiunt, sed humilius. «*Si faclum est istud iu
CAPUT PRIMUM. diebus veslris, aut in diebus patrum vestrorum, su-
« Verbum Domini quod faclum est ad Joël filium per hoc filiis veslris narrale : el filii vestri filiis suis,
Phatuel. » Joël interpretatur fortis Dei. Phatuel, et filii eorum generationi alterae. » Quod dielurus
adapertio velsermo Domini. Verbum Dei, quod sem- sum, novit rnemoria : nova res novos audilores desi-
per fuit apud Patrem, ad Joël faclum est. derat. Vinum enim novum in utres novos mittitur.
9Q HAYM0N1SHALBERSfAT. ËPISC. OPP. PARS I. - COMMENT.BIBL. 100
In hac brevi senlentia omne gerius humanum con- JV dona, quae in populum Judaeorum, vel in caeleris
texuit. animabus per degenerem vitam a diabolo dissipata
« Residuum erucae comedit locusta, et residuum sunt.
locustae comedit brucbus, et residuum bruchi com- « Confusi sunt agricolae,ululaverant vinitores su-
edit rubigo. » Quid enim per erucam, quae loto cor- per frumenlo, vino, et hordeo, quia periil messis
pore in terram répit, nisi luxuria designatur? quid agri. » Agricolaevel vinitores angeli sunt, sive ma-
per locustam, quae saltibus evolat, nisi inanis gloria gistri alque doctores, qui, videnles animas sibi cré-
exprimitur ? quid per bruchum, cujus pêne lotum ditas carnalibus passionibus deservire, nunc plan-
corpus in venire colligitur, nisi edendi ingluvies fi- gunt. Messis humanum genus significat.
guratur? quid per rubiginem, quaedum tangit incen- «Vineaconfusa est, el ficuselanguil; malogranatum,
dit, nisi ira innuitur? Residuum ergo erucae locustst elpalma, et malum, cl omnia ligna agri aruerunt,
comedit, quia saepe, cum luxuriaevilium a mente re- quia confusum est gaudium a filiis hominum. > Vinea
cesserit, inanis gloria succedit, cum se quasi san- vel llcus id ipsum quod superius plebs Judaica.
clum ex castitate glorialur. Dum ergo vitia viliis Malogranatum et caetera ligna diversa significant
succedunt, agrum mentis alia pestis dévorât, dum charismatum dona, quae huntano generi ab adver-
alia relinquit. Item aliter : Assyrii sub Salmanasar, 'B sariis poteslalibus per vitia auferunlur.
Babylonii Judaeam sub Nabucbodonosor, Antiochus. «Accingite vos, etplangite, sacerdotes ; ululate, mi-
Syriae, et Vespasianus imperalor Romanorum vasta- nislri altaris. Ingredimini, cubate in sacco, minislri
verunt. Item aliter : Quatuor lise pestes quatuor si- Dei mëi, quoniam inleriit de domo Dei nostri sacri-
gnificant gênera viliorum, quibus humana; animae ficium et libatio. » Exhorlatio ad praeposilos Eccle-
perverluntur ; nam hi inetuunt, cupiuntquë, dolent- siae, ul per èruditionent populi sibi crediti, velut
que, gaudentque. propria déplorent. Domum Dei Ecclesiam dicit, vel
i Expergisciraini, ebrii, et Acte, et ululate omîtes animam ex qua munera Dei per vitae incuriam pe-
qui bibitis vinum in dulcedine, quoniam periitab ore rierunt.
veslro. » Ebrii vocati sunt qui, mundi hujus aptore « Sanclificatejejuniunt, vocale coetum, congregale
confisi, mala non senliiint quaepatiunlur. Quid est senes, omnes habitatores terrae in domumDei nostri,
ergo dicere : Expergisciraini, ebrii, el flete.nisi : Sôm- et clamale ad Dominum : Ah ah ah diei ! quia prope
nittm vestrae insensibililatis exculite, et in devasta- est dies Domini, el quasi vaslitas a potente veniet. »
tione cordis tôt sibi succedentibus viliorum pestibus, Hoc est : jejunium veslrum caeteris virtutibus adjun-
vigilanlibus lamentis obviate? ctum sanclificate. Senes et habitatores terrae, doclo-
« Gens enim ascendit super terrant meam fortis et u res et audilorcs dicit in Ecclesiam congregandosper
innumerabilis ; dentés ejus ut dentés leonis, et mo- fidem; dies Domini dicitur dies judicii.
lares ejus ul catuli leonis. » Gens enim forlis el in- i Nunquid non coram oculis veslris alimenta perie-
numerabilis daemonessignificat, quaenon super coe- runt, de domo Dei vestri hetïiia elexsultatio? » Cre*
lum, hoc est spirituales, sed super terrain, hoc est, scenlibus enim viliis atque peccatis, luctus succedit
super carnales ascendit. laetiliae;domus Dei Ecciesia intelligilur, vel anima.
« Posuit vineam meam in desertum, el ficum iCoinpulrueruntjumentainstercoresuo.» Jumenta
meam decorlicàvit : nudans spoliavit eam et proje- in stercore suo piilrescere est, homines carnales in
cit, albi facli sunt rami ejus. » Vinea populus Do- fetore luxuria; vilain finire. « Demolita sunt horrea,.
mini nuncupalur, ficus vero Israelilicam plebem si- dissipalaesunt apothecae, quoniam confusum est tri-
gnificat. Ficum diabolus decorlicàvit, quia eamdem ticum. » Horrea vel apothecx mentes significat
plebem Judaicam ab omni gloria'nudavit. Rami ejus ftdelium, in quibus frumentum justitiae et vinum
albi facli sunt, quia sacerdoles iliius alque doctores prudentiae recondi solilum eral.
forinseciis albi videnlur per hypocrisim. « Quidingemuit animal, mugierunt grèges armenti ?
« Plange quasi virgo accincla sacco, super virum, Quia non est pascuum eis, sed el
p grèges pecorua)
pubertalis tuae, » O infelix plebs, vel »
anima, quae disperierunt. Quod animal etarmenladixit, homines
sponso, id est Christo, velut sponso copulata fueras doctos doclrinam Dei ignorantes insinuàvil, pecqra
conjugio, el sluprata a daemonibus, adultéra effecta vero génies significant. Pascua defecerunt, quia ari^
es, plange quasi virgo, hoc est âge poeuilenliam. ditas verbi Dei cuncta possidel, et cessanlibus plu-
« Periit sacrificium et libalio de domo Domini ; viis ejus, omnia aruerunt. Grcges
disperierunt, quia
luxeruni sacerdotes minislri Domini. » Domum Do- pastores taies non sunt qui doceanl sanitalem.
mini plebem dicit Judaicam, sive animant, quae, ex « Ad te, Domine, clamabo, quia ignis. comedit
spoliala ab adversariis potestalibus, nuciata lit ab speciosa deseni, et flamma succendit omnia ligna
omni sacriflcio jusliliae. regionis, sed et bestiae agri, quasi area sitiens im-
« Depopulata est regio, luxit humus, quoniam de- brem, suspexerunt ad te, quoniam exsiccati sunt
vaslalum esl trilicum, confusum est vinum, et fontes aquarum, et ignis devoravit speciosa deseni. ».
elanguil oleum. » Hoc esl quod ait David : « Non esl Ignis, diabolus, desertum, mundus iste, speciosa
qui facial bonum, non est usque ad unum. > Trili- deserti, homines sive gloria hujus saeculi; ligna re-
cum, vinum, el oleum, charismatum significant gionis, gentes quae a diabolo consumptaesunt ; be-
101 ENARRATIOIN JOËL PROPHETAM. m
stiae agri génies dicuntur, quae post mala opéra ad A ; « Vir in viis suis gradietur, el non declinabit a
Deum conversoe, ejus misericordiam implorant. semitis suis. Unusquisque fratrem suum non coar
Fontes aquarum scienliam significant legis, quas in ctabit. Singuli in calle suo ambulabunt. Sed et per
populo Judaeorumper infidelitatem exsiccata est. fenestras carient, et non demolienlur. Urbem ingre-
dienlur, in muro current, domos conscendent. » In
CAPUT II. quibus enim diabolus juste acceperit poteslatem, in
• Canile tuba in Sion , ululate in monte sanclo his per sensus carnis velut per feneslras ingrediens,
meo, conturbentur omnes habilalores terrae; quia ainola quae inlrinsecus reperit, depraedatur. Si quis
venit dies Domini, quia prope est dies tenebrarum vero eum introire prohibeal, ejus aedificium boni
et caliginis, dies nubis el turbinis. » Clara vox operis demoliri non permittitur. « Per fenestras in-
Evangelica praedicatio, Sion vero Ecclesia vel anima ; trabunt quasi fur, » id est per sensus nostros occulte
habitatores terrae, homines dicit esse carnales, daemonesvelul fufes ingredieniur.
quos omnes terret, et ad poenitentiam provocat; dies « A facie ejus conlremuit terra, nioti sunt coeli,
judicii talis erit his qui passuri sunt poenas, quam sol et luna contenebrati sunt, et slellae retraxerunt
diei tenebrarum et caliginis ob daninalioneni repro- splendorem suum. » A facie hujus populi diabolici,
borum comparavit. Al vero, quia cuncta retroacla B 1 vel etiam Antichrisli contreinuit terra, hoc est pec-
tune judicii juslitia? patefacla erunt, ideo eam solis calores; moli sunt coeli, id est spiriluales. Sol et
luntini comparavit. « Quasi mane expausum super luna oblenebrati sunt, quia fides Christi et Ecclesiae
montes populus multus et forlis, similis ei non fuit in quorumdant corda sub Antichristo deficiet
a prtncipio, et post eum non erit usque in annos « Et Dominus dédit vocem suam ante faciem exer-
generationis et generalionis. » Populus multus et citus sui, quia multa sunt nimis castra ejns, quia
forlis, daemonum muililudinem et impiorum signifi- fortiaetfacientia verbum ejus. » Quia divina praedi-
cat, quae a pruteipio, hoc est ab Adam usque in catio prseibit Antichrisli advenlum. Castra daemo-
finem saeculicum in judicio fuerit exstincla, in aeler- num ideo castra Domini dicuntur, quia in omni ne-
num non erit, quia post euntdem diem judicii, cessitate tam ad probationcm juslorum, quant ad
ascensus atque descensus (sicut dicere voluit Ori- damnalionem reproborum ejusjuri deserviiinl. «Ma-
genes) non erit. gnus enim dies Domini, et terribilis valde, et quis
« Ante faciem ejus ignis vorans, et post eum ex- sustinebit eum ? » Quis, semper in Scripturis du-
urens flamma. »Ubicunqueeniin ille ingressus fuerit, pliciter intelligilur, id est aut nulltis, aut rarus.
exercilus daemonumstalim desertum facit, et omnium « Nunc ergo dicit Dominus : Converlimini ad me
virtutum exurit flores. « Quasi hortus volupflltis terra G in loto corde vesiro, in jejunio cl ffetu el planclu. »
coram eo, et post eum soliludo deserti, neque est Exhorlatio Domini humanum genus ad puenileniiam
qui effugiat eum. » Priusquam homo delinquat per provocans, in jejunio primo, quia fundamentum poe-
ejus suasionem, et esl sine peccalo, fit quasi hortus nilentiae jejunium est. Cornes autem jejunii, fletus et
paradisi : cum autem eum seinel ceperit et duxerit planclus.
in peccatum, facit eum solitudinem el desertum, ita « Et scindite corda vestra, et non vestimenla ve-
ut non sit, aut raro sit, qui ejus possit effugere dc- stra, et converlimini ad Dominum Deum veslrum,
cipulam. quia benignus el misericors est, paiienj et raultaemi-
« Quasi aspectus equorunt aspectus eorum , et sericordia;, pratslabilis super malitia. » Hoc adver-
quasi équités sic currunt. » Equus homo, eques dia- sum eos loquitur poenileutes, qui babilu poeniten-
bolus. Quasi aspectus equorunt, aspectus impiorum, tiam pollicentur, et corde non exhibent. Ne despe-
per quos diabolus persequitur juslos. Quadriga dia- ret peccator luagniludine viliorum, benignitas et mi-
boli quatuor sunl passiones, quas sub nomine pes- sericordia Domini illi pollicetur , quia peccantes non
tium in capite hujus libri describit. punit stalim, sed poenilenliaedat locum.
« Sicut sonitus quadrlgarum super capita montium _, «Quis scit si converlatur, et ignoscat, el reli-
exsilient, sicut sonitus flammaeignis devoranlis sti- quat post se benediclionein? Sacrificium et libameti
pula m, velut populus forlis praeparatus ad praelium. » Domino Deo noslro. » Inuniuscujusquepeccatumdii-
Stipula, levés et infrucluosi homines, igné diaboli bie veniam rcpromillil, ne negligenliorem facial pee-
consumpli. nitentem, el relinquat post se benedictionem. Primo
« A facie ejus cruciabuntur populi, omnes vullus benediclionein, quae expellit malediclioncm, deinde
redigenlur in ollam. »Cum populi coeperint cum ipso sacrificium et libamen , hoc est opéra bona quee pla-
inpoenam trahi, el eos coeperit habere diabolus in ceant Deo.
propria poleslate. « Canile tuba in Sion, sanctificate jejunium, vo-
« Sicut fortes current, quasi viri bellalorès ascen- cale coetunt, congregate populum : sanctificate Eccle-
dent murum. »Infelix illa civitas, hoc est anima, siam, coailunale senes, congregate parvulos etsugen-
quae a tali hosie capilur. In qua cum quisque in- tes ubera. » Iterum eadem repetit, ut vel doctrina;
gressus fuerit, super murum virtutum currens liben- frequenlis audilu converlanlur ad Deum. Congre-
ler insultât ; atque domum conscientiae cum intra- galio populi colleetio est in Ecclesia fidelium per
îcrii, si quid boni in ea invenerit, cuncta deperdat. Christum; setatutn diversilas discretiô est tneritoi
103" HAVMONIS^HALBERSTAT.EPISC. OPP. PARS 1. — COMMENT. BIBL. 104.
rum. « tgrediatur sponsus de cubili suo et sponsa À A rotimtm , utriusque Teslamenti benedictionem oivi-
de lhalamo suo. Inlra vestibulum et altare plora- nilus is Christo collatam dicit.
bunt sacerdotes ministri Domini, et dicent. » Spon- «Et implebuntur areae frumento, et redundabunt
sus Christus de cubili suo, hoc est de sinu Patris, ad torcularia vino et oleo, » id est in Chrisio, vel in
publicum humani generis egressus. Sponsa caro ejus- principio regni spiritualis, areaeEcclesiaea creden-
dem Christi ex utero Mariaevirginis velut de thalamo tibus populis repletae, sive corda electorum variis
suo prodiens. Sponsus sermo divinus, sponsa anima virtulibus per imbrem gratiae Spiritus sancti redun-
fidelis. Sacerdotes ministri Domini, apostoli sunt, dantia.
pro delictis populi intervenientes. « Parce, Domine, < Et reddam vobis annos quos comedit locusta, et
parce', populo tuo, et ne des haereditatem tuam in bruchus, et rubigo, et eruca. Fortiludomea magna,
opprobrium, ut dominentur eis nationes. > Hoc est : quam misi in vos. > Quatuor hse pestes quatuor per-
ut milteret qui eam liberarel, et misit et pepercit turbaliones, per quas diabolus humanum genus dé-
populo suo; id est, in adventu Christi, remissionem vorât, significant, hoc est : cupiditatem et metum, lae-
largitus est peccatorum, ut non dominentur eis na- titiam atque tristitiam.
tiones, id est daemOnes.< Quare dicunt in populis : « Et coraedetis vescentes, et salurabimini, et lau-
Ubi est Deus eorum? Zelatus est Dominus terram B dabitis nomen Domini Dei vestri, qui fecit vobiscum
suam, et pepercit populo suo. » Zelare ideo dicitur, mirabilia. • Omnes enim qui legunl Scripturas car-
quia ubicunque zelus est, amoris indicium est. Re- naliter, sicut Judaei, et ad intelligentiam non perve-
sponsio Domini, pollicitatio ejus per libros legis pro- niunt spiritualem, isti sunt vescentes, et nunquam
phetarum. « Ecce ego mittam vobis frumentum, et ad saturilatem pervenientes. Et laudabitis nomen
vinum, et oleum, et replebimini in eis, et non dabo Domini Dei vestri, hoc est: si misericordiam Dei per
vos ultra opprobrium in genlibus. » Frumentum, intelligentiam spiritualem fuerilis consecuti. « Et
«Hhfistus, qui in Zacharia frumentum dicitur eleclo- non confundetur populus meus in sempiternum , et
rum; vinum, gratia Spiritus sancti ; oleum, chari- scietis, quia in medio Israël ego sum, » id est in me-
smata, quae a Christo per donum Spiritus sancti in dio videntium Deum ex fide. «Et ego Dominus Deus
corda electorum diffunduntur, hoc est : benedictione vester, et non est amplius, et non confundetur popu-
mea veterem maledictionem abstergam. lus meus in aeternum. » Ego sum Christus, et ego
< Et eum qui ab aquilone est, procul abjiciam a Dominus vester, idem ipse Christus, et amplius prae-
ter Christum.
vobis, et expellam eum in terram inviam et déser- « Et erit post haec, et effundam spirilum meum
tant. » Aquilonem diabolum dicit : terram inviam et
C super otmjem carnem, et prophetabunt filii veslri et
desertam, reprobos omîtes in quibus régnât appei-
filiaeveslrae. Senes vestri somma somniabunt, elju-
lat. « Faciem ejus contra mare orientale, et extre-
venes visiones videbunt. » Senes, prophetas, juve-
mum ejus ad mare novissimum. i Diabolus non ha-
bens faciem ad solem justitiae,- sed quocunque re- nes, apostolos appeilat.
< Sed et super servos meos et anciUas meas in
Spexerit, semper mare istius saeculirespicit. Orientale diebus illis effundam
autem et novissimum, principium ruinae ejus intel- spiritum meum. » Hoc secun-
dum historiam manifestissime dictum et implelum
ligilur. « Et ascendet fetor ejus, et ascendet pu- est. Servos
tredo ejus, quia superbe egit. » Cum idem diabolus meos, viros spiriluales atque doctores :
in fine tnundi anciUas vero, ecclesias, vel animas credentium
jugulalus fuerit, tune fetor ejus, hoc
dicit.
est qualis sit, omnibus apparebit.
<Et dabo prodigia in coelo et in terra, sanguinem,
«Noli timere, terra, exsulta et Uetare, quia magni- et ignem, et vaporem fumi. » Prodigia in coelo, hoc
ficavit Dominus ut faceret : nolite timere animalia est in sanctis ; et in terra , hoc est in peccaloribus
regionis, quia germinaveruht speciosa deserti. » Hoc se Dominus dare pollicelur. Et quid prodigia, nisi
est cogitationem suam, quam pro salule humani signa et perdilionem peccatorum, quae in adventu
generis disposuit, ut de eorum substantia Filius Dei " Spifilus sancti palefactae sunt?-In sanguineinlerfe-
carneto assumeret. Eam quam supra dixerat male- ctio animarum ; in igné calorem corporis, sive ira-
diclam, nunc dicit benedictione Dei reslaurari. Ani- cundiam cordis; in vapore fumi, cogitationes noxiae,
malia regionis, gentes quibus verba virtutem, id est quae in corde hominum aesluant, significantur. Se-
Christus, per Virginem germinavit. « Quia lignum cundum historiam et propheliam, in tempore passio-
atlulit fruclum suum , ficus et vinea dederunt virtu- ns Christi omnia haec compléta sunt.
tem suam. Et filii Sion, exsullale et laetamini in Do- « Sol convertetur in tenebras, et luna in sangui-
mino Deo vestro, qui dédit vobis doclorem justitiae, nem, antequam veuiat dies Domini niagnus et hor-
et descenderëfaciet ad vos imbrem matutiiium. > Li- ribilis. » Hocest : splendor quorumdam fidelium, ul-
gnum, Christus, ficus vero in persona accipitur Spi- lima tribulatione deficiens obscurabilur , et Ecclesia
ritus sancti ; vinea idem Christus in plèbe fidelium ; martyrum sanguine cruentabitur.
filii Sion, filii dicuntur Ecclesiaein speculatione fi- « Et erit, omnis quicunque invocaverit nomen Do-
dei constiluti ; doctor justitiae, Christus, Ecclesiae mini salvus erit. » Invocare el dicere
Dominum, non
Busea Deo Pâtre electus; imbrem malutinum et se- tantum voce, sed
opère comprobandum est et eue-
105 ENARRAT10 IN JOËL PROPHETAM. 105
ctu. « Quia in monte Sion et in Hrèrusalefn eril sal-. A possidebitis, iu conirarios vobis suscitabo, el filios
vatio, sicut dixit Dominus, et in residuis quos Domi- ac filias, hoc est discipulos vestros per Ecclesiae
nus vocaverit. » Moulent Sion ei Hierusalem, Ec- praedicalores in eorum subjectionem reducam. « Et
clesiam inlelligimus, in qua erit salvatio , sicut venundabunt eos Sabaeis genti longinquae, quia Do-
dixit. minus loculus est. » Saba inlerprelatur conversio,
Juda vero confessio. Sabaei ideo gens longinqua di-
CAPUT ni.
citur, quia sancti qui haereticis dominantur, in aeter-
« Quia ecce in diebus illis et in tempore illo cum num vivent.
convertero captivitaiem Juda et Hierusalem, > quae « Clamate hoc in genlibus, sanctificate bellum,
anlea non eral. Primi sunl sancti apostoli, vel cae- suscitaie robustos. » O vos principes, id est doctores,
teri ex circumcisione credentes, residui vero, ex clamate, qui vobis subjecti sunt, quia veniet dies
gentibus venientes. judicii. « Accédant et ascendant omnes viri bellato-
« Congregabb omnes gentes, et deducam eas in res. » Accédant pediles, ascendant équités. EquJ
valle Josaphat, et disceptabo cum eis ibi. > Josaphat enim homines impii, équités vero diabolus vel dae-
interpretatur Domini judicium. Hoc ergo est quod mones. Hi enim dicuntur viri bellalores, qui huma-
dicit : Quando misertus fuero eorum qui per confes- in num genus soient per vitia debellare.
sionem nominis mei censentur, tune omnes adversa- « Concidite aratra vestra in gladios, et ligones ve-
rios meos deducam in vallem judicii. Omnes gentes, stros in lanceas, infirmtis dicat, Quia fortis ego
aut omîtes désignât nationes incredulas, aut omnes sum. » Amovele (inquit Dominus), o vos dgemones,
daemonesdicit. « Superpopulomeoethaereditale mea universam pacent in sedilionem, et in bellum cuncti
Israël, quos disperserunt in nalionibus, et terram consurgite. « lnfirmus dicat quia fortis ego sum. »
meam diviserunt. » Hoc est, non eos opprimam in Dicere in Scripturis, facto opère consuptmare est.
die judicii, aut auctoritatem potenliie meaesentiant, Et cum omnia mala haec fecerilis, et omni virtule
sed ralione justitiae, aut etiam sua confessione di- ad pugnandum contra eleclos meos veneritis, tune
gnos se suppliciis esse cognoscant. in die judicii omnem virtutem vesiram prosternant.
« Et super populum meum miserunt soriem. » Hoc « Erumpite et venile, omnes gentes; de circuitu
esl, quod cerlalim in singulis regnare voluerunt. < Et congregamini. Ibi occumbere faciet Dominus robu-
posuerunl puerunt in proslibulo, et puellam vendide- stos tuos. » Hoc déclarât quod cum dies Domini ad-
runt pro vino ut biberent. » Hoc loco queritur de venial, et finis mundi appropinquel, Satan omnem
sortibus eorum, quod etiam robustissimum sexum, virtulem suam Antichrisli lemporibus effundal, et ad
aetalem quae poterat ad virtules crescere, suis inju- C tentandas et subveriendas animas vehemenlius pu-
stitiis eaerainaveruut, et anima quae erat forlissitna, gnet.
libidini et voluplatibus subjugata esl. « Consurgant et ascendant gentes in vallem Josa-
< Verum quid mihi et vobis, Tyrus et Sidon, et phat. » Isli autem non judicanlur in monlibus, non
omnes terminos Palaestinorum ? nunquid ullionem in campestribus, sed in profundum et deorsum, ul
reddilis mihi? > Tyrus tribulalio sive anguslia, Si- stalim judicii locus ipse pro poena sit. « Quia ibi se-
don vero venatio, hoc est daemones : Palaeslim, ca- debo ut judicem omnes gentes in circuitu. » Sedere
dentes polione. Quaeomnia de haereticis recte sen- Dei est babitum et potestatem judicandi ostendere.
tieitda sunt, per quos diabolus populum Dei de Ec- « Millile falces, quoniam inaluravit messis. » Hoc
clesia separavit, alque per eloquentiam suam quasi loquitur ad angelos : messores enim angeli sunl,
aurum et argentum, simplices quosque de Ecclesia messis vero populi sunt. Quodammodo angeli de sua
educentcs, filiis Graecorum„hoc esl genlilium , subi sublimilate descendunt, quando spscipiunt officia
peccalo venundanl. « Et si ulciscimini vos contra lortorum. « Venile et descendite, quia plénum est
me, cito velociter reddara vicissiludinem vobis super torcular : exubérant lorcularia, quia multiplicata est
caput vestrum. Argentum enim meum et aurum tu- malitia eorum. i Jam redundat mundus vel torcular
lislis, et desiderabilia mea et pulcherrima mea in- I) iniquiiatibus, jam ultra capere non potest maliliaiti
tulistis in delubra vestra, el filios Juda et filiosHie- humani generis.
rusalem vendiderunt filiis Gr:eciae,ut longe facerelis , «Populi, populi in valle concisionis, quia juxta
eos de finibus suis, > id est sub peccalo, <ul longe est dies Domini in valle concisionis. > Nequaquam
eos facerent ab Ecclesiaefide. » dixit judicium , ne vel dubiam senlcnliam facere vi-
< Ecce ego suscitabo illos de loco in quo vendidi- deretur, sed concisionem posuit, cui remanere nihil
slis eos, et convenant retribulionem vestram in ca- possit.
put vestrum. » Suscitabo quasi jacenles, qui de fun- « Sol el luna oblenebrati sunt, et stellae retraxe-
damento Ecclesiae evulsi sunt, in prislinum stalum runt splendorem suum. » Sol, Christus; luna, Ec-
fidei restaurabo, atque in caput vestrum, hoc est clesia. Stellae vero Chrisli retraxerunt splendorem
haereticorum qui eos seduxistis , ullionem resti- suum his qui cruciabunlur. Neque enim merebun-
tuant. lur, qui in poena ewint, lumen justilLe videre.
« Et vendant filios vestros et filias vestras in raa- « Et Dominus de Sion rugiet, et de Hierusalem da-
nibus filiorum Juda, » id est eos quos de Ecclesia bit vocem suam, ei movebpntur coelunt et terra, »
PATKOL.CXVII.
107 BAYMONIS HALBERSTAT. EP1SC. OPP. PARS I. - COMMENT.B1BL. 108
id est de Ecclesia sanetorum, sive de Hierusalem A < iEgyptus in desolatione erit, et Idumaeain deser"
coelesli. Quia enim rngilu leonis animalia cuncta tunt perditionis, pro eo quod inique egerint in filios
terrcntur, sic et vocem ejus omnes pavebunl. « Et Juda, et effuderint sanguinem innocentent in terra
Dominus spes populi sui, et fortiludo filiorum Israël. sua.» iEgyptus interpretatur tenebroe,hoc est dae-
Et scielis quia ego Dominus Deus vester, » hoc est mones vel peccata. Idumaeasanguinea , sive terrena,
credentium et fide Deum videntium. « Habitans in id est omnia terrena ad voluptatem carnis et san-
Sion iu monte sanclo meo. > Mons sanctus aut Hie- guinis pertinenlia, quae in die judicii desolabumur,
rusalem coeleslis intelligilur, aut cerle ipse Filius. eo quod per infinitam malitiara suam filios Eccle-
<El erit Hierusalem sancta, et alieni non transibunt siae in hoc saeculo deceperunt
per eam amplius. » Sive Hierusalem coelestis, sive
Ecclesia, jam in eanon habent amplius potestalem. « Et Judaea in aeternum habilabilur, el Hierusalem
Ipsi enim intelligunlur alieni. in gênera lionem et generationem. Et mundabo san-
« Et erit in die illa, slillabunt montes dulcedinem, guinem eorum, quem non mundaveram, et Dominus
et colles fluent lacté, et per omnes rivos Juda ibunt commorabilur in Sion. » Judaea, hoc est domus con-
aquae. » Montes el colles pro diversitate merilorum fessionis, habitabitur in perpetuum. Sed quia non
sanctos appeilat, dulcedinem vero eloquia Scriptura- B est innoxia in bac vita , sed aliquantis, licel levibus,
l'tiiti , rivos corda electorum. Aqua vero gratiam si- peccalis conlaminala est, ego cuncta mundabo per
gnificat Spiritus sancti. « Et fons de domo Domini multiludinem misericordia; meae, quae ipsi propriis
egredietur, el irrigabit torrenlem spinarum. » Fons, virtutibus non mundaverunt. Sion interpretalur spé-
divinitas Filii Dei patens, sive Spiritus sanctus : lor- cula. Ergo in sublime commorabilur Dominus , hoc
rens spinarum, peccata humani generis, quaeper gra- esl in Ecclesia, in qua et régnât in saecula.
tiam eorum aduruntur, in futurum purgala.

IN AMOS PROPHETAM.

Amos, qui interpretalur bonus, valicinavit ini quia omnes in Aaam ntoriuntur. Secundum pro eo
Samaria et Hierusalem, tria et quatuor scelera gen- quod insita naturae lege immemores ralionis non
lium sub totius mundi imagine describëns. Hic; intellexerunt. Terlium quoque eorum, qui dalae '^gi
adventum Chrisli sub Dominica voce ila prxdical: : _ non obediuut. Quartum inexpugnabilc eorum qui
i Ego firmans tonitruum, et creans Spirilum, et an- in Christum non crediderunt. Post scelera vero gen-
nunlians in hominibus Christum. >Reliqua autem quae lium, seplimo in loco Juda de praevaricatione legis,
de Amasia el Hieroboam, sive Israël loquitur, tropo- et octavo Israël de impietate, quam in Christo exer-
logice ad haereticos referenda sunt. euerunt, redarguit. Vel certe tria et quatuor scelera
sunt cogitare, consenlire, facere, et non poenitere :
CAPUT PRIMUM aut certe cogitare, loqui, agere, et peccatum suum
< Verba Amos, qui fuit in pastoralibus de Thecua, defendere. Primum peccatum esl cogitasse quod ma-
quee vidit super Israël in diebus Oziaerégis Juda, et lum est, secundo cogitationibus acquievisse, tertio
in diebus Hieroboam, filii Joas régis Israël, anle opère perpétrasse : quartum, post peccatum suum
duos annos terraemotus. »Amos interpretatur populus poenitentiam non egisse. Chazael interpretatur fa
avulsus, Ozias vero imperium, vel fortiludo Domini, dura Dei.
Hieroboam aulem indicatio, vel causa populi, sive • « Et conteram vecleny Damasci, et disperdam ha-
divisio populi, Joas Domini rnemoria, sive tempora- bitatorem de campo idoli, et lenentem sceplrum de
litas. Thecuevero, quae interpretatur tuba, vaticinia domo volnplatis, et transferetur populus Syriae in
significat prophetarum. ». Cirenem, dicit Dominus. » Damascus interpretatur
« Et dixit, Dominus de Sion rugiet, et de Hieru- sanguinem bibens, sive sanguinem probans, figura
salem dabit vocem suant. El luxerunt speciosa pa- hujus mundi.
storum, et exsiccalus est verlex Carmeli. » De Hie- « Haec dicit Dominus : Super tribus sceleribus
rusalem, ubi erat lemplum et Dei religio, unde Gazae,el super quatuor non convenant eum, eo quod
Christus ortus velut leo per Evangelicam praedica- transtulerint captivitatem perfectam, ut concluderen'
lionem dédit vocem. Speciosa pastorum, populus eam in Idumaeam, el miltam ignem in murum Gazae,
Judaeorum, verlex Carmeli, lemplum seu regnum, et devorabil aedes ejus, et disperdam babitalorem de
vel sacerdotium Judaeorum. Azoto, el lenentem sceplrum de Ascalone. El con"
« Haecdicit Dominus : Super tribus sceleribus Da- venant manum meam super Accaron, et peribunt
masci, et super quatuor non convenant eum, eo reliqui Philistinorum, dicit Dominus Deus. » Gaza
quod conlriverit in plaustris ferreis Galaad. Et init- interpretatur fortiludo ejus. « ILec dicit Dominus :
iant ignem in domo Chazael, et devorabit Dominus Super tribus sceleribus Tyri et super quatuor non
Benadab. » Tria et quatuor scelera genlium, quae convenant eum, eo quod concluseriitt caplivilatem
séries replicat, haecsunt : Primum ilaque scelus est, perfeclam in Idumaea, el non sinl recordati foederis
109 ENARRATIOIN AMOS PROPHETAM. 110
'ralrum. » Tyrus interpretatur tribulatio sive coan- A i est Christi electos, sive sensus spiriluales in divinis
gustans. Significat perversae doclrinae haereticorum libris per carnalem intellectum comminuunt, atque
dogmata, quaecapere nilitur veritalem, et conclu- in favillam redigunt.
dere eam in terrenis sensihus. « Haec dicit Dominus : Super tribus sceleribus
« Et raillant ignem in murum Tyri, et devorabil Juda, et super quatuor non convenant eum, eo quod
aedes ejus. • Ignem haereticorum impielaiem signifl- abjecerint legem Domini, et mandata ejus non custo-
care videtur, quae eorum significat congregaliones, dierint. Deceperunt enim eos idola sua, postquam
velut murum sive aedes, id est conscientias eorum abierant patres eorum. Et mittam ignem in Judam,
dévorât. Potesl et futuram significare.damnationem. et devorabit oedes Hierusalem. » Quod de Juda dici-
« Haec dicit Dominus : Super tribus sceleribus tur, refertur ad Ecclesiam , quaeest vera confessio.
Edom, et super quatuor non convertam eum, eo Et in eo arguitur quod legem Domini conlempseril,
quod persecutus sit in gladio fratrem suum, et vio- et ejus mandata non fecerit.
laverit misericordiam ejus, et lenuerit ultra furorem « Haec dicit Dominus : Super tribus sceleribus
suum, et indignalionem suam servaverit usque in Israël, et super quatuor non convertam cum, eo
finem. » Edom, qui interpretalur sanguineus sive *1 quod vendiderit pro argento justum, et pauperem
Urrenus, significat populum Judaeorum et haereticos]B pro calceamenlis; qui conterunt super pulverem
persequenles fratrem suum, hoc est Christum in terrae capita pauperum, et viam hutniliiim décli-
mëmbris suis. nant. > Hoc de Christo, quem Judaei vendiderunt
< Miliam ignem in Theman, et devorabit aedes argento, recle intelligendum est. Capita pauperum
Bosrae. > Mittet Dominus ignem in Theman, hoc est Judaei et haerelici super pulverem terraeconvertunt,
in déserta siccaque Judaea, ul otnni sensu lillerae quia sensus bumitium fidelium in lerreno inlelleclu
concidente, superaedificelurEcclesia Christi Domini comminuunt, et viam humilium illam , quam dixit :
fundamentis. « Ego sum via et veritas et vita, » déclinant, quia
« Haecdicit Dominus: Super tribus sceleribus filio- per eam ambulare contemnunt. i Et filins ac pater
rum Ammon, et super quatuor non convenant eum, ejus ierunt ad pucllam, ut violarent nomen sanctum
eo quod dissecuerit praegnantes Galaad, ad dilatan- meum. » Pater, populus Judaeorum ; filius vero po-
dum terminum suum.Et succendam ignem in murum pulus est Christianus. Ille aulem cum paire ad
Rabah, et devorabit aedesejus in ululalu in die belli, puellam ingredilur, qui veniens ad Ecclesiam, legem
et in turbine in die commolionis. Et ibit Melchomin cum Evangelio servare vult, ac per hoc committit
captivitatem, ipse et principes ejus simul, dicit Do- sluprum, et violât nomen Dei.
minus. » Galaad namque acervus testimonii interpre- tC « Et super vestimenlis pignoralis accubuerunt
tatur. Et quia cuncta simul congregatio Ecclesiae juxia omne allare, et vinum bibebant damnatorum
per confessionein servit teslimonio veritalis, non in domo Dei sui. » Tantus enim apud sacerdotes Ju-
incongrue per Galaad Ecclesia exprimitur, quaeopère daeorum erat contemptus in Deum, ut vestimenla
cunclorum fidelium de Deo quaesunt vera lesiantur. sua, in quibus dormierant, vel in quibus fornicaban-
Praegnantes autem vocantur animaequae intelleclum lur, juxta altare funibus terrae tenderent et facerent
Verbi ex divino amore concipiunt, si ad perfectum velamina, post quae fornicantes in lemplo nullus
tempus veniant, conceplam intelligentiam operis posset aspicere.
ostensionc pariturae. Seciierunt ergo praegnantes Ga- « Ego aulem exterminavi Arnorrhaenm a facie
laad-haerelici ad dilalandum terminum suum, quia eorum, cujus altitudo cedrorum, altitudo ejus, et
nimirnm mentes fidelium, quaejam aliquid de veri-... fortis ipse quasi quercus, et contrivi fructum ejus
(alis intellectu percipiunt, perversa praedicationc desuper, et radiées ejus subler. Ego sum qui ascen-
perimunt,et scientiaesibi nomen exlendtint, dum dere vos feci de terra ^Egypli, et eduxi vos in de-
parvulorum corda jam de Verbi conceplione gravida, serto quadraginta annis,ut possiderelis terram Amor-
erroris giadio scindunt, et quasi doclrinae sibi opi- rhaei, et suscitavi de filiis vestris in prophetas, et de
nionem faciunt. D juvenibus vestris Nazarenos. Nunquid non ita est
filii Israël, dicit Dominus? Et propinabatis Nazaroeis
CAPUT II.
vinum, et prophetis mandabaiis dicentes : Ne pro-
« Haec dicit Dominus: Super tribus sceleribus; phetetis. > Hoc secundum historiam tempore illo im-
Moab, et super quatuor non convertam eum, eo quodI pletum est, quando extirpatis septem gentibus de
incenderit ossa régis ldumaeaeusque ad cineres, et terra Chananaeorum,populus Judaeorum sedibus po-
miliam ignem in Moab, et devorabit aedes Carioth,, liti sunt.
et morietur in sonitu Moab in clangore tuboe, ett « Ecce ego stridebo super vos, sicul stridét plau-
disperdamjudicem de medio ejus, et omnes prin-- strum onustum feno. » Quia enim fenum esl vita
cipes ejus interficiam cum eo , dicit Dominus. »> carnalium, sicut scriptum est : <Omniscaro fenum, •
Moab, qui interpretatur ex pâtre, hoc esl, diabolo. in eo quod Dominus vitam carnalium tolérât, more
Carioth vel Carialhiarim, vertitur in lingua nostra,, plaustri fenum se porlare testatur. Cui sub feni
villa sylvarum, quia Judxi vel haerelici, quorumi onere slridere, est pon:!cra et iniquitales peccantium
figurant Moabiste gestavit, ossa régis ldumaeae,hoc: conqneri.
'
111 HAYMONISHALBERSTAT. EPISC. OPP. PARS I. - COMMENT.BIBL. 112
« Et peribil fuga a veloce, et forlis non obtinebit A Samariae, et videte insanias multas in medio ejus, el
virtulem suam, et robuslus non salvabit animam calumniam patientes in penetralibus ejus, et nescie-
suam, et lenens arcum non stabit, et velox pedibus runt facere rectum, dicit Dominus Deus, thesauri-
non salvabitur, et ascensor equi non salvabit ani- zanles iniquitatem et rapinas in aedibus suis. »
mam suant, et robustus corde inter fortes nudus Azotus interpretatur ignis, populum genlium exhor-
fugiet in die illa, dicit Dominus. > Hoc secundum tatur ut congregetur super populum Judaeorum, ut
hislor'ne fidem tune impletum est, quando ob meri- videat mala qux ipse fecit, ut ipse populus Judaeo-
tum peccaiorum Assyriis vel caeteris genlibus in di- rum juslas querimonias adversus Deum se habere
.reptionem sunt traditi. Generaliter vero super omnes non pulet, pro eo qupd illos tradidit in direptionem.
deliuqucnles hoc quod minatur, in die judicii ventu- Calumniam quoque paliuntur in penetralibus ejus,
rum est sive opprimunlur simplices quique credentium, dum
CAPUT 111. nomine veriiatis haerelici volunt mendacium, et
« Audite verbum quod loculus esl Dominus super omnino rectum facere nesciunl, quia perdiderunt
VTOS, filii Israël, super omni cognatione, quam eduxit tramitem veriiatis, nec credent in eum qui dicit:
«leterra ^Egypti, dicens, tanlummodo vos cognovi,* « Ego sum verilas. >
.ex omnibus cognalionibus terrae, idcirco visitabo B « Propterea haec dicit Dominus Deus : Tribulabi-
super vos omnes iniquitales vestras. » Hoc non so- lur et circuietur terra, et delrahelur ex te fortiludo
lum de Judaeis, sed de omnibus eleclis, quos Deus tua, et diripientur aedeslux. » Haerelici quoque ter-
omitipolens, velul pater filios, in hac vita flagellât, rena sapientes, aut tribulabuntur in die judicii, et
senliendum est. omnis eorum fortiludo tenuabilur, et diripientur quae
« Nunquhi ambulabunt duo pariter, nisi con- habuerant de rapinis, ut liberenlur populi quos de-
veuerit illis? » Isti igitur duo qui sibi consentiunt, ccperanl. Aut certe per viros ecclesiaslicos quolidic
et in via Christi pariter ambulant, uterqite populus, tribulabuntur tesiimoniis Scripturaruhi, et delrahe-
hoc, est, ex circumeisione et praeputio intelligendi lur ex eis fortiludo syllogismorum et verborum acu-
sunt. > torum, quibus suum dogma firmaverant, ut qui rapli
« Nunquid rugiet leo in saltu, nisi habuerit prae- fueranl de Ecclesia, ad Ecclesiam revertanlur.
dara? Nunquid dabit catulus leonis vocem de cubili « Haecdicit Dominus, quomodo si eruat pastor de
suo, nisi aliquidcomprehenderit? » Leo, diabolus; ore leonis duo crura, aut exlremum auricube, sic
calulus leonis, mullitudo immundorum spirituum eruenlur filii Israël qui habitant in Samaria in plaga
capic'ntës praedam, animas videlicet reproborum, " Iectuli, et in Damasci grabaio. k Hoc secundumhi-
quaeunitatem fideiper discordiam amiilunl, ac secum storiam in Judaeis teraporibus vastalionis eorum im-
cas In baraibrum damnationis trahunt. pletum fuisse non dubium est : secundum vero tro-
« Nunquid cadet avis in laqueum terrae absque pologiam, de vocalione genlium senliendum esl,
aucu'pe?nunquid auferlur laqueus de terra antequam quas» paslor bonus, qui animamsuam pro ovibussuis
quid ceperil? » Laqueus terrae seu aucupis, diabolus ponit, » de ore leonis (hoc est diaboli) eruit : in
•intelligendus est, qui in lerrenis actibus seu per crura, doctores : in exlremum vero auriculae, audi-
discordiam unitatis, electos velut aves capit. lores significat.
« Si clanget tuba in civilale, et populus non ex- « Audile et contestamini in domo Jacob, dicit Do-
pavescet? Si erit malum in civilale, quod Dominus minus exerciluum, quia in die cum visilare coepero
«on fecit? » Quidquid enim in Scripturis sànclis, praevaricaliones Israël super eum, visitabo el super
tuba comminans : malum autem quod Dominus facit altaria Belhel, et ampulabunlur cornua altaris, el
in civilale, non conirariura est virluli, afllictionem cadent in terram, cf'perculiam domum hiemalem
autem et crucialus hontinum significat. cum domo aestiva, et peribunt domus eburneae, et
< Quia non faciet Dominus Deus verbum, nisi re- dissipabunlur oedesmultae, dicit Dominus. > Secun-
velaverii secrelum suum, ad servos suos prophetas. » p. dum hisloriam in Juda'is implelum esse credimus,
Non quod omnia revelet Deus prophetis, qua: in coelo secundum anagogen vero de haereticis senliendum
facturus est, vel ante jam fecit, sed ea lantum quae est, qui proelermisso allari Domini, quod est unilas
facturas sit in terris revelavit. fidei, plurima altaria sibi, non Deo construunt. Do-
«.Leo rugiel, quis non limebit? DominusDeus lo- mum vero hiemalem aut aestivam, atque Israël et
-entus est, quis non prophelabit? » Seio quemdam Judam, aut certe populum Judaeorum el haereticos
in suis scriptum -conimentariis reliquisse, leonem prsefigurat.
rugienlem diaboluni inlelligendum, el rugienlem his CAPUT IV.
qui perituri sunl. Deum autem qui loquilur per pro-
phetas, référendum esse ad Deum salvalorem, ut « Audite verbum hoc, vaccae pingues, quae eslis in
quoptodo illi in malam partem audiunt leonis rugi- ntonlc SamarKB,quae calumniam facilis egenis, et
lum, et capiuntur in morlem, sic sancti in bonam confringilis paPperes, quaedicilis doininis vestris :
parlent Deum praecipienteni audiant et salveniur. Afferte, el bibentus. Juravil DominusDeus in sancio
« Audituin facite in aedibus Azoti, et in aedibus suo, quia ecce dies venient siiper vos, et levabunt
lerrae iEgypli, el dicile : Congregaminisuper montes vos in contis, et reliqnias vestras in ollis fcrvenli-
113 ENARRAliO IN AMOS PROPHETAM. 11*
bus. » Vaccas pingues, principes Judaeorum sive A eruca, et non redislis ad me, dicil Dominus. » Ha-
diviles hujus mundi dicit. Spirilualiler vero Sama- bent haeretici borlos et vineas, vel olivela seu ficc-
ria, quae inierprelatur euslodia, superbiam signifi- ta, hoc est falsas virlutes, quas tamen eruca vel
cat haereticorum, qui se custodes praeceptorum Dei caeteraepestes diaboli absque dubio abrodunt atque
esse menliuntur. Quod vero ait, « Levabunl vos in consumunt.
contis, hislorialiter principibus Judaeorum accidil. « Nisi in vos mortem in terra Jïgypli, percussi in
Tropice vero, haereticos conjunctos viris ecclesiasli- gladio juvenes vestros, usque ad captivit.tein equo-
cis per divinas senlenlias figurai, aut certe futuram runt vestrorum, et ascendere feci putredinem ca-
damnalionem insinuât. slrorum vestrorum in nares vestras, et non retli-
« El per aperluras exibilis, aliera contra altérant, stis ad me, dicit Dominus. » Mitlit ergo Dominus
el projiciemini in Armon, dicit Dominus. » Secun- morlem in Jacob ut morlificemus membra noslra
dum hisloriam in Judaeislune adimplelumest, quando super terram. Equos quoque tradidit in caplivila-
in caplivilatem divisi abducli sunt. Spirilualiler tem, ne in praecipilia labanlur inferni, ut sua pec-
vero, haerelici ab unitate fidei recedentes, atque in cala cognoscant, et pulerc sentiant alque peccare
varias sectas adversum se divisi, per superbiam in désistant.
perdilionem projecli. " « Subverii vos sieut subverlit Dominus Sodoraam
« Venite ad Belhel, et impie agite ad Galgalam, el Gomorrham, el facli estis quasi lorris raptus de
el muliiplicale praevaricationem : et offerte mane incendio, el non redislis ad me, dicit Dominus. »
viclimas veslras, tribus diebus décimas vestras, Igitur Israël et cuncti haerelici, qui habent opéra
et sacrificate de fermenlalo laudem, el vocale vo- Sodomaeet Gomorrhae,subverluntur, et quasi lorris
luniarias oblaliones, et annuntiate. Sic enim volui- raptus de incendio liberanlur per gratiam Dei.
slis, filiilsracl, dicit Dominus. » Secundum hisloriam « Quapropier haec faciam libi, Israël. Postquam
ironice loquens contra Judaeos, ne ipsi scelera per- aulem haec fecero libi, praeparare in occursum Do-
pètrent , sed secundum eorum praevaricationem mini Dei tui Israël, quia ecce ego formans montes,
peccalis peccata cumulent, pro quibus alrocius pu- et creans venium, et annunlians homiiii eloquium
nianlur. Hierelici vero ad Bethel, hoc est ad do- suum, faciens malulinam nebulam, et gradiens super
mum Dei venientes, impie agunl, dum sacrificium excelsa terrae, Dominus cxercituum nomen ejus. »
qufcd soli Deo debetur, diabolo immolant, atque Postquam aulem (ait) fecero tibi quae me facturant,
caeleros ad impietalem suam annunliando provo- esse conlesior, praeparare ad invocandum Dominum-
cant, dum de fermento falsorum dogmalum favores Deum tuum, seu praeparare in occursum Dei lui.
Iioininem quaerunl. Spiritum vero quem hoc in loco dicit, non Spirilum
« Unde et ego dedi vobis stuporem denlium in
sanclum, ut haerelici suspicanlur, sed venium inlel-
cunctis urbibus veslris, et iiidigeiiliant panum in ligimus seu spiritum hominis. Postquam Christus
omnibus locis vestris, et non eslis reversi ad me, fuerit nunliatus, tune nobis lumen veriiatis aperi-
dicil Dominus: » Si quis enim comederit uvam acer- tur, non tamen ad perfeclum,. quia nunc ex parle
bani, quod significat iniquiialem, slupebunl dénies videmus, cl ex parte cognoscimus. Montes vero sive
ejus, ul non bene Scripturarum sanctarum teslimo- excelsa terrae apostolos dicil, vel omîtes viras spi-
niis abutalur, comedens eam iinmaluram et absque rituales, sub quibus Dominus gradilur. Malulinam
dulcedine. vero nebulam, aut incarnationem suam dicit, aut
« Ego quoque prohibui a vobis imbrem, cum ad- certe Evangelicam praedicalionem,quaeab infidelrhus
IIHC1resmenses superessent usque ad messem, et dura non creJitur, minime videlur.
plui super civitatem unam , et super civilalem alté-
rant non plui. Pars una comphila est, et pars su- CAPUT V.
pra quam non plui, aruil. El venerunt duaeel 1res « Audite verbum istud, quod ego levo super vos
civilales ad civitalem unam ut biberenl aquam, et planctum : domus Israël cecidit, non adjiciel ut re-
non sunl salia'lae, et non redislis ad me, dicil Domi- surgat. Virgo Israël projecta est in terrant suam,
nus. » Prohibel quoque Dominus a Judaeis et ab hae- non est qui suscilet eam. » Quantum ad or-
reticis pluvias spirituales, el omnem rorem divinse dinem litleroe pertinet, decem tribus quoeappella-
scienliac, et cognilionem sanclae Trinilatis. Pluil banlur Israël, ductae in caplivilatem, nequaquam ad
autem Dominus super civitalem unam veraeconfessio- terram suam postea sunl reversas. Figuraliter vero
nis Ecclesiam, el super altérant non pluil, quae est tam ipsos Judaeos, quam eliam quosdam peccatores
in haereiicorura conciliabulis. Duae el 1res civitates Ecclesiae redarguit, qui posi perpelratam Jnalitiam
ad unam pergunl civilalem, in qua aquae sunt abun- ad poenilenliam redire nolunt.
danler spei, fidei et charilatis : sed ideo non satian- « Quia haec dicil Dominus: Urbs de qua egredie-
lur, quia ad divinant gratiam requirendam: non baniur mille, relinqucntur in ea centum : et de qusv
voluntate, sed necessitale veniunl. egrediebanlur cenium, rellnqueniur in ea decem in
« Percussi vos in venlo urenle, el in auriigine domo Israël. » Hoc est quod ait Isaias : Si fuerit.
mulliludiuem horlorum vesirorum et vinearum ve- numerus filiorum Israël sicul ïrena maris, reliqiiiaa.
strarum. Olivela vestra el ficela vestra comedet convertentur ex eis.
415 HAYMONISHALBERSTAT. EPISC. OPP. PARS I. — COMMENT.BIBL. 116
« Quia haec dicit Dominus domui Israël : Quaerite A stis. Odile malum, et diligile bonum, el construite
me, et vivelis, et nolite quaerere Belhel, et in Gal- in porta judicium, si forte misereatur Dominus Deus
gala nolite intrare, et in Bersabee non iransibitis, exercituura reliquiis Joseph. » Si enim quaesierilis
(juia Galgala captiva ducetur,'el Bethel inuiilis eril.» hoiium, stalim repellilis malum. Bonum vero ipse
Nolite quaerere (inquit) Belhel, in qua erat vitulus Dominus est. Judicium vero in porta constituera est
aureus, et in Galgala idololalriae dedila nolite in- iniquilale repuisa veritatem recipere. Vel cette in
trare, et in Bersabee, hoc est ad puteum juramenti portis judicium constituere esl praesules ecclesïarum
non Uansibilis : ubi si quando errabat tribus Juda, iiilra sanclam Ecclesiam, quae est porta regni coe-
idola adorare consueverat. Iorum, vera discrelioneboni acmali populum docere.
« Quaerite Dominum, et vivite, ne forte combura- « Proplerea haec dicit Dominus Deus exerciluum
tur ut ignis domus Joseph, et devorabitur, et non dominator : In omnibus plateis planclus, et in cun-
erit qui exstinguat. Bethel, qui converlilis in absyn- clis quae foris sunt, dicetur, Vae, vae: et vocabunt
thium judicium, et justitiam in terra relinquitis. » agricolam ad luclum, et ad planctum eos qui sciunt
Isle est ignis, qui succenditur non ab alio aliquo, plangere, et in omnibus viis erit planclus, quia
sed ab ipsis peccatoribus, de quo alibi Dominus di- perliansibo in medio lui, dicit Dominus. » Vastatio-
cit : « Atnbulate in lumine ignis vestri, et in flamma B nem Judaeorum non solum in habilalionibus eorum,
quam succendistis. » sed et in cunclis quae foris erant venlura, prophe-
« Facienlein Arcturum et Orionem, el converlen- tavit. Qui enim in Ecclesia fuerint, non audient vae,
lein in mane lenebras, et diim in noctem mulan- sed poenarum est ultimum, sed si forte peccaverint,
tem, qui vocat aquas maris, et effundit eas super assumetur super eos lamentum. Agricolae, et qui
faciem terrae, Dominus nomen est ejus. » Secun- norunt plangere, ecelesiaslici viri sunt, qui anle
dum hisloriae veritalem Dominus , qui Creator est venlurum judicium peccalores ad poeiiilenliaut vo-
omnium, comminatur captivitatem fuluram super canl.
Saniariam, et depopulalionem super potens regnum « Vae desideraniibus diem Domini. Ad quid eam
affert. Arcturum vero et Orionem, Ecclesiam intel- vobis? Dies Domini isla, tenebraeet non lux. > Judaei
lige, sive omnes sanctos. In mane Dominus lenebras ut haerelici, sive plerique de Ecclesia, de justitia
convertit, cum populum genlium de infidelitalis fidentes, diem Domini, hoc est diem judicii, quasi
errore ad fidei lucem perduxit. Diem quoque in no- securi facinorum, desiderare profitenlur quem ti-
ctem mulavit, quia populum Judaeorum de propria mere debuerant.
juslitia praesumentem, in caecitale cordis sui dere- « Quomodo si fugiat homo a facie leonis, et oc-
liquit. C currat ei ursus, et ingredialur domum, et inniiaiur
« Qui subridet vasiitalem super robustum, et de- manu sua super parielem, et mordeat eum coluber.»
populalionem super polenlem affert. » Subridentem Leo, vel ursus, seu coluber, hoc in loco diabolus in-
Deum, irascenlem significat, quia et nos quando telligendus est. Domus quoque unicuique delin-
irascimur, interdum subridemus. quenii propria conscienlia est, in qua illi non est
« Qdio habuerunt in porta corripientem, et lo- bene.
quentem perfecle abominaii sunt. » Quae est porta, « Nunquid non tenebrae dies Domini, et non lux :
in qua propheta redarguit delinquentes, nisi janua et caligo, et non splendor in ea? Odi el projeci fe-
viliorum. Aul certe ipse propheta stat in porta, in stivitates vesiras, et non capiam odorem coetuum
initiisque virtutum, et odio habetur ab his quos vestrorum : quodsiobtuleritis mibiholocauslomataet
corripit. Qui enim non recipit prophetam, non reci- munera, non suscipiam, el votapinguium vestrorum
pil qui misit illum. Loqueniem vero perfecte, Chri- non suscipiam. Aufer a me tumullum carrainum
stum Dominum accipi non dubium est. luorum, et canlica lyrae luae non audiam, et revela-
< Idcirco pro eoquod diripiebalispauperem et prae- bitur quasi aqua judicium, et juslitia quasi torrens
dam electam lollebalis ab eo, domos quadro lapide forlis. » De Judaeorum viclimis el haerelicorum sa-
aedificabitiset non habitabilis in eis: vineas amantis- D crificiis, quae a Deo non approbanutr, dicit. Necnon
siraas planlabitis, et non bibelis vinum earum, quia et canlica Levitarum, quibus laudabant Deum, tu-
cognovi mulla scelera vestra, el fortia peccata vestra. » multum vocat, sonitumque confusum, similiter et
Pauperem, Christum intelligi in membris suis non haereticorum. Judicium Dei atquejuslitiam, quant de
absurdum est : hune haerelici per occultas insidias populo suo judicabit, patebil omnibus, el instar lor-
depraedari conantur. < Hostes justi accipientes mu- renlis fortissimi, quidquid arripuerit, secum trahit,
nus, et pauperes in porta deprimenles. Ideo pru- et si obsliterit, non patilur.
dens in tempore illo tacebit, quia tempus malum < Nunquid hostias el sacrificium oblulislis mihi in
est. » Hostes justi, omnes inimici Chrisli intelli- deserto quadraginta annis domus Israël? et portasiis
gunlur. Détériores vero omnium haerelici compro- tabcrnacula Molochidolo vestro, et imaginera ido-
bantur, qui in portis fidei humtles Ecclesiae dépri- lorum veslrorum , sidus Dei vestri, qua?feçislis vo-
mera conantur. bis. Et migrare vos faciam trans Damascum, dix't
« Quaerite bonum, et non malum, ut vivalis, et Dominus Deus exerciluum nomen ejus. » Peoulus
eril Dominus Deus exerciluum vobiscum, sicul dixt- Israeliiieus idololalriae cullura illcccbralus, et hoc
117 ENARRAT10 IN AMOS PROPHETAM. IIS
quod Deo offerebanl, quia non sponte, sed poenarum A sepeliant morluos suos. El ille qui foris est, et do-
metu coacti faciebant, pro non faclis reputabantur. mum non ingreditur, sed magis morluos foras ejicit,
Sidus vero stellam dicit, quaea Saracenis infidelibus imperal ei qui comburil morluos, el dissolvit in ci-
olim colebatur. neres, et eorum ossa comminuil, ut laceat, et pu-
rissimum Dei nomen morluo ore non maculel, « et
CAPUT VI. dicet ei : Tace, et non recorderis nominis Domini,
< Vaequi opulenli estis in Sion, et confidilis in quia ecce Dominus mandavit, el percutict domum
monte Samariae, optimales capita populorum, ingre- majorem in ruinis, et domum minorent in scis-
dienles pompalice domum Israël. > Opulentos in sionibus. » Domum magnam, et domum minorent,
Sion, principes Judaeorum dicit, sive haereticorum Judaicum populum significare pulant, cl Ecclesiam
magislros, de propria justitia praesumentes, quasi in ex genlibus congregalam. Quae Ecclesia si quando
monte Samariae fidentes. Hi sunt enim secundum peccaverit , et perculitur scissionibus haerelico-
aKam editionem, qui spernunl Sion, hoc est Eccle- rum, sicut populus Judaeorumconvulsus esl in rui-
siam Dei, dicit Dominus. nant.
« Transite in Chalaue, et videte, et ite inde in « Nunquid currere qucunl in pétris equi, aut
Emalh magnam, et descendite in Geth Palaeslino- B arari potest in bubalis? Quoniam converlistis in
rum, el ad optima quaequerégna horum. » Historia- amaritudiuem judicium, et fruclum justitiae in ab-
lilcr principes Judaeorum, sive Ecclesiae divites in- synlhium? » Cum enim silveslres boves sunt indo-
crepat, qui dissolute vivenles, latiores vias hujus mili propter feritalem, el nolunl terram vomere
mundi, per quas infidèles ambulant, qui hoc scindere, vos autem superbi atque elali, cum equi
quod David in cultu Dei fecit, ipsi ad volunlalem et et bubali naturam suam mutare non possint, mutastis
luxuriam faciunt. Ipsi enim separali sunt in diis Dei culturam, ut dulce amarum faceretis.
Moloch, hoc est in die judicii, a societale sancto- « Qui Iaetamini in nihilo, qui dicilis, nunquid non
rum. < Si latior est terminus eorum termino vestro, in fortitudine nostra assumpsimus nobis cornua?
qui separali eslis in diem malum, el appropinqua- Ecce enim suscitabo super vos, domus Israël (dicil
slis solio iniquilatis, qui dormilis in lectis eburneis, Dominus Deus exerciluum) gentem, et conterét vos
et Iascivitis in slratis vestris, qui comcditis agnum ab introilu Emalh usque ad lorreittem deserli. >
de grege, et vilulos de medio armenti, qui canilis
ad vocem psalierii. Sicut David putaverunl se ha- CAPUT VII.
bere vasa cantici, bibenles in phialis vinum, et opli- _ « Haec oslendit mihi Dominus Deus. » Haec vox
tno unguento delihuti, et nihil patiebanlur super omnium superborum est, qui in fortitudine sua fisi,
conlritione Joseph. » Secundum tropologiam contra lemporalem polenliam, quam nonnisi a Deo acce-
haerelicos sermo propheticus dirigitur, qui separali pîssent, habere polerant, suaevirtuli magis quam
sunt in die malo, hoc est praesenti in tempore, sive Deo ascribunt. « El ecceficlor locusfaein principio
in die judicii, a consortio Ecclesiae, qui cantica sua, germinanlium serolini imbris, et ecce serotinus
hoc esl falsa praedicamenta Chrisli praedicationem post lonsorem gregis. Et factum est cum consum-
opinanlur. Hos enim exhortatur sermo divinus, ut massel comedere herbam terrae, et dixi : Domine
mente tractent universarum genlium philosophias, Deus, propilius esto, obsecro. Quis suscitabit Jacob,
el reperiant angustiores terminos eorum sanclarura quia parvulus est? » Fictor locuslae et crealorDeus
Scriplurarum ternirais. est. Haeveniunt in principio imbris serolini, hoc est
« Quapropltr nunc migrabunt in capite transmi- verno tempore quando cuncta virent. Has autem
granlium, et auferetur factio lascivientium. Juravit locustas innumerabilis bruchus sequebatur, qui vc-
DominusDeusinanima sua, dicil DominusDeus exer- niebalposlimbremserotinum,et appellabatur tonsor,
ciluum. Deteslor ego superbiam Jacob, et domus vel tonsura gregis, qui duos reges Assyriorum alque
ejus odi. » Secundum historiae veritatem de Judaeis j. exercitum Chaldacorum, qui Judaeorum genlem de-
dicit, qui in captivitatem transmigrali sunt. « Et populati sunt, significasse non dubium est. Aliter :
tradam civilatem cum habitatoribus suis. Quod si Gog rex locustarum, qui secundum Septuaginta in-
rcliqui fuerint decem viri in domo una, et ipsi mo- terprètes positus est, interpretatur teclum, superba
rienlur, el lollet eum propinquus suus, et comburet quaedam et arrogans fortiludo Antichrisli significa-
eum ut efferat ossa de domo, et dicet ei, qui in pe- tif, qui in fine mundi cum innumerabili infidelium
netralibus domus est : Nunquid adhuc est apud mullitudine veniens, velut in serolino, cunctam her-
te? et respondebit, finis est. » Secundum historiae bam terrae, hoc est omnia infirma et tenera humani
fidem eo lempore in populo Judaeorum implelum generis consumptura est. Unde et propheta pro po-
esse comperimus, quando Hierusalem a Romanis pulo Israël, quia parvulus est sensu, Deum i—'cr-
vastala est. Tropologice vero de haereticis intelligen- pellat, ut, mutata sentenlia, saltem reUquiaeex eis
dum est, in quorum conciliabulis si reliqui fuerint salvenltir.
decem viri, omnes morientur ea morte quae ducit ad « Misertus est autem Dominus super hoc. Non
lartarum. Justonim ossa sepelient propinqui et do- eril, dixil Dominus. Haec oslendit mihi Dominus
nieslici eorum, de quibus dicilur : Sine morluos ut Deus, et ecce vocabit judicium ad ignem Doniiimv
119 IIAYM0N1SIIALBERSTAT. EPISC. OPP. PARS I. — COMMENT.BIBL. 120
Deus, el devorabit abyssum niuliam, et comedit A Ergo lu contra iinperatorem faeis, Augusti mandata
simtil partem, et dixi : Domine Deus, quiesce, obse- contemnis.
cro. Quis suscilabit Jacob, quia parvulus est? Miser- « Et respondit Amos, et dixit ad Amasiam : Non
tuâ est Dominus super hoc. Sed et istud non erit, sum prophela, et non sum filius prophetae, sed ar-
dixit Dominus Deus. Haec oslendit mihi Dominus mentarius ego sum, vellicans sycomoros, et lulit me
Deus. » Judicium quippe ad ignem vocatur, cum Dominus cum sequerer gregem , et dixit ad me :
justitiae senlentia adpoenam aeternaeconcremationis Vade, prophela ad populum meum Israël. » Syco-
ostenditur.et muliam abyssum dévorât, quia iniquas moros quidam ita disserunt, ut sycamina velint
atque incomprehensibiles hominum mentes concre- appellare, genus arborant quae in Palaestinanascun-
ntat, quaenunc coram hominibus eliam superborum tur in campestribus , et agrestes afférent fructus :
operum miraculis coruscant. Pars autem domus co- quaesi non vellicentur, amarrssimos cariculàsfaciunt,
medilur, quia illos quoque gehenna dévorât, qui et aquicelus corrumpitur. Nobis autem, quia soliludo
nunc se quasi in sanctis aclibus de electorum numéro in quam morabatur Amos nullam hujuscemodigignit
esse gloriantur. arborant, magis videtur rubos dicere, qui forant
« Et ecce Dominus stans super murum lilura, et mor«, et pastorum famem aepenuriam consolantnr.
in manu ejus traita caemeniarii.Et dixit Dominus B Sunt el alii qui sycomoros omnes frucluosas arbores
ad me : Quid tu vides, Amos? Et dixi : TruUam cae- significasse aslruunt.
menlarii. El dixit Dominus : Ecce ego ponam trul- « Et nunc audi verbum Domini : Tu dicis, non
lara iu medio populi mei Israël, non adjiciam ultra prophetabis super Israël, et non slillabis super do-
superinducere eum, et demoliëntur excelsa idoli, et mum idoli; propter hoc haec dicit Dominus Deus :
sanctificatiopes Israël desolabuntur, et consurgam su- Uxor tua in civilale fornicabitur, et filii tui et filiae
per domum Jéroboam in gladio. > Trulla caementarii luae in gladio carient, et humus tua funiculo melie-
significat Domini protectionem, quam populo suo tur, et tu in terra polluta morîeris, et Israël captivus
Israël, quasi a priori aedificioabslulit. Adamas vero migrabit de terra sua. » Hoc est quod apostolos
lapis durissimus et indomabilis atque indecorus, prae- Scriptura fecisse commémorai; quando denuntiave-
figurat Dominum atque Salvatorem nostrum, < qui runt eis scribae et Pharisaei, ne docerenl in nomine
cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est Jesu, et illi responderunt dicentes . « Obedire opor-
esse se aequalemDeo, sed semelipsum exinanivit for- tet Deo magis quam hominibus, » quod etiam pro-
mant servi accipiens. > Hic slal super murum ada- phetam Amos fecisse cognoscimus. Amasias quoque,
manlinum, hoc est super incprruptum Ecclesiaeaedi- qui nunc glorialur in sacerdotii potestate, moriatur
ficium. C in terra quae polluta est idolis, ei non anle moriatur
< Et misit Amasias sacerdos Bethel ad Jéroboam nisi populum quem deceperat servienlem videat
regem Israël, dicens : Rebellavit contra le Amos in atque caplivum. Amasias, qui interpretatur robustus
medio domus Israël, non poteril terra sustinere uni- ac rigidus, eo quod rebellis sit et ferox, el ecrlesia-
versos sermones ejus. Haec enim dicil Amos : In sticum virum et vere prophetam vetet Dei proferre
gladio morietur Jéroboam, et Israël captivus migra- serraonem, eterrantem populum corrigera, arrogan-
bit de terra sua. Et dixit Amasias ad Amos : Qui tiam haereticorum praetendisse non dubium est.
vides, gradere, fuge in terram Juda, et comede ibi Horum hxrelicorum uxor, hoc est falsa Ecclesia,
panem, et ibi prophetabis, et in Belhel non adjicies palebit omnibus fidelibus esse plebs adultéra, el filii
ultra ut prophètes, quia sanctificaiio régis est, et ejus ac filiaequas maie genuerunt in errorem, Do-
domus regni est, » Omnia quae de Amasia et Jéro- mini indignatione vel certe propria impietate ferian-
boam et Israël in bac prophetia conlinenlur, tropolo- tur. Humus quoque iliius et universa possessio erit
gice ad haereticos transferepda sunl, quorum.sacer- pars daemonum, et ipsi morientur in terra polluta,
dps Amasias Solet aliquando miltere ad Jéroboam quae habitatorem Deum non habet.
regem haereticorum alque palronum, et sanctos viros CAPUT VIU.
ac praecones fidei açcusare apud eum, .et jubere D
« Haecoslendit mihi Dominus Deus, et ecce unci-
doctoribus ne praçdicent in Israël, ne contra régis nus Et dixit Dominus, Quid tu vides,
pomoram.
faciant volnntalem : quia Bethel, hoc est domus Dëi, Amos? et dixi,
Uncinumpomorum. »
el falsa Ecclesia sanctificaiio régis sit et domus
regni. Soient enim dicere : Imperalor nobis commu- dem (Hocin loco exemplaria omnia, quorum nobis q*i~
copia fuit, desideranl verba Haymonis, in capp.
picat, et si quis ei resliterit, stalim calumniatur. vin el ix.)

IN ABqiAM PROPHETAM.

Abdiam prophetam esse aiunt Hebraei, qui sub veruntgenua Baal, et de septem millibus erant quos
rege Samariae Achab cl impiissima regina Jezabel, Elias arguilur ignorasse, sepulcrumque ejus usque
pavil cciilum prophetas in specubus, qui non curva- hodie cum mausoleo Elisei prophétie cl Joannis Ba-
121 ENARRATIO IN ABDIAMPROPHETAM. 122
ptislaein Sebaste, quaeolim Samaria dicebatiir, cum A Cotnparatione enim caeterarum genlium in eircuilu
magna veneraiione habetur. Legitur quia centum suo babilanlium parvulus erat, sed in superbiam
prophetas paverat, accepit spirilum prophétise, et elevabatur, cum esset contemplibilis , id est valde
de duce exercitus fil dux Ecclesiae, et implelum est despicabilis. O Edom, inquit, cum minimus sis in-
iu illo quod Dominus ail : « Qui recipit prophetam in ler omnes in eircuilu nationes, et ad comparalio-
nomine prophetae, mercedem prophetae accipiel. » nem genlium caelerarura parvus ht numéro, ultra
Tune in Samaria parvum gregem paverat, nunc in vires erigeris in superbiam. Unde sequitur :
toto orbe Chrisli pascit Ecclesiam. «Superbia cordis tui extulil te, babilantem in scis-
suris petrae, exaltanlem solium tuum : qui dicis iu
CAPUT PRIMUM. corde tuo. » Terra Idumaeorumin auslrali parte erat
« Visio Abdiae.» Polest quaeri cur dicatur visio sila, ideoque ob minium solis caloretn, in cavernis
Abdiae, cum non legamus in sequentibus quod ali- terrae aut petrae habilabant. Et est sensus : Cum ha-
quid videril, sed audierit. Sciendum autem visionem bites in speluncis, aut in cavernis petrarum humilis
hic pro inlellectu poni, quia quod audivit, vidit, hoc atque pauperrimus, et excelsa aedificiorumlecia non
est intellexil more prophetarum. Sunt aulem tria possides, ob nimiam cordis duriliam, vel superbiam,
gênera visionum : una est corporalis, sicut in lapi- B solium tuum vel regnum luum , quasi omnipotens
dibus ; spirilualis, sicut in somnis videmus equos sis, exallare niteris, et dicis in corde tuo : < Quis
"
currere, homines bellare ; intelleclualis, qua loculi delrahet me in terram ? > id est nullus. Quis enim
sunt sancti prophetae. Inielligebant enim spirituali- aliquando pro raro, aliquando pro nullo ponitur, si-
ter quidquid Ioquebanlur. « Haec dicit Dominus cut hic, et sicut in psalmo : « Deus, quis similis erit
Deus ad Edom. » Edom ipse est Esau et Seir, simili- tibi ? »
ler regio iliius tribus nominibus nuncupatur. Dietits « Si exaltatus fueris ut aquila, et si inter sidéra po-
est enim Esau, ab esu lentis, quia propter rufum nis nidum tuum : inde detrabam te, dicit Dominus. >
lenticulaeciljtim vendidil primogenila. Nain Edom, Tu (inquit) superbia inlumescis, et ut aquila, quae
rufus interpretalur. Dicitur et Seir, id est pilosus, sublimius caeterisavibus volât in alium, suslolleris,
quia hispidus erat. Regio quoque iliius dicta est ila ut eliam ullra naturam possis altitudinem pene-
Idumaea,et Seir, el Teman. Hinc per Amos dicitur, irare, et ut eliam (plus dicam) inter sidéra posueris
« Super tribus sceleribus filiorumEdom, et super qua- nidum tuum, id esl liabitaculum, inde le ad terram
tuor non convenant eum ; »et perlsaiam, «Ad me cla- detrabam, ut illa se subito saepe in fundum maris
mât Seir, cuslos quid de nocle? » et per Jeremiam, dejicit de magna nubium altitudine. Aquilam enim
« Nunquid non est ultra sapienlia in Teman, » et re- C cunclis avibus allius volare, etiam hi qui de natura
liqua usque in finem propheiiae. Contra filios itaque avion) disputant, mémorise prodiderunt, (antique in-
Edom inimici eranl filii Israël, sicul olim fuerat pa- tuilus esse dicitur, ut cum super maria immobili
ter illorum fratri suo Jacob. Loquitur Propheta : penna feratnr, nec humanispateatobtulibus,de tanta
« Audilumaudivimus a Domino, el legatumad gen- sublimitale pisciculos videat natare, et cum juxta lit—
tes misit » Jungit se caeteris prophetis, qui spirilua- tus fuerint, tormenli instaf descendere, raptamque
liler divinam senlentiam enuntianlcontra Idumaeam. praedam pennis ad litlus detrahere. Haecquae adver-
Hebraice enim Edom, Graece Idumaea dicitur. Au- sus Edom proferunlur, spirilualiler ad haereticos
dilum, inquit, audivimus a Domino, ego scilicet et referri possunt, qui, cum sint parvuli et conlempti-
caeieri prophetae similes mei, qui contra Edom biles, in superbiam contra Ecclesiam exlolluntur,
scripseranl. Et legalum ad gentes missttm , id est confidentes in mysteriorum secrelis, quibus Domi-
Filium suum, qui ulique est Verbum Patris Dei, di- nus minatur, quia si exaltati fuerint elatione mentis
rexit ad Nabuchodonosor et exercitum ejus, ut ve- ad coelum, inde detrahat eos.
nirent adversum Idumaeos, et disperderet eos. De « Si fures introissent ad te, si latrones per no-
hoc legato Dominus per Aggacum loquitur, « Ho- ctem, quomodoconticuisses? » Quoddicil, hoc est : Si
vebo omnes génies, et veniet Desideratus cunclis fures et latrones, qui de nocte domos suffoderecon-
gentibus. » « Surgite, et consurgamus adversus eum sueverunt, et rapere quae in domibus sunt, introis-
in praelium. » Legatus qui ad gentes rnissus esl, haec sent ad te, et absconditi tenebris circuissent domus
loquitur: Surgile (inquit) qui dormitis, et nolite tuae angulos, quomodo tune conticuisses, sic subau-
gravent alque insolilam aestimare pugnam. Me enim dilur tacebis , cum venerit Nabuchodonosor cum
ltabebiiis primum in aeië. El ego princeps vester, Chaldaeis,cl Assyriis, et reliquisgenlibus, non audens
qui Jesu Filio Nave gladium lenens apparui, ideo- illis resislere. Comparatio esl dissimilium rerum.
que consurgamus adversus eum in praelium, quia « Nonne furali essenl sufncientiam sibi ? » id est
facilis erit Victoria. Sirailiter el Jeremias in visione nonne abstulisscnl quidquid.pulabant sibi posse suf-
contra Edom loquitur, « Audilum (inquit) audivi a ficere? « Si vindemialores introissent ad te, nun-
Domino, et legatus missus est ad gentes, » etc. quid sallem racemum reliquissent tibi ? > id est, si
« Ecce parvulum dedi le in gentibus : contempli- vindemialores inlroissent vineam tuam, et eam ho-
bilis lu es valde. » Simililcr et Jeremias , « Ecee Sliliter vastare cuperent, nunqnid sallem raeemum
parvulum dedi ic, contemptibilem inler homines. » reliquissent libi ? Quasi diceret : Procul dubio face-
125 HAYMONISHALBERSTAT. EP1SC. OPP. PARS I. — COMMENT.B1BL. 124
rent, quia quamvis diligens eorum fuisset operalio, A lem) austrum, africum, meridiemque significant. El
tamen racemos vitibus foliisque celalos inter palmi- est sensus : Postquam supervenlenles audire coeperis
tes reliquissent. Isli aulem vindemialores Babylonii hostes, et coeperint tibi illudere, in quorum nunc
intelligunlur cum duce suo, qui, Dominojubenle, eam- pace confidis, pavebunt fortes regni lui, qui habi-
dem plebem vindemiantes inlerfecerunt, et spoliave- tant in meridie, ut intereat vir de monle Esau, qu.
runt, nihilque fuit absconditum, quod eos latere et pugnare pro civilate, et prudenler consilium dare
poluisset. ante consueverat.
Unde et admirando propheta subjungit : < Quomo- « Propter interfeclionem et iniquitatem in fra-
do scrutali sunl Esau, investigaverunt abscondita trem tuum Jacob. » Causant exponit, quare sapien-
ejus ? > Universa enim sécréta iliius et cavernas ac tes sint periluri de Idumaea, et prudentes de monte
foramina speluncarum in quibus habitabant, Chal- Esau, propler interfeclionem scilicet et impieta-
dsei lustraverunt, nihilque eis abscondere pottierunt. lem, quia interfecit, el inique egit contra fratrem
Quod mirant valde est, cum omnis auslralis illa regio suum Jacob, quando, Babyloniis vastanlibus Hierusa-
Idumaeorum in specubus habitatiunculas habeat, et lem, ipse socius eorum erat. Odium enim quod le-
propter nimios calores solis, quia meridiana pro- nuil Esau contra Jacob propler benediclionem, quam
vincia est, subterraneis tuguriis ulalur. B subripuit ei, tenuerunt et isti cum filiis suis in sem-
< Usque ad terminum emiserunt te. » Id est non pilernum. Dolebanl enim se perdidisse bona quaeJu-
aliqua solummodo pars regionis luae caplivata est daeiperceperant. Quam ob causant, quando Nabucho-
advenienle Nabuchodonosor, sed usque ad terminos donosor primum venit in Hierusalem, ChaldaeisBa-
regni tui pervenienles, ejecerant te exira solium tuum. byloniisque eam vastanlibus, junxerunt se illis, et
c Omnes viri foederis lui illuserunt tibi : invalue- cum eis pariier inlerfecerunt Judaeos : propter quod
runt adversum te viri pacis luae. > De Moabitis ac peccatum loquitur ad eos Dominus, dicens : « Ope-
Madianitis, caeterisque ejus vieillis loquitur, qui riel te confusio, el peribis in aeternum. > Confusi
ante erant cum eodem foederati, sed postea cum quippe sunl postea quam capli sunt ab hostibus, et
Assyriis juncti illuserunt eos, quibus quondam fue- perierunt in aeternum, quia perpétua sunl caplivitale
rant foederati, et invaluerunt adversus eos, in cap- damnaii.
tivilatem dureiiles, quibus olim fueranl paciûci in « In die cum slares adversus eum.» Id esl manifesta
praesidio urbiura suarum. « Qui comedunt tecum, caplivitale, quando Joachint caplus est el Daniel, cae-
ponent insidias super te. > Id est qui nunc tecum letique pueri in caplivilatem ducti sunl, primo sci-
tanta potiunlur pace et amicilia ut tecum panem licet adventu Nabuchodonosor in Hierusalem, cum
comedant, advenienlibus hostibus copulati, ponent Q ( slares adversus germanum •tuum. « Quando capie-
super te insidias, custodientes ne quis eorum qui ad bant alieni » a Deo et a progenie Judaeorum, « exer-
le pertinet, possit elfugere. « Non est prudentia in cilum ejus, el extranei ingrediebanlur portas ejus, >
eo. > Talis scilicet qualis esse debuerat, dura spe- id est civitatis Hierusalem. i El super Hierusalem, »
ra t in bis qui adversarii ejus futuri sunt. In hoc id est super praedain iliius, « miserunt sortem > ut
enim nullam Edom inesse dixit prudentiam, quia ejus' spolia sibi dividerent, quaerentes quid quis ca-
nescivit iUos hostes sibi praevidere futuros, cuin peret? « Tu quoque eras quasi unus ex eis. » Ideoque
quibus pacem habebat. ista tibi evenienl; quoniam, qui debueras esse tulor
« Nunquid non in die illa, dicit Dominus, perdant eorum atque auxiiialor, factus es interfeclor.
gapientes de Idumaea, et prudentiam de monte < Et non despicies in die fratris tui, in die pere-
Esau? » Id est, cum hostes fines tuos possidebunl.et grinationis ejus : et non laetaberis super filios Juda
omnes viri foederis lui illuserinl libi, et praevalue- in die perditionis eorum. > Minatur jam aperle ser-
rint contra le, perdam sapientes philosopbos de mo prophelicus Edom, quia cum inlerieril vir de
Idumaea. Edom enim Hebraice, Graece Idumaea monte Esau, et operueril eum aeierna confusio,
appellatur. Prudentiam quoque de monte Esau propler interfeclionem et impietatem fralris ejus,
auferam, ut callidilas stultitiae ejus dentonstre-1D nequaquam faciet quae fecit ante contra germanum
tur, possintque nullum invenire consilium, quo su- suum, ac si diceret . Cum venerit secunda et tertia
perveniens possinl elfugere malum. Bene autem de captivitas Judaeorum, non despicies eos, neque laeta-
monte prudentiam se tune dicit ablalurum, vel quia beris in die perditionis eorum, ut bac tenus, quia
urbs Idumaea in monte sita est, vel quia omnis illa jam leneris caplivus ab hostibus. Primum enim (si-
regio ad auslrum vergens proeruptis montibus édi- cut dictum esl) venit Nabuchodonosorin Hierusalem
ta sit. sub Joachint, quando Ezechiel cum eodem rege duc-
« Et limebunt fortes lui a meridie, ul intereat vir tus esl Babylonem; tertio sub Sedecia, quem eru-
de monte Esau. » Alia translalio habet, « pavebunt lis oculis in caveam caplivunt duxit :in secunda
ergo
pugiia ores tui de Teman. » Teman enim meridies in- vel terlia caplivitale Israelilarum non sunt loelati
terpretalur. Quomodo Esau tribus nominibus legi- Idumaei, quia jam tenebantur caplivi. Unde sequi-
mus appellatiim, ila et plaga regionis iliius, qua: ad tur : <et non magnificabis os tuum in die angustiae.>
auslrum vergit, tribus nominibus dicitur vocata, Dicens : < Exiitanile, csinanite, usque ad funria-
Darem, Teman, Negeb. Quaenomina (juxta Ezechîe- meittunt in ea, » sicut primum fecisli. Unde Psal.
125 ENARRATIOIN ABDLAMPROPHETAM. 120
inista imprecanlis voce loquitur, dicens : « Mentor A tes nihil esse dicil, quia ab invicem vastalae sunt
eslo, Domine, filiorum Edom in die Hierusalem. » atque absorptx. Tali enim circulo vindicta proces-
Duabusenim tribubus, quaeregnabant in Hierusalem, ' sit, quoniam sicut ldumaei interfecerunl Judxos, ita
et appellabantur Juda, a Chaldaeissecunda vel tertia ipsi interfecti sunt ab Assyriis et Chaldaeis, ipsi a
vice çaptis, non magnificaverunt ldumaei os suum, Médiset Persis, Perses ipsi a Macedonibus,Macerio-
quasi socii essenl victoruiii in fratris angustia. nes a Romanis, quorum regnum desiructum est im-
« Nequeingredieris portam populi mei in die rui- perio Christi.
naeeorum : neque despicies el lu in malis ejus in « In monte aulem Sion erit salvatio, et erit san-
die vastitalis iliius. >Id est nequaquam per portam ctus. » Compléta sunt verba propheliaehujus, quando
Hierusalem gloriabundus irfcedesin die vastitalis et post septuaginla annos sub Zorobabel, et Esdra, at-
ruinae populi mei, quia tu, manibus eorum tradilus, que Nehemia, quaetribus reversx sunl in Judaeam,
similia palieris. « El non emitieris adversus exerci- fuilque illis salvatio libertatis, et nions templi Do-
tum ejus in die vastitalis iliius, > ut olim exercitum mini fuit sanctus propler sacerdotes, sacrificia, obla-,
adversus eum misisli. tiones, el reliqua, quibus populus Dei cultu sancli-
« Neque slabis in exilibus, i id est in viis, « ut ficabalur. « Et possedit domus Jacob eos qui se pos-
inlerficias eos qui fugerint : el non concludes reli- B sederant, » Idumaeasubversa, et ab inimicis genli-
quos ejus » in carcerem, ac tradas eos dominis bus (cura quibus foeduscontra Jacob prius inieral)
suis, « in die tribulationis, » id est cum coeperint In- devorata, in monte Sion erit salvatio, et erunt. reli-
gère per notas sibi vias et diverlicula ad solitudi- quix, el domus Jacob reversa de caplivitale, possi-
nem, non stabis in bivio, nec venientes exspeclabis debit eos qui se haereditate possederant. Illis enim
in compilis, ut inlerficias eos qui fuerint liberati, revertenlibus, multi ex Médis et Persis eos sunt
aliosque comprehensos reducas, et vel ipse capias, secuti, quos possederant in religione et fidei so-
vel caplivitati hostium serves. cietale.
«Quoniamjuxia est dies Dominisuper omnes gen- « Et erit domus Jacob, » id est duse tribus cum
tes, » id est dies vindictaeDomini super omnes gen- tribu Levitica, « ignis, et domus Joseph, » id est
tes veniet, et est sensus : Cum omnes génies vindi- decem tribus, < flamma, et domus Esau stipula : »
ctam iraeDei senserint, et calicem ejus furoris bibe- sensus est, sicut ignis et flamma dévorât stipulant,
rint, nunquid tu quasi innocens relinqueris? Quasi sic duo régna duarum et decem videlicet tribuum, in
diceret : Noneris innocens, sed ntullo magis bibes ex unius sibi virgae juxia Ezechiel copulam foederalx,
bac vindicta omnium gentium; et Jeremias loquitur vastabunt ldumxam, et devorabunt eam. Nam per
sub metaphora calicis cunclis gentibus propinati : C Joseph decem tribus designantur, propter Josue ei
« Calix aureus Baliylon in manu Domini, inebrians Hieroboam. Cum duabus enim tribubus mulli quo-
omnes génies. » Universas quippe gentes, Herodoto que decem tribuum sunt reversi, qui pari cerlamine
'
leste, usque ad Proponlidem, Scythicumque mare et dimicarent contra Idumxos. Unde subditur : « et
Ionicumvel jEgaeum,Assyrii Babyloniiquesibi sub- succendentur in eis, et devorabunleos : et non erunt
jugaverunt. « Sicul fecisti, fiet libi. > Id est sicut reliquix domus Esau. >Nec unus solummodo de po-
interfecisli Judaeoshostis factus, sic et lu interficie- pulo remanebit, qui adversariorum eversionem viei-
ris ab hostibus. Unde subdilur : « relrihuiionem llis gentibus possit nunliare. Unde et Septuaginla
tuant convertel in caput tuum. > Qualia fecisti, talia dicunt: Nonerit frumentarius domus Esau. Eos en m
recipies. Sub hoc sensu et contra Babylonem Pro- quos nunc veredarios appellant, veteres frumenla-
phela imprecatur : < Filia Babylonis misera, beatus rios dixerant. Quare aulem hxc omnia fièrent, ma-
qui retribuet libi retributionem tuant, quam retri- nifeslatur, cum subditur : « quia Dominus Iocutus
buisti nobis. » esl, » cujus dixisse, fecisse est, appositum ad exer-
t Quomodoenim bibistis super montem sanctum citum Babylonium. Cuncta aulem hxc quaediximus.
meum Sion, bibent omnes gentes jugiter, » id est et qu<edicturi sumus, Judxi falsa sibi sommâmes,
quomodo cum Assyriis et Babyloniis laetalus es su- " ad lempora référant Antichrisli : et quidquid contra
per montera sanctum meum , ubi erat templum ldumxam inlerpreiati sumus, illi adversus Romanum
meum et allare holocaustorum, sic bibent, id est imperium sommant; quod tamen nos dicimus aut
lxtabunlur omnes gentes super te, quas tecum ha- juxta historiam sub Zorobabel esse faclum, aut
bes Babyloniisin praesidio: « et bibent, et absorbe- certe quolidic in Ecclesia mystice impleri. Quando
bunt, et erant quasi non sint. > Id est non solum autem faclum vel faciendum sil, ipse novit, qui pec
laelabunturin tua perdilione, sed eliam ila leinler- prophetas hxc mandavit.
ficiendoabsorbebunt, ut sint ldumxi quasi non sint. « Et hxreditabunl hi qui ad auslrum sunt, mon-
Vel certe quod dicit, erunt quasi non sint, ad omnes tent Esau : et qui iu campestribus, Philislhiim. » Re-
gentes refertur, de quibussupradictum est, DiesDomi- verso in regnum suum Juda, hi qui ad austrura sunt,
ni super omnes gentes. Quicunque ei non adhoerenl, id est riux tribus qux in auslrali parle terrae repro-
qui est, Ego sum, sic sunt, quasi non sint. Unde et missionis habitabant juxta divisioncm Jesu filii
iu Eslher legimus : « Ne tradas,Domine, sceplrum Nave, hxreditabunl montem Esau, ut non arceantur
luuin bis qui non sunt. » Vel certe ideo omnes gen- ctiain anguslis lerminis, sed eliam luontana possi-
127 HAYMONISHALBERSTAT.EPISC. OPP. PARS I. — COMMENT.B1BL. 128
deant, quaeEdom ante posséderai : et qui in eam- .^ qui interpretatur acervus teslimonii A est Judaeos
pestribus ex ipsis duabus tribubus habitàbant, in credentes, a quibus teslimonia legis accepimus et
Liade videlicet et monte Diospoli, atque Nicopoli prophetarum.
possidebunt quinque urbes Pbilislhiim, Gazam vi- « El iransmigralio exercitus hujus filiorum Israël,
delicet, Ascalonam, Azotum, Accaron, el Gelh, et omnia Chananxorum usque ad Sareplam, > id est
omnem illam plagam qux, juxta Aclus aposlolo- illi qui reversi fuerint ex decem tribubus de capli-
rum, Saronas yocatur, ut scilicet usque ad marilima vitale, omnia, subaudis Ioca, Chananxorum posside-
perveniant, et Philisiltiim suo imperio snbjugent, bunt usque ad Sareplam, id est, non solummodopos-
quos prius non habuerant subjugalos. < El posside- sidebunt qux ad mendient sunt, et ad occidentem,
bunt regionem Ephraim et regionem Samarix. » el ad septentrionem, Idumxos Cilicix, cl Palxsti-
Quht inlanlum dilalabitur terminus filiorum Israël, nos, el montem Esau, et Samariam, sed eliam con-
ut usque ad Ephraim pervenialur, non solum tra orienlem cunclis qux terrx Chananxorum suut,
regnum aliarPm genlium, sed etiam regnum decem imperabunt usque ad Sareptam Sidoniorum, ubi
tribuum, cujus caput Samaria, possideant hostes quondam Eliam pavil vidua. « El Iransmigralio Hie-
eorum. rusalem, qux in Bosphoro est, possidebit civitates
« Et Benjamin possidebit Galaad. » Galaad civitas B auslri. > In Bosphoro aulem dicit, in terminis vel
erat, vel mons in tribu Gad. Per hanc aulem civita- in finibus. Unde el Septuaginla Sapharad ponunt,
tem, vel montem, tola designatur Arabia, quaeprius quod terminusvel locns inlerprelatur, et est sensus :
vocabalur Galaad, et nunc Jerasa nuncupalur, quam Hi qui de ipsa Hierosolymorum melropoli civilale
tolam possedit Benjamin, cujus stalim ab Hierusa- Iranslali, in Saphara habitàbant, id esl in finibus
lem contra seplentrionëm lermini dilatantur, hoc Babyloniorum, reversi possidebunt civiiates auslri,
ulrum faclum sit, Deusviderit. Polest enim ex parle qux sunt in tribu Juda. Habitantes enim in urbe
per annos quingentos usque ad adventum Chrisli sua, ea qux urbi viciua sunt oblinebunt.
esse completum, quod quotidie in Ecclesia complé- <El ascendenl salvalorcs in moulent Sion. >Sicut
ter el conlirmalur, dum hi qui habitant in vero lu- fuit Zorobabel et carleri, ut quondam fuit Othoniel,
mine, campestria alque humilia inhabitent, disci- et cxlcri liberatorës, quos misit Dominus, usque ad
pufi videlicet ejus qui dicit : « Discite a me quia Saul, indeque usque ad Sedeciam, « judicare mon-
inilis sum et hitmilis corde. » Possident montem tent Esau. » Ascendenl enim de caplivitale,.ulju-
Esau et Pbilislhiim, per quos possumus genlium dicent alque discernant, quasi subjeclum et ser-
philosophos accipere, propter altiludinem eloquen- Vienlemsibi montera Esau, id est Idumxos pariter
tix ; regionem quoque Ephraim el Samarix possi- C cum terra sua : «.et eril Domino regnum, » subju-
debunt, per quem (u( in Osée sxpe legimus) hxre- galis, scilicet omnibus, Domino erit regnum, quia
lici figuranlur. Porro Benjamin, id est filius dexierx, ipse suos faciet regnare in diversis locis.
populns videlicet Christianùs, possidebit Galaad,

IN JOJXAM PROPHETAM.

Jouant tradunl Ilebrxi filium esse Sareptanoevi- Amalbi, dicens : Surge et vade in Niniven civil»
dnx, quem mortuum snscilavit Elias, quem cum lem grandem, elprxdica in ea: quia ascendit malitia
malri reddidisset, adoravit illa, et dixit : Nunc in ejus coram me. » Quoddicil : « ascendit malitia ejus
islo cognovi, quoniam vir Domini es, el verbum Do- cotant me, >vel secundum Septuaginla, clamor ma-
mini iu ore tuo verum est, el ob banc causant voca- lilix ejus coram me oslenditur, quia impudenler et
lum filiumAmalbi. Amalhi interpretalur veritas, et Sine ulla reverentia vel timoré peccabant. Taie est
ex eo quod Elias verum dixit, vocalus est filius ve- D quod de Sodomitisdicitur : « Clamor Sodomorumet
riiatis; cujus sepulcrum dicunt esse in Gelh, qux Gomorrhoeorumvenil ad nie. » Peccatum cum voce
esl in Ophir. Aliidicunt eum in Lidda, id esl Diospoli est peccatum occullum, peccatum cum clamore
el natum et condilum. Meminit hujus prophetx liber manifeslum et publierait.Myslice : Jonas, qui inter-
Tobix, ubi moriturus paler filio loquebalur. Prope pretatur columba, significat Christum simplicem el
est intérims Ninivx, non enim excidit verbum Do- mansuelum, super quem Spiritus sanctus in co-
mini. Primum enim ad prxdicalionem Jonx inlelli- lumba apparuit. Jonas eliam interpretatur dolens,
gimus Ninivjtasconversos poenitentiam egisse, el a quia doluit super perituram Hierusalem. Quodaulem
Domino veniam consecutos, postea vero ad mala Christum designel, ipse Dominus in Evangelio lesla-
pristina relapsos, juxta quod praediclum fuerat, lur, dicens : « Sicut fuit Jonas in ventre ceti iribus
fuisse subversos, régnante apud HebroeosJosia, apud diebus el tribus noclibus, ita erit Filius hominis in
MedosAstyage. cordeterrx iribus diebus el iribus noclibus. «Ipseest
CAPUT PRIMUM. filius Amalhi, id esl Dei, quia Deus verilas esU Mil-
El factum est verbum Domini ad Jonam filium lilur ad Niuivcu , qux pidclirn interpretatur, ntuti.
129 ENARRATIO IN JONAMPROPHETAM. îr.O
dum désignai, quo nihil pulchrius oculis carnalibus A rentur in Judxa, sicut in Evangelio legimus, lians-
aspicimus. Unde et Grxce ab ornalu nomen acce- ihal in parles Tyri et Sidonis, qua; sunt genliliura
pit. Cosmus enim mundus dicitur. Quia ergo Judxi urbes. Qux, quia in sortent Israël dislribulx fue-
Dei prxcepla contempserant, miltitur Jonas, id esl rant, recle per Joppen, (id est, speciosa) designan-
Christus adNiniven, id est ad gentes, ut lotus mun- lur. Venit ergo Dominus ad Tharsis, id est gaudii
dus credens in eum salvelur. Malitia Ninive qux ad contemplalionem, quia mundi contemplabatur salu-
Dominum ascendit, voluntas est prona semper ad tem, quant ante saecula prxdeslinaverat. Salus au-
malum, et maxime cultus idolorum quibus, relicto tem mundi gaudium ejus esl. Descendit aulem in
Creatore, mundus sludiosissime serviebat. Joppen, quia, vicina passione. salulem spcciosx gen-
« Et surrexit Jonas ut fugeret in Tharsis a facié lilitatis operabatur. Sed quia venit ad oves perditas
Domini. » Non invidens saluti Ninivilarum fugit, sed domus Israël, non vult dare panem filiorum cani-
nolens perire Judaeos genlem suam. Sciebat enim bus. Dat ergo naulum vecioribus, quos genliles pu-
quia poenitenlia genlium ruina esset Judxorum. tamus significare , id esl pignus sperandx salutis,
Prxterea videbat alios prophetas missos ad oves per- quatenus primum salvet Judxos ad qiios venerat,
ditas domus Israël, ut ad poenilentiam populum deinde salvet gentes quasi maris accolas. Unde et ad
provocarem, et ideo dolet se electum, ut mitteretuf B interiora descendisse et dormisse dicilur, sxvienie
ad Assyrios inimicos Israelis. Noverat etiam prophe- pelago, quasi negligens eos, quïa videbatur négligera
lico spiritu, quod, cum gentes cognilionem Dei reci- génies, quorum tamen salutém dormiens in cruce, et
perent, reprobaretur Israël. Quod ergo sciebat ali- ad infernum quasi ad navis intima descendens, per-
quando fulurum, verebatur ne suo tempore fieret, ficiebat.
atque ideo fugere voluit in Tharsis, sicut et Gain « Dominus autem misit ventum magnum in mare :
fugit a facie Domini. Josëphus Tharsis putat esse et facla esl tempestas magna in mari, et navis pe-
Tharsum Cilieiaecivilalem, de qua fuit Pàulus apo- riclitabatur conteri. » Putaverat Jonas prodesse sibi
slotus, unde et Tharsèpsis dictus est. Uebrxi autem si navem conscenderet et fugeret ; sed eContra et
Tharsis mare dicunt generaliter. Non ergo ad cerlum ipse, él navis propter eum pericliiabatur ut contë-
aliquem locum fugere volebat prophela, sed ascensa reretur. Qux enim, nolente Deo, pulantur prospéra,
navi quocunque posset festinare, non curans quo vertuntur in perniciem, el nihil adversante Deo se-
eum sors duceret. Fugilivus enim non eligit locum curum. Myslice : tempestas illa furorëm significat
quo fugiat, el quia legitur in psalmo : « Noms in Judxorum, qui eum exspeclabant ad mortem, cla-
Judxa Deus, in Israël magnum nomen ejus, > pula- mantes : «Crucifige, crucifige. »
bat se posse Deum fugere, qui tantum in Judxa no- G « El limuerunt naulx, et clamaverunt viri ad
tus erat. Postquam vero per tentpestalem Deum illic Deum suum : el miserunl vasa qux erant iu navi in
etiam maris agnovit, conliietur et dicit : « Hebrxus mare , ut alleviarelur ab eis. » Naulx, ignorâmes
ego sum, et Deum coeli ego liraeo, qui fecit mare unum et verum Deum, invocabanl deos, scienies
et aridam. > Myslice : Jonas noster, id est Christus, nihil fieri sine Dei providenlia. Ex quo intelligimlis
fugit in Tharsis, quia patriam suam, id est coelum, ab omni homine limeri et sentiri, licel falsis reli-
dimisit; et, assumpla carne, venit in mare hujus sx- gionibus ab uno et vero ad mullos deos abducantur.
culi, et intanlum dilexit populum de quo carnem Projiciunl vasa in mare : quod fit in summo peri-
assumpsit, ut non recusaret passionem, ne salvata culo, ut levior facta navis, facilius fluclibus super-
Ninive, id est gentili populo, Synagoga periret. feralur.
Unde el ad Patrem dicebat : < Paler, si possib'de « Et Jonas descendit ad interiora navis, et dor-
est, transeat a me calix iste ; » el in cruce positus, miebat sopore gravi. » Naulis turbalis, efsùos deos
pro his qui clamaverant: « Crucifige, crucifige, > ora- invocanlibus, Jonas securus el menle quieta pérsi-
bat dicens : « Pater, ignosce illis, non enim sciunt slebat, adeo ul dormiret. In quo palientiara viri for-
quid faciunt. > tis et inler prospéra, et inter adversa inconcusse
«. Et descendit in Joppen , et invenit navem eun- D stantis oslendit. Potest et hoc diei quod sciens se
tem in Tharsis. » Joppe portus est Judxx, ad quem fugere, non audet videre fluctus vindices fugx suae.
Hiram,rexTyri, in ralibus ligna de Libanp iransfere- Sive txdio affecius dormiebat, sicul et apostolos in
bat, a quo ad Hierusalem lerreno itinere perduce- paSsione Domini prx trislitia somno oppressos le-
bantur. Jonas ergo de monianis Judxx veniens ad gimus.
tnariiima et plana loça, recle dicitur descendisse. « Et accessit ad eum gubernalor, et dixit ci :
« Et dédit naulura eis, et descendit in eam, ut irel Quid lu sopore deprimeris ? Surge', invoca Deum
cum eis in Tharsis a facie Domini, > id esl merce- luum, si forte recogiiet Deus de nobis, el non perea-
dem subvectionis. Descendisse autem dicitur in na- mus. » Nalurale est unumqueinque in periculis de
vem, ul ostendalur, quia sicut fugilivus ad inte- alio plus.sperare. Unde giibernalor, qui alios conso-
riora navis pénétrât, lalebras quxrens. Interpreta- lari debuerat, excilal dormienlem Jouant, ul invoca-
tur Tharsis contemptatio gaudii, Joppe speciosa. ret Deum : et quorum erat commune periculum,
Myslice aulem Janas (id esl, Christus), reliclis mon- communis cssel oraiio. Tropologtce sighificat, ante-
ianis, descendit in Joppen, quia cum eum perseque- quam Christus paierclur, mullos deos adôratos a
151 HAYMONISBALBERSTAT. EPISC. OPP. PARS I. — COMMENT.BIBL. 132
genlibus, sed postquam Chrislus mortuus et lem- A , mea morte vivatis. Et adver-tenda estfugitivi magna-
pestas mundi sedala est, unusjam adoraïur Deus,, nimitas : non dissimulât, non negat, sed confessus
et ei spirituales victimas offeruntur. poenam ampleclitur, ne cxleri périrent propler se.
« Et dixit vir ad collegam suum : Venile et mit- Hxc omnia referamus myslice ad Dominum Chri-
tamus sortes. » Quia majorem solito videbant tem- stum, contra quem Judaica tempestas consurgebat
pestalem, intelligebant non naluraliier ea contigisse: in passione. Naulx qui eum quid facerent interro-
neque enim poterant ignorare raliones venlorum eti gabant, apostoli sunt, qui eum in passione deseren-
flucluum, qui tanto tempore navigabant, et ideoi tes, quodammodo in fluctibus dimiserunt, et quasi
tnissa sorte, quxrebant auclorem naufragii. QuodI loquitur Dominus. quia videt me mundus vobiscum
autem dicunt: < ut sciamus quare hoc malum sit no- navigare in Tharsis, hoc est ad conlemplationem
bis, » malum pro aifliclione et calamitate debemus gaudii, ut vos ad gaudium ubi ego sum perducam.
acCipere, secundum quod in Evangelio dicilur : « Suf- Idcirco sxvit et cupit me mors devorare, et nescit
ficit diei malilia sua; » et per Prophetam dicilur : quia, sicut piscis in bamo capilur, ila mea morte
« Si esl malum in civitate quod Dominusnon fecit. » moriatur. Tollite ergo me, et mitlile in mare. Vos
Aliter enim malum dicitur virtuli contrarium. « Et miuite. Non enim nos ipsi nobis morlem debemus
miseront sortes: et cecidit sors super Jonam. Et di-. B1 inferre, sed ab aliis illalam libenter sustinere.
xerunt ad eum : Indica nobis cujus causa malum « El remigabant viri ut reverterentur ad aridam,
istud sit nobis : quod est opus tuum? qux terra et non valebant : quia mare ibat, et intumescebat su-
tua et quo vadis? vel ex quo populo es tu ? » Quem per eos. » Etiam propheta jubente ut eum in mare
sors prodiderat, cogunt voce sua profileri. Interro- initièrent, non audebant in cultorem Dei manus im-
gatur persona , regio, itcr, civitas, ut ex bis co- miltere. Sed et myslice Judxis, qui Dei populus fue-
gnoscalur causa discriminis. rant, Christi morlem expelenlibus, gentes etiam
« Et dixit ad eos : Hebrxus ego sum, et Dominum eum mori nolebant. Quasi enim aridam remigare vo-"
Deum coeli ego timeo. > Hebrxus transitor interpre- lebant, pu tanles sine sacramento passionis mundum
talur. Nec dicit, Judxus, quo nomine vocari coepe- salvari posse, cum Jonx submersio, hoc est Chrisli
runt ex quo decem tribus a duabus divisx sunt, passio, navis (id est mundi) liberatio fuerit.
sed Hebrxus sum, peregrinus et advena, juxta,Psal- « Et clamaverunt ad Dominum, et dixerunt :
ntistam,qui de eodem populo dicit : « Transierunt de Quxsumus, Domine, ne pereamus in anima viri
gentein gentem. » Deum (inquit) coelitimeo, non deos istius, et ne des super nos sanguinem innocentera,
quos vos invocatis, qui salvare non possunt. « Qui ' quia tu, Domine, sicut voluisti, fecisti. > Tanquam
fecit mare, » in quo fugio ; « et aridam, » de qua fu- C dicerent : Nolumus, Domine, interficere prophetam
gio, id est eum timeo qui est factor universitatis. Ti- tuum, sed lu, Domine, sicut voluisti, fecisti. Volun-
mcbat autem Deumtimoré servili, a quo fugere vole- tas tua per manus nostras impletur. Non ergo des su-
bal. Potest etiam timor hic pro cultu accipi, Deum per nos sanguinem innoceniem. Nautarum ista vox
(inquit) coeli timeo, id est colo. Pilati videtur esse confessio, qui accepta aqua lavit
« Et timuerunt viri timoré magno, et dixeruni ad manus suas, et dixit : Innocens ego sum a sanguine
eum : Quid hoc fecisli? cognoverant enim viri, quod hujus. Hxc omnia voluntaie Patris fiebant, sicut in
a facie Domini fugeret, quia indicaverat eis Jonas, » psalrao dictum est : « Ut facerent volunlatem tuam,
Si fîmes Deum, cur fugis, cum scias te ejus non Deus meus, volui. »
posse effugere potentiam? Necobjurgant, sed inter- « Et lulerunt Jonam, et miserunl in mare. > To-
rogant, quia audierant Hebrxum esse, et Deum coeli lérant, inquit, id est quasi cum quodam obsequio et
colère, et ideo ab eo quasi a sanclo viro requirunt honore portantes, non précipitantes, miserunt in
tanti mali remedium. mare. « Et slelil mare a fervore suo. » Quasi in—
« Et dixerunt ad eum : Quid faciemus tibi, et venlo eo quem quxrebat, veluti cum quis fugitivum
cessabit mare a nobis? quia mare ibat, et intume- velocissimo cursu insequens, cum eum fuerit conse-
scebal. » Propter le, inquiunt, mare contra nos in- D * cutus, stat ac tenet quem apprehendcrit. Sed et my-
:
surgit, quia te fugienlem suscepimus. Quid ergo slice ante Domini passionem, mundus diversoruip
faciemus libi? an te interficiemus? Sed cullorem fluctibus errorum periclitabatur; at post ejus mor-
Dei malum est occidere. Quid ergo jubés fieri? Im- tem, tranquilla omnia cernimus, el secura unitatefi-
dei et agnitione veriiatis totus orbis exsullat.et qnasi
pera tu quid agamus, quo nobte Deum propitiemus,
Jona in mare tnisso, stat mare a fervore suo.
cujus iram per tempeslatem cognoscimus. Mare, in-
quit, ibat ad vindictam, persequens fugitivum pro- « Et limuerunt viri timoré magno Dominum, et
phetam. lntumescebat, hoc esl, in majores undas immolaverunt hostias Domino, et voverunt vota. >
suscitabatur, lanquam non differens Creatoris ul- Anle passionem Domini clamabant homines ad deos
lionem. suos, post passionem timent Dominum, el venerantur
« El dixit ad eos : Tollitc me, et nullité in mare, non parvo, sed magno timoré, juxta quod in lege
el cessabit mare a vobis : scio enim ego quod propler prxcipilur, ul ex tolo corde, et ex tola anima ti-
me tempestas grandis hxc venit super vos. » Contra meatur, et diligalur. Immolaverunt aul.om hostias,
me (inquil) tempeslas exsurgit, mittite me in mare, ut non pecudum, quas juxta litteram in fluctibus non
133 ENARRATIO IN JONAMPROPHETAM. 134
liabebant, sed hostias spiriluales, id est graliarum A foctu, secundum Apostolum qui dicil : « Accepistis
actiones et laudes. Immola (inquit Psalmista) Deo spiritum adoptionis filiorum , in quo çlamamus :
sacrificium laudis, et propheta : Omnem aufer ini- Abba, Pater. » Venlrem aulem itiferi, alvum celi
quitatem , et accipe bonum, el reddemus vitulos dixil, qux lanlx fuit magniludinis, ut instar ob-
labiorum nostrorum. tumesecret inferni. Possunt hxc referri allegorice
ad Christum, qui per David dicit : Liberasti ani-
CAPUT IL
mam meam ex inferno inferiori. Ipse enim fuit in
« Et prxparâvit Dominus piscem grandem ut de- inferno vivens, inter mortuos liber. « De ventre
glutiret Jonam. » Pro pisce grandi, Dominus in Evan- iiifori clamavi, et exaudisti vocem meam : et pro-
gelio celum dixit, ipsam rem brevius explicans. jecislî me in profundum, in corde maris, et flumen
Quod vero prxparâvit, vel ab initio coin eum conde- circumdedit me. » Patet juxta litteram, quod clau-
ret, Psalmista dîcenie : Draco isle quem formasti ; sus ventre celi in medio maris fuerit, et fluminibus
vel prxparâvit, id est juxta navim fecit venire, ut vallalus si'. Mystico vero sensu hoc dicit, quod
in suos sinus prxcipitem Jonam susciperet. Sed et per Psalmislam prxdiclum esl : « Infixus sum in
Dominus Deus Pater prxcepit inferno, qui est draco limo profundi, et non est substanlia. » Ad compa-
immanissimus, ut Jonam, idesl Christum, susciperet, raiionem enim coelestis habitalionis in qua sutnma
ignorans latenlem in esca carnis hamum divinitatis, pax régnât, de qua dicilur : Faclus est in pace
atque ideo quantum exsultavil in devoralione, tan- Iocus ejus, omnis terrena habitalio plena fluctibus
tum fuxit in vomilu, juxta Osée prophetiam : « Ero est et tempestatibus. Cor aulem maris infernum
mors lua, o mors, morsus tuus ero, inferne. » « Et désignât, pro quo Dominus dicit : « Cor terrae , >
erat Jonas in ventre piscis Iribus diebus et tribus quia, sicut in medio est animalis.ita infernus in
noclibus. » Hoc et in se impletum ipse Dominusex- lerrx medio esse perhibelur. Sive in corde maris
posuit. Illud quxri polest quomodo tribus diebus et Dominus se queritur projectum , id est in mediis
Iribus noclibus dicatur fuisse in corde terrx. Sed lentationibus, sed non sensit amaras aquas ; quia,
hoc synecdochicus accipere debemus, id est a ut Apostolus dicit : Tenlatus est per omnia pro
parle lotum, qui trapus usilatissimus esl in divinis similitudine absque peccalo. Nam non se aqua ma-
Scripturis. Siquidem Dominus parasceve hora sexta ris, sed flumine circumdalum dicil, hoc esl, dulci
crucifixus est, hora nona emisit spiritum, jam vero aqua : quia tenlari foris potuit, sed mentem ejus
sera deposilum est corpus ejus de cruce, et colloca- deleclatio peccati non momordit. Projectum autem
tum in monumento. Ibi jacuit nocte illa cum se- se dicit, sicut et in psalmo percussum, et Apostolus
quenti die sabbati, et alia nocte sequentis diei domi- C a Pâtre tradilum asserit. « Omnes gurgites tui et
nici, sicque mane prima sabbati surrexit, ul Marcus fluclus tui super me transierunt. » Gurgites el flu-
lestatur. Triginta sex ergo horis jacuit in sepulcro. ctus, tentationes et percussiones sunt, qux nunr
Très autem dies compleni horas septuaginla duas. quam sine Dei permissione et volunlale contingunt.
Verum si compules parasceven , hoc est sexlam fe- Sed hi gurgites et fluctus non oppresserunt Chri-
riam, qua morluus est, pro una die ac nocte sabba- stum, sed super eum transierunt. Ipse vero omnes
tum cum sua nocte, itemque noctem qux diei domi- turbines, quibus vexabatur genus humanum, su-
nicx mancipatur, referamus ad exordium dominici slinuit el fregit, ut nos post eum securi naviga-
diei, quodammodo très dies esse videntur. Sed non remns.
absque magno mysterio hoc esse credendum esl. Si- « Et ego dixi: Abjectus sum a conspeclu oculo-
quidem triginta sex ad septuaginla duo simplum est rum tuorum. » Christus hoc dicit ex persona hu-
ad duplum. Et noslra quidem mors dupla est, quia manitaiis. Qui enim formam servi susceperat, ejus
in anima morimur per peccatum, et in corpore per eliam voce utitur, abjectum se dicens ab oculis
poenam. Christi autem mors simpla tanlum fuit, quia Patris. Ac si diceret : Quando eram tecum, o Paler,
in corpore tantum mori potuit, in anima vero nun- _et in tuo lumine eram lumen, tune non causabar
quam mortem admisit, quia nunquam peccavit. me abjectum. Postquam autem veni in profundum,
Et oravit Jonas ad Dominum Deum suum de et carne circumdatus sum , humanos patior af-
venire piscis, et dixit : » Receptus propheta in fectas, et abjectum me dico, ut bomines juste ab-
utero ceti, postquam se incolumem sensil, de Dei jeclos ad te reducam, quatenus ubi ego sum, et
misericordia non desperans, tolum se ad obsecran- ipsi sint mecum. « Verumtamen rursus videbo tem-
dum convertit, sciens Dominum maxime in tribu- plum sanctum luum. > Juxia lilteram hoc Jonas vel
lationibus adfulurum, sicut ipse viro justo promit- oplando dicit,vel cumquadainfiduciarepromillit sibi,
lit, « Cum ipso sum in tribulatione, ëripiam eum. » quod iterum Jérusalem sit reversurus, et lemplum
Et idem Propheta dicil : Domini visurus, juxta "tropologiam Dei Filius in
« Clamavi de tribulatione mea ad Dominum, et passionis ignominiam positus, rcpromillil sibi glo-
exaudivitme. »Quod de proeterito dicit: « Clamavi, i riam, quam semper in Paire et apud Palrem habuit.
hoc est : cum enim videret celum et tanlam mo- Unde et in Evangelio Patri dicebal, «Clarifica me,
lem corporis ejus, clamavil aquis cedenlibus, et Paler, claritate quam habui priusquam nuindiïs
voci locum danlibus. Vel clamavit loto cordis af- esset apud te. > Sive eliam cohabilationem Palris
133 HAYMONTSHALBERSTAT. EPISC. OPP. PARS I. ~- COMMENT.B1BL. 130
ex optât, quia sicut Pater templum est Filii, il; A Sic et Psalmista : « Memor fui Dei, el delectatus
Filius lemplum est Patris. Ipse enira dicil : < Egi sum. » Ex quo discimus, cum déficit anima noslra
in Paire, et Pater in me est. » Et alibi : « Egi constiluta in aliqua tribulatione, vel cum Jt corporis
a Pâtre exivi et veni. » Et quia ipse Deus est e compage divellitur, debere nos Deum in rnemoria
homo,-postulat ex forma servi, pollicetur ex formi habere, et ad eum omnem cogitationem verlere,
Dei. qui corporis et animx est Deus. < Ut veniat ad te
«Circumdederunt me aqux usque ad anitnan oratio mea ad templum sanctum tuum. > Idcirco,
meam : abyssus vallavit me, pelagus coopérait capu inquit, Domini recordatus sum, ut oratio mea de
meum. > Abyssum dicit contrarias fortiludines, qua extremis montium ascendal ad templum sanctum
profundissimis inférai locis, id est tartaro, niait- tuum, id est ad coelum, quia licet ubique sit Deus,
cipatx sunt, ad qux loca limebant ire dxmones ibi tamen assistentibus sibi angelis xlerna fruitur
ragantes in Evangelio Dominum ne mitterentui bealiludine. Loquitur vero ut ponlifex, qui petit
in abyssum. Abyssus ilaque Christum vallavit, cuir ut preces populi per eum ad templum Dei ascen-
inferorum principes eum se in morte comprehen- dant. Sed et Redemptor noster in passione sua ro-
disse crediderunt. gabat, < Paler, si possibile esl, dicens, transeat a me
« Ad extrema montium descendi : terrx vectes B calix iste. > Et in cruce positus, « Pater, dimille illis,
eoncluserunt me in xternum. » Extrema montium. non enim sciunt quid faciunt. >
juxta litteram , profunda lerràrutn dicit, quibus *« Qui cuslodiunt vanitales frustra, misericordiam
quasi veclibus terrx globus Dei volunlaie suslen- tuam derelinquent. » Mira prophelx magnanimitas
tatur, sicul in psalmo dicilur : « Ego confirmavi co- in venire lanlx beslix de humana fragililate di-
lumnas ejus. » Myslice : caput Domini anima esl sputai. Deus quippe natura misericors, paratus est
quae principatur corpori. Caput ergo ejus pelagus misereri omnibus. Nos aulem nosiro vilio ullro se
eooperuit, quando animam quam pro noslra salute offerentem perdimus clemenliam. Et attendendutn
suscepit, pondus tribulationis et mortis prxgra- quod non dixit, qui faciunt vanitates, nemo enim
vavit. Extrema enim montium, principes dicit in- est qui non faciat vana, id est non peccet, quo-
ferorum , qui de coelis a libertale projecli, ope- niam universa vaniias omnis homo vivpns : sed
riebantur fluctibus suppliciorum, et abysso valla- dicit « custodiunt, » id est diligunt, et in affeclum
bantur, ad qux loca Redemploris anima descendit, cordis sui transeunt. Hi taies misericordiam suam,
non ut ibi teneretur, sed ut suos inde eriperet. id esl Deum, derelinquunt, de quo dicilur : < Mi-
ex- serator el misericors Dominus ; > et alibi : « Deus
Ipsi sunt et vectes terrx, quasi quxdam serx
iremi carceris et poenarum, volentes semper reti- ^ meus, misericordia mea. > Nec dicit, misericordia
nere animas quas sente! accepissent. His veclibus sua derelinquuntur, sed ipsi paralaut el ullro se
conclusus esl Dominus ; sed, sicut per lsaiam prx- offerentem relinquupt misericordiam. Quod specia-
dixerat, et portas xreas conlrivit, et vectes ferreos liter de Judxis dicitur, qui servantes vanitales, id est
confregit. Quod autem sequitur : <et sublevabis de vanissima Pharisxorum prxcepta, Deum, qui semper
corruptione vilam meam. » Ad Jonam ita refertpr, eis misertus esl, dereliquerunt.
qui cum debuerit in ventre celi corrumpi et di- < Ego aulem in voce laudis immolabo tibi : qux-
geri, et per venas piscis artusque diffundi, sospes cunque vovi, reddara pro salute mea Domino. » Spe
el inleger exierit. Unde et blandienlis affectu dicit : bona animaïus propheta, et jam de sua liheratione
« Domine Deus meus, > communem omnium Deum, securus, promitlit se gratiarum actiones immolatu-
suum et proprium vocans, quem tanti beneficii raa- rum, et vota omnia redditurum. Sed et Chrislus
gniludine specialiter Deum et Dominum senserat. Dominus pro vita noslra mortuus, cerms quod eum
Sed et myslice : anima Chrisli de corruptione sub- Deus Velocius suscitaret,, promittit exsullaulex in
levâtur, quia caro ejus non vidit corruptionem, id voce confessionis, seipsum Palri sacrificalurum.
est non est resolula tabo in sepulcro, juxta quod Pascha nostrum, inquit Apostolus, immolatus est
*
per Psalmtslam proedixerat, « Non dabis sanctum Christus. Ipse ponlifex, ipse ovis immolatur pro
tuum videre corruptionem. > Quod bealus Peints de omnibus, ut omne quod dédit ei Pater non pereal in
Christo interpretatur in Aclibus aposlolorum, « Qui xternum.
non vidit corruptionem, » citissima resurreclione « Et dixit Dominus pisci : et evomuit Jonam iu
glorificatus. Sed quxri polest quod alibi dicit : aridam. » Prxeipitur a Deo Paire magno ceto in-
Qux militas in carne mea, dum descendu in cor- ferno, ut restiluat Salvatorera terrx, id est solidx el
ruptionem ? Sed hic corruplio pro vuIncribus et immortali vilx,quia: « resurgens a mortuisjam non
plagis ponitur, quibus caro Christi effecta est : morilur, mors illi ultra non dontinabilur. > Quod au-
ac si diceret : Quid prodesl dum clavis affligor, tem dicilur < evomuit, > oslendit quod ex profundis
dum vulnerof, Si Judxi non salvantur ? Hic vera mortis recessibus, tanquamex intimis ceti vitalibus,
corruplio pro putrefaclione et resolutione ponitur. Chrislus vivens processerit.
«Cum angusliaretur in tne anima. mea, Domini CAPUT m.
recordatus sum. » Cum, inquit, nullum aliud spe-
ra rcui auxilium, recordatio Domini mihi saluti fuil. <El faclum est verbum Domini ad Jonam secundo,
157 ENARRATIO IN JONAMPROPHETAM. 158
dicens : Stfrge, vade ad Niniven civitalem magnam, A quod est palam, id est saccus. Talis victus, et lalis
et proedica in.ea prxdicationem quam ego loquor ad habilus poenitenlibtis convenit, et digne salis, ut qui
te. > Non increpatur, nec dicitur ei, Cur non fecisti Deum luxu et ambilione pretiosarum vestium offen-
quod praecepi? Suffeceral enim dttrissima naufragii derant, nunc jejunio et cilicioeum placent. Et major
et devorationis correclio. Neque enim servo post selas incipit, sequitur minor, quia nullus est absque
plagas imputatur quod fecit. Sed el myslice Dominus peccato, nec infans unius diei cujus vita .est super,
noster, qui missus, firerat ad salvandam Niniven, id terram.
est gentililatem , et quodammodo fugere volebat, «Et pervenit verbum ad regem Ninive, et surrexit
recusans passionem, et dicens : « Pater, si possibile de solio suo, et abjecit vestimenta sua a se, et irl-
est, transeat a me calix isle. > Nunc poslquam illi, , dutus est sacco, et sedit in cinere, et clamavit, et.
propter quos pati nolebat, chtmaverunt, « Crucifige, dixit ip Ninive ex ore régis etprincipum ejus,dicens:
«rucifigei > el, « Non habemus regem nisi Cxsarem,» Homines, et jumenta, et boves, etpecora non gusient
redditus de venire celi, idest, resuscitatus a mor- qnidquam, nec paseanlur, et aquam non bibanl; et
tuis, iterato dirigitur ad Niniven, ut prxdicel post operianlur saccis homines, et jumenta clament ad
resurrectionem, quod ei a Paire fuerat imperatum Deum in fortitudine, et copvertatur vir a via sua
ante passionem. Tolum autem hoc quod ei praeci- B mala, et ab iniquilale qux est in manibus eorum.
pitur, quod obedit, quod non vult, et itérant velle Quis scil si convertalur et ignoscat Deus, et rever-
«sogitur,ad formam servi référendum est. tatur a furore irx sux, et non peribimus? » Regem
« Et surrexit Jonas, et -abiii in Niniven juxta ver- Ninive pbilosophos gentdium debemus accipere, Pla-
bum Domini. » Surrexil, inquit, nullam fecit raoram, tonem, Arislotelem, exterosque, qui quasi reges
sed conliiiuo se ad obediendurn accinxit. «-El Ninive sunt hontinum, et eorum prxcepta sic observant,
erat civilas magna itinere dierum trium. » Ninive quasi oracula divina. Ad hos novissime pervenit
civitas a Nino Beli -filio, primo rege Assyriorum, verbum, quia novissimi et diffteilius cre.di lerunt.
condita est, quam ferunt tanti esse ambitus, ut Stultum enim putabant Deum bominem poluisse
trium dierum.possit itinere circuiri. Sed Jonas jam fieri, et mori. Verum et isli, licet tarde fidem Do-
"correctus, et naufragii quod perlulerat memor, iter mini, susceperunt, tamen deposilis ornamentis ver-,
irium dierum unius diei feslinalione complevit. Sunt borunt, et pompis dogmalum sxcularium, simplicem
qui pulant quod in terlia lantum parte cirilatis ei rusticam piscatorum doclrinam sequi coeperunt.
praedicavcrit, et sic ad omnes prxdicaiionis sermo Homines aulem et .jumenta intelligunlur tam ratio-
pervenerit. Et Dei Filius surrexit a mortuis, et in nabiles quam irrationalités, quia omne genus ho-
aposlolis perrexit ad Niniven, boc est, in omnes ntinum tam ralione utenlium, quam et eorum qui
mundi terminos itinere dierum trium, quia praecepit more brutorum vivebant ahimalium, ad poeniteniiam
ut baplizarenl gentes iu nomine. Patris, et Filii, et et ad fidem Christi conversum est. Vel induii supt
Spiritus sancli. Sed -hoc iter 4rium dierum una via sacco, id esl, luctu et moerore, quem sumebant do-
est, quia unus est Deus Pater et Filius el Spiritus lentes damna vitx prxterilx. Quod saccus pro luctu
sanctus. Unde -non in nominibus, sed in nomine por.alur, oslendit Psalmista dicens : « Conscidisti
TiïiiHalis, qux unus est Deus, sacramenlum ba- saccum meum, et circumdëdisti me lxlilia. > Sane
piismi persgiiur, non tam àb aposlolis quam a Do- juxta litteram, quod dubUanles dicunt, Quis scil si
mino, quem Jonas pnoefigurabat.El notandum quod, convertatur et ignoscat Deus, ideo ambiguë profé-
tribus diebus commemoralis, noctis nulla fit mentio, rant, ut dubii de salute forlius agant poeniteniiam ,
quia in sancla Trinitatc nihil est obscurum, nihil et magis provocent Deum ad misericordiam.
tenebrosum. « Et vidit Deus opéra eorum, quia conversi sunt
« Et coepit Jonas introire in civitalem itinere diei de via sua mala, et rnisertus est Deus. super mali-
unius, et clamavit, et dixit: Adhuc quadraginta tiam, quam locutus fuerat ul faceret eis, et non fit-
dies, et Ninive subverlelur. » Quadragenarius nu- U cit. >Sicut'tunc Assyrix urbi, id est Ninive, sicquo-
méros peccaioribus convenit in jejunio et in affli- tidie Deus omni mundo minatur interitum ad hoc,
ciione: unde et Moyses et Elias toi diebus jejunà- ut agant poenitentiam. Si enim convertalur mundus,
verunt, ipse Dominus yerus Jonas in mundum ad convertitui Dominus : et peccaioribus mulantibus
prxdicandom missus boc nobis jejunium consecra- vitam, inulabit sentenliam. Malitiam sane hic, sicul
vit. Altendendum quod dictum est, « clamavit. > et superius, pro afllictipne et suppliciis debemus
Taie et de Domino legimus, quia slans in teniplo accipere.
clamavit : < Si quis sitit, veniat el bibat. > Magnus
CAPUT IV.
clamor est omnis sermo Chrisli, quia magna an-
nuntiat. « Et afuiclus est Jonas affiiçlione magna, et iralus
« Et crediderunt viri Ninivitx in Domino, et prx- est. > Videns subintrare plenitudinem genlium, et
dicaverunt jejunium, et vestiti sunt saccis a majore ïmpleri quod in Deuteronomio prxdictom fuerat,
usque ad minorent. > Major xtas credidit in Domi- « Ipsi me provocaverunt in eo qui non erat Deus, et
num , prxdicantes jejunium, et sacco vesliuntur. ego provocabo eos in eo qui non est populos, » de»'
Ante quod esl occultum, id est, jejunium, post illud sperat de salute Israelis, ideo dolet, et ideo tristatwr,
PATROL. CXV1I. 3
139 H.UMONIS HALBERSTAT. EPISC. OPP. PARS I. - COMMENT.BIBL. Utf
r.«n quod invlderet saluti gentium, sed quod pereal A hoc esl antequam coruscaule Evangelio mundus re-
Israël. Sed et Dominus noster ftevit super pereuntcm dimeretur, ei plebs Judaica reprobarëtur, Jonas no-
Hicriïsalem , el non vult darc panem filiorum cani- sler, id est Christus, sub umbra- erat, quia needum
bus, et aposlolis praecipitur primum ut prxdicenl veritas apparebat, sed in typo et figuris fiebant om-
Israël!. TriSlalUr ergo ad morlem, dolens perire po- nia. Seriebat autem dicitur in habilu judicis , quia
pulum pro quo passus est. sedere judicafttis, vel quia se humifiaveral, et
« Et oravitad Dominum, el dixit : Obsecro, Do- divinitatis majeslalém in quamdam contraxerat bre-
mine, nunquid non hoc est verbum meum, cum ad- vitalëm. Qui enim sedel, videtur stante brevior.
huc essem in terra mea? Propter hoc pneoccupavi ul Quod autem ait ut videret, ad hominis effeclum refe-
fngerem in Tharsis. Scio enim quia lu Deus clemens ramus. Nam ille omnia videt antequam fiant.
et misericors es, patiens et mullae miseralionis, « et « Et prxparâvit Dominus Deus hederam, et asce:v-
ignoscens super maliliam. > Partim orat Jonas, par- dit super caput Jonx, nt esset umbra super caput
fim conquerilur, dicens se fugere noluisse. Sed ab ejus, et ptotegeret eum, laboraverat enim. Et lxta-
obsecralione inc'piens, tempérait querelam suant. lus est Jotias super hedera lxlilia magna. > Hedcrx
Obsecro (inquit ), Domine, nunquid non hoc est ver- natura est, ut per terram errabundo flexu repat, et
bum meum, cuirt adhuc essem in terra mea? Scie- B sine adminîcltlis vel ferculis ad aliiora non conscen-
bam (inquit) misericordem, nolêbam le tructtlentum dal. Per hëderain vero infirmant, et suis viribus
cl crudclem nuntiare; et idcirco volui fugere. Sed et nihil valentëm, plebs Judaica polest signari, cito
Dominus Christus cum videret obslinalos Judxos in crescens, et omnia se facturant proriiittens qùx
suam ipsorum perdilionem , quasi diëebat ad Deum Deus prxcepit, sed cilius languescens, et prx-
Palrem : Nunquid non sciebam fulurum, videlicet ut cepta non implens. Hxc quondam Jonam, id
pcrirèt Israël, cum adhuc lecum essem Paler ? el per est Christum protegebal spe sux salvationis, et non
Isaiam dixeram, In vacpum laboravi sine causa, et pafvam èi lxliliam fàciëbal, sed cito percussa aruit;
vane fortiludinem meam censumpisL quia radicem firmamfidei non habebat, et quasi la-
< Et nunc, Domine, tollé; quxsù, animant mèam à bernaculum lecti, prxferens imaginera domorum
me, quia melius est mihi ntOrs quant vita. > Quia non habens fundantentum, de quo Isaias ait : Relin-
tinamgenlem Israël salvare non pôtui; môriar, et lo- quelur filia Sion ul umbraculum in vinea, quant
tus mundus salvahilur. bene locuslx in Evangelio désignasse creduniur,
« Et dixit Dominus : Putasne bene irasceris lu? » animal parvttm , de' terra quidem exsiliendo consur-
Iratus fuerat Jonas, vel quia videbatur apud Ninivî- gens, sed aïlius non valens volare, quia et Judaei
tas fuisse menlitus, vel quia întelligebal perilurum àudientes legem, dixerunt : Omnia qux prxceperit
Israël. Nec dicit Dominus, maie iratus es, ne vide- nobis Dominus Deus, faciemus, et obedienles ei eri-
rètur reprehendere contristatum ; nec rursum dicit, mus. Sed mox conversi sunt in arcum pravum, et
bene iratus es, ne sux sententix contrarius sit. In- non custodierunt testamentum Dei;
terrogat ergo ipsum causas moeforis sui ul respon- « Et paravit Deus vermem ascensu diluculi in
deat, aulsi tacuerit, Dei judicium suo silenlio com- crastinum, et pereussit hederam, et exaruit. » In
probet. psalmo qui insëribilur, « pro àssumpltone malulina,»
« Et egressus est Jonaâ de civitate, et sedit contra se Dominus vermem appeilat, dicens : « Ego aulem
orientent civitalis, et fecit sibi Unibfaculum, et sede- sum verrais et non homo. » Vermis namque sine
bat subler iUud in umbra j donec videret quid acci- semine de terra oritur; répit humilis, movetur sine
deret civilali. > Civitas quando in malo ponilur, fi- sonilu, el Christus de virgine terra natus esl, humi-
duciam terrenxspei et cupidifalismundanx désignât, lis inler probra, non reelamans in passione. ltaquê
Nam Caïn, qui mundum fratricidiocruentavit, pri- antequam orirelur sol, id est antequam resurgeret
fttuslegituraedificasse civitalem. Jonas ergoëgredilut Christus, virebal hedera, florebat Judxa. Postquam
de civitate, qui columba vel dolens dicilur, quia omnis « vero ille surrexit, el Ninive, id est mundus erroris
simplexet dolens pro peccalis Suis, alieiiumse facit umbram repttlit, veriiatis lumen recepit, paralus
a sxculi' cupiditalibùs, huilant'in vanilalibus sxculi vermis pereussit hederam Judaicx plebis*et exaruit
spem punit; sed habitât contra orientent.., veri solis Dei auxilio desliuïta. Hoc autem factum est in ascen-
or lum et respeclum exspeclans. Et habitat in umbia- sione diluculi, quia Christus mane prima sabbati
culo, hoc est in mentis sux custodia, quasi in taber- surrexit.
naculo requiescit, quid civilati Ninive conlingai « Et cum orlus fuisset sol, prxcepit Dominus
, (hoc est quid mundo futurum sit) conleniplandc vento calido et urenli, el pereussit sol super caput
prxslolans. De bac civitate Dominus per Osée dicil Jonx, et xstuabat. »Id est, etiam post Christi resur-
In medio tui sum sanctus, et non ingrediar civila reclionem el Judaeorum reprobationem, adhuc mens
tem. Et in Deuteronomio una fugilivoriim civitas Domini salvatoris desiderio salutis iliius xstuabat,
Ramoib dicitur, qux interpretatur visio moriis. Qu prxcipions apostolis et dicens : < Erilis mihi lestes
enim de Hierusalem ejicilur, qux est visio pacis, ha in Hierusalem et in omni Judxa et Samaria. » Und3
bitat in Ramolli, id est in visione moriis. Sed el my el ab Hierusalem prxdicalionis initium prxcepit
Kticeantequam Sol orirelur, exsiccateturqtie hedëra ficri, dicens : « Oporlebal pâli Christum et resur-
ii'i ENARRATIOIN MICILEAMPROPHETAM. 142
gère, et prxdrcari In nomine ejus poenileiitiam et ALmerctricibus, pristinam reciperent gratiam. Quod
remissionéra peccatorum in omnes génies, incipien- aulem ait Deus, « hedera sub una nocle nata esl, »
tibus ab Hierusalem. » « Et pelivit >Jonas « aiiimx nox tempos significat ante adventum Chrisli. Quod
sux ut inoreretur, et dixit : Melius est mihi mort vero subdilur, « el sub una nocle periit, » nox iterum
quant vivere. » In baptismale cum Israël, ut in lava- désignât tempus in quo Christum negaverunt,
•cro reciperent humorera , quem negando Christum quando eis verus Sol jusliiix occubuit.
perdiderani. Unde et Petrus inlerrôganlibus quid « Et ego, inquit, non parcam Ninive civilali ma-
agerent, dicebal : « Poenitentiam agite, et baptizeluf gnx. » Ninive civitas magna Ecclesia esl, ex univer-
unusquisque vestrum. t Quod vero diximus, in ba- silalc genlium congregata. Rêvera magna, quia
iplismo eum mofi voile, Apostoli est sentenlia, qui multo major est niulliiudo fidelium ex omnibus gen-
dicit: « Quiconquebap'ltznli sumus in Christo Jesu, in tibus, quam duodecim tribus Israël. Quod autem
morte ipsius baplizati sumus. » Quidam vermem el dicil, < in qua sunt plus quam centrait viginti millia
urentem ventum , Romanos inlelligunt, qui, post liominum, qui nesciunt quid sit inter dexteram et
Christi resurreelionem et ascensionent, lsraelem siuislïam suam, el jumenta mulla, » juxia litteram
peniius delcverunt. innocentent et siniplicem parvulomm et Iaclenlium
« Et dixitDominusad Jonam, Pulasnebëne irasceris '" monslrat gelaient, ut bine colligalur quanlus fuerit
te super hederam? Et dixit, Bene irascor ego usque numerus majoris xtalis, si lanlus fueril parvulo-
ad mortem. » Superius jam sarvato per poeniteniiam rum. Vel certe in ea civitate erat intmensa mulli-
Ninivilaram populo, iisricm verbis intefrogalus Jo- tudo, qux anle poeiiilenliam ignorabat quid esset
nas nihil respondit, licet videret non esse faclum inler bonum et malum. Boni enim per dexleram,
quod prxdixeral, sed Domini inlerrogaiionem suo hi.li accipiuntiir per sinislrant. Sed in Ecclesia sicut
silentib comprobavit. Sciebat enim Dominum cle- in magna domo sunt vasa et in honorent sunl, el in
menlissimum esse el mullx miserationis. Nunc au- conlumeliam , sunt carnales -, sunt et spirilales ,
tem cum in siccalione hederx intellexil Israelis re- estque ibi inlinilus jumenlortim numerus, hoc est,
pTobationem, audacissime respondit : Bene irascor irralioitabilium et venlri servienlium , qui prospe-
'ego usque ad morlem. Non enim Ninivitas sic sal- ctant lerram, nunquid coelumrespiciunt? De quali-
vare volui, ut Judxi périrent, nec sic volui lucrari bus dicit Psalmista, « Homo cum in honore esset,
alienos, ut perderem proprios. Juxta coeptam alle- non intellexil: comparalus est jumentis insipienti-
goriam in Jona intelligimus Christum, qui plangrt bns, el similis factus est illis. » Nec prxtereunditm
pereuntem Hierusalem, et plangil usque ad morlem quod in Ninive plus quam cenlum viginti millia lio-
POn suam, sed Judxorum, qui excxcali sunt, ut mimim fuisse dicuntur; qui numerus magnum in sa
gentium oculi vidèrent, mortui ut gentes \ivereitt, tonlinel mysierium : nam cenlum viginti fiunt, si ab
credentes in Filium Dei. ùno incipiens usque ad quindecim seqiienles nam-
« El dixit Dominus : Tu doles super hederam, in falifer numéros sibi semper adjieies, uni enim adde
quam non laborasti, neqne fecisti ul crescerel, quae duos, fiunt très : adde 1res, fiunt sex : adde quatuor,
sub una nocte nata est, et sub una nocte periit. » fiunt decem. Hoc si usque ad quindecim, servais
Non laboravit Jonas in hedera, nec Salvator lantum naluralis niimeri scie, fiai, cenlum viginti repe-
laboravit. in Judxis, quam in genlibus. Mox enim fienlur. Super lot credentes venit 'Spiritus sanelus
educli de jEgypio, projecerant idola, et pro parle in die Pentccosies. Qtiindenarius aulem numerus ex
servierunt Domino.Ai in genlium populo inulium septenafio el octonario constat. Septem enim el oclo,
laboravit : pro eis homo factus esl, cum cssel Deus : quindecim sunt, lot erant gradus iu templo Domini,
pro eis alapas, spula, spineam coronam moriemque lot etiam sunt psalmi quibus exslat litulus, <Canli-
stistinuil : ad inféras descendit, ut illi codant con- Cnm graduum. > Toi diebus Paulus cum aposlolis
sccndcrcnt. Unde fratre prodigo ad palrem raverso, fuisse, cl cum eis Evangeliura contulisse legilur.
indignatur fraler major, et querebatur patri dicens : Bene ergo niulliiudo Ecclesix lali prxfulget numéro,
Ecce tôt annis servio tibi, et nunquam dedisli mihi " in qoo Novi ac Veteris Testamenli mysleria et cen-
bxdum, ut cutn amicis meis epularer. Graviter enim tenaria qttadrala, ac millenarii cubita, id est solida
ferebat Israël quod gentes, dissipata substantia cum perfeclio declaratur.

IN MICH^IAM PilOPOETAM.

CAPUT PRIMUM. exspeclemus mysleria, qui in mediltillio et velut in


» Verbum Domini quod faclum est ad Michacam corde prophetici ordinis positus est. Fuit autem de
Moraslhilem, in diebus Joalham, Achaz. el Ezechix Moras.hi, qui est viculus Palxsiiunc. Inlerprelatur
regum Juda, quod vidit super Samariam et Hierusa- autem Moraslhi. hxrcs. Et pulchre Micbxas, qui
lem.» Micbxasprophela.qui interpretatur Quidquid, bnmilitas interpretatur, de spe bxreiiilalis nascilur,
vel Quis, quasi sive Huntiliias, sexlus esl in ordine qui enim bumililatis virtutem pro Deo tenere slu-
'duodecim prophetarum, atqné ideo profunda ejus duerit, hxres Dei et cohxres Christi esse roerebitur.
145 HAYMONISHALBERSTAT. EPISC. OPP. PARS I. - COMMENT.B1BL. 144
qui seipsum pro nobis humiliavit, quiqtte ad irai- A egressus est sermo a Domino. Descendit ergo et cal-
tan dam formant sux humililalis invitât nos, dicens : cat, non super humilem terram, id est, non super
f Discite a me, quia ntitis sum cl humilis corde, t eos qui deorsum sunt, sed super excelsa terrx, id
Hic prophela, comminalur Samarix iram Dei el est sancios, qui inlclligtint venienlis majeslalcm,
captivitaiem, inlerilimiquc populo Israël venturum quique licet sancti sint, commovebuntur tamen, id
Henunlial, quia, reliclo Deo, serviapt idolis. Locum est, timebun ejus prxsentiam. Valles autem, id est,
eliam nativitatis Chrisli aperlc dcnuntiat. Nolum est peccaUircs et qux sunt Dei non quxrentes, non po-
quod régnante Ezcchia lilio Achaz, dccetit iribus ab terunt ejus ferre prxsentiam, sed scindetur quidquid
Assyriis duclx sunt in caplivilatem, postea régnante in eis durant est, et instar aqux defluet. Ethoc erit
Sedechia, dux qux appellanlur Juda, cum suo rege propter impiclalem Jacob, id esl ltxreticorum, et
capte, et Hierusalem subversa esl. Ergo secundum propter peccatum Juda, id est, eorum qui in Eccleiia
ordinem caplivilalis prophelx .lilulus ponitur : Pri- posili, confileniur se nossc Deum, faclis autem ne-
mum (ut dictupi esl) capia esl Samaria melropolis negani. Juxta alium inlellectum, egressus est Domi-
decem iribuutn, postea Hierusalem melropolis Jndx. nus rie loco suo, dereliqnit Judxos, in quibus quon-
Ponitur aulem Samaria in lypo hxrclicorum, Hicru- dam habilaverat, propler peccatum quod in Cliri-
ïaleni iri figura Ecclesiae. B slum commiserunt, sicut eis ipse minatur. < Relip-
« Àudile, populi omnes, et alléndàt terra ci pleni- quclur vobis domus veslra déserta. » Calcavil super
tudo ejus, el sit Dbniinus Deus vôbis ih tesiem, Do- excelsa terrXj venit ad gentes, qux per ejus gratiam
Aiinitsde icmplo sanclo'suo. » Noiandum quod po- excelsx faclx sunt, et a terrenis suhlcvari nierue-
puli audirc, terra jubelur alieitdere. In populb, viros runt. Commoli sunt montes, id est, pliilosophorum
ccclesiasticos : in terra, hxrelicos, quorum est ter- dogmata, et regum poienlia perturbata, et con-
rena doctrina. Nam et Apostolus lixrcses inter ear- sumpla in eis omni impieiate crevil juslitia: deslru-
nis-opera commémorât. Et hi ergo qui in Ecclesia cla superbia, ereelaesl humilitas.
sinil, si audicrinl, et illi qui foris sunt, si ailende- « El ponant Sainariant quasi acervum lapiduni tu
fini, polerunl effugerc quod scr'mo.propheticus coiti- agro cum plantaliir vinea, et detrabam in vallem la-
mjliatur. Optai ergo propheta, ut sit eis Deus in pides ejus, et fuitriatnenla ejus rcvelabo. Et omnia
iesliinoniuni, non aliunde qux de leptplo sancia sçulplilia ejus concideulur, et omnes merceries ejus
suo, hoc esl, Ecclesia, per quam Deus lestirno- comburentur igné, el omnia idola ejus ponant in
niitmpeihibcl vcriUli, sive templum De»,ipSeFilius perriilioiicm, quia de mercedibus meretricis congre-
esl in quo habitat Pater, et cujus ore loquitur. gala sunl. » Quia primum peccavil Samaria, id est,
« QVia ecce Domipus egredictur de loco suo-,ci *-• ' decem tribus, el reliclo
templo Dei fecil sibi vitulos
<jcscendct, cl calcabit super excelsa terrx, et consu- aureos, ideo ipsa prima dcsiractaesl veuienlibus As-
•nçulur inoiiics sulilus eum, et vallcs scindentur sic- syriis. Ponam (inquit) Sainariant quasi acervum
ul cera aTacic ignis, sicut aqnx qux decurrunl in lapiduni. Quia civitas- Samaria iu monte sila est,
prxceps. In scelera Jacob omne islud, et in peccalis ptilchre in cumulesi.ipirium ponenda dicilur, ut non
domus Urael. Quod scelus Jacob? nonne Samaria? et laritum parieics et xdilicia, sed ipsa quoque fnnda-
q.nx excelsa Juda? nonne Jérusalem? » Locus Dei menia usque ad exlremum lapident subruatilur.
misericordia est, quia naluralilcr démens et pius Sçulplilia quoque el idola qux coluerain, el operum
est. Sed qui inilis est et misericors nobis pcccanii- divetsorum congeries, prxdicanlur igné comburen-
bus, cogilur quodamuiodo iitutarc nalurain suant. da. Quod vero dicil, « cl usque ad mereedem mère -
Egreditiir de loco suo, assurait personam crudelita- tricis reverientur, » hoc est, ut quomodo in terra
lis, qpain per niilurapi non habet. Desccnsus ejus sua ibrnicali sunt ctira idolis qux fecerunl, sic va-
est niajesïalis cjiis ad inferiora decursus. Super ex- riant ad aliara fornicationis terrain, id est, ad Assy-
celsa terrx calcaïe, csi poicnles terrx contépcre. rios, et ibi sirailiter 'idola adorent,
« El eonsuincutur inouïes subtus.cuni, el valles scin- « Super hoc plangant el ululabo, vadam spolia-
Uehliir. » In monlibus principes, ht vallibus siibje- lus et nudus. Faciam platicluni velut draconum, et.
çïos' popuToslnlcIligimus. Sicut (ihquiï) cera vicino luclum quasi strulliioupm, quia desperata est piaga
îgné tatieseil, el sicut aquxpidno 'curs'uîcraittur in éjûs, quia venit usque ad Judam; leligit-portant po-
prxccps, sic omnis impiorum supcfb'ia,"vc'nienlcDo- puli tiiei usque ad Hierusalem. » Hue usque de Sa-
mino, solvclur et deficict. Hoc aulem fiel propteP maria; narre prxdicil mala Judxj qux sïinîfl errore
scelera decem tribuum, quas vocat Jacob vel Sama- peccaverat. Assurait ergo prophela plangenlis af
riam el Israël, et propter prxvaricationem Juda. fn fectum. Faciam planctum quasi dracnniiin, ut supra.
decem enim tribubus melropolis eral Samaria, qux - Sicut draconcs cum ab eleplianlis vincunlur, terri-
hune Sebaste dicilur, et in Juda principabatur Jeru- bili sibilo personanf; ël sicut' slrutliio:.um aves, qux
Ralem. TropologicClocus Dei sancti sunt, de quibus ob brevitatem pennaruni longius volare non possunt,.
Tticit: «Inhàbitnbo in illis cl inanibulabo. » Ab his quando ova sua intniemores relinquunt in areniscri-
fcrgosanctis egradilur Dominus, non eos relinquens, eanda pedibus bestiarum, ctsi non perierînt, pro
ked per eos prxdicans et annunlians reprnboruin caulibus luclum faciunt, sic et ego (inquit prophe-
i'^heia, .jwaônun prarniia. Legimus enim quia ta) amissis filiis et in caplivilatem ductis, vadam
U5 SNARRATIO IN MIOLfAM PROPHETAM. 146
tpolialus et nudus. « Quia desperata est plaga ejus, > A enim interpretatur Ramolh. In ameriliidîne enim et
id est Samaria, et idem peccatum alque eadem instilla populus cum rege Ezechia morabatnr, Sen-'
poena qua subverterat Sainariant, teligit Judam, et nacherib eos obsidenle. « Quia descendit malum »
pervenit usque ad portant Hierusalem. Sicut enim Domino in portam Jérusalem. » Nam rex Assyrio-
Samaria subversa est ab Assyriis, ita Hierusalem rum, vastata Samaria, venit contra Hierusaicm,
subvertenda esl a Chaldaeis.Hxc omnia mystice re- quando el Rhapsaces missus de Lachis ad Ezechiam,
ferenda SHittad hxrelicos, quibus minalur Deus ut se traderet Assyriis, insultans Domino-et dicens :
subversionem ulilem, ul cum destrucla fuerint per Quid si posset liberare populum suum de manu As-
diversa eorum dogmata, et illo igné succensa de quo syriorum ? ~
Dominusdicit: «Ignem veni mitlere in terram, »plan- < Tumultus quadrigx, stuporis habitanti Lachis. »
ge ut errores suos, résolvant de pedibuscalceaineiila, Lachis civiias est Judx , quae prima a decem
boc est, morluorum opéra abjiciant. Maxime aulem tribubus accepit idola, el per eam pervenit idolola-
proplerea plangunt, quia errorem suum etiam ad lria usque ad Hierusalem. Et est sensus : O Lachis,
Judaeamfjioc est, ad viras calholicos) voluerunt in- et ad tepervenielequitatus et tumultus Assyriorum,
iroducere, sed non potuerunt. Pervenit enim ad por- qui te vertet in stuporem. « Principium peccali est
tas (id est, auras) populi Dei, sed civilalem non po- B. filiae Sion, quia, » subaudis in te, » invenla sunt
tuit penelrare, hoc est, mentent in fide solidalam scelera Israël >el per le quasi per portam impietas
•lion valuil decipere. decem tribuum migravil ad Hierusalem.
< In Gelh nolite annuntiare : lacrymis ne plorelis; « Propterea riabit emissarios super hxredilatem
In domo pulveris pulvere vos conspergile. > Gelh Gelh : domus mendacii in decepiionera regibus Is-
una est ex quinque civitalibus Philislinorum, de qua raël. » Non solum (inquit) super Lachis qoadrigae
/uit Goliath .Gethxus. Scimus autem quia Philisthxi venientet tumultus, sed et super Gelh, qux est mer.
inimici semper. erant Judxis. Dicil ergo propheta : tropolis Palxslinae. Emissarios autem vocat lalrun-
Nolite annuntiare in Gelh malum quod prxdico ven- culos, quos rex Assyriorum millebat iu Gelh, qu»
lurum, ne Ixlcnlur inimici vestri. « Lacrymis ne erat domus idololalria;, urbsque mendacii, qusequo .
plorelis, > licet pectus dolorem habeat, dissimulate in deceplionem fuerat regibus Israël.
-lletiimne gatiricant inimici vestri. « In domo pulve- « Adhuc hxredem adducam libi, qux habitas in
veris, >hoc esl, qux ruitura est, et in pulverem re- « Maresa, » id est in hxreditale. Harredem autem.
digenda. Ibi vos pulvere conspergile, non in plateis, vocat adventum bostium. Dicit ergo Deus per pro-
ne hostes vestri videant et Ixtenlur. phetam, quod ipse adducal Assyrios qui hxredilate
< El transite vobis habitatip pulchra, confusa et C possideant Gelh, eo quod fuerit in deceplionem re-
ignominia. » Pro pulchra, Septuaginla ipsum ver- gihus Israël. « Usque ad Odollam veniet gloria
bum Hebraicum posucranl, scaphir. Tara enim Syra Israël. » Odolla nobili-sima eral civitas inter urbes
quant Hebraica lingua scaphir pulchra dicilur, quo Judxorum, ad quam etiam dicit perventuram liosti-
nomine Samaria vocalur, quia in pulcherrimo et lilatem Assyriorum. Quidam codices habent, « Glo-
uberrimo loco sita erat. Dicitur ergo ad eam : O Sa- ria Israël, » ut sit sensus : Veniet illa captivitas de
maria pulchra el ferlilis, quia confusa es ignominia, Gelh usque Odollam, qux subaudis est civitas glpriac
sic transi, el sic perge in captivitatem, ut si polest Israël. Vel certe per ironiam accipiendum est, ul Mt
fieri, nec inimicus allophylus sentiat. « Non est sensus, Illud malum de Lachis et de Maresa et de
egressa qux habitai in exilu. > Et hic similiter ipsum Gelh perveniet OdpUam. Hic dislinguendum, et sic
verbum Hebraicum, id esl, senna. Senna enim in- ironice parum pressa voce inferendum, « Gloria,.,
terpretalur exitus, per quod significat captivitaiem est, » id est ignominia el dedecus est populi Israeli-
jam in egressu et in foribus esse. Quod autem dicit, tici. Hxc juxta litteram, videamus breviter quid my-,
< Non esl egressa, > significat quod non sua sponte sterii conlineant : Gelh interpretatur torcular. Si-
vel volunlale, sed coacta et nolens ducla est in ca- gnificat hxrelicos, qui se exiollebant, dicentes se ha-
"
ptivitaiem. « Planctum domus vicina accipiet ex vo- hère vinum Soreth, id est spiritualis et divinx sçi.en-
bis, qpx stetil sibimet. > Et hic ipsum verbum ha- tix, cum e contra vinum eorum (id est doctrina)
bet ur Hebrxum in Septuaginla, id est Azel. Ordo esset de vinea Sodomorum, et de suburbains Go-
est : Domus Azel accipiet ex vobis planctum. Azel morrhx. Ipsi sunt et domus pulvçris,. quia terrena
interpretatur vicina, sive ex latere. Domum ergo sapiunt, et cibus sunt serpenlis, id est diaboli, eut
Azel, domum Juda dicit, qux vicina eral Samarix, dictum est, Terrain cpmedes omnibus diebus. Hos,
et quasi ex latere, qux planctum accepit audita horlainr propheta, ne.se extollant, sed agant poe-
çlade Samarix, qux, subaudis domus Azel, stelit nilentiam dicens, < In domo pulveris, pulvere vos
sibimet, id est, caplivala Samaria, permansil in aspergitc, > ne cum tempus nltipnis adveneril, et
Statu regni sui, prolecla a Deo propler Ezechiam. domus qux vobis pulchra videbatur ceciderit, si-
« Quia infirntala est in bonum, » subaudis suum, mul perealis, et cassus labor vester risum videnli-
id est, quia humiliata est ad profeclum suum, quan- bus prxbeat. < Non est egressa quia habilat ip.
do Rbapsaçes blaspheroavU Deum vivenlem. « Qux. exilu, >id est Ecclesia qux habitai in exilu, in spe
fyabilal in Ramolli, » id est in aniariludinibus. Hoc. percipiendi regni coelestis, non est egressa ftnon^
Ul, HAYMONISIIALBERSTAT. EP1SC. OPP. PARS I. — COMMENT. BIBL. 448
djvinarum Scripturarum, nec transgressa Patrum A glorientttr hxrëtici, veniet gloria Israël, jaclanlia
slatuta. « Planclus domus vicinx accipiet ex vobis. i hxreiicoruni usque Odollam, id est usque ad tesli-
Vicina domus est Ecclesia, in qua domo non suit moniiiui exhatislionis sux, id est usque ad judicium,
hxrëtici, sed vicini ci sunt. < Ex nobis (inqui quando exbaurieiti alque ebibeut mensuram operum
Apostolus) exierupl, sed non erant ex nobis. » Vi- suorum,
cina est ergo domus hxreticorum Ecclesiaa.fidelium « Decalvare et londere super filios delicianim tua*
sed super arenam posita, non habet funrianienlum rum, dilata calvitium tuum sicul aquila , quoniam
Et est sensus : O hxrëtici, qui tantiim vic'mi esli: capiivi ducti sunl ex te. > Hoc et specialitcr ad
Ecclesix, sed coptra eam semper erigimini, plangiu Samariaiti, id est decem iribus, el generaliler ad
vosmetipsos, quia ex vob'rs accipiet inimicus et ul- omnem populum Israël dicilur, qui captivus duclus
lor diabolus planctum, hoc est, vos eritis causa ve esl. Jtibelur ergo ul decalyeltir, sicut inos erat in
strx perditionis, et ex vobis diabolus, cui tradit lpctu facere, et tonrieantur, ac plorenl filios suos.
eslis, maleriem accipiet puniendi. Qux slelil sibù Et quomodo aquila çerto tempore amillit plumaî,
met, quia infirmata est in bonum suum, ad supe- suas, et tiuda alque imphimis remanel, sic Israel-de-
riora jiingendum est, ubi dicilur, « Non est egressa ponat omnem gioriaip, qua ante circumdabatur, et
qux habitat ip cxitu, qux slelil sjbiraet, > Ecclesia B, pbttigat lilios suos caplos ab hosiibus. Sed el hoc tem-
stelit sibimet, quia in veritate stabtlis permansjt pore videmus plebem Judaicam deçalvatam, et omnem
Infirmata est, id est afuicta diversis Iribulationibus, gratiam qua apte floruerat, penitiisabea recessisse..
sed hoc ilh in boiiura fuit, quia quo magis infifma- Myslice dicitur animx peccatrici : O anima, qux.
balur, eo amplius in fide roborabalur, secundttn; quondam fruebaris paradiso, et volabas ut aquila
Aposlolum qui dicil, Quando. infirmor, tune fbrlioi contemplando coeleslia, assume habitant poenilen-.
sum. Hinc Psalmista de eadem Ecclesia dicit, Ipfir- lis, et plange filios tuos, id est opéra qux gessisriv
mata est, lu vero perfecisii eam. Base ipsa Ecclesia quia captîvalasunt sub lege peccali.
habilat in Ramoih, id est in amariludinibus, qui:
pressa persecuiionis pondère, nil dulce habet it GAÇUT 11.
prxsentj. Descendit autem malum a Domino in por- « ¥oe qui cogitafis inutile, et operamini mahtm ia
tant Hierusalem, id est insidix haereticorum usqut Cubilibus vestris. In lucemalutina faciunt illud, quo-.
ad audilum Ecclesix. Sed Ecclesiam penetrare nor niant conira Deum est manus eorum. » Voe populo,
possunt, quia intrinsecussecontinet in custodiamen- Jndxonim, vx etiam omnibus qui cogitant inutile,
lis, el non egredilur foras ne violelur, sicut quondaiï hoc est, meditantur quomodo Deum offendanl, et
Ditia, de qua dicilur quia egressa est. ul videret mu- operanlur malum in cubilibus, id est disponunt maie,
lieras regionis iliius. A Domino aulem descetidert facere. Diffinilio autem vohmtatis pro effectu accipi-
malum dicitur, quia nil fit, nisi permillenle Domine tur operis. Quidquid m'ali. vero nocte tractaverint,
qui ad hoc in Ecclesia sipit esse hxrelicos, ut vei quasi differre non Hceat, mox ut lux matutina cla-
probenl, vel exerceant. Sequitur, « Tumultus qua- ruerit, festinant opère adimplere, nec considérant
drigx stuporis habitanli Lachis, > etc. Lachis. quia contra Dominum est maints eorum, eique répu-
qux ipterpretaiur deambulalio* ipsos signal hxreli- gnant. Sequitur propheta, exponens qux sint illa
cos Vagos, el per diversa errorum dogmata discur- qux cogitant et agunt, et dicit :
santes, quique circumferuntur omni venlo doctrinx, « Et concupierunt agros, el violenter lulerunt, el
dequibus. dicitur, Hi in curribus et hi in equis, eic. i dpmos rapuerunl ; et caluntniabantur virum et. do-
IK ergo principes exsliterunt peccali filiaeSion, quae mum ejus ; virant et hxreditatem ejus. » Hxc el tune
spécula interpretatur, quia omnis Ecelesix calami- fiebant, et modo (quod est dolendum) a-multis agun-
tas, omnis errer et peccatum ab hxrelicis praces- tur,. Unde mox jusla subsequitur uliio
sit. « propleraa dabo.emissarios super hxreditatem «Idcirco hxc dicit Dominus: Ecce ego cogito super
Gelh. i Eraissarii dxmones, vel visibiles inimici U familiam istant malum : unde non auferetis colla
sunt,qui justo Dei judicio mittunlur super -Gelh, qux Vêslra, et non ambulabilis superbi, quoniam tempus
torcular interpretalur, id est super hxrelicos, qui se pessimum est. » Quia (inqnil) vos cogilasiis inutile,
putant habere vinum purissimx veriiatis, sed sunl et ego cogilo super vos mahrm, non quod flagel.htni
domus mendacii, et decipiunt quoScunque possunt. Dei malum sit, sed quia suslincniibus malnni vide-
Quod aulem sequitur, < Adhuc hxredes adducetlibi, tur. Et laie eril malum, ul non possilis levare colla
qui habitent in Maresa. » Maresa, Latine bxredila- pressa pondère captivitatis.
lem sonat, significans eosqui ex hxredilale Chrisli «In die illa sumelur super vos paranoïa, et eanta-
/.hoc est, de socielalc Ecclesix) traducti fuerant ad biUtf caiilicum cum suavitate, diçeutiuni : Depopu-
Iioerelicos. Promillilur ergo«is, quod si converti vo- lalione devaslali sumus. > Hoc quasi camicum fre-
lueript, adducal eis Dominus hxredes,. sanctos docto- qnenlabilur, el loco proverbii assumelur. Quod au»
res, qui eos ab erroribus separatos, ad hoerediialem lent sequitur : « pars populi mei commiilala est, »
Dominiel Ecclesix perducant socielalem. « Usque ad templum significat, quod inter omîtes gentes san-
Odollam veniet gloria Israël. » Odolla interpretatur ciius erat, quod mulatum est in ruina. « Quomodo
lestimoninm hauslus vel exhmisfionis. Non ( inqnil) recedet a me, » subaudis Assyrius, «,cum reverfal'ip
I4ft ENARRATIO IN MICH^AM PROPHETAM. 130
qui reglones nostras dividat ? > Hxc quasi verba A rilati, convertislis in bellum, ut non redirent ediefa
sunl metuentis populi. Sennacherib enim rex Assy- magistrorum, ne suis doctoribus crederent. Sed et
riorum cum venirct adversum Hierusalem, audivit nobis moraliier prxcipilur, ne nos in hoc pulemus
de Tharacha rege jEthiopix dicentes : « Egressus placera Deo, si verba ejus in scriplis legamus. Tune
est ul pugnet contra le. » Tune recessit ab Hierusa- enim bona sunt verba Domini et prosunt legenlibus,
lem, ila tamen, quasi post vicloriam reversurus. si opère impleanlur, si cor et labia consentant. Tu-
Populus ergo qui eum recessisse cognoveral, dice- nica et pallium indumenta sunt fidei et virtutum,
bal : Quomodo dicilis, recedet a nobis Assyrius, dicente Apostolo : Induite vos sicut electi Dpi, sanr
qui mox revertetur ut agros nostros sorte distri- cli, et dilecti, visecra miscricordix, humilitaicro,
bualur? etc., vel eliam auxilium et protectio divina. Qpan
« Propter hoc non erit libi miltens fupiculum sor- omnia hxrëtici vel sacerdotes pravi a populo sibi
tis in coetu Domini. » Quia (inqnil) hxc fecisli qux credilo, maie vivenrio lollunt.
supradicta sunl, o familia Israël, supra quam ego « Mulieres populi mei ejecistis de domo deliciarum
malum cogilo, non habebis parlem in coetu Domini, suarum : a parvulis earum lulislis laudem meam in
hoc est, in hxredilate justorum. Polest hoc et ad perpetuum. » Non solum /.inqnil) ea fecislis qux
extremam caplivilatem, qux a Tito facla est, referri, B dixi, sed eliam matronas quondam delicatas, fecislis
quod ideo hxc omnia passi sunt, quia contra Deum ire captivas : vel etiam urbes desolaslis, fugalis vel
superbierunt, et Christum cruci adjudicaverunt. interfectis habilatoribus, quas per metaphoram mu-
Possunt bxc moraliier referri ad animam peccan- lieres vel filias appeilat. Desolalis ergo urbibus nul-
tem, qux in secreto cordis cogitai malum, et opère lus remansil, nec sallem parvulus remansit, qui
perficit. Idcirco Dominus cogitai super nos malum, psalmos et laudes Dei caneret.
.de quo non possumus levare cervices, et recli incer « Surgile » ergo « et île, » subaudis in caplivila-
dere, unde millunlur apostoli qui cum Jeremia plan- tem , « quia » subaudis in hac lerra, « non habelis
gant nos, et assumant super nos parabolam, et cum requiem : propter immunditiam ejus,» id est prop.er
Apostolo lugeant mullos ex bis qui peccaverunt, et scelera et impieiates, « corrampetur,» subaudis terr»
non egenint poenitentiam. Pars eliam populi Domini vestra, « pulredine pessima. » Non (inquit) brevis
divisa esl funiculo, cum anima; recedentes per di- erit vestra captivitas, sed longo durabiÇtempore, et
versa vitia a dxmonibus dividuntur, et alius funi- corrumpelur pulredine pessima, id esl Babylonica
culum avarilix, alius luxurix lineam extendit in vel Romana caplivitale. Sed el moraliier mali prin-
hxreditatem Domini et agri sanclilatis, fragrantis cipes Ecclesix, mulieres (id est, animas«implices e{
virtutum odoribus, secundum quod Isaac dixit : Ecce C per se infirmas) malis suis exemplis de domibus
odor filii mei sicut odor agri pleni, traditi sunt régi suis (id esl de Ecclesia) ejiciunt, et raillunl in lene-
Assyriorum et Babylonioruni, id est diabolo. bras exteriores. Et idcirco ipsis quoque dicilur, ut
O Israël, < ne loquamini loquenles : Non stillalit surgant el cani, quia corrupti sunt pulredine pessi-
super islos, non comprehendet confusio, dicit domus ma, id estlonga peccandi çonsu.eludine,a corruptione
Jacob. Nunquid abbreviatus1 est spiritus Domini, aut animx el corporis,
taies sunt cogitationes ejus? > O domus Jacob, nolite « Ulinam non essem vir habens spirilum, el men-
vos decipere, prxsumenies nimium de misericordia dacium polius loquercr : slillabo libi in vinum et in
Dei, et nolite dicere quod adhuc multi dicunt, Deus ebrielatem : et eril super quem slillalur populus
bonus est et misericors, non veniet super nos ma- iste. » O popule Judaice, ad quos repromissiones
lum captivitatis, quod tiipemus. Qui enim omnibus faclxsunt, el ex quibus secundum carnem natus
copiosus est in misericordia, nobis eliam clemens esl Christus , non me pulelis volentem loqui, aut
erit, nec propler nos solos abbreviabitur bonilas sponte mea hxc vobis mala prxdicere. Utinam non
ejus. Non enim taies sunt cogitationes ejus, quales essem vir habens Spiritum sanctum, sed potius dx-
sunt hominum, ut sicut homo subilo concitelur in moniaco spirilu loquerer, et inter pseudoprophe-
"
furorem. Hxc quasi verba sunt illorum, quibus dici- tas repularer, et non essent vera qux dico, et non.
tur, Ne loquamini loquenles. venirent mala qux prxnunlio. Sed quia prophela
« Nonne verba mea bona sunt cum eo qui recle sum, et Spirilu sanclo loquor, slillabo libi in vi-;
gradilur? Et econtrario populus meus in adverssrium num, ul quasi vino meracissimo inebrieris sermont-
consurrexit. » Inlroducit respondentem Dominumel bns meis , et corruas. Me aulem stillanle, suscipiet
dicentem : Bonus sum, ut dicitis, el verba mea cle- populus iste gttttas prophetix mex, et velit nolil,
menliam sonant, sed ad eos qui recte una gradiun- suslinebit quod dico. Sed ne pulelis me lantunt
tnr. Sed vos non solum recte non agilis, sed e con- adversa prophetare, nuntiabo vobis prospéra. Inlro-
tra conlra me insurgitis, el tyrannico spirilu mihi ducit ergo ipsum Dominum loqucnlem , et bona
adversamini. Deinde commémorât ea qux faciebant, promitlenlem.
« desuper tunica pallium suslulistis, » id est spo- « Çongregalione congregabo Jacob. » Veniam
liastis vestimento vel divino auxilio, « el er:s qui (inquit) pe'r me, nascar de Virgine, et congregabci
t.impliciier iransibanl » et innocue « converlislis in Jacob, boc est, credentes ex Judxis colligam Bd
bldlum. i Sive eos qui aliorum acqniesccbani auclo- fidem meam. Sive alio sensu : Quia in humililatrt
«I HAYMONISHALBERSTAT. EP1SC. OPP. PARS I. — COMMENT.BIBL. 158
carnis mihi credere noluistis, veniam m consumma- A divrnatio, nec habeàt lumen, sed leneoras et erro-
tione sxculi in majeslate, et tune stillabo tibi, id est rem. Et cum non venerint qux promiserant, tune
propinabo vinum Spiritus sancti, vinum divini ser- occuntbat eis sol, et operiantur confusione, quia
monis quo apostoli die Pentecostes inebriatî sunt, scielur quod nonsit responsum Dei, sed fraus daemo-
et de quo per Psalmistam dicitur : Polasti nos vino num bomines decipere volentium.
eompunctionis. « Tolum te in unum conducam re- « Verumiamen ego repletus sum fortitudine Spi-
liquias Israël, pariter ponam illum quasi gregem in ritus Domini, judicio, et viriuie; nt annuntiem Ja-
ovili, quasi pecus in medio caularum, >hoc est, cre- cob scelus surira, et Israël peccatum suum. » De se
dentes ex ulroque populo pariter in ovili quietis nunc dicit propheta quia pseudoprophelis falsa vati-
xternx copulabo. « Tuniultuabuntur a mullitudine cinanlibus et operlis confusione, ipse sancii Spiritus
hominum. » Jam aperte oslendit de quibus ovibus vel insiinclu loquatur, et aimuntiet judicium Domini et
gregibus dixerit. Tumultuabunlur, id esl, vocifera- veritalem, nec pacem sicut illr prxdicet, ut mdrdeat
buniur, bonum pastorem laudantes, qui eos prxce- aliquid, sed annunliet Jacob scelus suum, et Israël
'dei-, et ilcrpandet anle eos. Ipse eos per se ducet peccatum suum,quia idola pro Deo coluerunt, et quia
ad se. Unde sequitur : Christum crucifixerunt. Possunt hxc referri ad do-
« Ascendet enim pandens iter ante eos ; d+vident B cloras pessimos, qui Dei populum adulando supplan-
et transibunt portam, et egredientur per eam : et tant , dicentes : Habe fidem, illa le salvabit ; noa
transibit rex eorum coram eis, et Dominus in ca- necesse est ut commenter vivas. Et hoc faciunt, ut
pite eorum, » subaudis princeps et prxmonstrator aceipiant commeda terrena, et ut eos dévorent, sive
eoeleslhtmpascuarum. accipiendo bona illorum, sive spiritualiter inleri-
ntendOanimas eorum. Super hujuscemodi propbeias
CAPUT III. oec'rdet Sol juslitix, et tuno confundentur, et ope-
< El dixi, Audite, principes Jacob,et duces domus rienlur vultus eorum confuskme,
Tsrael : Nunquid non vestrum est scire judicium, < Audite hxc, principes domus Jacob, et judices
qui odio habelis bonum et tlili-gilismalum? qui vio- domus Israël, qui abominamini judicium, et omni»
•lenicr (ûllilis peîles eorum desuper eis, et carnem recta perverlilis, qui xdificatis Sion in sanguinibus,
éonim desuper ossibus eorura, qui comederunt car- et Hierusalem in iniquilale. "Principes ejus in mu-
sem populi mei, et pellem eorum desuper excoria- neribus judicabant, el sacerdotes ejus in mercerie
verunt, et ossa eorum confregerunl, et conciderunt docebant, et prophetae ejus in pecunia divinabant, et
sicut in lebele, et quasi carnem in medio ollae.Tune super Dominum requiescebant, dicentes : Nunquid
clamabunt ad Dominum, et non exaudiet eos, et C non Dominus in medio nostrum? Non véniel super
abscondel facient suam ab eis in lempore illo, sic- nos mala. > Quia superius adversum judices et pseu-
ut nequiler egerunl in adinventionibus suis. » Sub doprophelas comminatio processerat, nunc gênera-
metaphora Ieonum vel latronum describitur crudeli<- liter ad ipsos, et ad sacerdoies, et ad omaes qui sibi
tas principum Judxorum; qui spoliabant pauperes de Dei notilia blandiebanlur, sermo dirigitur, et
et inlerficiebant, et quasi ferx beslix carnes et ossa arguunlur quia non solum non faciunt, verum eliam
eorum conierebanl : et velut in olla carnes coquun- abominenlur judicium, et recia pervertant, quod
tur, sic in urbe Hierusalem innumeram plebem aflli- domos suas xdificent in sanguinibus, et civitalem
gebanl. Unde minatur eis malum captivitatis, vel Hierusalem in iniquilale el rapinJs videlicet pau-
Chaldaicx vel Romanx, et licet clament ad eum, perum, cxdibus insonlium, alque interfeclione san-
non eos exaudiet, sed restituet eis, sient ipsi ne- clorum : prxlerea quia principes accepiis muneribus
quiler egerunl in adinventionibus suis, hoc est, in judicent, et prophetx pro muneribus vaticinentur,
sceleribus, qux nova semper inveniebaiit. el graliam Dei vendant, el cum hxe omnia facerent,
« Hxc dicit Dominus ad prophetas qui seducunl requiescebant super Dominum, dicentes : Populus
populum meum, > qui mordenl deniibus suis, et Dei sumus, Dominus in medio nostrum est, non vt-
prxdicant pacem : et si quis non déderil in ore eo- " nient super nos mala. Pro his Omnibusminatur eis
rum quidpiam, sanclificant super eum prxliura. propheta, imo Dominus per propheiam, et dicil :
Prepterea nox vobis pro visioite erit, et tenebrx pro < Propler hoc causa vestri Sion quasi ager arabi-
divinatione, et occumbet super prophetas, et obte- tur, et Hierusalem quasi acervus lapiduni eril, et
nebrabilur super eos dies, el confundentur qui vi- mous lempli in excelsa silvarum. ».Docet quia tem-
dent vtsiones, et confundentur divini, « et operient plum Dei, quod prius aura el lapidibus pretiosis ful-
vulitts suos omnes, quia non esl responsum Dei. » gebat, in ruinas extremas deducendum sit. Hxc
Erant illo tempore pseudoprophetx in populo Israël, omnia conligerunt Judxis, propter ea qux supra di-
qii ut ab eis dona acciperent, prxdicabant pacem, cta sunt, et maxime propter effusionein Dominici
qux eis data non erat. Hoc est enim quod dicil : sanguinis. Possunt hxc moraliier referri ad Eccle-
.-«/nordent deniibus,» ut avidilalem accipicnluim siam. Ipsa est enim domus Jacob et domus Israël,
ostendat. Si quis vero nihil eis dedisset, quantvis esset Dicit ergo de perversis doctoribus et principibus seu
«inclus, prxitunliabanl iram Dei illi esse venturam. iudicibus Ecclesix, qui cum ipsi mala qux possint
;Undc dicit, quod s«rmo eorum nonsit prophetia, sed faciant, requiescunt super Dominum,, et vapa spo
156 ENARflAHO IN MICH^AM PROPHETAM. 154
prospéra sibi de ejus clementia pollieentur, dicentes : Ahastas spas in ligones. Non sumel gens,adversum
« Non venient super nos mala. » gentem gladium, et non discent ultra belligerare.
T Et sedebi.tvir subtus vineam suam, et subius ficum
CAPUT IV. suam, et non erit qui deterreat. » Omne (inquit) stu-
t Et erit: in novissimo dierum erit mons domus dium belligerandi eo veniente cessabit, et transie-
Domini, prxparatus in vertice montium, el sublimis retur ad pacem, tantaque erit requies, ut non solum
super colles, et fluenl ad eum populi, et properabunt in urbibus, sed et in viliis et agris sit summa secu-
génies tnultx, et dicent : Venile. » Quia principes ritas, Ita ul sedeat unusquisque sub vile sua, ut
Judxorum abominali sunt judicium, et xdilicàve- supra. < Quia os Domini exerciluum locutum est. »
runt Sion m sanguinibus, idcirco pro monle Sion Legamus bistorias, et inveniemus quia ante ad-
elevatus est mons Domini, id est Chrislus. Hic nions ventum Christi totus contra se pugnabat orbis ; fer-
oslensus est in novissimis diebus, hoc est, in fine vebanl omnia tant externis quant civilibus bellis,
sxculoram, quando in novissima sxculi xtate per nec quisquam impune de génie in geniem transira
hostiam saliilarem Salvator apparuit, qui lulit pec- polerat. Postquam vero in adventu suo rChristus
cala mundi. Prxparatus (inquit) erit, id est mani- Romanum imperium prxdicando Eyapgielium-prx-
festas, qui anle per tôt millia annorum occultas erat. B paravit aposlolicx prxdicalioni, pervius faclus est
Non solum aulem in montibus, sed et super verlices orbis. Tropologice concisio gladiorum et lancearum,
montium prxparatus erit. Montes quippe sunt pro- finis est irx et perseculipitis, qua prius increduli
phëtx sancti, qui licet omnia sancla et ad humanam contra sanctos prxdicalores saeviebant. Qux con-
saîulem perlïnenlia conscripserint, tamen ad com- versa sunt in ruralia instrumenta, ut conflatis con-
paralidnem hujus prophetix, in qua de Saïvatoris tumeliarum jaculis, fructus spirilales succrescerent.
adventu prophetaverunt," humilia sunt cxtera, et Hxc aulem fient, quia Dominus loculus esl, cujus
usque ad verlices montium non perlingenlia. Super omnia verba sunt vera, et cujus dixisse, fecisse est.
colles exaltatus est mons iste, quia omnium sancto- « Quia omîtes populi ainbulabunt, unusquisque in
rum gratiam, omne meritum supergressus est homo nomine Dei sui, nos aulem ambulabimus in nomine
a verbo Dei assumplus. Quia enim se humrliavit Dei nostri in xternum et ultra. » Cxteris (inquit)
usque ad mortem, exallavit pum Deus Paler, et do- genlibus cunctis post errorem suum, nos qui ascen-
navit illi nomen quod est super omne nomen. Ad diraus ad montera Domini, ambulabimus in nomine
hune montem congregabuntur, vel (ut Septuaginla Domini Dei nostri Jesu Christi, quia ipse verus
dicunt) Huent omnes gentes, et in morem fluviorum esl mous et Deus, et ex ejus nomine Çhrisliaiii vo-
innumetabiles poppli conveniept credenles. Vide- *-'camur,
utus jam ex omnibus genlibus, quas Romanorum « In die illa, > boc est, cura verus sol splendueril,
novit imperium, in Christum credidisse, et per fidem « dicit Dominus, congregabo claudicantem, et quant
ad hune montem confluxisse. Sed quid vcnienles di- ejeceram colligam, et quant alflixeram consolabor,
cunt? « Ascendamus ad montem Domini. » Opus est et ponant claudicantem in reliquias, et eam qux la-
ascensione, si volumus ad Christum venire, < el ad boraverat, in geniem rohusiam. » Hoc esl, plebem
domum Dei Jacob, » id est, Ecclesiam, qux est do- Judaicam contrilam, et recto gressu incedere non
mus Dei, secundum Aposlolum, columna et firma- valentem, et ejectam ac reprobatam. Congregabi-
menlum veriiatis. Deum autem Jacob Christum di- lur aulem ad hoc, ut suscipialur et ponatuf in reli-
cit. Quare venianl, addutil : « et docebit nos vias quias et in gentem robuslam. Hoc est quod Isaias
suas, » per dociores et pastorgs, qui prxsident Ec- dicit, nisi Dominus sabaolh reliquissel nobis semen,
clesix, quos in Apocaly.psi Joannes angelos yocat, quasi Sodoma fuissemus, et sicut Gomorrha similes
sive per Scripturas, qux ostendunt viam Domini, id essemus. Hoc faclum est prxdicanlibtts aposlolis,
esl Christum, qui dicit : « Ego sum via, » < Et am- quando in Aclibus appslolorum legilur : Una die cre-
bulabimus in semitis ejus, > id est, sequemur et imi- _. diderunt tria millia, allera die quinque millia, et
labitnur aposlolos ejus, qui sunt serait» iliius, per deinceps mulla millia. Plenius aulem in fine sxculi
quos cred'imps in eum. > Quia de Sion, > boc est, de implebitur, quia cum plcniludo genlium intraverit,
primitiva Ecclesia, « exibit lex » spirilualis, hoc est, tune omnis Israël salvus erit. « El regnabil Domi-
evaugelica prxdicalio ad gentes. « Et verbum Do- nus super ecs, t id est super congregatos, « in monte
mini, » id est, Filius Dei Patris, qui est Verbum Sion, ». id est in Ecclesia, qux est in conlemplar
ejus, « de Hierusalem, » hoc est, de Judxa, de qua lione vitx spirilualis. < Ex hoc nunc et usque in xle*
carnem assumpsit. pum, i id esl a sxculo praesenti usque in fur
« Et judicabit inter populos multos. » Quia i Paler lurum,
non judical quemquam, sed omne judicium dédit « El tu, turris gregis ncbulosa, filia Sion, usque ad
Filio. > < Et corripiet génies fortes usque in longin- te veniet, el veniet polestas prima, regnum filiae
quum, i hoc est, sapientes et philosophes sxculi, Hierusalem. » Turrem gregis nebulosam, locum di-
quos comprehendit in astulia eorum. Judicat aulem cit, qui ob convcnliim paslorunt, adher (id est, tur-
populos, discernendo qui sint salute digni, qui in- ris gregis) dicitur. Distal aulem uno milliario a B*»
digni. < Et concident gladios suos in vomeres, et thlehem ad orientera. In hoc loco tribus pasigrjlmj
155 HAYMONISHALBERSTAT. EPISC. OPP. PARS I. — COMMENT.BIBL. 45C
angélus apparuit, et natum Deum nunliavit, quique A . populus duclus in captivitatem, post septuaginla an-
tbidem venerabiliter condili requiescunt. Turrim nos sub Jesu et Zorobabel et Esdra liberatus est cl
autem nebulosam dicit, propler obscuritatem my- reversus. Moraliier anima propler peccatum de ci-
Ster'iorumcoeleslium,qux ibi revelata sunt. Potestas vitate, (id esl Ecclesia) puisa, tradila inimico in
autem prima, virlutes sunt angelicx, qux « Gloria in inlerilum carnis, jubetur venire ad Babylonem, id
excelsis Deo, » exsultando concinebant, et ipsa est est, ad confusionem viliorum el dejectionis sux, ut
regnum filix Hierusalem, id est, supernx civitalis, postquam dignam egerit poeniteniiam, liberetnr a
ubi angelicx virtutes Deum sabaoïh speculantur. caplivitale peccali, et reversa ad patentant domum,
Allegorice turris nebusola, plebs estlsraelitica, sive mereatur recipi a clementissimo Paire. Sed et se-
templum Dei a Salomone construclum in Hierusalem. cundum beatum Gregorium sxpe conlingil ul anima,
De bac rurre dicit Isaias : Et xdificavit turrim in qux fiiia Sion vocatur, qux Deum debuerat conlem-
medio ejus, id est, vinex. Hxc turris, id est plebs plari, aliquo spirituali et occulto vitio (verbi gralia,
Judaica, quandiu habuit maceriam, id est angelo- superbix, invidix) devastetur. Quam misericors
' rum
prxsidia, et torcular, id est altare, nec diabolo Deus nonnunquam permittit cadere in apertum
pervia erat, pec nebulosa, sed civitas Dei, qux in carnis peccatum, et quasi ad Babylonem, id est
monte (hoc est in cclsitudine virtutum) sita latere B - ad confusionem venire, ut confusa foedilate aperli
non poterat. At postquam se sanguine Domini foe- criminis, liberelur a caplivitale vitii lalentis.
davit, nebulosa ac squalida appellalur. Ad hanc per- « Et nunc congregatoesunl super te génies mullx,
venit polestas prima, id est, videlicet Filius, qui qux dicunt : Lapidetur, et aspiciat in Sion oculus
loquitur in Apocalypsi, « Ego sum « et &>,initium et noster. » Vox prophelx : O Hierusalem, cui prxdico
finis, > et qui ex persona assumpti hominis dicit, imminentem caplivilatem, intérim donec illa veniat,
« Dominus possedit me inilio viarum suarum. » Qux jam congregatx sunt super le gentes mullx, quas
polestas est regnum filix Hierusalem. Venit ergo in quasi de adultéra muliere loquuntur et dicunt :
hune mundum potestas prima, ut faceret secundam Lapidetur, et aspiciat oculusnoster in Sion, hoc estt
potestatem. Non enim potest diei prima, nisi sit se- contra Sion, ul insullemus et eaudeamus in malis
cunda. Fecit ergo secundam potestatem in apostolos, ejus. Et hxc dicunt:
ut sicut appellanlur a luce Chrislo lux, et a pane vivoi « Ipsi autem non cognoverunt cogitationes Domi-
Christo vocentur panis, Paulo dicenle : « Unus panisi ni, et non intellexerunt consilium ejus, quia congre-
mulli sumus in Christo, » ila a prima poieslate po- gavit eos quasi fenum areoe. > Qui ideo fecit illas
testas et regnum vocentur. congregari, ut tu illas conteras quasi fenum et sti-
« Nunc quare moerore contraheiis? » Cum (inqnil)\ C pplatn arex.
ad te venlura sit prima polestas, quare moeroret « Surge » igitur « el tritura, filia Sion, quia cornu
contraheris et humiljaris? « Nunquid rex non estt tuum ponam ferreum, et upgulas tuas ponant xreas, ».
libi, aut consiliarius tuus periit, quia cômprehenditt hoc est, insuperabilem forliludinem. « Et » sic
te dolor sicut parlurienlem ? » Interroganrio con- «comminues populos multos, el interficies Domir.o
firmât juste eam dolere et moererc, quia rex ejus5 rapinas eorum, et fortiludinem eorum Dominouni-
Christus, qui el consiliarius et angélus magni con- versx lerrx, » ut consecrenlur Domino Deo luo.
silii, pcriil ei, hoc est, crucifixus est ab illis, ett Tali enim sacrifiera delectalur Dominus: quod aulem
quantum in ipsis fuit, periit, et qui juxia Evange- cornu dicil et ungulas, metaphoricos accipiendum
licam parabolara hxredem ejpctum extra vineam oc- esl, ab hoslibus Irilurantibus. Moraliier congregan-
ciderunt, ipsi quoque ab exercilu Romano vaslatii lur adversus Ecclesiant Dei, mujliludincs spirilua-
sunt. Et sicut parluriens dojorem non potest effu- lium ncquiliarum, et insultant alque exprobrant
gere, sic ille populus imminens periculum et vasta- neces filiorum ejus, nescientes consilium Domini
tionem non poluil declinare. nec cogitationes ejus, quia ad hoc permittit eis prx-
« Doleet salage, fdia Sion, quasi parluriens, quiaj valere ad lempus, ut et illorum patienlia remunc-
nunc egredieris de civitate, cl habilabis in regione, D relur, el horum malitia puniatur. Congregat eos
et venies usque ad Babylonem : ibi liberaberis, ibii Dominus, ut conterantur, et eorum justa damna-
redimet te Dominusde manu ininiicorum luorum. j» tio proficiat in laudein Creaioris, el rapinx ac
Praecipitur filix Sion, id est, sxpc dictx plebi, utt fortiludo eorum in sacrifuium Domino conver-
doleatet egrediatur de civilale, et habilet in regio- ianlur.
ne, quia Dei est scntenlia ul pergatin caplivilalem,i CAPUT V.
nec polesl mulari judicium ejus. Monetur ergo utt « Nunc vaslaberis, filia lalronis : obsidionem po-
patienter sus'ineat, et usque ad Babylonem veniat,, suerunl super nos, in virga perculient maxillam ju-
sciens quia si forliler flagellumsuslinuerit, cito redi- di'cis Israël. » Proiniserant libi (inqnil prophela)
jnenda sit de manu inimicorum, ut cum fueril libe- quod Irilurares et comminueres omnes génies, qux
rala, possit dicere : « Ne lxlcris inimica mea superr adversum le congregatx eranl, et offerrCsrapinas
me quia cecidi, consurgam »; clcum Psalmista : «Non a co:him Domino Deo tuo. Sed quia hoc non modo
irt perpeluum irascetur Dominus, neque in xternumn fie!., sed cum plenitudo genlium inlrabil in fine s.e-
pflmniipabitur. »Palet autem juxta litteram, quod ille e culj, intérim vàslaris pro merilis luis. Unde jam
157 ENARRAT10 IN MICH.EAMPROPHETAM. iS8
non tevoco filiam meam, sed latronis, id est, dia- A sublimitate nominis Domini Dei sui. Et converten-
boli, qui semper esl params ad prxdandum. < Ob- lur, quia nunc magnificabitur usque ad terminos
Stdionem posuerunt super nos. » Vox est Dei Patris terrx. > Cum inquit pepereril pariens, el sol justitiae
Joquentis ad Filium el Spirilum sanclum, et mani- Chrislus totura mundum iinpleveril, lune ipse Do-
feste ostendilur Trinilas personarum. Olisidioncm minus, qui prius ut homo ambulavit, stabit, cum
posuerunt super Filium Dei Judxi, quando insidia- jam Deus ab omnibus credelur et adorahilur ; e'
bantur ei dicentes ; Magister, scimits quia verax es. pascet eos, id esl credentes, « in fortitudine Do-
Quasi enim obsidehant, qui capere cogilabant. Sed mini, hoc est, in divinitalis polcntia ; quique dicere
quia injuria Filii injuria esl PatriselSpiritus sancti, poterunt : Dominus pascit nie, et nihil mihi deerit.
idcirco pluraliter dicilur < super nos. > Quod Pascet eliam in sublimilate nominis Domini, juxta
vero sequitur : « lu virga percutienl maxillam judicis hoc quod vieinus passioni Denm Palrem oravit :
Israël, t hoc oslendit, quod arundine perculiebaul mi- « Paler sancle, serva eos in nomine tuo. » Et con-
lites caput Domini, qux Filii conlumelia redundabat vertentur ab amore quo Christum carnaliier dilt-
in totam Trinilatcm. Propler hxc ergo scelera non geliant, el incipient eum sicul Deum diligere. Sive
différant amplius ullionem, et nunc et in prxsenti convertentur, id est, spiritualia et selerna incipient
vaslaberis ab Assyriis vel Romanis. * pelere, qui antea terrena et lemporalia quxrebant.
« Et tu, BethlehentEphrala, parvulus es in milli- Quia magniûcalus est Chrislus usque ad exlre-
bus Juda, ex te mihi egredietur qui sit dominator mum terrx, et jam sonus ejus exivit in fines orbta
iu Israël. » Loquilur prophela ex persona Patris Dei, terrx
promitienlis incarnaiionein Filii sui, et designanlis « Et erit isle pax, Assyrius cum venerit in ter-
Ipcum nativitatis ejus. Et tu, Bclhlehem, qux ante ram nostram, et quando calcaverit in domibus
vocabaris Ephrala, et iptanlum es minima, uteom- noslris. » Cum venerit Assyrius, id est, diabolus
parata millibus Juda, vix paryus viculus habearis, ex super terram Ecclesix, et religionem eorum quos
hoc parvo oppiduloegredietur Christus, qui sit domi- pascit Dominus, voluerit devastare, et calcaverit
nator in Israël. Ac ne putelis eum lanlum esse de domos nostras, id esl, corpora animarum habila-
génère David, quoniam qu'idem ul verus homo cerni- cula ascenderit et depresserit, tune ipse, id est, Chri-
tar, « et egressus ejus ab ipilio a diebus xternitalis. » stus eril pax in nobis, quia tiulla Iribulalio, nulla
Ante sxcula ex mea subslanlia genilus est, quia « IP anguslia poterit electos separare a charitate ejus.
principio erat Verbum, et Verbum eral apud Deum, Exempli causa : Venerat Assyrius super terram Pauli,
el Deus erat Yerbum. » Bclhlehem interpretalur , et calcavit domum ejus, cum esset in laboribus
domus panis, quia ibi natus est panis qui de coelo " plurimis, in morlibus, et caeteris qux ipse commé-
descendit. Ephrala vertitur in furorem, quod pertinet morât. Sed quia in his omnibus superabat per eum
ad Herodem, qui cognito quod illusus esset a magis, qui riilexerai eum, et qui eral pax ejus a. «El susci-
iratus est valde. tabimus super eum septem paslores, el octo pri-
« Propler hoc dabit > Dominus t eos usque ad mates homines. » Inlroducitur enim Deus Paler lo-
tempus, in quo parluriens pariet, et reliquix fra- quens et bona promittens. « Suscilabimus (inquit)
trum ejus convertenlur ad filios Israël. » Ideo (in- ego et Filius el Spiritus sanctus super eum, » id
quit) dabit eos, id est, ludxos, et permiltet suum est Assyrium, septem pastores, id est, patriarchas
lenere dominium usque ad tempus quo virgo pariens et prophetas, qui septenarium legis, id est, sabbalum
novoordine pariet. Poslquam aulem pepererit,et natus servaverunl ; « et octo primates, » id est, observa*-
parvulus susceplx dispensalionis munus impleverit, tores Novi Teslamenti, qui ab aposlolis usque ad
populo Judxorum caplivo vel interfecto, reliquix hanc oetatemsuscitantpr a Domino in Ecclesia. Sep-
fratrum ejus, id est apostoli, qui sunt fralres Do- tenarius numerus pertinet ad Vêtus Testamenium
mini, convertentur ad pairiarcbariim et prophetarum propler sabbalum, oclonarius ad gratiam Novi Te-
fidem. Polest et sic intelligi : Dabit eos, id est, Ju- ] ) sl'amcnli propter Dominicain resurrectionem, qux
dxos permiltet umbrant sux legis observare usque oclava die facla et impleta est. Unde et Salomoit
ad tempus parientis, id esl, donec Ecclesia mater ait : « Da partes septem neenon et octo. »
gcntilem populum spiritualiter ad fidem generet, el « Etpascenl terram Assur in gladio, » subaudilur
ttonec sterilis pariât plurimos, el qux mullos haber serrponis Dei, de quo Apostolus : « Vivus esl seriro
tît filios, infirmelur : et subintranle plepiludine Dei el clïicax, el penetrabilior omni gladio ancipili,
geutium, tandem omnis Israël salvus fiet, lune reli- el pertingens usque ad divisionem animx et spiri-
quix fratrum ejus convertenlur ad filios Israël, et tus. » Hic gladius missus est ab eo, qui venit sepa-
prxdicante Elia, convertentur corda patrum ad fi- rare hominem adversus patrem suum, et filiam ad-
lios, et corda filiorum ad patres eorum, et novis- versus matrem suam, et reliqua. Pascent eliam «1er?
simus populus jungetur priori : et tune erunt vere ram Nemrod in lanceis ejus, et liberabit ab Assur,
ijlii Abrahx, credendo in eum quem vidit Abraham çum venerit in terram nostram, et cum calcaverit iq
et Ixtatusest. lerminis noslris, > id est, terram Assur, in qua re-
< Et stabit, et pascet in foriiludina Domini, in gnavit Nemrod robustas venalor coram Domino
* Videtur aliquid déesse.
459 HAYMONISHALBERSTAT. EPISC. OPP. PARS I. — COMMENT.BIBL 160
Nemrod interpretatur tenlalio déseendens, et dé- A liones (uas. » Auferam eliam curtus tuos et quadrï-
signai diabolum, qui de coeloper superbiam cecidit. gas, id est, scelera, in quibus quasi triumphans
Istius terram, id est, homines quos posséderai, pa- gloriabaris. Et disperdam civitates terrx tux, id est,
scent illi paslores et optimales , id est, prophetaeet confidenliam, quam in terrenis opibus habebas, et
aposloli. In lanceis, subaudis divinx prxdicalionis. cum Cain qui primus xdificavit civitalem in terra-,
Superato ilaque atque confosso Assyrio, et redacta spem tuam ponebas. Et auferam omnes munitiones
terra Nemrod in nihilum, -liberabil nos Dominus tuas, dévia scilicet et pompas sxculi, rbelorum fa-
Christus de manu Assur, qui venerat calcare terram cundiam , dialecticorum sophismala ; « et auferam
nostram. maleficia de manu lua, et divinationes, » subaudis
«Et reliquix erunt Jacob in genlibus in medio po- dxmoniacx, quibus riecepla eras, et alios decipie-
pulorum multorum, quasi ros a Domino, et quasi bas. <Non erunt in le ; > sive divinationem vocat
slillx super herbam. i Liberalis nobis ab Assur, imperitorum doctrinas, qui volunt docere qux ne-
qui dirigcns inlerpretatur, id est, a diabolo, qui om- sciunt, et quasi ea qux sunt incerla divinant et do-
nes sequaces suos dirigit ad perdilionem, erant re- cçnt pro Certis.
liquix Jacob, id est, apostoli, sive omnes primilivx < Et perire faciam sculptilia tua, » id est,* omnes
Ecclesix in medio populorum quasi ros a Domino B falsas prxsumpiiones et perversa dogmata. «El sta-
cadens, et rel'rigerans ardorem viliorum, quo omnes tuas tuas de medio lui, et non adorabis ultra opéra
génies exiircbaulur, etexstiliguens ignita jacula dia- manuum luarura, et cvellam lucos tuos de medio tui,
boli. Nam et caraino ardcnti, in quo 1res pueri missi et conterant civitates tuas, > id est, fais» religionis
fuerant, dicitur descendisse angélus, et fecisse mé- et observalionis siipersliiionera. Unde et in lege pro-
dium Curnacisquasi ventum roris fianiera. Hoc ergo hibetur plantari lucus in icmplo Domini. El civitates
dkil, quia doctrina appstolorum erit in medio om- maie construclas, quas paulo anle civitates terrae
nium genlium, quasi ros a Domino, et quasi slillx dixerat, minatur quod coulerat alque consumât. -
- i Et faciam ht furore et in indignatione ullionem
super herbam. Stillis enim qux de teclis cadutit, com-
paratur prxdicatio coelestis.'Quod autem dicitur, in omnibus genlibus, qux non audierunt. > Quia
< qux non exspeclat virum, cl non prxslolatur filios rorem sermonis mei recipere noluerunt, faciam in
bominum, > significat quod gentes ntillum exspecla- furore et ira ullionem in gentibus, qua: audire, id
bant doctoreiu vel pracdicatorem, qui eos infunderet est, obedire volueruni.
rare prxdicationis, et excoleret vomere doctrinae CAPUT VI.
spirilualis. «Auditequx Dominusloquitur : Surge, contende ju-
« El erant reliquix Jacob in gentibus in medio po- ^ dicio adversus montes, et audiant colles vocem tuam,
pulorunt muliorura, quasi leo in jumenlis silvarum, audiant montes judicium Domini. » Propheta loqui-
et quasi calulus leonis rugiens in gregibus pecorum, tur, et imperat ut audiamus qux Dominus loquitur.
qui cum transierit et conculcaveril et ceperit, non Montes per melaphoram potentes et diviles; colles
est qui eruat. Et exallabilur manus lua super hostes vero, subjeetôs et minus potentes appeilat. Deinde
tuos. > Leo Christus est, ut in Apocalypsi dicitur : ipse Dominus loquitur ad prophetam : « Surge, con-
« Vieil leo de tribu Juda. » Ipse esl et catulus leonis, tende judicio adversum montes, et audiant colles
de quo in Genesi sub persona Judx dicitur : « Catu- vocem tuam. » Rurstim prophela, sicut fuerat ei im-
lus leonis Juda, ad prxdam, fili mi, ascendisti. > Ipse peralum, loquitur ad moules eliam, < et forlia fun-
ergo qui est leo, dédit aposlolis, u: et ipsi sint leo- damenta terrx, » causamqtie.reridit, quare eos com-
nes, quando dixit eis ; < Ile, doceie omnes gentes, * pellat audire, « quia judicium Domini cum populo
etc. Et quompdo nemo potest résistera leoni, ita illi suo, et cum Israël dijudicabilur. > Possunt per
libérait de manu Assyriorum, aceeperunl potestatem montes el colles angeli significari, quibus rerum.
ul pelèrent jumenta, hoc est, homines irrationabiles, humanarum commissa esl procuralio. Nam Aposto-
verbi Dei ralione careutes. « Homo cum in honore lus angelos dicit administratoiios spiritus,- in mini-
esset, non intellexil, > etc. Rapient autem eos, non slerium misses propler eos qui hxreditatem capiunt
uldilanient, sed ut separept (hoc est, dividant) ab salutis. Contende (inqnil) judicio cum montibus, id
infidelibus : et niillus,eril persécuter qui eis possit est, angelis, ul si reperti fuerint non digne homines
résistera, et exallabilur manus Domini super eos, procurasse, lollaïur culpa a populo, et referatur ad
qui vel ipsum Dominum vel aposlolos.ejus alflixe- principes, vel ad me, qui taies hominibus prxposui.
rant. «Et omnes inimici lui interibupt, > non ut In Apocalypsilegimus quod angeli, id est prxpositi
perçant, sed ul ex inimiçis et infidelibus fiant amici Ecclesiarum, vel laudantur, vel viluperantur ex vita
«t fidèles. eorum quibus prxsunt. Deus ergo qui poterat, ut-
< Et erit in die illa, >quandoexallala fuerit manus poie Deus, pro sceleribus peccatoris populi supplicia
lua, o Israël, super hostes tuos, t auferam equos inferre, non vult exercera potentiam, sed justitiam,
luosdemediotui, » id est, oinnes lascivientes impetus el cogit populum Israël prxsenlihus angelis et omni
animi, de quibus dicilur : <Nolite fieri sicut equus creatura, ut dicat si quid habcal, ut secundum Psal-
et muhis. » i Et qua-îrigas tuas disperdam, et per-. misiam justificetur Deus in sermonibus suis, et vin-
pain civitates terrx lux, et deslruain omnes muni- cal cum jndicatur.
ICI ENARRATIO IN MICIIJEAMPROPHETAM. 16â
« Popule meus, quid feci tibi, et quid molcstus A in judicium, sed totum se convertit in preces; sed
libi fui, responde mihi, quia eduxi te de terra nec in ipsis precibus habet fiduciam, quia nihil est
jfcgypli, el de domo servienlium liberavi te, et quod digne Deo pro peccalispossit offerri. lmpossibile
iriisi ante faciem tuam Moysen, el Aaron, el Ma- est enim sanguine hircorum el vitulorumauferri pec-
riant. > Loquilur Deusad Israël, et eum ad judicium cata. « Nunquid dabo primogcnilum meum pro sce-
provocal, et dal llcehtiam adversum se disceptandi. lera meo? » Quod legilur in Regum libro fecisse
Qaid (inqtiil) feci quod Pbn debui, vel quid molcstus Moab,qui cura obsidercluraJudxis,ascendeiisniuruni
fui, laboribus te opprimendo? An bénéficiamea con- immolavit in omnium oculis filium suum. « Fruclum
lumelias esse arhiiraharis, dulens quod amiseris veniris mei pro peccalo animx mex. » Et sicul Je-
pepones et ollas iEgyptias? Ego te in manu font phthe offerens filiam pro temerario volo. Sed et nos
eduxi dé domo'scrviiutis, dedi tibi doctores, per quos agenles poenilentiam, sciamus nihil nos dignum dare
cognosceres volunlatem meam Et ne ista parva vi- posse ad placandunt Deum, sed solunimorio in san-
deantur, guine imniaculali et singularis Agni nos possesalvari,
« Popule meus, mémento, quxso, quid cogitaVerit si tamen imitemur ejus passionem, ul pro illo mori
Balach rex Moab,et quid responderil ei Balaam filius parali simus. Nam el Psalmista cura inlerrogasset :
Reor de Selim, usque ad Galgalam, ul cognosceres B « Quid rétribuant Domino? > ipse sibi respondit : Ca-
justitias Domini.> Selim locus est in erento, dictus licem salutaris accipiam, el nomen Domini invo-
1b àrbbribus qux ibi plurinix proveniunt. Sunl au- cabo. > Si enim ille qui Deus esl, pro nobis sine
Cbmsimiles arboti quant spinam albam vocamus. peccalo mortuus esl, et nos qui homines el pèccalores
Galgala anicm est locus în quo post mortem Moysi sumus, debemus parati semper esse ut pro illo mo-
circuiricisus est populus a Josue. Unde locus idem riamur.
vocatus CSlGalgala, id esl, collis prxputiorum. Per « Indicabo tibi, o homo, quid sit bonum, et quid
cuncla (inquit) loca eremi vobiscum jam ambulavi, Dominus requirat a te. Ulique facere judicium, et
mulaus castra, et vos semper videos. De Selim, ubi dilig-re misericordiam. » Hoc non ta mum ad unius
fornicatus esl Israël cum Madianitis, usque ad Gal- gémis populum, sed gencraliler ad omnes.homines
gala, id est, donec regem habuislis Sanlem, qui dicilur : Quia dubitas, humanum genus, quod pro
prius in Galgalis unelus est, per lotum hoc iler, et peccalis luis possis placare Deum, dicam libi quid
per omne tempus non vos reliqui. Et cran vos me quxral Deus, ulique facere judicium, etc. Taie quid
semper blaspheinarells, ego non permisi ut vobis et Moyses in Deuteronontio dixit : Et nunc, Israël,
lnalétîiceret Balaam, imo feci ut vos e contrario he- quid DominusDeus tuus quxrit a te, nisi ul diligas
nedicerat. Hxc juxta litteram, qux etiam possunt 'C DominumDeum tuum, el ambules in viis ejus, et di-
moraliier ad nos referri, qui sumus in Ecclesia. Dis- ligas eam, etc. Deus quxril a nobis nostram ipsorant
putât ergo conlra nos Dominus, et arguit nos tra- salulem facere judicium, ut nihil absque consilio el
dendo pro nobis Filium suum in mortem. El misit ratione faciamus, drligere misericordiam, ut non
anfe faciem nostram Moysen, id est legem, et misit quasi ex necessilate aut compulsi faciamus miseri-
Aaron, qui interpretatur mons fortimdinis, id est cordiam, sed volenti animo, quia hilarcm datorem
Christum, qui est magnus sacerdos saeerdotum. Mi- diligit Deus. « Et solHciltrmambulare cum Deo, »ul
sit et Mariam, id esl, valicinia prophetarum, quando nunquam securi simus, sed semper exspectemus ad-
etiam Balach, qui interpretatur eligens, id est dia- ventum palrisfamilias, vel cène non declinare a-man-
bolus, qui omnes quxrit devorare, et est rex Moab, datisejus, sed sludiose seclari vesligia ejus. Qui enim
qui interpretatur ex paire omnium, scilicet quibus dicit se in Christo manere, débet sicut ille ambulavii
dicitur : « Vos ex paire diabolo eslis. > Quando, in- et ipse ambulare.
tjuam, Bahtch voluit vos-decipere per Balaam, qui « Vox Domini ad civilalem clamât, et salus eril
interpretatur 'vânus poptflus, et esl filius Beor, qui timenlibus nomen tuum. » Juxta historiam vox, id
poiesl inlerpreiari in peHe-,eos designans qui mor- est verba Michxx, propheta vaticinante. Ut sit sen-
tuis carnis operibus deriiti sunl, non eum permisit *) sus : Comminatio Domini contra Sainariant est, ut
Deus nocerë nobis, insuper nialedictionemBalaam, audiens populus Juda istorum supplicia, tiineaui, el
id est, vanr populi, convertit in benedictionem. Va- adipiscanlur salulem. Sed et peccatores quique li-
nus est enim populus genlilium, natus de eo qui in meuies supplicia,qux vident alios pati, illorum exem-
pelle est, hoc est, qui semper in suis voluptalibus pte corriguntur, et implelur in illis quod scriptum
permanent. Quorum maledicla et opprobria in bene- esl : Pesiilenie flagellaio, sapieniior erit slulius.
dictionem versa sunt, quia nunc gtorificanl quos « Audite, Iribus, el quis approbahit illud ? Adhuc
jftfrsequebanturet occidebant. ignis in domo impii, thesauri iuiquiialis, el mensura
• «Quid dignum offeram Domino? Curvem genu minor irx plena. » O decem tribus, qux vocamini
Deoexcelso? Nunquid offeram ei holocauslomataet Samaria, audite qux Dominuscontestalur. El quis
vilulos anniculos? Nunquid placari polest Dominus approbavit illud, iri est rarus, qui secundum ea quae
in millibus arietum, aut in multis millibus hircorum Dominus prxcipit, velit agere. Adhuc ignis, id est
pinguium? >Deus populumprovocaverat ad judicium, iniquitas in domo impii est, et thesauri ihtpiclatis
-sedille setens se peccasse, non vult intrare cum Deo sunl in domo régia. Deinde exsequilur per singula,
lb'5 HAYMONISHALBERSTAT. EPISC. OPP. PARS 1. — COMMENT.BIBLi 1G4
quibus malis illa vaslaretur. Mensura minor, id est, 1A Quia non a sponte offerenlibus accipiunt militera,
injuslilia, irx plena, id est iram Dei provocans. Sla- sed cogunt dare subjeclos. Judex ergo in reddendo
lera iniqua et diversa pondéra, ut in alio pondère est, quia sic alium judicat, quomodo ipse ab alio
vendant mcrcimonia, in aho entant; quodque est gra- judicalur, ut mulito favore lueanlur. « Et magnus
vius, hoc non pauperes necessilale, seddivilës agunt, loculus est desiderium animx sux. » Qui inter eos
plus pleni iniquilale quam rébus. Unde sequilur : magnus est, et in lege doclissimus, non Dei, sed.
« Nunquid justificabo stateram irapiam el sacelli suam loquitur voluntatetn. « El coniurbaverunl eam,»
pondéra dolosa? in quibus divites ejus replcli sunt id est urbem vel terrant, de qua dixit : Periit sanctus
iniquilale, cl habitantes in ea loquebanlur menda- de terra.
cium. » A diviliis subjungitur mendacium, quia ma- < Qui optimus ih Pis esl quasi paiiurus, > pungeiis.
nus assuetaCongrégare divitias, fraudulenlam possidct el.vulnerans appropinquantem sibi. « Et qui reclus^
linguant. Cum hxc el alia lacèrent principes vestri, quasi s'pina de sepe; > ut ibi sentialur dolor, ubi
nolui vos stalim delere, sed exspeclavi adhuc, et putabalur auxilium. « Dies speculaiionis lux, visila-
paulalim coepi percutera plagis, quasi ntonens ul vos/ tio tpa venit, nunc erit vaslitas eorum. Nolite credere
corrigerclis. Misiin vbs famem, silim, morbos, vasli- amico. » Diem speculaiionis, vastalionent dicit Sa^
lalem hoslrlem segelum, et yinearum sterilitatcm. B marias vel Hierusalem, quam prxdicit futuram.
Vos autem semper servitis idololalriae, et cuslodislis Ipsam vaslalionem vocat visiialioncm. Nune erit
cxremonias quas conSliluit Amri rex impiissunus, et yaslilas eorum, id esl habilalorum ; ergo nullius
omne opus domus Aclrab et Jezabel, et idcirco com- propheta; vocibus credatis, nec accommodelis aurcm
pulsus ut datent vos in sibilum, cl porlarelis oppro- blandiliis decipientiupt. Si enim in amicis et con-
brium populi mei, dum hosles insultarent, quod Dei sanguineis rara est fuies, quanlo magis in bis qui
populus caplus et superatus esset ab hostibus : nomen adulantes menliunlur ut aliquid acquirant? Noble
enim meum per vos blasphemalur. ergo credere amico, quia Achiiopbel meulitus est
« El lingua eôrum fraudulenta in ore ipsorum. Et amico suo David, el Judas tradidit Christum. « Et
ego ergo coepi le percutera perdilionc super peccatis nolite coniidere in duce, » sicut Sichimilx in Abi-
luis. Tu comedes, et non saluraberis, et humiliaiio meleclt, quem ipsi fecerunt regem, et ab eo inlcr-
tua in medio tui, et appréhendes, et non salvabis, et fecli sunt-.
quos salvaveris in gladio dabo. Tu seminabis, et non i Ab ca qùx dormit in si n'A tuo, custodi claustra
mêles ; tu calcabis. olivam, et non ungeris oleO, et oris tui, > ne paliaris quod Samson a Dalila. « Quia
musluin et non bibes vinum. El cuslodisti prxcepia filius conlumeliam facit palri, > sicut Absalom David-,
Amri, et omne opus domus Achab, et ambulasti in " concubinas patris incestans. « Filia consurgit adver-
voluplatibus eorum, ut darem le in perditionem, et sus matrem suam, > cujus rei quolidiana exempta
omnes habitantes in ea in sibilum , et opprobrium sunt. < Nurus contra socrum suam, » ut uxor Esan
populi mei porlabitis. » contra Rebeccam. « Inimici hominis domeslici » et
familiales « ejus, >Cum hxc ita sint, nolite credere,
CAPUT VII. o cives Samarix vel Hierusalem, falsis prophelis.
« Vaemihi, quia faclus sum sicut qui colligit ih < Ego autem > non habeo fiduciam in illorum
aulumno racemos vindemix. Non est botrus ad com- falsis promissiouibus, sed t ad Dominum aspiciam i
edendum, prxcoquas ficus desirieravit anima mea. > et ejus misericordiam. « Exspeclabo Deum salvalo-
Nunc prxdicit captivitatem et Judx et Israël, id est rem meum, > el certus sum quia <audiet me Dominus
decem tribuum el duarum, et plangit quod nullus sit Deus meus. Ne lxteris, inimica mea, super me, quia
justus in populo isto, qui possii résistera irx Dei. cecirii, consumant. Cum sedero in tenebris, Dominus
Frustra (inquit) loculus sum, prxdicens mala immi- lux mea est. Iram Domini poriabo, quoniam peccavi
netiiia, frustra volui ex perdila civitate aliquos con- ei, donec judicet causant meam, et facial judicium
vertere, et quasi rémanentes racemos jam vindemiatx - meum. Eilucet me in luceiu, videbo justitiam ejus,
vinex colligere. Et cum racemos non invenirem, et aspiciel me inimica mea, el operietur confusione,
volui sallem rmmaluras ficus, id est grossos fieorura qux dicit ad me : Ubi esl Dominus Deus tuus? Oculi
comedere, quia bonas maturas non inveniebam. mei videbunt in eam, nunc erit in conculcaiione ut
Quod laie est, veluti si quis dicat, quia panes non lulum plalearum. » Vox Hierusalem contra Babylo-
inveni, volui quisquilias et furfures manducare prx nem et capteras génies, qux exsullaveranl in raina
famis magniludine. Quam simililudinera ipse pro- ejus : O Babylon inimica mea, ne keleris, ne gaudeas
pheta exponit, dicens : super me, quia cecidi merilo meo. Postquam enim
« Periit sanctus de terra, et reclus in hominibus iram Domini porlavero, cousuigant, quia ille est
non esl. Omnes in sanguine insidianlur : vir fratrem lumen meum in tenebris Iribulalionum. Novi quod
suum venatur ad morlem, malum manuum suarum me sit duelurus de anguslia Deus meus, el oculi mei
dicunt bonum. » Non solum faciunt hxc mala, verum videbunt justitiam ejus, id est ullionem quam factu-
eliam defendunt, él ordine perverso quod bonum est ras est non longo post tempore, sed nunc el in prx-
dicunt malum, et quod est malum, dicunt bonum. senlia eorum erunt in conculcalionem, et devasla-
< Princeps postulat, etjudex in reddendo est. » bunlur a Médiscl Persis. Hue usque vox Hierusalem
1(Î5 EXARRA110 IN MICII&AMPROPHETAM. 10(1
sive prophetae, ex persona populi : nunc sermo diri-- A illorum. Sive illos qui ob tumorem séquestrant se a
gitur ad ipsam Hierusalem : socictale cxleroruni honiinum, ut.sancliorcs appa-
O Iliëruslilem, venerunt « dies, » id est icmpus5 reanl. Quod legimus plurimos fecisse genlilium, qui
« ul xdificenlur maccrix lux, » qua; fueranl de- détestantes commuiiionem humani generis, habiia-
slruclx a Chaldxis. banl in sallu viliorum, et conculcabanlur a besliis,
« In die illa, »id est in tempore, « longe Detlex, » id est dxinonibus. Cxlcrum sancti eremitx soli
id est proeceplum illorum, quo impcrabanl libi ut eranl, sed non habitàbant in sallu, sed in amoenitalc
serviras eis, et nequaquam Babyloniorum imperioi virtutum. Ergo hi qui soli sunt cl in sallu viliorum
subjacebis. « In die illa, > hoc est, in tempore quoi habitant, pascendi sunl el regendi in virga. Non
xdificabunlur macerix lux, « usque ad te veniet enim laies bonus pastor descrit, sed revoeat el cmen-
*
Assur, et usque ad civilales munilas, et a civitatibus dat. Unde sequitur :
munilis usque ad flumen, et ad mare de mari, cl ad « In medio Carmeli pascentur Basait et Galaad
moulent de monte, et erit terra in dcsolatiohem juxia dies antiquos, secundum diem egressionis lux
propter habitatores suos. » Id est, Assyrii fugienles de terra jEgypti, ostendam ei mirabilia. Videbunt
ventent etiam de civitatibus munilis quas descrue- génies, et confundentur super omni fortitudine sua. »
rant, usque ad flumen, id est usque ad Jordanem B Carmelusmons est fertilissimus, cl Carmelus dicilur
cl ad mare Mortuum, quod libi vicinum est, de Grxcc el Latine, Chcrntel Hebraice. Interpretatur.
mari Rubro ad moulent Sion , de monie, id esl de Carmelus cognilio circumeisionis, Basan confusio,
monlanis Persarum el Mcdoruin,ad quos prius Israël Galaad migralio leslimonii. lia populi genlilium,
translatas fueral. El erit terra Clialdxorunt desolala qui anlca sine pastore eranl, et vagabantur in sallu
a suis habilaloribus, « et propler fructum cogitatio- erroriSj transférai tur ad Carnieluin, id est ad cogni-
nraii eorum, » id est mala opéra, qux fructus sunt tionem verx circumeisionis, et servienl Domino in
tnalarum cogilalionum. Possunt hxc moraliier re- spirilu ; et intelligentes errorem suum confundentur
ferri ad animam lidelcm, qux esl Hierusalem, el in confusione ulili, qux adducit gloriam , quod sonat
qua esl lemplum Dei, vel qux est templum Dei, Basan. Cumque ita confusi fuerint pro peccalis suis,
qux cum pro peccalis suis vel a diabolo tenlari per- tune pascenlur iu Gaalad, quod interpretalur Irans-
miliitur, vel diversis tribulalionibus alteritur, non migralio leslimonii, id esl reverleiitur ad Ecclesiam,
débet desperare de misericordia, sed magis se con- ad quam legis veteris teslimonia transmigraverunt.
tra inimicos, id est dxmones érigera, qui noslris Hoc autem fiet secundum dies antiquos, de quibus el
insultant casibus, et dicere : « Consurgam, quia Moyses dicit : « Mémentodierum anliquorum, >elc.
Dominus lux mea esl; ipse me ducet de tenebris in 'G Illi aulem rccordabunlur dierum anliquorum, qui
lucein. » Omnisenim tribulaiio in prxsenli vîdelur non aspiciunl prxsenlia, sed qux sursum sunt, ubi
non esse gaudii, sed poslea fruclum pacalissimunt Chrislus est sedens in dextera Dei. Ostendet quoqutt
exercilalis redriet jusliiix. Cum ergo Dominus hoc eis mirabilia, < qux oculus non vidit, et auris non
fecerit, et nos e mullis iribulalionibus eruerit, vide- audivit, » Tune videbunt omnes gentes, qux quon-
bunt inimici animx mali spiritus Babylonis, id est dam afllixerant populum Dei, et confundentur s.uper
confusionis satellites, et erubescent, et erunt in omni fortitudine sua, qua prxvaluerunt adversu3
conculcationentet in conlemptura, gaudenlibus san- sa'nclos Dei. Sed liane confusionem habebunt boni,
clis el exsulianlibus in sua liberalione et illorum quia intelligent peccala sua. « Ponent manus super
jus ta damnalione. os, » nec ullam loquendi habebunt liberlatem. Manus
« Pasce populum tuum in virga tua gregem hx- autem dicuntur super os ponere, quia rnanus pro
reditalis lux. > Vox Dei Patris Ioquentis ad Filium opère ponitur, et pro suis malis operibus confusi
Dominumnostrum Jesuni Christum, qui est pastor laccbunt. E contra jusli manu os apcrtunl, quia ex
bonus, prxcipilurquë ei ut pascal populum in virga, bonis operibus accipiunt facultateni loquendi cum
et gregem hxreditalis sux. Distincte loquens osten- r Domino. « Aures » quoque t eorum surrix erunt, »
dit aliud esse populum, aliud gregem, quod el Psal- " quia noluerunt audire vocem Chrisli, sed surdos
mista facit, dicens: « Nos aulem populus tuus et aspiries obluraverunt aures, ne auriircnl vocem in—
oves pascux lux. » Et populus appellanlur ii qui canlanlis, id est sapienier prxdicanlis Chrisli, de
raiione uluntur et norunt discernera veritalem a quibus adhuc dicitur :
falsilate, oves vero simplices, qui necesse habent « Lingcnt pulverem sicut serpentes, velut replilia
régi a doctoribus. Cuni ergo dicit : « Pasce populum terrx perturbabuntur de xdihus suis. » Serpentes
et gregem hxreditalis lux, » oslendit el populum et super venlrem gradiunlur, et terram grariienles tra-
oves indigere virga, ut reganlur a Domino, sicut et hunt, ipsamque terram comedunt. Taies sunt re-
Moysi cum mitlerelur ad Pharaonem , dictum est : probi, terrena opéra facientes, cl terrain comcdunl,
Virgara Dei toiles in manu lua. quia lerrenis pascuntur illecebris. Super venlrem
« Habitantes solos in sallu. » Proplerea pascendi gradiunlur, quia venlri et gulx serviunl, coranique
sunt et regendi in virga, quia habitant soli in sallu, venter Deus esl. Et trahirai se ad diem ultionis justi
ubi inlelligintus eos qui séparant se ab Ecclesia, et judicii Dei. El lune turbabuntur de xdibus, vel in
habitant in sallu genlilium, et fruunlur amiciliis conclusionib'is, cum se conclusos el coarclaios vide
167 HAYMONISHALBERSTAT. EPISC. OPP. PARS I. — COMMENT.BIBL. 1C8
tint, et formidabunt non Dominum Deum suum, sed A Judaico populo, sicul genlibus misertus est. Deus
nostrum, quia necdum eum merenlur habere Deum. enim volens misericordiam, quia misericors est, et
« Dominum Deum nostrum desiderabunt, eilimebunt ideo revertetur miserendo eis quos abjecerat. Et
te. » Cum de terlia persona loqueretur, subito per projicil in profundum maris peccata nostra , ul jam
apostrophant convertit se ad Christum, et dieit : non apparea'nt.
« Timebunt te, » idcirco obmulescent, et cxtera pa- « Dabis veritaleni Jacob, misericordiam Abraham,
ticnlur qux dicta sunt, ut limeant te, o Christe, quia qux jurasti patribus noslris a diebus anliquis. »
inilium sapieulix timorDomini. Illam, inquit, veritalem,quam promisisti Jacob servo
« Quis, Deus, similis tui, qui aufers iniquitatem, tuo, et misericordiam quam pollîcitus es dilecto tup
et transis peccatum reliquiarum hxreditalis lux? » Abraham, dabis credenlibus in te ex utroque populo.
lfllelligens prophela ad hoc Dominumtrasoi genlibus, Nam per Jacob, qui supplantator dicilur, antiquus
ut eas ttwbaret el confunderet, et ut lurbaUs et Judxorum populus intelligilur, qui in Christum cre-
confusisparceret, et peccala auferret, donaretque dens supplaulavit infidelilatem. Illis ergo dabit ve-
salulem, admiratur el laudat bonitatem Dei, dicens: ritalem prxmiorum, qux eis polficilus est • per
« Quis, Deus, similis tui? » subaudis nidlus. « Qui Abraham, qui paler mullarum, subaudis genlium,
aufers iniquitatem et transis peccatum reliquiarum B interpretalur, niulliiudo genlium designatur, qux
hxreditalis lux? » Sicut quondam in ^Egyplo exler- credendo in Christum factx sunt filii Abraham, qui-
ntinator angélus videns sanguinem in foribus Israeli- bus dabit misericordiam gratissime, et suo merito
tarum, penransivit, «t non eis nocuit. eas justiftcando a peccalis. Qux omnia jurasti, hoc
< Non immiltet ultra furorem suum, quoniam est immutabiliter promisisti patribus verx fidei,
volens misericordiam est. Revertetur et miserebitur quod videlicet ex tota hoininum mullitudine alios
nostri, Deponet iniquitates nostras, et projiciet in veritale, alios misericordia salvares. « Universae
profundum maris omnia peccala noslra, a idest non enim vix Domini, misericordia et veritas. »
in perpetuum irascetur, sed aliquando -miserebitur

m NÀHIÎM PROPHETAM.

Nahum prophela, sicut et Jonas, Milerilnm Ninivar C Assyriis; sive, alliori sensu, quod audiat gentiuim
civilalis magnx vatlcinatus est, et secundum suum sanciorum, quodque in fine sxculi digna adversariis
voeabuttim, quia Nahum consolator interpretalur, inférât supplicia. jEmulator vocatur zelans. Zelus
consolatur caplivilatem decem tribuum, quas jam autem aliquando in bonam partem ponitur, dicenie
translitérant Assyrii in Niniven , régnante in Judxa Paulo : JËmulamini charismata meliora ; et ipse
Ezecliia rage. Non enim erat parva consolalio tam Dominus iu psalnto : « Zelus domus lux comedit
his qui jam Assyriis serviebant, quant illis qui in me. » Zelatur enim Deus in salutera quos dignos
Judxa sub Ezecliia obsidebantur, ul audirent Assy- habet, ut quos non serval clementia, côrrigai castt-
rios inimicos suos « Gbaldxis capiendos. galio. Hinc ad Hierusalem, qux obslinata inlenlione
in peccalis permanebat, iralus Dominus loquitur
CAPUT PRIMUM.
per Ezechielem : « Zelus meus recessit a te, non
« OnusNinivx. Liber visionis Nahum Heicbesxi. » irascar tibi ultra. > Sequitur : « Ulciscens Dominus,
Onus apud prophetas grave pondus miseriarum, ubi- et habens furorem, ulciscens Dominus in hostes
cupque .ponitur, désignai quod eum coittra quem suos, et irascens ipse inimicis suis. > Dominus nul-
dicitur premat, nec sinat elevare cervicem. Quod lum moiurn aniiiii, nulluin polest recipere furorem,
aulem dicilur, Nahum Heicbesxi, viculus est in D qui in summa tranquillitate milis esl et serenus. Sec)
Galilxa, jam fundttus dirutus, -et vix xdificioram Tnelaphorice_dicitur hahere furorem, cum mala ul-
demohstrans vesligia. Quod enim quidam dicunt, ciscilur, quia sic sustineniibus videtur. Irascilur
eum Helchcsxum habuisse palrem, falsiira esl. Liber ergo Dominus, ut tollat a nobis quod Sibicontrarium
visionis de eo dicilur, quia non in exsta'si loqueba- est, el sublalis his qux sibi displicëPt, in anliquuin
tur, ul hxrëtici dixerunt, tanquam nesciens quid statum correcli homines redëant. Nàm scriptum est :
diceret-mere energuhtenorum, sed viriebat, id est « Flagellât omnem filium quëm recipit. >
iulelligebat cuncia qux Ioquebatur. Moraliier loqui- « Dominus paliens ël magnus fortitudine. > Quem
tur propheta in consolalione sanciorum de intérim supra zelantem et habere furorem dixerat, nunc
el fine mundi, quem désignât Ninive, qux interpre- patientera vocat:diu enim Assyriorum sustinuit pec-
talur pulchra vel speciosa. Et nihil videmuspulchrius cala, el sua longanimitale provocavit eoS ad poenilen-
ntundo, quatenus omnia caduca et mundana content- tiam. Sed quia conlempserunt bonitatem Dei, nequa-
nant, el ad diem judicii se parent. q'uamquasi innocentes inultos habere patitur. Hocet '
« Deus oemulalor, et ulciscens Dominus. » Laudat de nobis dicere juxta moraleln inlelleclum possu-
prophela Dominum, quod ullor sit populi sui de mus, quos benignitas Dei ad poeniteniiam exspec'ai.
IC9 ENARRATIOIN NAHUMPROPHETAM. 17C
Non €V'jC> conlemnamus divitias bonilatis ejus et A hominum, aut hic per poenitentiam, aut il. judicio
lo'iigaiiiuiilalis ejus, ne (quodabsit) thesaurizemus per districlam severitatem prosterttatur.
nobis iram in die irx et revelationis justi judicii Dei. < Ante faciem indignalionis ejus quis stabit? et
< Et mundans non faciet innocenlem. > Sic enim a quis resistet irx furoris ejus? > Subaudis aut rarus,
peccatis clemenler emundat, ut juste quod maie ges- aut nullus. Nullaenim erit anima, qux non paveat in
serunt puniat. Nam sicut nihil boni deserit quod non judicio Dei, cum astra quoque non sint munda in
remuneret, ita nihil peccati relinquit quod non da- conspeclu ejus : « Indignatio ejus effusa est ut ignis,
ntnet. Mundansergo facit innocenlem, quia per fla- et petrx dissolutx sunt ab eo. > Ad hoc effusa est
gella mundat, ne se arbitrelur innocentera ille quem indignatio ejus, ul petrx (hoc est, dura corda homi-
mundat. « Dominus in lempesiate et turbine vix num) contererentur, et solverentur ad poeniteniiam,
ejus, et nebulx pulvis pedum ejus. > Miraculorum, et inciperenl habere cor contritunt et humiliatum, et
quibus corda hominum veluli lurbinis terrore qua- efficerenlurDei sacrificium, quia sacrificium Deo est
liebantur, Septuaginlasignatius,« commotionent>pro spiritus contribulatus.
c turbine >posuerunt, ut ostenderenl commolasfuisse < BonusDominuset confortans in die tribulationis,
mentes bominum ad insolita et inaudita miracula. et scieus speranles in se. > Hoc ultimuni ànô XMVOÛ,
In pedibus Domini, adventus ejus ad judicium : ne- B id est communi, eliam ad superiora jungitur. Bonus
bulx et pulvis, occulta et inscrulabilia sunt Dei ju- est Dominussperatitibus, confortans speranles in se,
dicia, quibus orbem judicaturus est. Nebulx ergo et scieus sperantes in se. Cum enim coeperit irasci
pulvis sunt pedum Domini, quia qux nunc occulta gentibus, et polentissima régna vaslare, sciet eos qui
et densissima involuta sunt, tune fatiscent et resol- sui sunt, hoc est miserebitur illis. Scire enim Dei,
venlur in pulverem, ut pateant omnibus. eligere vel misereri est. Diemvero tribulationis, diem
< lncrepans mare, et exsiccans illud, et omnia flu- dicit judicii.
minaad desertumdeducens. >Juxta litteram describi- « Et in diluvio prxtereunte consummationein fa-
tur potenlia Dei, et ostendilur quia non pro magno ciet loci ejus, et inimicos ejus persequenlur lenebras.»
sit illi Assyrios delere, qui potest et elementa muiare. Deus natura bonus et ipsa esl bonitas, nec in finem
Potest et ad mundi finem referri, quia cum venerit irascelur ; sed etsi hominum malitia creverit, et
Dominusad judicium, siccabil mare et flumina,juxta omnis caro corruperit viam suam , inducet di-
illud: < Et mare jam non erit. > Alliori sensu, in- luvium, id est flagellum, non quod permaneat, sed
crepal Dominus mare, et exsiccat illud, vel omnem quod perlranseal. El ipse faciet consummaliotieinet
amaritudinem et salsugineminfidelitatis sua commu- fineut loci ejus, id est diluvii, ut pertranseat ira Do-
lationedestruxi't.Exsiccat flumina,id estfalsi nominis G mini, et sola appareat clementia. Potest hoe specia-
scienliam, exlolleutem se contra veritalem, ad ni- Ulerreferri ad Israël, quem cum hostes vastaverint,
hilura redigit. c lnfirntatus est Basan et Carmelus, et et totam terrain quasi diluvio inundaverint, finem fa-
Dos Libani elanguit. > Metaphorice, per infirmitatem cturas sit captivitatis, el eum ad sedes proprias re-
Basan et Carmeli, qux sunt regiones uberrimx, et ducturus, Assyrios vero inimicos sit afflicturus tene-
per Libanum montem, cedros, altissimas arbores, bris. Hoc ipsum et de sanctis, et de eorum persecuto-
ferentem, demonstratur quodgensAssyriorum, quon- ribus scienduin est, quod videlicet Deus postquam
dam polentissima, et plurimis nalionibus imperans, sanctos in prxsenli afflixerit, misereatur illorum in
Deo irascenle,populanda sit. Ad diem quoque novis- fuluro, persecutores vero appréhendant tenebrx,
simum ista possunt referri, quando potentes et nobi- quas elegerunt, ubi perpetuus « eril fletus et stridor
les et divitiis abundanies infirmabuntur et peribunt. denlium. >
Interpretatur autem Basan confusio sive ignominia, « Quid cogitatis contra Dominum? Consummatio-
Carmelus cogniliocircumeisionis.Innuit ergo quod nein ipse faciet. Non consurget duplextribulalio.»lle-
omnia qux confusione et ignominia digna sunt, in brxi juxta lilteram hune locum exponunt : O Judxi,
die judicii inlirraentur. Illi etiam quividentur habere quid cogitatis malum, quasi sic capiendoe sint duas
notiliam verx circumeisionis, et prxsumunt de D tribus, sicut captx sunt decem. Non consurget du-
scientiaDei legis, jactant quoque se dealbatos san- plex tribulalio, ut sic capiantur isti truomodoilli :
clilate et florenles virtulibus, quos désignai Libanus, quia Assyrii, qui modo quasi spinx se complecluntur,
qui interpretalur dealbalio, trepidabunt el langue- percutientur ab angelo Domini. Hoc faclum est quan-
scent, veniente Dominoad judicium. do una nocte pereussit ex eis angélus cenlum oclo-
« Montes commoti sunt ab eo, et colles desolati ginla quiuquc millia. Quod aulem sequitur : « Ex te
sunt. Etcontremuit terra a facie ejus, et orbis, el exibit cogilans conlra Dominum maliliam, >de Ra-
omnes habitantes in eo. > Potest simpliciter accipi psace voirait intelligi, quem misit rex Assyriorum ad
quod in consummationemundi et montes et coUes, blasphemandum Deum viventem. Sane hoc quod iu
veniente Domino,commoveantur.Si enim in passione Hebraicaveritale babetur : «Non consurget duplex tri-
ejus sol obscuralus est et terra tremuit, mullo magis bulalio, » Sepluagintaaperliiisquasiexponenles dixe-
cum in sua majestale venerit, turbabuntur et com- runt: « Nonj tuiicabitDominusbisin idipsum, » el sic
movcbunturomnia. Figurate vero, denuntiat quod usitatum versalurperoraomnium. Ait ergo prophela •*
omnis potentalas aut sublimitates montium, id esl <Quidcogitatis contra Dominum?» Marcionhxrelie us
PAIBOL. CXVI1. G
171 HAYM0N1SHALBERSTAT. EPISC. OPP. PARS I. — COMMENT.BlBL. 172
duos deos adinvenit, unumVeterisTeslamenti malum, A liber Isaix déclarât, statim ut Sennacherib reversus
crudelem, et qui poeuis hominum delectelur : alium est Niniven, fugiens plagam quam angélus Domini
bonum Novi Teslamenti, quem dicunt consummatio- circa eum fecerat, interfectus est a filiis suis, cum
neni mundi facturum. Contra hos dicit prophela: adoraret in templo Nesroth deum suum. Et hoc est
«Quid cogitatis contra Dominum? » Ipse qui creavit quod sequitur : « de domoDei lui inlerficiam, > ut ibi
mundum, ejus quoque faciet consummationem.Ve- puniaris unde sperabas auxilium. < Sculptile et con-
rumtamen scilote quia non consurget duplex tribula- flalile ponant sepulcrum tuum, quia inhonoratus es,»
tio",nec bis judicabuntur, quia in illis quos prxsenstri- ut inter aras et idola ac pulvinaria, nefarius san-
bulàlio affligit, futuram damnationemconsurgere non guis tuus effundatur. Referamus hxc moraliier ad
sinit. Et peccaioribus idcirco Deus ad praesensinfert hxrelicos, quibus prxdicitur quod cum ea passi fue-
supplicia, ne in xternum pereant. rint qux dicla sunl, nequaquam animx deceplorum
« Quia sicut spinx se invicem complecluntur, sic ex eorum erroribus accipient nomina amplius, nec
convivium eorum pariier polantium. Consumenlur spargant ultra semina falsilatis. Et de domo Dei lui,
quasi stipula ariditate plena. >De haereticis spéciali- id est ecclesiis malignantium interficiam sculptile
ter loquitur, quorum convivium, id est societas et et confiatile, id est omnem pravi dogmalis idolola-
necessitudines amicitix sic sunl, quasi spinx se in- B triam. Si enim avaro pecuuia deus est, et guloso
vicem complectentes. Vel convivium eorum altare deus venter esl, ergo et hxreticis ipse suus error,
dicit et mensam Domini, quam illi se habere jaclant, quem confinxerunt de cordibus suis, idolum et
sed eorum sacramenla animam lacérant, sicul spinx sculptile potest diei.
corpora. Cum enim contra Dominum loquunlur, et « Ecce super montes pedes evangelizanlis et an-
vino erroris se inebriant, ulique pariter polant, et nuntiantis pacem: Célébra, Juda, feslivitates tuas,
idcirco consumuntur xlerno igni gehennx, quasi et redde vota tua, quia non adjiciel ullra ut pertrans-
stipula ariditate plena. eat in te, Belial universus interiit. >
« Et ex te exibit cogitans contra Dominummab-
tiant, mente perlractans prxvaricationem. » Aper- CAPUT II.
tissime omnes hxrelici conlra Dominum maliliam « Ascendit qui dispergat coram te, qui cuslodial
cogitant, cum Arius dicit Filium Dei creaturam esse, obsidionem. >Legimus in libro Paralipomenon quod,
non genitum ex substanlia Patris, sed factum. Sabel- obsidente Sennacherib Hierusalem, non potuerunt
lius dicit unatn in Trinitate personam; Manichxus Hierosolymitx primo mense (id esl Aprili) Pascha
Christum non verum, sed phantaslicum corpus ha- facere. Cxso autem exercilu ejus per angelum,"et
buisse délirai. C morte Sennacherib nunliata, secundo mense, id est
«Hxc dicil Dominus : Si perfecli fuerint, et ita Maio, fecerunt phase in lxlitia. Ail ergo propheta :
plures, sic quoque attondenlur, et perlransibit. » De O Juda, ne sis sollicitas, et ne limeas, quia inter-
Assyriis juxta litteram dicit : Quod si perfecti et fectus est hoslis tuus. Ecce venit libi nuntins, mon-
robusti fuerint, augeantur numéro cunctarum gen- tes et colles velocissime transcurrunt, et annuntiant
lium, sic quoque vastante angelo Dominiattondeàn- tibi pacem et liberalionem urbis de imperio Senna-
lur, id est minuantur, veluli capilli forcipe faciUime cherib. Ergo célébra feslivitates, redde vota gau-
prxcidunlur. Et pertransibit, subaudis Assur, hoc dens, quia salvavit te Dominus, et Belial lolus inter-
est, esse desinet, vel vaslato suo exercitu reverte- iit, id est omnis exercitus cum rege suo. Interpre-
tur in terrain suam. « Afllixi te, el non affligamte tatur autem Belial, absque jugo. Mysliceprxcipilur
ultra. » Subaudilur hoc tempore per hos hostes, a Ecclesix, quam diabolus gravissimo jugo idololatrix
quibus nunc obsideris. Nam sxpissime per• alios premebat, ul liberata per Domini passionem, célé-
postmoduro aflueti sunt. Unde adhuc additur brai feslivitates, et reddat Domino vota laudalio-
« Et tune conteram virgam ejus rie dorso tuo, et num cum angelis interemplo Belial; « qux enim
vincula tua disrampam, » id est omnem potestatem " communicatioChristi ad Belial? » Hoc ipsum dicen
quam habet, et in qua gloriatur, sive vincula qux dum esl, si quando Ecclesiam a perseculoribus et
prxparabat, ut caplos Iigarei. Alliore sensu, si per- adversariis libérât, ut celebret spiritualis lxtitix
fecti fuerint impii in malitia, et plures in numéro, festa, et votum graliarum reddat Domino. « Con-
attondenlur per mortem, et pertransibunt atque dé- templare viam, conforta lumbos, robora virtutem
ficient, ita ut non sint. Quod vero sequitur : Afllixi valde, quia reddidit Dominus superbiam Jacob, sic
te, ad Ecclesiam dicilur, proraittitque ei quod post superbiam Israël, quia vastatores dissipaverunt eos,
affliclioneraprxsentis vitx sequatur consolalio sem- el propagines eorum corruperunt, > Ad Niniven
. pilernx felicitatis. <Et prxcipiel super te Dominus, rursum prophetae sermo dirigitur, et dicilur ei :
et non seminabitur ex nomine tuo amplius. >O As- Absque dubio veniet Nabuchodonosor, qui te de-
sur, ne putes fortuitu evenire quod passurus es, prx- slruat. o Ninive, et agros tuos devastet. Quia igitur?
cipiel Dominus conlra te, quia ipso jubente susline- inevilabile tibi imminet bellum, prxdico libi, co;i-
bis mala quaeprxdicta sunt. <Nonseminabitur ex no - teraplare diligenter viam et iter per quod venturus
mine tuo, > id est nullus nascetur ex te, qui ex tuo esl tortor, et accinge. lumbos, robora el exhorlarc
vocelur nomine, el hxres ejus appellelur. Ut enim virtutem exercitus lui, quia sicut ultus est Dominus
173 ENARRAT10 IN NAHUMPROPHETAM. 174
Judam, id est duas tribus de superbia Sennacherib, A J urbes vel castella ei viculos, sive mulieres, qux
sic ulciscetur Israël, id est decem tribus, qux in Ni- captivx ducebantur. Quod vero dicil : « Gemenles
nive caplivx tenenlur. Hoc est enim quod dicit: Sicut ut columba;, » oslendit quod tantus erat terror, ut
reddidit Dominus superbiam Jacob, id est super- ne quidem in singultus vel gemilus prorumperet do-
biam quam exercuerant Assyrii conlra Jacob, id est lor, sed inter se tacite plangerent, imitantes gémi
Judam, sic reddel superbiam Israël, id est quam tum columbarum. Possunt hxc omnia ad finem
fecerunt ipsi Assyrii contra Israël, id est decem tri- mundi referri, quando inleribit omnis armatura dia-
bus. Myslico sensu , prxcipitur nobis ul contemple- boli. Tune allidentur currus in plateis, hoc est in
mur viam per quant ambulaturi sumus, hoc esl ut laits sxculi itineribus coarctati angustia lemporis et
oculunt mentis dirigamus in viam fidelem, per quant instantis judici 1. Aperienlur portx qux clausx
veniamus ad eum qui dicit : « Ego sum via. » Deinde erant, id est revelabuntur omnia qux latuerant.
videbitpur [(. jubemur] lenere lumbos, ut mortifi- Tune miles, id est diabolus princeps mundi hujus,
cemus in nobis omnes illicitos appetitus carnis. Ter- cura ancillis, id est Cum animabus sibi per peccatum
tio prxcipitur ut roboremus virtutem, quo possi- subditis, ad infernum captivus impelletur. Possunt
mus pugnare adversus riiabolum. quoque per ancillas in bonam partem accipi simpli-
« Clypeus foniuin ejus ignitus, viri exercitus' B ces animx et fidèles, qux ducentur gaudenles, et
ejus in coccineis, ignex habenx currus in die prx- columbino murmure confessionis Deum laudantes-
parationis ejus, et agitatores consopiti sunt, iniline- « Et Ninive quasi piseina aquarum aqux ejus, ipsi
ribus conturbati sunt. > Secundum historiam con- vero fugerunt. State, state, et non est qui reverla-
scribitur exercitus Cbaldxorum, veuiens conlra Ni- lur. » Oslendit quod captis minoribus civitatibus,
niven, el narralur pompa prxparantiura se in bel- quas supra filias vocaverat, ipsa Ninive tnetropolis,
lum. « Clypeus (inqnil) fortium ignitus, » id est qux tar»los habebat populos, ut aquis piscinx pos-
vibrans et quasi fulgurans.' « Viri in coccineis, » sint comparari, remansil expugnanda, et sine mili-
id est vestibus coloris coccinei, ut ipsa vestium simi- tate taniant habuerit multitudinem, dum nuUus es-
litudo terrorem ignis et sanguinis speciem prxsen- set qui hostibus resisteret. Et clamante ipsa civi-
laret. < Ignex habenx, > ob nimiara feslinaiioneiu tate, «State, slate, > portas claudite, murum conscen-
prxparanlium se m prxlium. < Agilatores consopiti dite, nuUus esset qui audirët, sed omnes terga ver-
sunt. » Non est (inquit) mirant, si tant velocitcr ve- terenl, et urbem ad prxdandam diraitterent. Di-
niuut, cum agilalores, id est rectores vel Israël vel citur ergo ad Babylonios, quia illi fugerunt, vos
Assyriorum consopiti sunt. Mislim enim sermo con- « Diripile argentum , diripile aurum , et non est
texilur : et nunc dicitur quod Israël passas sit, 'C finis diviliarum » et opum « ex omnibus vasis desi-
nunc quid Assyrii fecerint, n .ne quid Babylonii derabilibus, » qux lanto tempore congregatx sunt ;
contra Assyrios velinl agere. « Quadrigx ejus collisx . nec tantum illi sufhciebanl prxriari, quantum prxria
sunt in plateis. > Tanla (inquit) est mulliludo com- se diripientibus Offerebat. Mystice Ninive mundum
ntisli agminis, ut-quadrigx in plateis, dura viam diximus figurari, cujus aqux non maris, non flu-
nequeunl prx mullitudine reperire, inter se colli- minum, non fontium, sed aquis piscinx similes esse
riantur. < Aspectus eorum, > id est Babyloniorum, dicuntur, qux non habent aquas jugiter manantes,
< quasi.lampades,quasi fulgura discurrentia > ut anle sed pluviales, et brevi fine conclusas, quia hxteti-
solo visu adversarios lerreant quam mucrone fe- corura dogmata quasi de coelo lapsa, et extra fou-
riant. tent Ecclesix sunt, quamvis magna el coelestla vi-
« Recordabitur fortium suorum, ruent in ilineri- deaiiiur promittere. Ipsi fugerunt recedentes a Do-
bus suis. Velociter ascendenl muros ejus, et prsepa- mino, nec per poenitentiam redire volontés, licet eos
rabitur umbraculum. » Tune (inquit) recordabitur, horletur Dominus ad poenitentiam, et dicat : « Re-
populus Assyriorum fortium suorum, et quxret eos vertintini , filii , revertentes, et sanabo contritio-
qui jam in itineribus corruerunt. Velociler ascen- ,D nes vestras. » iîorum divitiae, hoc est scieniix glo.
dent murum Ninivx ad defendendum, et propter rialio diripictur et ad nihilum redigetur.
i Dissipata el scissa et dilacerala est, el cor ta-
longara obsidionem prxparabunt sibi iirabraculum
ad xstus pellendos. Descens, el dissolttlio geniculorum, et defeclio in
« Portx fluviorum aperlx sunt, et templum- ad cunclis renihus, et faciès omnium sicut nigredo
solum dirutum, el miles captivus ahductus esl, et ollx. » Sub figura mulieris dissipatx el dilaceratx,
ancillx ejus minabamur gemenles ul columbx, describilur qualis fueril Ninive tempore caplivilalis,
murmurantes in cordibus suis. » Quid (inquit pro- tabescens corde, dissolutis genibùs, et prx terroris
phela) fuit, quia hxc fecerunt, cum nulliis possil magnituriine faciès eorum pallore déformes, ollx
Dei resistere disposition!? Nam capla Ninive, aperlx combustx siniililudiiicm videbantur habere. Qux
sunt portx fluviorum, id est raullorum populorum, omnia juxta litteram licet in Ninive sint compléta,
quia illa civitas instar fluminupi habebal civium quando a Nabuchodonosor capla esl, tamen in fu-
multitudinem. Templum, regnum dicit, quod de- tnro judicio super impios ventura creduntur.
slruendum est. Miles captivus, omîtes generaliter < Ubi esl liabilaculuin leonuin, el pascua catulo-
<iui in Babylonem abducti sunt, anciUas, minores riiiit leonuin ? > Habitaculum leonum, Niniven di-
178 HAYMONISHALBERSTAT. EPISC. OPP. PARS L— COMMENT.BIBL. 17C
cit, quondam aulam regiam, et in qua leones, id est, A corruent in corporibus suis. » Vel in sua înultitudine»
potentissimi et crudelissimi morati fuerant. « Ad dum inter se nimium constipantur, vel in cadaveri-
quam ivit leo, ut ingrederetur illuc catulus leonis. i bus interfectorum. « Propter multitudinem fornica-
Rex Babylonis Nabuchodonosor leo, et catulus leonis lionum meretricis speciosx et gratae et habenlis ina-
subregulus ejus. « Et non est qui exterreat, » qui ei leficia, qux vendidit gentes in fornicationibus suis,
résistât. et familias in maleficiis suis > Meretricem Niniven,
« Leo cepit sufficienter catulis suis, > id esl Na- vel propter idololatriam, vel quia omnium gentium
buchodonosor viclor jure cuncta possedit. « Et ne- erat emportant, et negotiationes vel merces earum
cavit leoenis suis, » id est urbibus suis, vel certe suscipiebant : et idcirco cum omnibus gentibus for-
uxoribus captivas in servttutem tradidit. « Et imple- nicabantur, et omnium gentium idolis serviebant.
vit prxda speluncas suas, et cubile suum rapina, » Et idcirco vocatur meretrix speciosa et grata et ha-
id est civitates et castella sua sive scrinia, aura, ar- bens maleficia. Studebant magicis artibus, et mul-
gento , omnique preliosa supelleclile complevit. tas gentes sub sua ditione tenebant. Altiori sensu,
Juxta tropologiam, cum Ninive vastata fuerit, hoc Ninive mundum désignât, in quo plurimus justoruni
est cum mundus qui in maligno positus est, per- funditur sanguis, in quo hxrëtici gladio lingux sux
transierit, dicent sancti exsultanles : Ubi est habi- B ; homines interficiunt. Audiuntur in eo voces flagello-
taculum leonum, id est dxmonum, et ubi pascua rum, quia multx tribulationes justorum. Ergo ca-
catulorum malignorum spirituum, qui rugientes ut dent in corporibus suis, cum per nimiam libidinem
rapiant, et quxrant a Deo escam sibi? Ad quam suam débilitant corp'ora, vel eliam in suis cadunt cor-
Niniven ivit leo, id est diabolus, et catulus leonis poribus, quia, ut ait Apostolus : < Qui fornicanlur, in
Antichristus, de quo Apostolus : « Adversarius vester corpus suum peccant. >Ibi cadunt, ibi damnationem
diabolos tanquam leo rugiens, > etc. Hune leonem oeternx mortis acquirunt.
ante adventum Christi non fuit qui exterreret, do- « Ecce ego ad te dicit Dominus exerciluum, et re-
nec supervenit fortior illo, et ahigavit fortem, et velabo pudenda lua in facie tua, et ostendam genti-
speluncas ejus, (id est abdita iiiferoruni) scruta- bus nuditatem tuam, et regibus ignominiam tuam,
nts est, et rapinas ejus (id est homines quos tene- et projiciam super te abominationes , et contumeliis
bat) ab ejus potestate eripuit. te afliciam, et ponam te in exemplum. » Adhuc Ni-
< Ecce ego ad te, dicit Dominus exerciluum, et nive comminatur Deus, quod ostendat gentibus
succendam usque ad fumum quadrigas tuas et ignominiam ejus, ut illi qui cum ea fornicati sunt,
leunculos tuos comedet gladius, et exterminabo de ipsi eam despiciant et contumeliis afliciant, sitque
terra praedam tuam, et non audietur ultra vox C ' omnibus in exemplum. Est autem
tuetaphora inu-
nuniiorum luorum. > O Ninive, hxc omnia quxprx- lieris adulterx, qux cum fuerit deprehensa, produ-
dicta sunt, non alio, sed me agente, patieris. <Ecce citur in médium, et ante omnium oculos damnatur,
ego ad te, » qui aclor sum horum omnium, succen- et fit exemplum exteris mulieribus. Hxc autem et
dam usque ad fumum, id est usque ad consumma- ad mundum tropologice referri possunt, cujus pu-
tionem : nam déficiente igné et ligno consumpto, denda in faciem Dominus revelabit, cum eum faciet
fumus remanet. Et catulos tuos, id est nubiles et videre errores suos. Ostendet eliam nuditatem ejus
subregulos tuos, devorabit gladius. Exterminabo de gentibus, ut intelligant quod condemnandus sit mun-
terra prxdam tuam, ut non ultra eam dévastes, nec dus isle, qui dum putatur teneti, fugit : et nuUi
tributa exigas. Hxc omnia qux ad Niniven dicun- amatorum fuient servat, sed cum miseras homines
tur, in judicio super diabolum et ejus complices deceperit, tradit eos xternoe perditioni.
ventùra sunt. « Et erit omnis qui viderit le, resiliel a te, et di-
cet : Vastata est Ninive. » Quicunque (inquit) vide-
CAPUT III. rit vastatam Niniven, et in exemplum omnibus po-
t Vx, civitas sanguinum, universa mendacii di-. j. si tam, resiliet ab ea, timens involvi in simili poena,
laceratione plena, non recedet a te rapina. » De- et miserans eam dicet : « Quis commovebit super te
scribitur potentia Ninive civitatis, et sub quadam caput? unde quxratn consolatorem tibi? » Quis tuus
lamentatione crudelitas ejus arguitur. Vx (inquit) erit consolalor, qux dum in tua fuisti prosperitale,
civitas sanguinum et homicidiorum, in qua nulla est nulli miserebaris, nec parabas tibi sociumin luctu, tan-
vetitas, sed omne mendacium, plena rapina et lace- quam semper felix, semper posses esse domina? Sed et
ratione proedarum, a qua nunquam rapina re- nos cum consideramus naturam mundi labilem, et om-
cessit. nem ejus gloriam velocissimo cursu transira, tune
« Vox flagelli, et vox impetus rotx, et equi Ire- resilimus ab eo, hoc est subtrahimus nos ab amore
menus, et quadrigx fervenlis, et equitis ascenden- ejus, odio habemus concupiscenlias ejus, qux mer-
tis, et micantis gladii, et fulgurantis hasts, et gunt in interitum, et ea qux sunt oelerna incipimus
multitudinis interfectx, et gravis ruinx. > Vocem desiderare.
pro sonitu posuit. Pulcherrima descriptio exercitus « Nunquid melior es ab Alexandria populorum,
ad praelium se prxparantis. « Nec est finis cadave- qux habitat in fluminibus? Aqux in circuitu ejus,
rum » eorum, quia in civitate prostrali erunt. « Et cujus divitiae mare. Aqux mûri ejus. » Aiumon iu-
177 ENARRATIOIN NAHUMPROPHETAM. 178
terpretatur populus Alexundrioe,describilurque situs A congregare ut bruchus, mulliplicare ut locusta. Plu-
ipsius Alexandrix. Hebraice enim Noma Alexandriai res fecisti negotiationes tuas, quam stellx sunt coeli.
dicitur. Loquitur ergo propheta ad Niniven : Nun- Bruchus expansus est, et avolavit; custodes tui quasi
quid melior es aut potenlior es populis Alexandrix, locustx, et parvuli tiii quasi locustx locustarum,
qux super Nilumet mare posita , hinc inde flumini- quxconsident in sepibus in die frigoris. Sol orlus
nibus ambitur ? t Aqux in circuitu ejus. > Ex una esl, et avolaverunt, et non est cognitus locus earuni
enim parte Nilo, ex alia lacu Mareotico, ex tertia ubi fuerint. » Adhuc ad Niniven sermo dirigitur.
mari cingitur. Non (inquit) mirum, si tam facilis est subversio tua,
< iEthiopia fortiludo ejus, et ^Egyptus, et non est sicut excussio primitivarum ficorum, cum omnis po-
finis. Africa et Libyes fuerunt in auxilio tuo, sed et pulus tuus effeminatus sit, et nequeat résistera. Pan-
ipsa in transmigrationem ducta est in captivitatem. > dentur ergo portx, non amicis, sed inimicis. Vectes
Quid jEthiopia et jEgyplus et cxterx, quas descri- quibus claudebantur, ignis absumet. Quia ergo longa
bit, nationes in prxsidio fuerint Alexandrix, ipse erit obsidio, bauri tibi aquam, et cura ne potus de-
situs provinciarum oslendit. Sed et ipsa (inquit) in sit obsessis. Muni lurres tuas, intra in lutum, sub-
transmigrationem ducetur. « Parvuli ejus elisi sunt audis nudis pedibus, et calca, subaudis illud, subi-
in capite'omnium viarum, et super inclytos ejus mi- • gens, hoc est macerans et compingens: et cum inde
serunt sortent, et omnes optimales ejus confixi sunt feceris lateres, tene illos, et obstrue interrupta mu-
in compedibus.Et tu ergo inebriaberis, et eris despe- rorum. Prope est enim obsidio. Sed cum hxc om-
cta, et tu quoeresauxilium ab inimico. » Hxc descri- nia feceris, gaude operibus, et tam velociter, veluti
bit propheta, ostendensquxetquam crudelia victores bruchus dévorât herbam lerrx. Sed et cum immen-
victisfaciantmala: nulli xlali, nulli sexui, nulli par- sam bellalorum multitudinem congregaveris, ita ut
cant couditioni. Cum ergo hxc passura sit Alexan- brucho densissimo et locustis comparari possit, et
dria potentissima civitas, quid miraris, o Ninive, si cum in unum congesseris omnes thesauros et divi-
etiam tibi hxc ipsa evenerint ? Et tu ergo bibes de tias, qui non possunt numerari, sicut nec astra
eodem caUce, et ad tanlam venies ignominiam et coeli, sic in momento temporis amittes hxc omuia,
necessitatem, ut etiam ab hostibus tais postules sicut ;locusta et bruchus vel atelebos, sole inca-
auxilium. lescente avolant, nec reperiuntur. Très enim sunt
« Omnes munitiones tux sicut ficus cum grossis species locustarum, locusta major et volans,
suis, si concussxJuerint, cadent in os comedentis. > bruchus locusta sine alis, atelebos minimum
Omnia (inquit) firmamenta mûri tui, videlicet bella- r genus et slridulum, inter locustam et bruchum,
tores tui, sic erant sicut ficus primilivx, quas gros- modicis pennis reptans potius quam volans. Na-
sos vulgodicunt, qux concussa leviter ab arbore de- tura est omnium locustarum ut frigore torpeant,
fluunt, et cadunt in os comedentis, pari modo et tu volitent calore. ,Tropologice populus Ninive, sx-
facillime eapieris, nec multus in capiendo labor erit culares homines sunt, ila carnis passionibus et il-
mililibus. Hxc juxta litteram. Secundum allegoriam, lecebris evirati, ut mulieribus comparentur, et nihil
quia Ammon populi interpretantur, talis potest esse virile possideant. Quapropter aperientur portx eo-
sensus : Constderate populos Ecclesix, qui siti sunt rum, id est sensus corporis inimicis, id est daemoni-
super amnes propheticos, et habent in circuitu flu- bus. Habent vero quasi fortissimos vectes rationem
mina doctoram. Cujus initium a mari est, id est a et intellectum, quibus poterant oppilare sensum
lege Veteris Testament! amara, et quam nemo sine suum. Sed hos vectes consumet ignis, quia supe-
lege Chrisli potuit adimplere. Habet in defensione rantur ignitis diaboli jaculis. Unde prxcipitur tali-
iEthiopiam : t JElhiopia prxveniet manus ejus Deo bus, ut aquam sermonis divini hauriant. Aquam
(Psal. LXVII): » qux etiam per jEgyptum figuratur, enim profundam dicit Salomon ex ore viri, et ibi in-
quoniamin tenebris ante Christi scienTiamversabatur. venient aliquod salutis remedium. Jubetur quoque
Habet et populos Libyx arenosxetsterilis.ac solisar- U sumere lutum et subigere, et lateres conficere, ut
dora perustx, id est eosdem gentiles, qui primo sine meminerit se de luto cohfictum, mortalem sumpsisse
humore spirilualis gratix etlavacrobaptismalissqua- conditionem. Sed ipsum lutum aqua sermonis Dei
lebant. Cum hxc omnia habeat, nisi tamen cuslo- temperet, ut lateres conficiat quibus munitio con-
dierit omni diligentia suum cor, ipsa quoque ca- struatur, ne iterum hostis per portas possit ingredi,
ptiva ducetur, et parvuli ejus rudes in fide elidenlur, hoc est exemplis Scripturarum inslruatur, ut sciât
et prxcipitabuntur in peccatum, et hostes, id est diaboli résistera tentalionibus. Deinde jubetur ut
spirituales adversarii, prxclaras ejus virtutes anni- multiplicetur sicut bruchus, hoc esl crescat et au-
hilabunt. geatur numéro virtutum, ut sicut ante mulliplicabat
< Ecce populus tuus mulieres in medio tui. Ini- mundanas negotiationes, ita multitudinem peccato-
micis luis ad apertionem pandentur portx terrx rum exxquet mullitudine virtutum.
tux, devorabit ignis vectes tuos. Aquam propter ob- « Dormitaverunt pastores tui, rex Assur, sepe-
sidionem bauri libi, exstrue munitiones luas, intra lientur principes tui. Lalilavit populus tuus in mon-
in lutum et calca, subigens tene laterem. Ibi come- tibus, et non est qui congreget. > Cum (inquit) po-
det le ignis, peribis gladio, devorabit te ut bruchus : pulus tuus effeminatus, et quasi fragilis ut mulierc"
,79 HAYMONISHALBERSTAT. EPISC. OPP. PARS I, - COMMENT.BIBL. 180
fuerint, non mirum si riormierint pastoras lui, id est A sleterit, sed « transierit, » quia malitia Assyriorum
principes et subregnli tui. Et si edomiîi sunt vel in- et superbia eorum transitoria et caAtca eral, nec
terfecti, qui prtmi in acie stare debuerant, disper- semper poterat permanere. Tropologice hxc verba
sus est populus tuus ob timorem venientis Nabucho- ad mundi principem referri possunt. Qui quondam
donosor : interfectis enim principibus , reliqua mul- gloriabaltir : « In coelum conscendam, super astra
litndo imbellis dispersa est in montibus, et non est coeliexallabo solium meum, » cui etiam exprobrans
qui congreget fugienles, et ad resistendum cogat propheta, dicit : « Quomodo cecidisti de coelo, Luci-
exercitum. fer, qui mane oriebaris? » Dicitur ergo et per apo-
« Non estohscura contritio tua, pessima eslplaga strophant : O Assur, dormierunt pastores lui in ad-
tua, » id est non parva, et qux possit latere, qux a ventu Christi Domini, quia pascebant homines non
nullo medieorum possit curari. « Omnes qui audie- in salutem, sed ul saginatos omni imntunditia et
runt auditionem tuam, compresseront manum su- -iniquilale, avidius eos devwarent. Populus tuus,
per te. > Manifestant est quia quicunqtte audierint qui le quondam colebat, discessit a te, et cool'ngit
siibversam Niniven, et regem quondam potenlissi- ad montes, ad apostolorum et docloruut prsesidia.
munt prostratum , slupebunt attoniti tanlx rei ma- El nunc omnes insultant libi, qui a te decepti fue-
gnttudine, et compriment manus, ut soient facere B rant, quia aut nullus aut rarus est, quem non ali-
stupentes, vel certe prx gaudio insultantes rttinx quando deceperisj et super quem non transierit ma-
tux, plattdent manibus. Cur autem hoc, ostendit litia tua. Super quem eaira stat malitia, non potest
:subdens : « Quia super quem non transiit malitia insullare ei. Cum vero transierit malitia, et succes-
tua semper? > Idcirco (inquit) nullus potest super le seril bonitas, tune insullabuiil diabolo, et bonis ope-
dotera, et vulneri tuo dare lacrymas, quia nullus ribus quasi complosis manibus super eum concrepa-
-est super quem malitia tua non transierit. Nec dicit, bunl.

IN HABACUC PROPHETAM.

Habacuc propheta, qui apud Hebrxos Chabacuk iniquitatem videam et laborem, id est afflietionem,
dicitus., prophetavit jam Juda, id est duabus tribu- quam ab hostibus sustineo? Hue dicebal propheta
bus a Nabuchodonosor in caplivilatem ductis. Quod prx angustia mentis turbatus, el quasi dubitans
scire possumus ex libro Danielis, qui fuit unus ex C nihil fieri sine Dei providentia, veluti ignorans san-
captivilate Judx, ad quem cum in lacu positus es- ctos tribulalionibus probari et profteeve, sicul au-
set, hic prophela cum prandio de Judxa per ange- rum in igné proficit ad dàri talent. Sed et hoc po-
lum deportatus est. Interpretatur autem Chabacuk test diei, quia non ex persona sua, sed ex imper-
amplexans, sive amplexatio, quia amabilis Domini fectorum talia propheta dicat, qui ignorantes oc-
fuerit, vel qnia luctatus est cum Domino, el quasi culta Dei judicia, cum viderint malos extoili, bonos
quodam ceriamine eum auiplexus sit. Nullus enim premi, audent causari conlra Dominum, qui scil
prophetarum tam audacter ad disceptationem prx- quid, cui, vel quando coqveniat. Taie quid el
simtpsil Dominum provocare et dicere : « Usque- Psalmista déplorai, dicens : Ecce ipsi peccatores el
qno, Domine, clamabo, » etc. abundanles in saeculo, etc. Job quoque enumeralis
CAPUT PRIMUM. folicitatibus, quibus reprobi slipantur in mundo, ila
« Omis quod vidit Habacuc propheta.» Ubicunque conclusit : Ducunt in bonis dies suos, et in punclo
in prophetis omis ponilur, pondus ntiseriarum et ad inferna descendunt. < El factum est judicium et
aftlictio designalur. Attendendum autem qnod se- contradictio potenlior. Propter hoc lacerata est lex,
qaUuv : Quod vidit Habacuc propheta. Videbat, id et non pervenit usque ad finem judicium, quia im-
est intelligebat qux dicebal, non sicut Montanushx- P pitts prxvalet adversus jwslum, propterea egredietur
reticûs insanit, dicens ignorasse prophetas qux l«- judicium perversum. » Dolet prophela sive populus,
qtiebantur, et more insanientium dédisse eos sine ex cujus persona loquitur, quia non veritale, sed
inehte""SOnum. potentia adversum se judicatum sit, el nihil ex lege,
« Usquequo, Domine, clamabo, et non exaudies ? sed per vint omnia suslinuerint, unde ipsum judi-
vociferabor ad te vim paltens, et non Salvabis? » cium nullum finem habuerit. Finis enim judicii esl,
Loquitur propheta plenus dolore, et causatur contra judicare juste. Quare autem ista dixerit, oslendit
Dominum, cur lemplum sibi consecratum et civi- subdens : Quia irapius, id est Nabuchodonosor, prx-
talem Hierusalem, qux quondam specialiter eivitas valet adversus justum, id est Judam. Nechao impuis
Dei appellabatur, a Chaldaeispermiseril destrui, cur rex /Egypti, adversus sanctttm Josiaut. Daniel et
eliam populum ad se clamantem non exaudiat, et très pueri martyres servirait régi iniquissimo Nabu-
vociferantem propler Vim hostium non salvet. chodonos©$.Potest hoc et ad sanctos referri, qui qtie-
« Quare ostendisti mihi iniquitatem et laborem, runtur cur contra eos persecutore» prxvaleant, cur
videre prxdam el injustiliam contra me ? » Cur jndex impiissimus, acceplis muneribus, innoxium
(inquit) vixi, et ad hoc tempus perduclus sum, ut damnet, et remit absolvat.
181 ENARRATIO IN HARACUCPROPHETAM. 182
« Aspicite in genlibus, et videle, et admiratnini, i tabit aggerem ex lapidibuset terra, capiet eam, sub-
cl obstupescite, quia opus factura est in diebus ve- audis munitionem. « Tune mutahilur spiritus, s sub-
slris, quod nemo credel cum enarrabiiur. » Vox Do- audis ejus, hoc est in superbiam erigetur, credens
mini respondentjs contra hoc, quod propheta eau- se esse Deum. Unde et staluam auream erexit sibi,
satus fuerat innocenlem populum ab iptpiis supe- eamque omnes gentes adorare prxcepit. Et cum hoc
ratura. Hanc (inquit) iniquitatem, quam vos pulalis fecerit, pertransibit, id esl sensum humanum amit-
in solo Israël factam, cernite in aliis fieri genlibus. tet, et ejicietur ait hominibus, et post hxc corruet,
Non enim Judas tantum et Hierusalem Cbaldxis tra- id est esse desinet. « Hxc est fortiludo ejus doi
diti sunl, sed omnes per circuitum nationes. Diei) sui. » Hoc per ironiam legendum est, ut sit sensus.
eliam Nabuchodonosor tantam potestatem et virtu- Hxc esifortiturio quam dédit ei Bel deus suus. Talis
lem habiiurura, ut si quis dixerit, prx rei ntagnilu- enim fuit ejus fortitudo, qualis et Belis dei sui. Tro-
dine videatur incredibile. Quod vera illud opus sit, pologice^Chalrixi (qui doemonetinterpretantur) ma-
sstendit cum dicil : los désignant alios, per quos vindictam Deus exer-
<Quia ecce ego suscitabo Chaldxos, gentem ama- cet. immittii enim Deus indignationem et iram et
ram el velocem, ambulantem super latitudinem ter- tribulationem per angelos malos. Ipsi sunt gens
rx, ul possideal tabernacula non sua. B amara, quia nulli parcunl. Velox spiritualis natura;
i Horribilis et terribilis est : » Clialdxoruin gen- subtililaie, ambulans super latitudinem lerrx, hoc
tem fuisse pugnacissimam el robusiissimam testes esl per spatiosas sxculi vias. Ex senteiipso judicium
sunt Trogus et Pompeius a, et cxleri qui barbaras ejus egredietur, quia ad poenam secundum sua facla
historias conscripserunt. Nec contenta suis finibus, tradetur, el iliius potestati permilluntur impii, sicut
hue illucqne discurrens, vagabatur super altitudi- Philetus el Heiniogenes, quos Apostolus tradidit
nem terrx, rapto vivens et gladio, et possidens ur- Salanoe, ul discerent non blasphemare. « Nunquid
bes non suas. < Ex semetipsa judicium et onus ejus non tu a principio, Domine Deus meus, sancte meus,
egredietur. Leviores pardis equi ejus, et velociores et non moriemur? » Intelligens propheta ex verbis
lupis vesperlinis, et diffundentur équités ejus. Equi- respondenlis Domini, idcirco Nabuchodonosor contra
tés namque ejus de longe ventent, volabunt quasi Judam, vel diabolum contra justos accepisse polesta-
aquila feslinans ad coinedendum. Omnes ad prxdam tein juslo judicio : quod vero vivimus et ab eo inter-
venient. t Hoc est, ex sua gente principes el judices fecit non sumus, tux clemenlix esl. « Domine, in
constiluet, nec babebil satellites aliarum genlium. judicium posuisli eum » id est Nabuchodonosor, et
Vel certe ex ipsa judicium ejus egredietur, ut, sicut per ejus poteniiam juste judices, et corrigas pec-
fecit, sic recipiat, el sicut vastavit alios, sic ipsa J canles. Hoc est enim quod sequitur, « et fortem, ut
vastetur. Leviores, id est velociores pardis ëqui corriperes, fmtdasti eum » id est ad hoc taiitani et
ejus, quod est animal velocissimum, et pulchra va- tant solidam ci dedisti fortitudinem, ut per eum cor-
rielate dislinctum. Lupis quoque vesperlinis eorum riperes delinquenies. Ilxc autem, qux ad litteram
equos comparai, quia sxviores dicuntur nocte esse de Chaldaeis et rege eorum dicuntur, possunt etiam
vicina, diurna famé in rabiem concilati. Comparan- ad diabolum referri, quem Deus in judicio posuit, el
tur quoque aquilx, qux velocissime feslinat ad de- quasi carnifieein forlissimunt, ut per eum malos sup -
voranriunt. Sequitur : « Faciès eorum ventus uraiis, pliciis afficiat, bonos aulem afflictos probet.
et congregabit quasi arenam captivitatem, et « Mundi sunt oculi tui, ne videas malum, et re-
ipse de regibus triumphabit, et tyranni ridiculi spicere ad iniquitatem non poleris. »'Scio (inquit).
ejus erunt. Ipse super omnem munilionem ridebit, Domine, quoi! malum cl injustum non libenler aspi-
el comportabit aggerem, et capiet eam. Tune mu- cias, nec polest quisquam dubitare de juslitia tua.
labitur spiritus, et pertransibit, et corruet. » Quo- Verunitamen cur permittis Babyloniostanla agere, et
modo ad Ualuinurenlis venti cuncta marcescunt vi- ab impio Nabuchodonosor justum opprimi Israël.
rentia, ila ad aspeelum illorum omnia vastabuntur, !_ « Quare non respicis super inique agentes.et laces
tantusque erit numerus prxdoe et captivorum, ut dévorante impio justiorem se? » Justum aulem di-
arenae maris possit xquari, quod lamen per hyper- ciraus Israël, non quo perfecle juslus sit, sed quod
bolen accipiendum est. Ipse quoque, id est Nabucho* in comparatione oppriuientis impii juslus videatur
donosor, de regibus subaudis aliarum gentium trium- « Et faciès hominis quasi pisces maris, et quasi
» quos reptile non habens principem. » Sicul (inquit) pisces
phabit. « Et tyranni ridiculi ejus erunt,
triumphans ante suum currum prxcedere faciet, maris et irrationabilia jumenta el repiilia sine prin-
a fortioribus, el
lantxque erit superbix, ut naturam superare con- cipe sunt, et inlirraiora devorantur
tendat. Denique Nabuchodonosor, volens capere qui jus habet virium, dominalur in allerum, sic in-
fortitudine cuncla
Tyrum civitalem in maris medio sitam, jactis in ter homines nihil valet ratio, sed
mare immensis molibus, tantum comportavit agge- fiunt. Et cum lua providentia regantur omnia, non
Hoc
rem, ut pêne ipsum mare insulam faceret, ut in aquis possunt seire cur impius vincat, justus vincatur.
humanoe impa-
pédestre iter slatuerit. Ridebit (ail) super omnem autem dicit, non quod sic sentiat, sed
munilionem, quasi facillime capi possit, et compor- tienlix suscipit formam.
» Ex «no et eodem duos inducit scriptores
183 HAYMONISHALBERSTAT. EPISC. OPP. PARS I. — COMMENT.B1BL, 184
< Lotum in bamo subievabit, traxit illud in sagena jA cordibus nostris. > Et hoc ideo, quia adhuc visio
sua, et congregavit in rete suum. Super hoc Ixtabi- procul est, in tempore constituto, et cum finisrerum
tur et exsultabit, propterea immolabit sagenx sux, advenerit, probabitur vera fuisse visio. Manifeste
et sacrificabit reli suo, quia in ipsis incrassata est autem prophetia hxc de adventu Christi est, et
pars ejns.» Quia dixerat : Erunt homines sicut pisces quxstio illa soluta est, quam propheta fecerat, cur
maris, servat metaphoram piscium. Sicut (inquit) mali dominarentur, quia videlicet iniquitas tam diu
piscator millit hamuni, rete et sagettam, ut quod regnatura esset in mundo, et spirilualis Nabuchodo-
bamo capere non potuerit, reli comprehcndat : quod nosor homines quasi pisces capturas, donec ille per
autem rate evaserit, sagenis latioribus circumdetur; incarnationem veniat. « Si moram fecerit, exspecla
ita rex Babylonis cum cuncta vastaverit, et omnes illum, quia veniens veniet, et non tardabit. > Si
gentes bello et quasi dolis ceperit, gaudebit et sa- (inquit) pro ardore implendx visionis moram tibi
crificabit sagenx sux et reti suo, idolo videlicet facere visus fuerit ille qui veniet, noli desperare, sed
Belis, sive slatux aurex, quam statuit in campo exspecla patienter, quia veniens veniet, et non tar-
Duran, provincix Babylonis. Cui quasi pinguissimas dabit. « Ecce qui incredulus est, non erit recta anima
immolabit victimas, omnes videlicet nationes quas ejus in semelipso. Justus autem in fide sua vivet. >
vicerat, cogens ad cultum ejus. In ipsis enim idoUs B Si quis incredulus est hujus promissionis, et fluctuât,
incrassata est pars ejus, et per ea credidit se omnes dubitans venturum hoc quod vide! morari, non erit
habere divitias. « Et cibus ejus eleclus, propter hoc recta anima ejus, sed infidelitatis fortitudine depra-
ergo expandit sagenam suam, et semper inlerficere vabitur. Alia translatio dicit : Non placebit animas
génies non cessât, > id est principes et rages, quos mex, id est displicebit ntibi. Si autem ille displicet,
veluli magnos pisces cepit, et suo subjugavit impe- qui non crédit, ergo justus qui crediderit mex pro-
rio, et propterea non cessât impugnare et jugulare roissioni, vivet in fide sua.
omnes gentes. Juxta tropologiam, diabolusquem rex < Et quomodovinum decipit potantem, sic erit vir
Babylonis significat, misit Itanium , primumque ho- superbus, et non decorabilur, qui dilatavit quasi
minem traxit de. paradiso, et circumdedit eum sage- infernus animam suam, et ipse quasi mors non adint-
nis et multiplicibus fallaciis, et per eum omnes ho- plelur. Et congregabit ad se omnes gentes, et coa-
mines constituit peccatores. « Et cibus ejus ele- cervabit ad se omnes populos. Nunquid non omnes
clus, > quia dedignatur quosque viles et sxculares isti super eum parabolam suaient, et loquelaui
tentare, sanclos quoque et perfectos aggreditur, et aenigmalum ejus? Et dicetur, vx ei qui multiplicat
nunquam genus humanum persequi et decipere non sua. » Hic jam manifeste Nabuchodoitosorpro-
C uuntiatur intérims. Sicut
cessât. (inquit) vinum potantem
CAPUT II. inebriat, ut neque pes, neque mens suum teneat
« Super custodtam meam stabo, et figatngradum officium, sic vir superbus, vel generaliler omnes,
super munilionem, et contemplabor ut videam quid vel specialtter Nabuchodonosornon decorabilur, nec
dicatur mihi, et quid respondeam ad arguentem me. » volunlatem suam perducet ad efïectum. Quasi mors
Conquestus fuerat primo propheta, et responderat ei enim et inféras non satiatur occisis, et omnia ra-
Dominus dicens : « Aspicite in gentibus, » etc. Ad piens, nuUum sux avaritix finem ponit. « Usquequo
quam Domini respousîonemtemperavit quaestionem, et aggravât conlra se densum lutum? > Et specialiter
tauquam superioris dicti agens poenitentiam, et blatt- contra Nabucbodonosor, et generalker eontra oinnes
dieudo dicit : < Deus meus sancte meus, non nto- avaros sermo dirigitur. Omnis avarus non sua mul-
rieuiur, i nihilominus tamen idipsum, licet cum ve- tiplicat, quia divitix quas per fas et nefas coadunat,
neratione quadam, sciscitatus est. > Mundi sunt oculi cum eo perseverare nen possunt, sed ad alios pos-
tui, ut non videanl malum. Quare non respicis super sessores transeunt. Pulchra autem nimias divitias
inique agentes, etc. Nunc vero dicit exspectare se densum lutum appeUavit, quia animx sinceritatent
quid Dominus respondeat, ut quod dictum fuerat, " confundunt, et gravissimo iniquitalis pondère nten-
omnibus dicatur. « Super custodiam meam stabo, > tem prémuni.
hoc est, in sublimitate et celsitudine prophelix mex, « Nunquid non repente consurgent qui mordeant
ut videam post eversionem templi et civitalis, ac po- te, et suscitabuntur lacérantes te, et eris in rapinam
puli captivitatem, quid sequatur. eis? Quia "tu spoliasti gentes multas, spoliabunt te
< Et respondit mihi Dominus, et dixit : Scribe vi- omnes qui reliqui fuerint de populis, propter sangui-
sum, et explana eum super tabulas, ut percurrat qui nem hominis et iniquitatem terrx, civitalis et om-
• legerit eum, quia adhuc visus procul, et apparebit nium habitantium in ea. > Medoset Persas insinuât,
in finem, et non menlielur. » Secundum quod Do- qui,contra Babyloniorumregnumconsurgentes,primo
minus per Isajam dixerat : < Adhuc te loquente, di- momorderunt, detrahentes luxurix eorum, postea
cant ecce adsunt, > nunc Dominus respondet.etprx- laceraverunl et discerpserunt, inlerfecto Baltbasar
cipit prophetaeut scribal visunt, id est prophetiam, et omnibus regni principibus dispersis. Tune fuit eis
el explanet eum, id est diligenler et manifeste scribal in rapinam vastalor totius orbis, et spoliatus est ab
in tabulis cordis, juxta Aposloluni, qui loquitur ad omnibus populis, qui ejus crudelilatem évadera po-
Corinlhios : « Epistola noslra vos eslis scripta in tuerunt. Hoc aulem véniel, ait, propter sanguinem
1HS ENARRATIO IN HABACUCPROPHETAM. 186
hominis, id est Judx, et iniquitatem terrx, subaudis A terra gloria Domini replebitur. In quibusdam codi-
Israëlcivitatis, id est Hierusalem, et omnes habitantes cibus lëgitur négative, Non sunt hxc a Domino exer-
in ea, omnem populum designans. Illud autem quod ciluum ; et est sensus : Talis xdificatio, qux fit in
supra positum est, « usquequo, » vel increpantis est sanguinibus et iniquitate, non est a Domino.
vox, vel ad prophetx affectant respicit, desiderantis «Vx qui potum dat amico suo, mittens fel suum et
citum malilix et superbix interitutm inebrians, ut aspiciat nuditatem ejus. i Tradunt
« Vx qui congregat avaritiam malam domui sux. Hebrxi hoc loco rem fabulosam magis quam veram :
ut sit in excelso nidus ejus, et liberari se putat de Sedecias (inquiunt) rex captas est a Nabuchodo-
manu mali. > Adhuc contra impittm regem loquitur, nosor in Reblatha, qux est Antiochia, et erulis
qui congregat avaritiam malam domui sux, nec in- oculis ductus est in Babylonem : ubi cum qnadam
telligit divitias ex malo quxsitas, causant sibi esse die convivium regifico luxu celebraret, jussit ibi Se-
ruinx ; siraulque arguitur superbix, quod ad avium decix dari poculum, quo venter potantis solverelur
similitudinem in excelso posuerit nidum suum, ar- in fluxum, sicque introductum, ante ora polanlium
bitrons posse se liberari de manu mali, id est nun- compulsum, in ventris stercore fuisse pollutum ; et
quam se venturum in hostium potestatem. Malam hoc est quod dicitur : « Vx qui potum dat ami-
autem dicit, avaritiam pecunix et diviliarum, quia B co, » etc. quod videlicet rex potentissimus quondam,
est et bona avarilia, id est cupiditas spiritualium ad tantum dedecus sit adductus. Unde minalur ei
diviliarum sapientix et scientix Dei, licet aut raro, Deus, quod ipse quoque bibiturus sit hujuscemodi
aut nunquam nomen avaritix in bono positum potionem. Sed melius hoc non de calhartica potione,
legatur. verum de malis qux passurus erat Nabuchodonosor,
« Cogitasli confusionem domui tux. »Dum (inquit) intelligimus. Calix enim vel potio in Scripturis pas-
ponis in excelso nidum tuum, nihil aliud egisti, nisi sioaeni vel afflictionem solet designare. Invehitur
cogitasli confusionem tibi et posteris tais, quia hxc ergo propheta contra regem impium, quod oblitus
sollicitudo finem habebit ignominiam. < Concidisli sux conditionis, et quasi ipse non esset homo, nec
populos multos, et peccavit, anima tua. Quia lapis posset pati qux aliis inferebal, inebriaret omnes ho-
de pariete clamavit, et lignum quod inter juncturas mines felle el amaritudine malorum, ut eorunï nudi-
xdificiorum est, respondebit. > In hoc (inquit) quod tatem (hoc est, ignominiam) aspiceret, ut ex illorum
plurimos occidisti, in tuam ipsius animam desxvisti, miseria suam exaggeraret potentiam. Est autem
et in tantam crudelitatem exarsisti, ut lapides de- tnetaphora ebrii hominis, qùod sicut ille nudalur,
slraclarum civitalum et ligna eversorum ac combu- ejusque ignominia conspicitur, ita Nabuchodonosor
storum parietum, contra tuam crudelitatem clama- C inebriaverit omnes calice furoris, cunctosquc spo-
rent. Lignum autem quod hiteT^rfCturas est, ilhid ftaîos dimiserit, et quondam gloriosos ad ultimam
historialiter désignât lignum, quod ad continendos radegerit servitulenu Hoc est eoim « jepletus est,. »
parietes, in medio structuras poni solet. Notandum subaudis araicus.
quod in LXX Interpretibus habetur, Scarabxus de « Ignominia pro gloria. Bibe tu quoque et eons»-
Ugnoclamabit, museam juxta litteram designans, qux pire, circumdabit te calix dexterx Domini, et vomi-
solet in juncturis parietum in hieme vel in tempe- tus ignominioe super gloriam tuant. » Quia (inquit)
state latere; ut sit sensus : Etiam muscx in forami- plurimos inebriasti, bibe tu quoque de calice Do-
nibus lignorum absconditx, contra tuam superbiam mini. Inebriaberis calice, id est suppliciis dexterx
et avaritiam clamabunt. Domini, et omnia qux absorbueras egeres, et de
« Vx qui xdificat civilatent in sanguinibus, et sublimi gloria ad extrema venies mala.
prxparat urbem in iniquilale. > Adhuc contra Nabu- « Quia iniquitas Libani operiet te. » Libattus pro
chodonosor sermo contexitur, eique dicilur :Vx templo ponitur, quod de lignis Libani xdiucatum
quod xdiûcaverit Babylonem in sanguinibus et mor- est. Hinc alius prophela dicit : « Aperi, Libane, por-
tibus, et moeniailiius in iniquilale construxerit. _ tas tuas. » Dicit ergo quod iniquitas'Libani, id est
< Nunquid non hxc, > subaudis qux dicuntur, « a eversio templi et vastatio sanctuarii, eum depopula-
Domino sunt exerciluum? » Non (inquit) attendalur bitur et vastabil. Servat autem metaphoram, quia
persona loquentis, ne ex utilitate personx putentur Libanum pro templo dixerat, ponit animalia pro
conlemnenda esse qux dicuntur. Domini enim sunt sacrificiis et hosliis, dicens: « Et vastitas anima-
verba qux a prophelis dicuntur. « Laborabunt enim lium, » id est devaslatio sacriliciorum qux in templo
populi in mullo igni, et gentes in vacuum, et défi- offerebantur, « deterrebit eos, » id est Babylonios,
cient. > Incensa Babylone, frustra laborabunt ut quia injuria templi et sacrificiorum, qux jam cessa-
exslinguant ignem, et nitentur in nihilum. Déficient verant offerri, deterruit eos et perdMit. « De san-
enim populi Chaldaici, et Iassabuntur, nec poterunt guinibus hominum, > id est propter interfectionem
semel accensum ignem exstinguere. hominum « et » propler « iniquitatem tèrrx » repro-
« Quia replebitur terra ut cognoscat gloriam Do- - missionis « et civitalis » Hierusalem. « Et omnium
mini , quasi aqux operientes mare. >Cum Babylon habitat)tium in ea. »Juxta tropologiam increpabanlur
ifuerit eversa, manifesta fiet omnibus polentia Dei, hxrelici, quod omîtes inebrient amaris et perversis
.etjsrcul aqux fundum maris contegunt, sic universa dogmalibus, riantes amico, id est socio in fide, po-
.187 HAYMONISHALBER8TAT. EPISC. OPP. PARS I. — COMMENT.BIBL. 188
tuin non de fonte Siloa, id est missi, Christi vide- A j posilos, el forle fundatos, ut per eos judicenlur et
licet, quem Deus Pater in mundum misit, sed de rivo puniantur peccalores, nunc agit poenilentiam, et
jEgypli tenebrarum et moerorfs. Unde et ipse rivus plangit quod temere sit loculus, poscilque veniam
recle Sior, id est lurbidus et coenosus vocatur. Di- ignora» tix, et lfoc esl quod scribitur in titulo, « Pro
citur ergo illis, quod ipsi quoque pro gloria replendi ignoranliis. > Nam et David rogal Dominum, < De-
sint ignominia, cum eorum perversa doctrina fuerit licta juventutis mex et ignorantias mcas ne memi-
revelata, et Ecclesiastica censura damnala. Operiet neris. » Quidam pulant hoc quod dicitur, « Pro
aulem eos vastitas Libani. Libanus quippe grxce ignoranliis, > hoc ostendere quod propheta oret
thus dicitur. Thure vero munditia oralionis expri- Deum pro humanis erroribus et ignorantia, ut su-
mitur. Vastitas ergo Libani eos operiet, quia eorum blata erroris caligine, lux vera palescat
oratio, quod est spéciale Dei sacrificium, vertelur CAPUT III.
illis in damnationem, juxia quod Psalmista de'Juda < Domine, audivi auditionem tuam, el limtii. »
dixit : « Oratio ejus fiât in peccatum. > Auditionent dicit vocem quam intrinsecus in mente
« Quid prodest sculptile, quia sculpsit illud ficlor audiebat. Taie esl illud Isaix :.< Domine, quis cre-
suns, conflalile, et imaginent faisant, quia speravit didit auditui nostro? » et alibi, « Dominus Deus
in figmenlo ficlor ejus, nt faceret simulacra muta? » ]B aperuit mihi aurem. »« Domine, audivi auditionem'
Miralur prophela régis Nabuchodonosor stultiliam, tuam. » Audivi (inquit) aura mentis poenas, quas
quia jusserat fieristatuam auream, habens fiduciamin Nabuchodonosorvel diabolo, ejusqtie membris prx-
simulacra quod finxerat, cum ulique nihil ei pro- parssti, el quinquies vre illis xtenium eoniminatus
desse posset. Inter sculptile et conflalile hoc distat, es. < Et limui, » secrelissima judicia tua.
quia sculptile est ligni vel mannoris, conflalile vero « Domine, opus tuum, » subaudis audivi ; id est
melallorum, qux possunt solvi igné et conflari, quod mysterittm incarnationis tux. Opus enim Dei est, ut
non solum de idololalrh, sed et de hxreticis accipi beatus Augustinus dicit : Verbum caro factum. Quod
potest, quorum sculplilia sunt prava dogmata, qux etiam de resurrectione ejus potest accipi. Audivi
ipsi confingunl, et pro veritate venerantur et adorant (inquit) opus tuum, ut qui mori dignatus es pro
falsitatem. nobis, resurgas a mortuis. « In medio annorum vivi-
« Voequi dicit ligno : Expergiscere ; Surge, lapidi fica illud, » hoc est, in pleniludine temporis impie
taceuti. Nunquid ipse docere poteril? » Hoc genera- quod pollicitus es. Tu enim dixisti : Adhuc visus
liter adversus omnes dicilur qui idola venerantur. procul, el apparebil in finem. Ergo cum tempus
Vx enim xternum erit ei qui materiera ligni vel illud quod constitutum est a te, venerit, vivifica
lapidis, sive cujuscunque metalli pro deo colit, el (" illud opus tuum, ut non moriatur sermo tuus, sed
invocans dicit : < Expergiscere, » cum forma tanlum opère implealur. « In medio annorum notum faeies, i
sit inanimata. Nam eidos Grxce vel idea, forma di- Cum venerit tempus, et opéra promissa compleveris,
cilur : inde diminulive idolum, formula vocatur. tuac monstrabis vera esse qux pollicitus es. « Cum
Nunquid ipse lapis quem invocas, docere le poterit iratus fueris, misericordix recordaberis, » non quod
et prxdicere ventura? « Ecce iste cooperlus est aura Deus more humano in ira obliviscalur, et post iram
et argento. » Quasi oslendentis est: Ecce iste lapis misericordix recordelur,sed quod nobis in afllictione
quem adoras, o idololalra, cooperlus esl et oblilus positis, videtur oblivisci, cum non cito laborantibus
aura. < El omnis spiritus, » id est flatus vilalis, succurrit, sicut Psalmista in tribulatione dicit :
« non est in visceribus ejus, >id est idoli vel lapidis. i Usquequo, Domine, oblivisceris in finem? » Simul-
i Dominus autem, » quem veri adoratores adora- que consideranda est Dei clementia. Non dicit,
mus, « in templo sancto suo. Sileaf a facie ejus om- Postquam poenas irragaveris, sed « Cuut iratus fue-
nis lerra. >Non in manufacto subaudis templo, sed ris , misericordix recordaberis. » Non enim semper
vel in coelis, vel in iinoquoque sanciorum, juxta perçu lit, qui irascitur, sed tantummodo commina-
Apostolum dicentem : « An nescilis quoniam lem- tur. Taie est et illud ApostoU: « Revelatur ira Dei su-
plum Dei eslis, el Spiritus Dei habilat in vobis? » - per omnem impietatem hominum. » Revelatur dix-ii,
Sive < Dominus in templo sancto suo, > hoc est, non infertur : sed revelalur ul terreat, et correctis
Filius in Pâtre : vel« in templo suo, »in universilaie parcat. Alia translatio dicit : In medio duorum ani-
mundi cominens et regens omnia. < In ipso enim malium cognosceris. Qux duo animalia, Filium Dei
vivimus, movëmur, et sumus. » Est ergo Deus in et Spiritum sanctum cognoscimus. Qux eliam ani
munrio, non loco inclusus, sed sua majestale illoca- malia putantesse duo chérubin, qui inuluo se respi-
liter intplens omnia, currens per omnia, circuni- ciunt, el in medio sui habent oraculum sive propi-
pleclens omnia. tiatorium. Quidam duo animalia putant esse duos
« Oratio Habacuc prophelx pro ignoranliis. » Quia latrones, in quorum medio crueifixus et agnitus esl
supra temere causatus fuerat cum Domino, dicens: Dominus. Nonnulli duo animalia dicunt esse duo
«Usquequo,Domine,clamaboet nonexauriies,» et post Testamenta, Velus et Novum, qux animala et visa
pauca, « Quare non respicis super iniqua agentes ;•* sunt, el in quorum medio Christus agnoscilur. Plu-
audierat quoque Dominum respondeniem, et didi- res Moysen et Eliam intelligunt, inler quos Dominus
çerat Nabuchodonosor vel eliam diabolum ad hoc iu monte transfiguralus apparaît.
189 ENARRATIO IN HABACUCPROPHETAM. 190
« Deus ab austro veniet. » Sunt qui hoc quod di- A Cornua ergo in manibus erant, quia licel pateretur
citur, « Deus ab austro veniet, » Belhlehem velint pro nobis, potestatem regiam non aniisit, imo per
iutelligi, qux in australi parte sita est, et in qua ci- crucem suum dilalavit imperium. « Ante faciem ejus
vilale natus esl Chrislus. « Et sanclus de monte Pha- ibit mors. » Mors, diabolus auctor mortis, de quo
ran. » Pharan autem mons esl vicinus monii Sinai, Joannes : Et nomen illi mors. Ivit ergo mors ante
iu quo lex data esl. Inde dicilur venire Sanctus, quia pedes ejus quia mox eo baptizato in Jordane, occur-
per legem est coguilio Dei. Hoc juxta litteram. Vel rit illi, tentans illum post jejunium quadraginla die-
«Deus ab austro veniet, >id est a meridie, ab illis rum, antequam aut praedicaret aut miraculis se
videlicet qui sunt filii lucis et diei. A meridie ergo Deum proderet. Undë adhuc sequitur : « Egredie-
veniet Dominus, et .exspeclandus est iis qui sunt in tur diabolus ante pedes ejus, » quia exeunli de aquis
fervore dilectionis et fidei. Unde et in Canlicis can- obvius fuit. Alia translalio dicit : Egredietur Re-
ticorum sponsa inlerrogat : Indica mihi quem diligit scheph ante pedes ejus. Tradunt Hebrxi Rescbeph
anima mea, ubi pascas, ubi cubes in meridie. « Et nomen esse dxmonis, qui principalum inter reliquos
sanctus de monte Pharan. » Pharan interpretatur os teneai, sicut el Beelzcbub. Hune dicunt in paradiso
videniis, et rêvera de ore, id est sermone eruditi viri serpentent intrasse, et per eum primum hominem
el videntis, id est inlelligenlis, quique plenus luce B decepisse. Unde et ex maledictione, qua a Domino
scientix, venit notitia Dei. (Diapsalma.) « Opérait condemnatus est, nomen aecepil. Rescbeph esim
coelos gloria ejus. » In naiivilaie enim Domini gloria interpretatur replans ventre. Dictum enim fuerat ser-
repletum et quasi opertum esl coelum, angelis pro- penti, imo diabolo qui eral in serpente : Supra
testantibus, « Gloriain excelsis Deo. » « Ellaudisejus pectus tuum gradieris. Egressus esl ergo diabolus
plena est terra, » quia pacem adventus ejus terris anle pedes Domini, quia inox ut baptizatusest, et ad
refudit, concinentibus angelis, «Et in terra pax ho- descensum columboevox Patris super eum intonuit,
îninibus bonx voluntalis. » Nolandum vero qnia commolus his diabolus, admit ut eum tentaret, vo-
cum dicilur, « Operuit coelosgloria ejus, »ostenditur lens probare utram esset Dei Filius.
minus esse quod operilur, eo quod operit. Ergo « Sletit, et mensus est terrain. » Stare, divinitatis
major est gloria quam coeli qui operiuntur. Possumus est, sicut iransire humanitatis. Slans ergo Domi-
quoque coelos intelligere sanctos, qui portant imagi- nus mensus est terram, quia potenlia divinitatis
nent supercoelestis, et enarrant gloriam Dei. Hos cuncta disponens, terram, id est corda terrenorum
ergo coelos operit, hoc est, illustrât gloria et maje- hominum mensus est, discernens et prxvidens qui
stas Dei. Landis ejus plena est terra, quia juxta vo- digni essent eligi, qui justo judicio reprobari. i Aspe-
cem Psalmislx : i Admirabile est nomen ejus in ct ( xil, et dissolvit génies. » Aspectus Domini est vis
universa terra, t divinx majestalis, qua cuncta prxvidet, locis ac
< Splendor ejus ul lux erit » qnia claritas mira- temporibus singula disponens. Aspexit ergo et dissol-
culorum ejus manifesta luce radiavit. Nec nos mo- vit gentes, hoc est dissipavit ut non jam essent gén-
veat diversitas temporis; prxterilo enim tempore ies, sed renati per fidem et baplismum efticerentur
dicit: « Operuit coelosgloria ejus, » prxsenti, « Lau- filii Dei. < Et conlrili sunt montes sxculi. > Disso-
dis ejus plena est terra; » l'uturo vero, « Splendor lutis gentibus sxculi, monles contriti sunt, id est
ejus ut lux erit. > Divina quippe Scriptura nulla omnis dxmonum fracla poteslas, quos montes sxculi
temporis lege stringilur, qux supergredilur omne vocat ob lumorem elalionis. Sive montes sxculi,
lempus. « Cornua in manibus ejus, » hoc est vexilla principes el potentes hujus mundi dicit, qui contriti
et tropxa crucis. Et notaitdum quod cum manus sunt a duritia superbix sux, visa claritale miracu-
Domini in cornibus crucis aflixx sint, non dicit : loruni Christi. Montes aulem sxculi dicil, quia sunt
Manus Dominiin cornibus, sed « Cornua in manibus alii montes, qui non sunt sxculi,sancti videlicet apo-
ejus. » Ipsam enim crucem, imo ipsam mortem in stoli et viriapostolici, de quibus Psalmista : « Levavi
poleslate habuit, sicut ipse dicit : i Potestatem ha- _ oculosmeosiiinionles,etc.»Hi non sunt moules sxculi,
beo ponendî animam meam. » sed montes Dei, montes incaseali, hoc est gratia
« Ibi abscondila est fortitudo ejus. > Ibi, boc est spiriluali repleti.
in cornibus, abscondita est fortiludo ejus, et poten- « Incurvati sunt colles mundi ab itineribus xler-
tia divinilalis ejus, quia cum esset in forma Dei nitatis ejus. » Qui sunt montes, ipsi sunt et colles,
xqualis Deo, exinanivit seipsum, formam servi ac- potentes videlicet, el eorum suppares, quorumque
cipiens, et humilians se Patri usque ad mortem, superbiam ante adventum Christi nemo polerat hu-
mortem autem crucis. In cruce ergo abscondila est miliare. Contriti vero ei incurvati sunt ab itineribus
fortiludo ejus, quando dicebat : « Tristis est anima xleruitatisejus, id esl Dei, quia oelernitas divinita-
mea usque ad morlem. » Possumus quoque per cornua tis ejus ad nos venire dignata esl. Ilinera autem
regiam potestatem accipere. Mosenim Scripturarunr ejus sunt, de coelo in uterum virginis, de utero in
e3l cornu pro fortitudine el potestate ponere, ut prxsepe, de pvxsepi ad baptismum, rie baptismo ad
Psalmista : In le inimicos nostros ventilabimus crucem, de cruce in sepulcrum , de sepulcro
cornu. El mater sancti Samuelis : Dabit (inquil) im- iterum in coelum. Possunt etiam %l per montes
perium régi suo, et sublimabit cornu Christi sui. fortiores dxmones intelligi, qui in bxreticis et
191 HAYMONISHALBERSTAT. EPISC. OPP. PARS I. — COMMENT.BIBL. 192
apostalis sunt, et élevant se contra scientiam Dei : A irascitur Dominus, et est in illis furor ejus. Marc
colles vero, minoris potentix dxmones, qui sunt in vero sunt animx eorum qui circumferuntur omni
hominibus sxcularibus, de diviliis, fortitudine, for- vento doctrinx, el semper in imo sunt. In talibus est
mositale, nobilitate.cxterisque corporis bonis glorian- indignatio Domini, quod faveant perversis doctori-
tibus. Hi montes et colles in adventu Christi contriti bus, nondum tamen exardescit in illis furor, sed
et incurvati sunt, quia conversis talibus, et exem- exspectantur ut resipiscant ab erroribus suis. « Qui
plum humilitatis Christi suscipientibus, confusi sunt ascendens super equos tuos, et quadrigx tux salva-
dxmones, qui in eis erant, et contraria eorum for- tio. > Equi Dei sunt sanctorum animx, super quas
tiludo ad nihilum redacta est. ascendit Dominus ut eas possideat, et ab errorum
« Pro iniquitate vidi tentoria jEthiopix. » jEthio- deviis ad veritatis tramilem dirigat. Ex his equis
: « Ut jumentum factus sum
pes teterrimi sunt homines, qui feruntur draconuui erat ille qui dicebat
vesci carnibus, ideoque significant dxmones tétras apud le. > His equis et curribus vallatur Eliseus
malitia, quorum sunt potus dulcissimus, homines propheta, quos etiam metuenti puera suo oslendit.
serpentium animum babenles, et ad nocendum sem- Ail enim Scriptura libri Regum : « Quia aspexit, et
per paraît. jEthiopum tabernacula sunt ipsi homi- ecce mons plenus equis igneis, et quadrigx ignex in
nes, qui laborando pro acquirendis diviliis, efficiun- B eircuilu Elisei. > Et hoc notandum quod in tantis
tur tabernacula eorum ; quod prophela imo verbo millibus equorunt et curruum, nullus ascensor eo-
iniquitatis expressit sic : Omnis enim dives aut ipse rum cernitur. Ille enim erat auriga et rector, cui
iniquus est, aut hxres iniqui. Ait ergo propheta , Psalmisla canit : t Qui sedes super chérubin, mani-
Vidi, subaudis homines faclos tentoria yElhiôpiae festare. » Super hujuscemodi equos ascendit Deus,
pro iniquitate, id estcupidilate, qua nunquam cessant cl quadrigx ejus salvatio; vel, ut alia translatio di-
congregare divitias ; quas cum adepli fuerint, tra- cit, Equitalus tuus sanitas. Equitatus Dei justoram
dunt se luxurix„et voluptatibus, atque omni iniqui- omnium est multitudo, totius humani generis salva-
tati, sicque efiiciuntur bospitium dxmonum, qui de- tio, quia in sanclis equilans, totum lustravit et sal-
buerant esse templum Dei. « Turbabuntur pelles vavit orbem.
terrx Madian. » Quod dixit supra tentoria, nunc di- < Suscitans suscitabis arcum tuum ; > id est, quod
cit pelles ; et quod ./Ethiopes, hoc terram Madian.
promisisti in Veteri Teslamento, implebis in Novo.
Madian enim regio est vicina jElhiopiae. Interpreta- Nam
tur Madian ex judicio, subaudis in condemnatio- per arcum, qui duobus cornibus tendit, duo
Teslamenta intelligunlur. Unde sequitur et ostendit
nem. Turbabuntur ergo.pelles terrx Madian,. id est
homines qui se.ifocerunt habitacula dxmonuin, per P es. quid sit arcus : « Juramenta tribubus qux loculus
> Suscitabis (inquit) arcum, impleta juramenta,
et
injustitiam iniquitatem divitias et sxculi dignilates
qux locutus es tribubus Israël de adventu Filii tui.
acquirendo. Turbabuntur enim, quia conscientia
peccaiorum terrili, et metu xternarum poenarunt (Diapsalma.) « Fluvios scindes terrae ; viderunt te
exagitati, semper erunt in formidine, et severos et doluerunl montes. » Fluvii terrx sunt corda terre-
post mortem cruciatus quolidianopavore superstites norum hominum, qui prxdicanlibus aposlolis scissa
sustinebunt. sunt el aperta per poenilentiam, ut semen verbi Dei
« Nunquid in fluminibus iratus es, Domine, aut in reciperent. Nam et in passione Domini petrx scissx
fluminibus furor tuus, vel in mari indignatio tua? » sunt, ut dura gentium corda signarentur esse sein-
Interrogat propheta Dominum, el quasi dubitans lo- denda per fidem. Viderunt hoc montes, id est con-
quitur : O Domine, quando Jordanem fluvium rétro traria; forlitudines, et doluerunl invidentes genlium
converti fecisti, et quando mare divisisli, ul viam fa- saluli. Sive montes sunt excelsa régna terrarum, et
ceres populo tuo, nunquid in fluminibus iratus es, sublimes sxculi potestales. Viderunt crescere et
aut in mari fuit indignatio tua ? Non enim insensi- propagari fidem Christi, et doluerunt, alque gra-
bilia elementa quidquam offenderant ut tuam mere- vissimam contra sanctos persecutionera excitave-
rentur indignationem. Sicut ergo lune fecisli dirai--D runt. Unde sequitur : « gurges aquarura transiit. >
cans pro populo tuo, ila nunc ascendens equos tuos, Gurges aquarum valida tempestas persecutionis,
et corripiens arcum, salutem dabis populo tuo. Scien- transiit, id est conquievit, postquam montes, id
dum autem hona flumina esse et mala, mare quoque est sxculi potestales Christum agnoverunt. Sire
esse bonum et dulce, esse et pessimum et amaram. alio sensu : gurges aquarum, id est prxdicatio
In bona siguificatione ponitur fluvius, cum dicit aposlolorum, transiit, nuntiata per omnes mundi
Psalmista : < Fluminis intpetus lxtificat civitalem terminos. « Dedil abyssus vocem suam : » id est,
Dei ; i in mala vero, ul apud Ezechielem Pharao lo- profunda apostolorum prxdicatio per orbem tnso-
quitur : < Mea sunt flumina, et ego feci illa. > Mare nuit. « Altitudo manus suas levabit ; » id est virtus
quoque in bonam partem ponitur, ubi in psalmo di- divina miraculorum se operibus declaravit ; manus
citur : « Domini est terra et orbis terrarum. Ipse su- namque Ievare mira operari est. Aliter : « Dédit
per maria fundavit eum. i Mala ergo flumina sunt abyssus vocem suam; > id est inferus a Chrislo
dogmata hxreticorum, qux velut flumina currunt superatus, triumphatorem mortis laudavit. < Alti-
spumanti eloquenlia, et Auraitcontra veritalem. His tudo manum suam levavit ; » id est celsiludo ange-
193 ENARRATIOIN HABACUCPROPHETAM. 19*
lica quasi quodam plausu manum tripudians, Chri- A potestas innuitur. Ma.eoixit Deus sceptris ejus, id
stum laudavit. est impii, id est regno et potestati ejus. Irapium
« Sol et luna steterunt in habitaculo suo. > Juxta autem, secundum superioris prophetix traclatum,
litteram, ut Isidorus dicit, post diem judicii non id est, specialiter, juxta litteram, Nabuchodonosor,
occidet sol et luna infra terras descendendo, sed vel generaliter omnem populi Dei adversarium, seu
semper super terras parebunt; sol quidem in orien- ipsum diabolum possumus accipere. De quo adhuc
te , luna in occidente omni mundo conspicua, nec sequitur: «Capiti bellatoram ejus,» subaudis male-
sub terras descendent, ne inferis lumen suum osten- dixisti. Non solum ( inquit ) sceptris ejus, sed eliam
dant. Altiore sensu : « sol et luna steterunt in habi- ipsi capiti quod percusseras, maledixisti. Caput au-
taculo suo, » quia Christus, qui verus est sol, resur- tem bellatoram diabolus, persecutorum Ecclesix,
gens a morluis, habitaculum coeliconscendit ; luna quales fuerunt Nero, Domitianus, coeterique qui
vero, id est Ecclesia, in fide quam percepit, de- publicam persecutionem Ecclesix indixerunt. « Ve-
vote et inconcusse permansit. Quod apertius alia nientibus, » id est qui veniebant, « ut turbo, » sicut
translatio dicit : Elevatus sol in orttt suo, cl luna tempestas cum terrore nimio, « ad dispergendum
slelit in ordine suo. « In luce sagittarum tuarum me, » id est unitaiem sanctx Ecclesix. « Exsultalio
ibunt, in splendore fulgurantis hastx tux. » Ordo B eorum, > id est persecutorum « sicut ejus qui dé-
verborum est : Sagittx tux et hastx tux in luce et vorât pauperem in abscondito. » Quemadmodum
in splendore fulgurantis ibunt. Sagittx et haslx Dei, raptor exsultat, cum pauperem nullo videnle et
apostoli sunt, quia sicut sagittx et haslx refulgent auxilium ferente spoliât, ita persécuteras sancio-
et vulnerant, sic apostoli refulgebant miraculis, rum gaudebant, tanquam Deo non vidente et tie-
vulnerabant prxdicamentis, denuntiantes peccaio- sciente quos affligèrent. Potest hoc et de omni
ribus xterna supplicia. Aliter : « Sol et luna stete- perverso diei, qui cum impune peccat exsultat, pu-
runt in habitaculo suo. >ODeus! sol et luna, et omnis tans Deum se posse latere, et qux agit ignorare.
splendor signorum, quo prius illustrabas populum « Viam fecisti in mari equis tais. » Equi Dei sunt
tuum, jam malorum pondère et quodam tenebrarum apostoli exterique prxdicatores, quibus Deus viam
horrore cooperta erant; te autem apparente, slete- fecit in mari, hoc est in mundo, ut possent dis-
rant in habitaculo suo, hoc est, receperunt splen- currere per orbem. Neque enim ipsi sua virtute
dorem et virtutem suam. Ibunt itaque haud dubium ad tôt et tantas sxvas nationes potuissent prxdi-
populi fidèles in luce sagittarum tuarum, et in cando venire, nisi ille fecisset viam, diversitatem
splendore fulgurantis hastx tux; hoc est, arabula- gentium- sub uno Romanorum imperio conciliando.
bunt per iter hujus vitx in luce prxceplorum tuo- « In luto aquarum multarum; » id est in idololalria
rum, qux velut sagittx aut haslx vulnerant ad sa- mullarum gentium fecisti prxdicatoribus tuis viam ,
lulem, ad hoc terrent, ut emendent. ut eam spernerent et quasi lutum conculcaiidant
< In fremita conculcabis terram. » In terribili annunliarent.
prxdicatione apostolorum conculcabis terram, id « Audivi » non aure corporis, sed intellectu men-
est, conteres corda terrenorum hominum. « Et in tis. Et qux audivit ? Ea videlicet qux a Pâtre dicla
furore, >id est judicii comminatione. sunt Filio, de ejus nativitate et passione, qua mun-
« Obstupefacies gentes » régna terrena et omnem dum redempturus erat. « Et conturbatus est venter
mundi potestatem mirari faciès. Quia «egressus es, » meus ; > id est intellectus meus, cur videlicet ausus
o Deus Paler, « in salutem populi mi, in salutem fuerim reprehendere judicia Dei, cum etiam ipse
cum Christo tuo, > id est cum Filio tuo, quem prx Dei Filius, qui peccatum non habuit, tanta et tam
omnibus sanctis singularis gratix chrismate unxisti. indigna ab indignis sustinuerit. <A voce, > subaudis
Ut enim Apostolus ait : « Deus erat in Christo, mun- hujus audilionis, < contremuerunt labia mea > ut
dum reconcilians sibi. » « Percussisti caput de domo ultra jam non auderem loqui aut conqueri, quare
impii. » Caput, principem hujus mundi : domum ._ justi aflligantur in mundo. « Ingrcdiatur puiredo
ipsius, mundum sive animam peccatoris, in qua in ossibus meis, et subter me scateat > Certus
velul in suo requiescit hospitio. Percutitur ergo ca- jam propheta quod idcirco sancti adversis exercen-
put de domo impii, ut illo percusso, fiât domus tur in hac vita, ut ad veram requiem in alia perdu-
Dei et habitatio juslilix. « Denudasti fundamentum cantur, dicit libenter se velle pâli omnia contraria ;
usque ad coUum. » Omnes astulias et sécréta consi- optât se tentari et aflligi corporis infirmitate, sicut
lia iliius impii manifèstasti fidelibus usque ad col- Job, dicens : « Ingrediatur putredo in ossibus meis, »
lum , id est usque ad ipsum qui est caput et prin- ut non solum caro, sed etiam medullx ossium com-
ceps nequitix spiritualis, Antichrisli videlicet; quia putrescant. « Et subter me scateat, > hoc est, bul-
velut collum subjungitur capiti, ita iUe suppar est liat multitudine vermium. Perquod ostenditparalum
malitix diaboli, et quasi administrator deceplionis. se esse ad omnia gravissima et poslrema suppli-
Hinc Apostolus : Ut non circumveniamur a Salana, cia sustinenda. Et hoc quare? « Utrequiescam in
non enim ignoramus cogitationes ejus. die tribulationis ; > hoc est, in die judicii, quando
(Diapsalma.) «Maledixistisceplris ejus.» Sceplrum 'erit lalis tribulalio, qualis nunquam aniea fuit. Et
" «ut ascendain ad populum accinclum nostrum. >
gestatuen est regiuni, et ideo per sceptrum regia
m HAYMOMS HALBÊRSTAT. EPISG. ÔPP. PARS. 1. — COMMENT. B1BL. 196
Ordo est, « ut ascendant ad populum accinctum .jjt Operationis. i Abscidetur de ovili pecus ; » id est
nostrum, » Id est êxpeditum et prxparatum rési- " de Hierusalem, in qua velut pecus in ovili babitabal;
stera spirilualibus hostibus. abscidetur promiscua plebis multitudo, deleta a Tito
« Ficus enim non florebit. » Ficus Judaicam ple- et Vespasiano ferra, famé et caplivitale. < Et non
bem désignât, ad quam venit Dominus, quxrens in erit armentum in prxsepibus, » id est sacerdotes
ea fructum juslitix, jst non repêrit, statimque ei scribx et exteri principes, qui velut tauri pingues,
maledixit, dicens : « Nunquam ex te fructus oria- subjectis populis quasi gregibus prxerant, et velut
tur. » PMevidens ergo propheta Judxos in sua in plënis prxsepibus deliciabanlur. Non ergo erit
infidelitatepermansuros, dolore plenus dicit: « Ficus armentum in prxsepibus, quia subvërsa Hierusalem,
non florebit, > id estSynagoga infidelium Judxorum, omnis illa priucipum dignitas annullata est, et im-
florem fidei et fruetum boni operis non afferet/Et pletum quod Dominus dixerat : « Relinouetur vobis
hoc non de omnibus, sed de illis dixit qui excxcati domus vestra déserta. »
sunt, quorum maxima pars periit. Cum pleniludu « Ego autem in Domino gaudebo, et exsultabo in
genlium inlroierit, tune florebit hxc ficus, et omnis Deo Jesu meo. » Prxdicta perditione plebis el prin-
Israël salvus flet. « Et non erit germen in vineis. » cipum et totius civilatis, loquitur prophela ex sua et
Vineam plebem illam vocari, ex multis sancloe Scri- B apostolorum omniumque sanctorum persona . « Ego
pturx locis discimus, e quibus unus est, « Vineam (inquit) in Domino gaudebo, » non in diviliis, non
de /Egypto transtulisti. > Hxc vinea plantata lit in gloria hujus mundi, « el exsultabo in Deo Jesu
palriarchis, exculta nobililer in prophetis, acceptis- salutari meo. » Jésus enim salvator, sive salutaris
simum Deo fructum altulit, sed apparente Domino interprelatur, sed interpres mahtit ipsum Hebraicum
degeneravil : Et cum debuisset facere uvas, fecit verbum ponere, quia dulce et plénum gaudii nomen
labruscas : id est, cum debuisset credere in Christum, Jésus semper délectai audire.
qui ei.promissus et missus fuerat, econtra negavit < Deus Dominus fortiludo mea. » Omnis inea
éum, et ad mortem poposcit, dicens, « Non habemus virtus, omnis justitia Christus jst, qui est Deus
regem nisi Cxsarem, » et, « Crucifige, crucifige meus. « Et ponel pedes meos quasi cervorum. »
eum. » Hoc prxvidens propheta sanctus déplorât, Cervorum natura est ut plana et humilia deserant,
dicens : « Non erit germen in vineis ; » hoc est, radix et montium ardùa conscëndant, serpentes etiam
boni operis in Judaeis. « Mentietur opus olivx. > de cavernis flalu extrados occidant. Sic et sancti
Olivam Synagogam ttesignare, poterit agnoscere terrena el intima deserant, ad coelestia contendunl,
qui legeritPaulum aposlolum, dispulanlem de fractis et sua proedicatione a cordibus hominum serpentis
olivx ramis, et de oleaslro in bonam olivarn inserlo. 'J antiqui maliliam depellunt. Dicit ergo prophela,
Hujus olivx opus fuit unclio, quia in Veterl Testa- Deus Dominus ponet pedes meos, id est acliones
meiito reges et prophetx oleo visibili pngebantur. meas quasi cervorum, facienshte sua gratia caduca
Hanc unctionem cessaturam in advenlu Chrisli contemnere et xterna desiderare. « El super excelsa
prxnuntiat propheta, quomodo et Daniel dicit : mea deducet me victor in psalmis canentem. » De-
«Cum venerit Sanctus sanciorum, cessabit unelio. » ducet me super excelsa mea, id esl ad illam coele-
Vel ita : « Mentietur opus olivx, » id est, mentietur steni patriam, quia mihi et omnibus sanctis ante
plqbs Judaica, qux se promitlebat impleturam om- sxcula prxparata est. Ideo confidenter dico: « Super
nia qux Dominus prxcipiebat, dicens : Omnia quae excelsa mea. » Ipse autem deducet, quia hoc nou
prxcipit Dominus Deus noster faciemus, et obëdien- mea virtus, sed ejus est gratia. Deducet autem me
tes ei erimus. « Et arva non afférent cibum. » Hie- canentem victori, id esl Christo triumphatori mortis
rusalem terrenam arvorum, id estcamporum, nomine el diaboli. Deducet ergo me super excelsa, hoc est,
désignât. Qux enim in montibus sita eral, ei de ad bealam supernx civilatis frequentiam, qux ex
qua dictum fuerat : « Fundamenla ejus in montibus angelis et sanctis hominibus constat, ut illis arimix
sanctis,» poslquam Dei Filium recipere notait, _ tus alque conjunclus, canam viclori cum angelis,
burailis et câmpestris vocatur, de virtutum prolapsa « Gloria in excelsis Deo. > Canam et in psalmis
culmine. Arva ergo non afférent cibos, quia plebs panegyncis, cum psalmigrapho David concinens :
Judaica nullain jam frugem fidei vél bonx reddit « Domine, in virtute tua Ixtabitur rex. »

"
IN SOPHOMAM PROPHETAM.

Sophonias propheta, qui nonus est in ordine duo- CAPUT PRIMUM. .


decim prophetarum, interpretatur spécula, sive « Verbum Domini quod faclum est ad Sophoiiiam
arcanum Domini. Certiit captivitaiem urbis Hieru- filium Chusi, filii Godolix, filii Amarix, filii Ezecbix,
salem, cujus jam instabat eversio régnante Josia in Jiebus Josiae filii Aramon régis Judx. » Tradunt
rege juslissimo, sub quo et iste prophetavil. Alia- liebrxi, cujuscumque paler aul avus ponitur iu
rum genlium vastationem prxdicat, et diem judicii tilulo, ipsos quoque fuisse prophetas. Ergo hic
intonal. Sophonias ab avis et atavis prophetalistirpe gênera-1
197 ÈNARRATIO IN SOPHON1AMPROPHETAM. 198
lus est. Sophonias enim habuit patrem Chusi ,, A fuerunt ruinx impiorum negantium Christum et
avuin Godoliam, proavum Amariam, atavum Eze- nolentium recipere fidem ejus. < Et disperdam ho-
chiam. Interpretalur Sophonias (ut dictum est) spé- mines a facie terrx, dicil Dominus, et extendant
cula sive arcanum. Prophetx enim speculatores manum meam super Judam et super omnes habi-
erant, sicut ad Ezecbielem dicitur : « Speculatorem tatores Hierusalem. » Exlensio manuum gesluiu
dedi te domui Israël, t Arcana quoque Domini perculienlis oslendit. « Et disperdam de loco hoc
eis revelabantur, sicul in Amos dicitur : Non faciet ' reliquias Baal, » id est cultores ejus, qui pauci re-
Dominus verbum, nisi ante revelaverit servis suis manserant in Juda de cxde hostium. Ad tantam
prophelis. Hic ergo speculalor filius erat Chusi, namque inipietatem vénérant, ut in templo Dei
qui interpretalur humililas, vel JEthiops meus. staluam Baal ponerent, quant imaginent Ezechiel
Habebat autem avum Godoliam , qui dicitur ma- vocat idolum zeli, et in eodem sanctuario Deum et
gniiudo Domini ; proavum Amariam, qui sermo idola venerarenlur. « Et nomina xdiluorum cum
Domini interpretatur; atavum Ezechiam, qui ver- sacerdolibus. » jEdilui sunt janitores, ideslxdium
titur in fortitudinem Domini. Itaque de fonim- custodes, ipsi sunt Hebraice Nalhinei. Hic aulem
dine Domini nascitur sermo Domini, de sermone despective sacerdotes vocat xdiluos, quos a fano, id
Domini magnitudo Domini, de maguitudine Domini B est lemplo fanaticos dicimus. Et xdituos ergo et
generatar humilitas, quia quo magis aliquis ad sacerdotes quondam Dei minatur se disperdere.
virtutis perfoclionem conscenderit, eo amplius se « Et eos qui adoranl super tecla miiiliam coeli,
humiliabit, dicens cum prophela : < Humilialus sum et adorant etjurant in Domino, el jurant in Melchon. »
usquequaque, Domine, » etc. Confitebitur quoque Super tecta enim, id est in domatibus stantes,
se Dei iEthiopem, quia Cbusi JEthiops meus inter- soient et lunani et estera sidéra adorabant, et pariter
pretatur, id est, agnoscet se peccatorem, et dicet in nomine Domini, et in nomine Mclcho, qui inter-
cum Joanne apostolo : < Si dixerimus quia peccatum pretatur rex, jurabant.
non habemus, nosipsos seduciraus, » etc. Hic talis « Et qui averluntur de post tergum Domini, et
et tantus, bene dicilur fuisse in diebus Josix régis qui non quaesierunt Dominum, nec investigaverunt
sanctissimi, qui interpretalur elevatio Domini. Tem- èum, > subaudis disperdam; illos videlicet, qui dé-
pore ergo elevationis exslitil filius humilitatis, quia clinantes a cultura Domini, adoranl militiara coeli,
per humililatem élevamur ad coelestemclevationem. etjurant per nomina idolorum, et adorant Baal et
« Congregans congregabo omnia a facie lerroe, idolum Sidoniorum. Tropologfce Hierusalem Eccle-
dicit Dominus, congregans hominem et pecus, con- siam significat Domini, de qua in adventu suo dis-
gregans volatilecoeliet pisces maris.» Diu exspêcta-- C perdet omnem idololatriam el reliquias , Baalim,
veral Dominus peccanlem Judam sub malis regibus,, quod interpretatur in sublimioribus, id est vanant
et qnasi aliquam poterant habere excusationem, eti gloriam et pompant falsx admirationis; neenon
dicere : Volumus servira Domino, sed prohibemur at etiam eos, qui jurant in Domino, et in Melcho, id
regibus noslris. Unde dédit eis justissiinum regemi est illos qui Deo et sxculo se pulant posse servire,
Josiam,quieosexemplis et monitisvokiit reduceread1 cum econtra Dominus: « Nemo potest duobus domhis
cultura Dei,sed illi nibilominusin idololalria perman-- servire. » Et quia vertuntur de post tergum Domi-
serunt. Quapropter juste prophetalur de eis eversio> ni, id est qui ad mala opéra déclinantes, relinquunt
Hierusalem, et captivitas populi, ac vicloria Nabu- iter quo Dominum sequi debuerant. Potest etiam
chodonosor. « Congregans congregabo omnia. »Nont per tergum Domini, corporeus adventus ejus in-
(inquit) ultra ad poenitentiamexspeclabo, sed omniat teiligi, quo visibilis fuit, Sicut per ejus faciem di-
congregans consumant. Non homo, non pecus, nont vinitas qux a nulla creatura, ul est, videri potest,
volatilia aut pisces remanebunt, iram meam etiamt Unde et ad Moysen dictum est : «Esl locus apud me,
brûla sentient animalia; quia enim propter homi-- et stabis supra petram. Cumque transierit gloria
nem creata sunt omnia, jure interfeelis hominibusi mea, tollam manum meam, et videbia posteriora
sequitur soliludo el raritas besiiarum. « Et ruinx s mea. > De post tergum Domini recedunt, qui aut
impiorum erunt. »-Ad primum quoqtie Domini ad- eum incarnalum non credunl, aut ejus prxcepia
ventum haecipsa prophetia referri potest, quando ex: contemnunt.
Judxis et gentibus per fidem congregali sunt,> « Silete a facie Domini Dei, quiâ juxta est dies
quidam velut homines ratione utentes, alii quasii Domini. Sileat, revereatar, intremiscat. Diem
pecus simplices et inerudili, levés ut aves, curiosii Domini, juxta litteram, intelligimus tempus capti-
veluli pisces, qui maris profunda rimantur. < Et rui- vitatis et ultionis in populum Jhdaeoriim. Vel spi-
nx impiorum erunt. > Non tantum in ullimo judicio> ritualilër diem extremi judicii, non esl absurduirj
erunt ruinx impiorum, cum audierint, < Disceditei intelligere. « Quia prxparâvit Dominus hosliam,
a me, maledicti, in ignem xternum,» sed et in primo> sanctificavit vocalos suos. > Hostiam prxparatam,
jam adventu boc factum esl, quando venit Dominuss populum dicit, qui in tempore vindielx velut hostia
in ruinant, ut ruèrent qui maie stabant, et qui vi- mactandus erat. « Sandificavit vocalos suos, » quasi
vebaut peccato, morerentur et inciperent vivere? ad célèbre oonvivium invitatos. Sotebanl enim epu-
justitix. Sive sinipliciter in adventu Christi primot lum habentes sanctificari, id est ablui, et citllioriku*
199 HAYMONISHALBERSTAT. EPISC. OPP. PARS I. — COMMENT.BIBL. 200
vestibus indui. Vocalos ergo Nabuchodonosor et A < Ululate, habitatores Pilx, conticuu munis po-
Chaldxos debemus accipere, quos ipse vocabat ad pulus Chanaan. » Pilam hoc loco vas debemus acci-
punietidos peccatores ; nam et per Jeremiam servum pere , in quo frumenta pinsuntur, id est tunduntur,
suum dicit : « Vocavi(inquiens) Nabuchodonosor ser- et est producla pi syllaba. Nam aliud est pila pi
vum meum. » Quidam diem Domini, quando prxpa- correpta, spltxra videlicet pilorum, qua pueri lu-
râvit hostiam suam, de primo adventu ejus accipiunt, dunt. Pilam ergo appeilat Hierusalem, quasi eiiiin vi
quando singularis hoslia, id est verus agnus Christus et impetu frumenta feriente desuper pilo lunditur ;
immolatus est. Vpcatos et sanctificatos, apbstolos ita de porta piscium et de secunda alque de collibus
et eos qui per eos ad fidem venerunt, inlelligunt. proruens, decurret Chaldxorum vel Romanorum
« Et erit in die hostix Domini, visitabo super prin- exercitus, et comminuet omnia. Populum aulem
cipes et super filios régis. > Dies hostix Domini, Chanaan, populum Judxorum appeUat, quia impie-
tempus est Judaicx captivitatis, quando omnis po- tates Chananxorum agebant : nam et Daniel impu-
pulus erat immolandus ab hostibus ; tune visîtavit dicum senem semen Chanaan vocat. Venientibus
Dominus super principes et super filios régis Josix, ilaque hostibus, conticescént nimio metu, et suo-
quos omnes vel caplos constat fuisse, vel occisos. rum scelerum conscientia exagitati, nec sallem
Sive generaliter filios régis, stirpent regiam dicit. B Deum quem oflenderunt, invocare audebunt. « Dis-
« Et super omnes qui induli sunl veste peregrina, » perierunt omnes involuti argento ; » iUividelicet qui
id est exotica et preliosa, sive super eos, qui pro Dei divitiis conûdebanl, et se quasi involutos el circum-
cullu idola venerabantur. septos niutiis opibus xstimabant, et idcirco paupe-
« Et visitabo super omnem qui arroganter in- res despiciebant. Et notandum quod non futuro tem-
greditur super limen in die illa ; > id esl, qui quon- pore dixit : Conticescet Chanaan, aut disperibunt,
dam fastu etdignilatis supercilio, gradus sive limen sed de prxterito, « conticuit » et < disperierunt; »
templi conscendunt. In Hebraica veritate habetur : quia quod certissime venturum erat, quasi jam ve-
c Qui transibtinl limen ; > quod faciunt cultores veste nisse prxvidebat. Non aulem soli peribunt, qui in
dxmonis, qui limen templi iliius non calcant, sed suis divitiis glorianlur, sed ëliam qui inflanlur de
pertransibunt. <Qui comptent domum DominiDei sui dignitatibus sxculi, tument vana nobililate, pul-
iniquitate et dolo ; » id est divitiis iniquitate paratis. chritudine vel robora corporis, exterisque mundi
Tropologice hxrëtici peregrinis vestibus iitduunlur, vanilalibus exlollunlur.
qui relicta veste Christi, quamaccepimusinbaptismo, « Et erit in tempore illo scrutabor Hierusalem in
assumunt impietatem pro pietate, pro veritate menda- lucernis, et visitabo super viras defixos in fxcibus
"cium.
Ipsi quoque super limen arroganter ingrediun- G suis. » Cum ( inquit ) Chaldxi vel Romani veneritit
tur, qui spreta simplicilate fidei, Ecclesiam per erro- ceperintque Hierusalem, tune scrutabor cum lucerna
ns sui prxdicationem iniquitate et dolo complent. omnia loca civilatis, in quibus abscondi poterunt,
« Et erit in die illa, dicil Dominus, vox clamoris etiam cloacas et obscuras speluncas, ut nullus pos-
a porta piscium, et ululatus a secunda, et contritio sit elfugere. Hoc, qui subversionem a Romanis fa-
magna a collibus. > Portam piscium eam portam clam legerit, ita geslum inveniet. Visitabil eliam
secundum litteram dicit, qux vicinior erat mari, et super viras defixos in fxcibus suis, hoc est, qui in
ducebat Diospolim et Joppen. Quodque sequitur, corporibus confidunt. Despective enim fortiludinem
< Ululatus-a secunda, t portam dicit secundi mûri corporis fxces vocat. Sive defixos in fxcibus vocat
in eadem maris via. Secundam autem Hierusalem, peccalores, qui consuetudine peccandi, delixi sunt
etiam in libre Regum legimus : « Misit ad Ôldam in suis illecebris, nec ab eis poenitendo ablni volunt.
propheten uxorem Sellum, qux habitabat in Hieru- Hi laies, « qui dicunt in cordibus suis : Non faciet
salem in secunda. » Contritionem a collibus, per- bene Dominus, et non faciet maie, » idest, nec
lurbatiotiem désignât de monte Sion, et excelsiore bonis bona retribuet, nec malis mala rependet. Tro-
scilicet urbis parte, qua capta, facilior erat ad pologice autem in die illa, id est in consummatione
prona descensus. Tropologice per portam piscium, " mundi, scrulabitur Deus Hierusalem, id esl Eccle-
sensus oculorum exprimitur ; per secundam, sen- siam in lucerna -, hoc est in judicio Chrisli, qui ex
sus aurium. Per hos quippe duos sensus, videlicet huntanilale constat et divinitate, sicut lucerna ex
audiendi et videndi, maxime peccalores judicandi testa et lumine, per quem Deus Pater omne faciet
sunt, per quos peccali delectatio ad sensus reliquos judicium ; et visitabil super viras defixos in fxcibus
émanai. Eril enim contritio magna a collibus, quia suis, hoc est, ulciscetur in eis, quibus sua pec-
conteretur quidquid fuerat excelsum. Vox enim cata placuerunl, cum defenderent mala sua, blas-
Domini super omnem superbum et arrogantem, et, phemantes Deum, tanquam taies eos fecisset, et
humiliabitur. Sunl qui duas portas, baplismum inlel- toUentes providentiam Dei, ut nec bene facere pro-
ligunt et poenitentiam, et a prima porta vox clamo- desset, nec obessel maie facere. In lucerna ergo Do-
ris illorum erit, qui non servaverunt quod in bapti- minus Hierusalem scrutabitur, id est proferetoiunia
smo promiserunt, Ululatus a secunda, eorum qui abscondila in lucem. Neque tantum de operibPs; sed
nott egerunl poenitentiam de his quaepost baptismum etiam de otiosis sermonibus et de sublilissimis co-
commiserunt. gitationibus ratio fiel el vindicta.
901 ENARRATIO IN SOPHONIAMPROPHETAM. SOâ
« Et eril fortiludo eorum in direptionem, et do- A quilate et ntmia solliciludiiie quxsilx, non polerutii
mus eorum in desertum, et xdificabunt domos, et liberare dominos et possessores suos, quia ignis
non habitabunt : et planlabunt vineas, et non bi- irx Domini devorabit eos et omnem terram regni
bent vinum earum. » Manifeste de Judxis dicilur, illorum. Faciet autem Dominus consummalionem
quorum fortiludo et omnis exercitus captivitatis cum festinatione. Nam quadragesimo secundo anno
tempore iu direptionem dala est, et domus deslru- post passionem Domini possessa esl Hierusalem a
ctx, et agri et vinex vastalae. Nec prolongata est Romanis, el consummalio facta est cum festina-
ultio, nec ultra exspectavit paltenlia Dei, sed ve- tione. Sed et in mundi fine tribulabuntur impii ho-
Iociter restimit eis quod merebantur. Sed et juxta mines, id esl carnales et qui secundum hominem
tropologiam in die judicii omnis malorum fortiludo vixerunt, et ambulabunt ut exci, quia verum lu-
dabilur in direptionem. Qui xdificaverunt domos men perdiderunt. Quod vero sequitur : « Effundelur
non super petram, sed super arenam , nec planta- sanguis eorum sicut humus, » in die judicii non po-
verunt vineam electam, sed vineam Sodomorum et lerit effundi sanguis, cum jam erant immortalia
Gomorrhx. Talis ergo plantalio peribit. corpora. Ergo nomine sanguiuis illud debemus ac-
« Juxta est dies Domini magnus, juxta et velox cipere , quo vegetatur et vivit anima, fidem videli-
nimis. Vox diei Domini amara, tribulabitur ibi for- B cet, spem, et charitatem, coeterasque virtutes, in,
lis. Dies irx dies illa, dies tribulationis et anguslix, quibus est vita animx. Qui ergo hune animx san-
dies calamitatis et miserix. > Juxta litteram omnia guinem fuderit, id est qui hominem malo exem-
hxc vel de Babylonica , vel de Romana caplivitale plo vel perversa doctrina necaverit fundetur, in die
dicuntur. Tune enim experli sunt diem amaram, judicii sanguis ejus, id est si quid vitale in bonis
qui Deum ad amaritudinem provocaveranl. Tribu- operibus videbatur habere, cogetur amitlere.
lati sunl ibi fortes et potentes, fuil dies illa dies
irx, quia sxpe quidem antea suslinuerant iram CAPUT H.
Dei, sed non in consummalione. Hxc autem ira fi- i Convenite, congregamiiii, gens non amabilis. »
nis eorum fuit, quia perdiderunt locum, regnum, Posl prxdicla mala qux passuri erapt, provocat
cl gentem, et in omnes mundi terminos dispersi propheta populum ad poenitentiam : Convenite, con-
sunt. Possunt hxc tropologice referri ad consura- gregamini in unionem charilatis, qui eralis dispersi
ntalionera sxculi, quando erit vox amara, qux di- peccalis. < Gens non amabilis, » id est indigna
rigetur ad eos qui in sinistris erunt, «Ile in ignem amore Dei.
xternum, » etc. Tribulabitur ibi fortis, quia etiam « Priusquam pariai visio quasi pulverem irans-
sancti pavore solvenlur, et virtutes coelorum move- C euntem diem, antequam veniat super vos ira furo-
bunlur. Erit quoque dies irx, tribulationis el an- ris Domini, > id est antequam impleantar qux prx-
guslix, quando plongent omnes génies, et nullus dicla sunt, qux ita facile venient, nisi poenitendo
erit eûugii locus, nullus alteri auxiliabitur. Erit prxveneritis, sicut levissime rapitur pulvis a vento.
« dies tenebrarum et caliginis, dies nebulx et tur- In quo considerandum quanta sit Dei clementia.
binis, > quod necesse est ut eos persequantur tene- Provocat ad misericordiam , ne faciat quod raina lus
brae, qui dum maie agerent, odio hâbebant lucem. est. Tropologice generalis est ad omnes exhortatio,
Eril < dies tubx et elangoris, » quod (ul Apostolus ut
congregentur in societalem Ecclesix, et prxve-
ail) fiet judicium in momenlo, in iclu oculi, in no- niant iram Dei per poenitentiam , ne eos dies judicii
vissinia tuba. > Hxc autem omnia erunt « super ci- imparalos inveniat.
vitates munilas, > id est super omnem mundi con- « Quxrite Dominum, omnes mansueli terrx , qui
fidenliam el prxsumplionem. < Et super angelos . judicium ejus eslis operati. » Vox prophetx ad san-
excelsos, » opéra videlicet perversa, et rectam Do- ctos dirigitur : O sancti et electi, qui prxcepta
mini viam decUuantia. Domini adimpletis, et in terra posili audistis vo-
< Et tribulabo homines, et ambulabunt ut exci, cem dicenlis : « Beati mites, quoniam ipsi possi-
" debunt terram, » et imitait estis
quia Domino peccaverunt, et effundelur sanguis ejus mansue-
eorum sicut humus, et corpus, sicut stercora , sed turiinem , et justitiam operati estis, quxrite Do-
et argentum eorum et aurum eorum non polerit li- minum amando et colendo illum. Et quasi inler-
berara eos in die irx furoris Domini. In igné zeli rogaretur, quis est iste Dominus, respondetur :
ejus devorabilur omnis terra, quia consuntmalio- « Quxrite justum, quxrite mansuetum, si quomodo
nem euro*feslinatione faciet cunclis habitantibus abscondarnini in die furoris Domini, » id est Chri-
terram. » Manilëslum est quod idcirco hxc omnia stum, cui omne judicium dédit Paler. Jubetur ergo
Hierusalem sustinuerit, quia peccaverunt Domino mansuelis ut quxrant mansuetum , ut quod minus
Christo, tradeudo eum morti. Tune ambulaverunt, est in illis, ab illo qui est virtutum omnium finis,
ut exci, ignorantes quid agerent ; et quia fuderant perficiatur. Sed et hoc dicendum, quod justis et
sanguinem prophetarum , et sanguinem ejus qui est mansuelis loquens, quasi dubitative dicit : Si forte
Dominus prophetarum, ideireo effusus est sanguis abscondarnini in die furoris Domini, quid fiel de pec-
eorum sicul humus, et corpora eorum jacuerunt caioribus?
insepulla velul stercora. Divitix quoque eorum ini- « Quia Gaza destructa erit, et Ascalon in deser-
PATROI.. CXVII. 7
203 HAYMON1SHALBERSTAT. EPISC. OPP. PARS I. — COMMENT.BIBL. 204
tum. Azotum in meridie ejicient, et Acaron eradi- A pheta convertitur, et eis prxnuntiat mala ventura, eo
cabilur. > Tanta, inquit, erit fortiludo Chaldaici exer- quod Babyloniis auxilium prxbuerinl contra popu-
citus, ut etiam polenlissimas urbes Philislinorum, lum Dei, et cum eis civitatem templumque subrue-
qiioe nobis semper xquo certamine resliterunt, ea- rint, et insultantes caplis Judxis Deumblasphemave-
dem captivitas appréhendât. Myslice Gaza, qux rutit. Audivi opprobrium Moab. Hxc civitas est Ara-
interpretatur fortitudo ejus, eos désignât qui in btx, et nunc Areopolis, id est Martis civilas dici-
robore corporis confidunt, et in sxculari potenlia. lur. Et blasphemias filiorum Amon, qux et ipsa
Hiergo deslruenlur et ad ttihilum redigenlur. Asca- civitas Arabix, nunc Philadelphia vocatur. Uno
lon interpretatur ponderata, vel ignis homicida, aulem nomine et regio et civitas nuncupatur. « Et
peccatores insinuât, qui juxta mensuram crimi- magnificati sunt super terminos eorum » qui, ejectis
num judicabuntnr, et eadem mensura qua raensi ilUs, dilataverunt in terra eorum fines suos.
sunt remelietur eis , et qui arserunt desiderio ef- « Propterea vivo ego, dicil Dominus exerciluum
fuudendi sanguinis, et studio scandalizandi et ne- Deus Israël, quia Moab ut Sodoma erit, et filii Amon
candi animas. Hi iu desertum deducentur, ignibus quasi Gomorrha. > Hoc quomodo juxta litteram
gehennx traditi. Azotus, qux interpretatur ignis factum sit, exponi non polest. Neque enim hx ur-
-getteraiionis, eos désignât qui libéra in his incendio B bes sunt subversx sicut Sodoma et Gomorrha, ne-
-ardent. Hos ergo in meridie , id est aperta et clara que terra eorum sulphuris nubibus cxusta, et in
luce ejicient in lenebras exleriores, quando sancti cineres favillasque conversa est, sed adhuc urbes
plenam récipient claritatent. Acaron, qux dicitur inhabitantur, licet permulalis vocabulis, et regio
sierilitas vel eradicatio, eos typice désignât qui nul- excolitur. Ergo ad spiritualem sensum confugiendum
los boni operis fructus habenles, et mullos perversa est. Moab et Amon filii fuerunt Lot, de incestis nu-
doctrina avellunt ab amore Dei. Hi quoque eradica- ptiis generaii. Lot interpretatur declinans, Moab
buntur de terra viventium. ex pâtre, Amon populus meus. Per hos ergo desi-
« Vx qui habitalis funiculum maris, gens perdi- gnantur hxrëtici, et omnespravi dogmalis reperto-
lorum. » Quatuor magnis urbibus Palxstinx nouii- res, qui déclinantes a vero Pâtre Deo, facli sunl filii
nalis, nunc ad totam provinciam prophelicus sermo diaboli, et audiunt a Domino : < Vos ex paire diabolo
dirigitur, etprxdicitur quod et ipsi qui juxta mare estis, » et nec jam populus sunt Dei, nati in tene-
habitàbant vastandi sint. Quid vero sequitur, « Ver- brosa spelunca. Hi ergo insultant simplicitali Ec-
bum Domini super vos, Chanaan, terra Philislinorum, clesix, et magnificant se super terminos ejus , fa-
et disperdam te ila, ul non sit inhabitalor, > ostendit cientes contra hoc quod Salomon dicit : « Ne trans-
Philisthxos Chananxosesse,minaturque eis propheta C grediaris terminos quos posuerunt patres lui. »
quod ad tanlam venluri sint vastilatem, ut urbes His ergo sub quadam conlestatione minatur, quod
munilissimae in ovilia pastorum vertantur : sicut illx civitates subversx sunt corporaliler, sic
« Et erit funiculus maris requies pastorum et isli sunt subvertendi xlerna damnatione, et ignis,
caulx pecorura, et erit funiculus ejus qui remanse- sulphur, ac spiritus procellarum, sit pars calicis
rint de domo Juda, » id est Chanaan vel Philisthiim. eorum. Siccilas spinarum et acervi salis, et deser-
« Ibi pasceniur in domibus Ascalonis, ad vesperam tum usque in xternum. > Recte hxrëtici siccitas
requiescent. » Cumque filii Juda reversi fuerint spinarum vocantur, quia velut spinx lacérant sem-
de caplivitale sub Zorobabel et Jesu et Nehemia, per et discindunt unitatem Ecclesix, arescentes per
omnis terra Philistinorum, qui in caplivitale tene- impietatem suam, et ad nihil aliud apli quam ut iu
bantur, erit eorum possessio, et sic erit déserta, ignem mittanlur xternum. Ipsi quoque sunt acervi
ut pastores de reUquiis Judxorum in Ascalone no- salis, quia velut sal infatualum projiciuntur de Ec-
bilissima quondam urbe grèges suos post meridieui clesia, et ab omnibus conculcantur. Hos ergo « re-
faciant accumbera. Hoc autem fiet, « quia visilabit liquix populi mei diripienl illos, el residui gentis mex
eos Dominus Deus eorum, et avertet caplivilatem possidebunt eos, hoc eis eveniet pro superbia sua,
eorum. > Hoc juxia hisloriam : spiriluali vero sensu, " quia blasphemaverunt et magnificat! sunl super
civitates Philistinorum quarum prxnunlialur intér- populum Domini exerciluum. Horribilis Dominus
ims, superbiam genlilium désignant, juxta prxposi- super eos, et altenuabit omnes deos terrx, et adora-
tain nominum interpretationem. Hi sunt habitantes in bunt eum viri de loco suo, omnes insulx gentium. i
funiculo maris, quia diversis fluctibus erroruoi tun- Hoc est doctores et prxdicalores veritatis, qui et
duntur. Deslrucla ergo eorum superbia, domus Juda, faisant haereticorum scientiam deslruunt, et impia
hoc est vera Ecclesix confessio in eorum loca inci- dogmata diripinnt.
pit habitare, dum pro impielate succedit pietas, in- « Sed et vos /Ethiopes interfecti gladio meo eritis,
jusliliam extrudit justitia, superbiam humililas sibi etextendet manum suam super aquilonem, et per-
substernit. det Assur : et ponel tpeciosam in solitudinem et in
f Audivi opprobrium Moab et blasphemias filio- invium, et quasi desertum, et accub'abunt in medio
rum Amon, qux-exprobraverunt populo meo, »Prae- ejus grèges, omnes bestix genlium, et onocrotalus
dicta clade Palxstinorum, et exterminio civitalum et rrictus in liminibus ejus morabunlur. > Haseomnia
iUius terrx, nunc contra Moab et filios Amon pro- qux de Philisthiim et Moab et filiis Amon dicuntur.
'
205 ENARRATIO IN SOPHONIAMPROPHETAM. 206
Judxi ad Chtisli sui adventum référant, quem pulant A J ciet spiritu oris sui. Tune speciosa Ninive, ?d est
venturum in sxculi consummalione, et rursum ex- mundus cum principe suo peribit, ita ut nu!?,is ejus
slructurura Hierusalem, et liberaturum Judxos de miserealur. Nec abhorrai si speciosam dicaatus
potestate omnium genlium, eumque adorandum ab Ecclesiam, qux in fine mundi sub Antichrisli perae-
omnibus, juxta quod supra dictum : <Et adorabunt. culione, cum abundaverit iniquitas, et refnxerit
eum viri de loco suo, et omnes insulxgentium.» Nec charitas, ponelurin solitudinem, paucissimis rema-
solum supra dictas génies vicinas Judxis, sed eliam nentibus, qui se vere et non simulate fateanlur esse
./Ethtopes et Assyrios superandos ab illo, ipsam Christianos. Et tradetur besliis, et implebitur mon-
Ninivem in solitudinem redigendam, ita ul fiât habi- stris viliorum. Onoerotalus enim, qui amat solitudi-
tatio besliarum. Hoc est enim quod dicitur. Speciosa nem, eos désignât, qui se ab Ecclesia scindunt, et
redigetur in solitudinem, quia Ninivem Babylonem sua illi conventicula prxferunt, et slridorem sive
intelligit, maxime propter similitudinem monslrorum fragorem falsorum dogmatum magis quam vocem
onocrotali et ericii, qux Isaias propheta in Babylo- ediuit. Septuaginta pro onocrotalo « chamaeleon-
nia fuisse describit post ejus vaslalionem. Scienduui tem i posuerunt, quod est animal diversos mutans
vero onocrolalorum duo esse gênera, unum aqualile, per momenta colores, eos designans qui per diversa
aliud solitudinis. Dictus autem onoerotalus, quia B 1 vitia, nunc libidine, nunc avaritia, nunc enidelitate,
crotalon Grxci cymbalum vocant, et hxc avis, quia modo tristitia, modo inutili exsultatione mulantur.
voce caret, roslrum in modum cymbalorum reper- Ericius vero spinosum animal et limidum, et in
culiens, vocis similitudinem reddit. Et quod dicitur, spbxrara se colligens ne deprehendi possit f eos
< vox cantantis in fenestra, corvus in superliminari > innuit qui obsessi sunt sentibus peccaiorum, et ipsa
vel dxmones voirait inlelligi, vel variarum voces vo- peccata defendunt, nec uni quidem sua scelera conft-
lucrum, qux soient in deserlis urbibus morari, sicut teri volunt. Corvus immunda avis et lanians, dési-
ululx, bubones, e» siryges, cxteraqueperplura, qux gnai eos qui cum sint immundi viliis, aliis delra-
omnia indicia sunt soUtudinis. hunt, etloquuntur pacem cum proximo, mala autert
< Quoniam atienuabo robur ejus, » id est Ninive sunl in cordibus eorum.
vel Babylonis immintiam fortitudinem. « Hxc est
CAPUT III.
civitas gloriosa. » Vox prophetoe quasi insultantis ei
post ruinant, et dicentis : « Hxc est civitas gloriosa,» «Vxprovocatrix etredempta civitas, columba non
< habitans in conftdentia, qux dicebat in corde suo : audivit vocem, et non suscepit disciplinam. In Do-
Ego sum, et extra me non est alia amplius. » Quod mino non est conftsa, ad Deum suum non appropia-
non solumore locuta est, verum et in corde sic esse pu- G vit. » Post prxdictam diversarum genlium captivi-
tavït. « Quomodofacta est in desertum eubile bestix? tatem, revertitur propheta ad Judxos, et omnis ejus
Omnis qui transit per eam sibilabit, et movebit ma- sermo contra Hierusalem est. Vx (inquit), o civitas,
num suam. > Quod ergo in déserta civitate mons- quondam columba, per legem ad servandam inno-
truosx bestix dicuntur habitasse, aut ita fuit juxta centant generata, sxpe peccans, captivata et rursum
litteram, aut sub figura bestiarum mutari varietates redempla. Vx, civitas provocatrix, id est adamarilu-
nalionum indicanlur. Tropologice JElhiopes sunt dinem suis sceleribus perducens Deum, sive provo-
infidèles , qui nondum horrorem veteris hominis catrix, quia post acceptant pietatis notiliam ad im-
tanquam nigredinem deposuerunt. Comminatur ergo pietatem conversa est. Provocare enim Deum est
his qui nolunt ad meliora converti, et abluere nigre- sciendo peccare, Non audivit prxceptum Domini, et
dinem peccatorum, quod ejus gladio interficiendi correpta notait recipere disciplinam, nequë, cum
sint, gladio videlicet verbi Dei acutissimo, ut agen- malis premerelur, confisa esl in Domino. Et cum
les poeniteniiam sicut Ninivitx, moriatur in eis pec- Dominus dicat : « Ego sum Deus appropinquans, et
catum, el vivat juslitia. Et hoc quidem ipse Domi- non Deus de longe, > ipsa tamen notait ei appropin-
nus minatus est, nunc vero propheta loquitur de Deo quare.
per lertiam personam. « Et extendet manum suai» D ' i Principes ejus, in medio ejus quasi leones rit-
super aquilonem, et perdet Assur. » Aqùilo ventus gientes. » Describit propheta quales principes et ju-
est frigidissimus, qui et dexter vocatur. Significat dices sive sacerdotes habuerint. Principes (inquit)
autem diabolum, qui in eorum cordibus requiescit ejus quasi leones semper versabantur in prxdam, et
su quibus refrixit charitas, quem et sponsa vult ab proni erant ad effundendum sanguinem subjëctorum.
Ecclesix horto recédera, dicens : « Surge, aquilo, et « Judices ejus lupi vespere , non relinquebant in
veni, Ausler. » Dexter autem ab illis vocatur, qui mane, > non dimittentes aliis quod rapere possint.
ejus frigore delectanlur, cxlerum opère sinister est. Prophetx ejus vesani, » id est insanientes. « Viri
Postquam vero extenderit manum suam super aqui- infidèles, » quia loquebantur quasi ex ore Domini,
lonem, perdet Assur, qui dirigens, vel magis coar- sed omnia fatua et falsa proferebant : < sacerdotes
guens interpretalur, eumdem designans diabolum, ejus polluerunt sanclum, injuste egerunt contra le-
qui omnes Seqttacessuos ad morlem dirigit, quique gem » commiltentes sacrilegium in loco Sanctuârîi,
iUosquibus peccata suggerit, postea coafguil, et ab dicentes secundum legem facere, cum omnia agerent
eis poenasexigit. Hune ergo Dominus Jésus intêrfi- contra legem. Quia ergo illi egerunt injnsté
207 HAYMON1SHALBERSTAT. EPISC. OPP. PARS. L— COMMENT.BIBL, 208
« Dominus justus in medio ejus, non faciet iniqui- A mx, ad bonam vitam praeparamur, resurgit iu no-
tatem, » sed restituet illi quod meretur. « Mane, bis Christus. Quia enim ipse caput, et omnes electi
mane », id est manifeste, « judicium suum dabit in membra ejus sunt, recle et commori et conresur-
lucem, et non abscondelur. Nescivit autem iniquus gère dicitur membris suis, sicul et consedere ei in
confusionem. » Et hxc fecit ut correpta civilas con- throno ejus, juxia quod in Apocalypsi promisil :
verteretur ad melius, sed Israël nescivit confusio- « Qui vicerit, faciam illum sedere in throno meo. »
nem. Et Apostolus : « Convivificavit el consedere nos fe-
« Disperdidi gentes, et disstpati sunt angult ca- cit in coelestibus. > Potest et sic accipi. « Exspecla
rum. Désertas feci vias eorurn, dum non est qui me in die resurrectionis mex, » hoc est, in tempore
transeat. Desolatx sunt civitates eorum, non réma- novissimi judicii, quando omnes résurgent, et ego
nente viro, neque ullo habitatore. T)ixi : Aitamen cum membris meis resurgenlibus resurgam, et tune
limebis me, suscipies disciplinam, et non peribit ha- congregabunlur gentes, et colligenlur régna, id est
bilaculum ejus, propler omnia in quibus visitavi poieslates sxculi, vel magistri perversorum dogma
eam. Yerumtanien dilttculo surgentes, corruperunt tu m.
omnes cogitationes suas. » Quia (inquit) per plagas « Et effundam super eas indignationem meam, el
non potui illos corrigera, votai sallem ul per bénéfi- B omnem iram furoris mei. » Super eos qui minus pec-
cia converterentur, et agerent poenitentiam. Disper- caverunt, effundilur indignatio Domini, qui desi-
didi ergo génies tibi, o Juda, contrarias, desolavi gnantur per génies. Qui vero potentes sunt in malo
civitates propter te, et vias earum feci invias, ut et hxresiarclix, super eos effunditur omnis ira furo-
nullus per cas transirai. El post hxc misi prophetas ris Domini. « In igné enim zeli mei devorabitur om
qui menèrent, et ad poenitentiam te provocarent. nis terra, » idest quidquid terrenum est,"et ad car-
Feci hxc omnia ut timeres me et susciperes disci- nis opéra pertinet. Ergo quod superius minatus est,
plinam. Quod si fecisses, non periret habiiaculum non est crudelilatis, sed misericordix, cum ad hoc
tuum, id est templum propler scelera qux gesseras. indignatio et furor effundilur, ut terra, id est pecca-
Hxc Domino faciente, illi quasi de industria et ex torum rubigo exuralur.
coutenlione mane surrexerunl, ut implerenl cogita- « Quia lune reddam populis labium electum, ut
tiones suas, qui festinare debuerant ut redirent ad vocent omnes in nomine Domini, et serviant ei hu-
Deum, e conlra festinaverunt ut malum quod menle mera uno. » Tum, inquit, id est cum deposuerint
conceperant, opéra agerent. Possunt hxc tropologice errores suos, reddam illis labium electum , id est an-
referri ad Ecclesiam, qux recle vocatur columba, tiquum confessionis mex eloquium. Hoc aulem erit,
*-
quia simplices et sine malitia habet fidèles. Sed quia cum secundum Aposlolum in nomine Jesu omne
intra eam sunt, qui confitenlur nosse se Deum, factis genu flectetur coeleslium,terreslrium, et infernorum,
autem negant, quales sunl hxrëtici el mali Chri- et omnis lingua confilealur quia Dominus Jésus est
sliani, ideo dicilur : « Hxc non audivit vocein Do- in gloria Dei Patris: hoc est enim : « Servianl ei
mini. » Cujus mali principes et judices, hoc est do- humero uno, > id est pari devotione jugum doinina-
ctores et magistri, assimilantur leonibus et lupis tionis ejus suave, et onus ejus levé suscipienles.
vesperlinis. Horum vias, id est pravas actiones dis- < Ullra flumina ^Elhiopix inde supplices mei, filii
sipât Dominus, et urbes, id esl confidentiam quam dispersortint meorum defereni munus mihi. » Ordo
iu pravis dogmalibus habent, deslruet. Dabit eliam verborum est : O filia dispersorum meorum, ultra
judicium suum in lucem, finita nocte hujus sxculi. flumina ^Ethiopix défèrent munus. Filiam disperso-
Et non abscondelur cum exigera coeperit a servis rum vocal Synagogam, quondam filiam, quant jam
commissam pecuniam, et tune dissipabuntur anguli pêne in loto orbe disperserai. Est autem sensus :
eorum, id est pravx voluptates, a recto itinere décli- O Israël, o Synagoga quondam filia, nunc dispersa
nantes. Sed licet hxc facianl, tamen non recedit Do- el caplivata, licet xmulalione crucieris, et invideas
minus ab ea, sed admonet ut liraeant eum et susei- saluli gentium, tamen te nolente de yEibiopia (hoc
piant disciplinam. Verum quia juslus est, non pareil est, de gentiliiaie peccalis nigra el infidelitate lene-
peccanlibus, sed restituitquod nterentur. brosa) delërenl mihi munera. Et nunc regina Saba,
. « Quapropter exspecla me, dicit Dominus, in die id est genlium Ecclesia, véniel audire sapienliam
resurreclionis mex in fulurum, quia judicium meum veri Salomonis. Hinc el Psalmista : «yEibiopia prx-
ut congregem gentes, et colligam régna. » Judxi et veniet manus ejus Deo. » Flumina yElhiopix juxia
nostri judaizantes ad tempora Antichrisli hoc réfé- lilteratn Nilum dicit, qui in septem fluminadeduci-
rant. Putant enim ab illo coadunanda esse omnia lur. Spiritualiter flumina /Ethiopix populi sunl gen-
mundi régna, sed uno ejus imperio, et lune una, id tium , qui Domino victimas gratiarum et sacrificia
est Hebrxa lingua omnes homines locuturos, sicut fidei ac devoli pectorisdelulerunt,
anle diluvium fuit. Nos vero, bearum Ilieronymiint « In die », inquit, < illa, > id esl in tempore, cum
sequentes, ad tempora ista referamus Ecclesix. gentium crediderit multiludo, « non cotifunderis »
« Exspecla me (inquit) in die resurreclionis mex, > lu, o filia dispersorum meorum. < Super cunclis
,d esl praepara le ad tempus resurreclionis mex. adinventionibus tais, quibus prxvaricala es in me, *
Cum enim post peccala et vilia, qux sunt mors ani- eligendo Barabbam , et Dei Filium crucifitjeudo:
209 ENARRAT10 IN SOPHONIAMPROPHETAM. '210
« Quîa tune auferam de medio tui magniloquos su- A i medio nostrum habitante, non liraebimus malum
perbix lux, > id est Pharisxos et scribas, sive sacer- ultra.
dotes, magna contra Dominum loquenles. « Et non « In die illa dicetur Hierusalem : Noli timere. » In
adjicies exaltari amplius in monte sancto meo, > id die illa, hoc est in fine sxculi, dicetur ad Hierusa-
est in Ëcdesia fidelium, jactando le de generis nobili- lem liberam sanctorum matrem, vel ab angelis vel
tate et electione patrum. Hoc autem faclum est a Spirilu sanclo, » Noli timere. > Dicetur el. ad
quando post resnrrectionem Domini prxdicanlibus « Sion, » id esl ipsam Ecclesiam, Deum féliciter
aposlolis una die crediderunt tria millia, alia die speculantem : « Non dissolvantur manus tux. » quia
quinque millia, et deinceps multa millia, milita etiam nequaquam operaberis ultra quod te fecisse pee-
turba saeerdotum obediebat fidei. nitcat. Et unde ei lanta securilas, ostendit sub-
« Et derelinquam in medio mi populum pauperem dens :
el egenum, et sperabunt in nomine Domini reliquix « Dominus Deus tuus in medio lui, forlis ipse
Israël. » Cum abstulerit Dominus magniloquos su- salvabit > te. < Gaudebit super te in Ixtilia, > et
perbix de manu populi sui, derelinquenturpauperes < silebit » non reputans tibi peccala tua. « In di->
etegeni, apostoli videlicet illitterati homines,etnullis lectione lua, > id est, in charitale, qua te gratis
mundi opibus fulti, et ipsi sperabunt in nomine B 1 dilexit. « Et exsullabit super te in laude, » vel qua te
Domini.-Ipsi enim sunt reliquix Israel.de quibus laude dignam fecit, vel qua lu eum exsullando lau-
Isaias : « Reliquix salvx fient: » Hx reliquix « non dabis.
facient iniquitatem, nec loquenlur » conlra Domi- « Nugas qui a lege recesserant congregabo, » hoc
num « mendacium, et non invenietur in ore eorum est, inutiles et levés, qui legem prxvaricando a sinu
lingua dolosa, > ut aliud verbis promant, aliud corde tuo recesserant, congregabo. « Quia ex te erant,
machinentur : « quoniam ipsi pascentur > divini ut ullra non habeas super eis opprobrium, » et se-
verbi pabulo, et poterunt dicere cum Psalmista : cundum Apostolum non repulit Deus plebem suam
« Dominus pascit me, et nihil mihi deerit. » « Et ac- quam prxscivit. Hos ergo congregabo el reducam
cubabuni > secure, requiescent in paseuîs Ecclesix : ad le, liberans eos de poieslale dxmonum, ut non
« et non erit qux exterreat » : fide credentium supe- amplius de eorum perditione suslineas opprobrium.
rante omnem persecutorum soeviliam. Possunt hxc Sciendum nugas Hebrxum esse verbum, apud
et ad secundum referri Domini adventum, cum jam Lalinos usitalum. Unde scire possumus Hebroeant
evacuaverit omnem principatum et potestatem, et linguam matrem esse omnium linguarum.
cum novissime destructa fuerit inimica mors, quando « Ecce ego interficiam omnes qui afflixenint te in
clecli liheri ab omni corruptione et melu moriis, " tempore illo , et salvabo claudicantem, et eam qux
acetibabunt securi in pascuis beatx visionis Dei. éjecta fuerat, congregabo. » Aperta Spiritus sancti ;
< Lauda, filia Sion, jubila » lu, « Israël. Lxtare et consolalio ad Ecclesiam generaliter, V3lspecialiter ad
exsulia in omni corde, filia Hierusalem : » Filia Sion, unam quamque fidelem animant. Multi enim sunt qui
sancta est electorum Ecclesia, qux in spécula, hoc vel tolam Ecclesiam, vel sanctam quamque animam
est, in conlemplaiione Domini consislit. Hanc allo- improperanles et irridentes, cum vident aliquem
qniiur Spiritus sanctus, ut laudet et gralias agat régi virum sanctum qux mundi sunt spernere et coelestia..
Israël Chrisio Domino, qui eam redemit, quiquô appetere. Soient enim dicere : Insanus est, non sic.
factus est ei a Deojuslitia et sanctificaiio et redem- vivit ut nos, convenais hominum fugit, delicias
ptio. Ipsa etiamesl filia Hierusalem, qux videtVeram mundi spernit, et cxleraluijusmodi. Qui vero infidè-
pacem, quia Hierusalem visio pacis interpretalur. les sunt, exprobrant illi crucem Chrisli, et si in aU-
Et prxsens Ecclesia filia est iliius, qux sursum est qua eum viderint lentalione, dicitur quod et Tobiae
Hierusalem, qux c^t mater noslra. Monet ergo eam sancto propinqui dicebant : « Ubi sunt justitjx et
ut exsullet, non qualicunque exsultalione, sed in eleemosynx quas faciebas? » Pollicetur ergo Domk
omni corde. El causa subdilur quare lxlari debeat nus de talibus se facturum vindictam : « Ecce, In-,
etexsuliare : quiens, interficiam omnes qui afllixerunt te in lem-.
« ALstulit Dominus judicium tuum, avertit ini- pore illo, et salvabo claudicantem, » sive affiiclain
micos tuos rex Israël. » Hoc est damnationem,, Ecclesiam, vel fidelem animam, qux in prxsenti
quando remisil iniquitatem plebis sux, cum eami vila, diaboli vel membrorum ejus persecutione pres-
redemit prelioso sanguine suo. Pleni.us vero ablatu- sa, nulal inter procellas sxculi, cum tamen fixo
ras est in sxculi consummatione judicium ejus, cumi gradu el soUdo gressu fidei ambulet. Hanc ergo
eam rediraet de intérim , et corroborabit in miseri- claudicantem et aflliclam salvabit, et abjectam con-
cordia. Avertet quoque inimicos , id est omnes per- gregabit. Abjecta quippe esl Ecclesia, abjecla omnis
secutores, sive etiam turbas dxmonum, omniaque; fidelis anima apud sxculi amatores, ut saepissime
paci xiernx quietis contraria. « Dominus in medio> in psalmis sancii queruntur et dicunt : Nunc autem
tui, non timebis malum ullra. » Ipse enim dixit,, repulisli et confudisti nos. Nec mirum, cum ipse
« Inhàbitabo in illis, et inter illos ambulabo. » Etl quoque Dei Filius ex
parte humanitatis dicat Pair! .*
ipse Filius promiltit, dicens : Veniemus, et mansio- Tu vero repulisti et despexisti, distulisti Christum
nem apud eum faciemus. Illo ergo nobiscum et int tuum. « Et ponant eos in laudeni, et in nomen iu
211 IIAYM0N1SHALBERSTAT. EPISC. OPP. PARS I. — COMMENT.BIBL. 212
omni terra confusionis eorum, in tempore illo quo 1L ducet et suscipiet filios afUiclce,cum fuerint posili in
adducam vos, et in tempore quo congregabo vos. gloriam, et cum de eorum Victoria el iriumphis fue-
Dabo enim vos in nomen et in laudem omnibus po- rit gloriatus Dominus , sicut et de patienlia Job glo-
pulis terrx, cum convertero captivitatem vestram riabalur conlra diabolum. Tune videbunt esse felices,
coram oculis vestris , dicit Dominus. > Quos ponet quos iu praesenti putabant miseras. Tune cernent
in laudem et nomen , nisi filios abjectx et claudi- captivitatem eorum reduci in coelesteinHierusalem
eantis : Petrum videlicet, Paulum, et reliquos san- in gloriam xternam, se autem resurgere in confusio-
ctos, quorum nomina cum gloria roagnificantar per nem xternam.
ecdesias loto orbe diffusas. Hocautem fiel, cum ad

m AGG^UM PROPHETAM.

Aggxus prophela, festivus vel solemitis interpre- sedech sacerdotem magnum, dicens. » Salathiel iste,
talur ; vaticinalus est reslauratîonera templi Domini, JJ cujus filius dicilur fuisse Zorobabel, filius fuit Jecbo-
et coutritionem genlium, et mundi commolionem, nix régis, qui in Babylonem ductus est. Interpreta-
et sub figura Zorobabel, Christi prxdicit adventum. lur aulem Zorobabelfluxus adjacens, sive exposilus,
Fuit autem unus ex'illis qui nuper reversi fuerant vel orlus in Babyloue, sive princeps in Babylone.
de caplivitale Babylonis sub Zorobabel et Jesu sa- Significat Christum Jesum, qui xdilicavit templum
cerdote et Esdra, nondum rexdificata Hierusalem Deo Patri, de vivis lapidibus, hoc esl utriusque
nec templo Domini. Habitabat autem populus in leslamenti fidelibus., Ipse quasi fargissitme fluxus
domibus concavis et humilibus, quapropter ad eos veux exposilus esl nobis adbibendum. Sed ut hune
non fit sermo Domini. Indigni enim erant ul ad eos possimus bibere, a Deo^debemuspetere, quod innuit
fieret, qui nullant hâbebant curant templi rexdifi- Salathiel pater ejus, qui interpretalur petilio Dei.
c.tndi, humili et campeslri habitaiione contenti, et Hic natus est in Babylone, et Chrislus Dei Filius in
erant sub Dario Persarum rege, qui interpretatur confusione hujus mundi incarnatus apparuit, ut nos
generatio non facla, sive, qui fuerint, eos designans qui in caplivitale peccali tenebamur eriperet, et ad
qui carnis operibus et libidini serviunt. Talem re- promissionis terram reduceret. Factus est sermo
gem merebatur habere populus qui sine templo Domini ad Zorobabel, factus est et ad Jesum sacer-
Dei erat, et non in monte Sion, sed dcorsum habi- G dotera magnum. Historialiter vero duo fuerunt ho-
•abat. mines, unus de tribu Juda et de stirpe regia, aller
CAPUT PRIMUM. de tribu sacerdotali. Myslice vero unum eumdemque
« In anno secundo Darii, régis > Persarum « in designavit Christum, qui est verus rex et magnus sa-
mense sexto, in die una mensis, factum est verbum cerdos, cujus typum secundum quod rex est, gerebat
Domini in manu Aggxi prophelx. » Binarius nume- Zorobabel : secundum quod sacerdos, typum ejus
rus frequentissime in malam ponitur significalio- portabat Jésus, qui erat filius Josedecb, id est, Do-
nem. Dividit enim primam unitatem, el idcirco co- minus justus. Deus.enim Paler juslus et sanctus
pulam conjugalem sive discordiam désignai, ht Gc- est, cujus est Filius Jésus Christus, Dominuset Sal-
nesi quoque cum in aliorum omnium dierum eon- vator noster.
summalione dicatur : Vidit ,Deus quod esset bonum * Hxc ait Dominus exerciluum, dicens : Populus
in secundi diei fine non habetur. In sexto quoque iste dieit : Nondum venit tempus domus Dominixdi-
mense nulla est legalis solemnitas, sicut in aliis, quo- ficand*. > Non hoc Zorobabel, nec Jésus sacerdos
niam servitutis opéra et labores désignât. Recle ergo magnus dieebat, sed populus qui de caplivitate re-
et in anno secundo Darii, et in sexto mense fit sermo versus, adbuc sub Dario eral. Sic Spiritualiter omnis
Dei ad Aggxum, propter supra dictas causas, quo- D qui servit voluptatibus carnis, non vull ultra intra
niam lemplum non hâbebant, el in concavis habità- sedem pectoris sui xdificare templum Domino pudi-
bant, et quia sub Dario carnis operibus serviebant. citix. Potest hoc et ad Judxos hujus temporis re-
Quia vero jam altare xdificalum erat, et fundamenla ferri, qui pro Christo Antichrislum exspeclant, et di-
templi jactata, idcirco m una die mensis,.factum est cunt nondum esse tempus Ecclesix, quia nondum
verbum Domini, ut illi relinquenles secundum an- venit Christus.
num Darii, reverterenlur ad unitatem Dei. Quod ve- « El factum est verbum Domini in manu Aggxî
ro dicitur, « Factum est verbum Domini in manui prophelx, dicens : Nunquid tempus vobis est ut ha-
Aggxi, >oslendit eum bona babuisse opéra, alque ini bitetis in domibus laquealis, et domus ista déserta? >
eis factis requtevisse verbum Dei. Aggxus interpre- Contra hoc quod populus dieebat, nondum venit
tatur festivus. Ex quo innuitur quia qui solemnitales> tempus domus Domini aedificandqe,proferiur re-
Domini non in fermento malitix et nequitix, sed iri sponsio Domini. Ergo neque tempus est ul vos habi-
azymis sinceritatis et veriiatis studet celebrare, hi<; lelis in composilis ej, ornalis domibus, qux non so-
lalis potest sermonem Dei recipere. < Ad Zorobabe1 lum ad usum sunt, sed ad delicias. Et dicitis non-
filium Salathiel dueem Iuda, et ad Jesum filium Jo dupt esse tempus ut mea domus xdilicetur, »u qua
S13 ENARRATIO IN AGG^EUMPROPHETAM. 814
fuerunt saneta sanciorum et Chérubin, qux nunc A nus, el inlulistis in domum, et exsufflavi illud. »
squalet soliludine, torretur xslu, perfunditar pîu- Dicant (inquit) aliud, quod vobis accidit. Cum jam
viis. metendi tempus inslaret, etfrumenta vos in mani-
« Et nunc, hxc dicit Dominus exercituura : ponile bus tenere putaretis, messuisiis vacuos culmos, et
corda vestra super vias vestras. » Quia (inquit) di- inanes stipulas sine granis congregaslis. Sed et hoc
citis : Nondum esl tempus xdificandx domus Do- quod de magnis acervis modicum fuerat electum,
mini ; considerate qux fecistis, et qux passi estis. cum intulissetis in domos vestras, efflavi illud, et ex
Omnis enim- labor vester nulluin potuit habere pro- mea virtute dispersum et ad nihilum redactum est.
ventum. Spiritualiter illi ad amplius respiciunt, et minora
« Serainastis multum, et intuUstis parum, » etmul- recipiunt, qui de suis operibus gloriantes, xternam
ttun minus quam severatis, collegistis. -Non tamett mercedem sibi falso a Domino pollicentur. « Quam
poteslis dicere : Ideo famem secutam, quod in exer- ob causam dicit Dominus exerciluum, quia domus
cenda terra agricola cessaverit. « Comedistis, et non mea déserta esl, et vos festtnalis unusquisque in
estis saliaii ; bibistis, et non estis inebriaU ; operui- domum suam. > Myslice illi in domum suam déserta
stis vos, et non estis calefacti. Et qui mercedes con- domo Dei festinant, qui mundanis cupiditatibus ca -
gregavit, misit eas in sacculum pertusum. > Non " pti, et terrenis actibus occupati, templum Dei cpn-
tamen potestis dicere voluntarium fuisse jejunium, Struere negligupt.
sed quia parvos fructus cougregavcratis in horrea. « Propter hoc, super vos prohibiti sunt coeline da-
Vinum bibistis, sed non tantum quod sufliceret ^1 rent rorem, et terra prohibita est ne daret germen
exhilaranda corda potanlium. Ipsum quoque vesli- suum. » Non solum (inquit) coeli pluviam non de-
mentum non potuit frigus pellere aut calefacere. Si derunt, sed nec rorem quidem matutinum, ut arenles
quis autem mercedes congregaverat, sive in nego- agii niodico sallem hnmore lemperarenlur, Typice,
tiatione, seu mercenaria marra, frustra laboravit, coeli sunt apostoli, raiem et pluviam doctrinx coe-
qnia omnes pecunix defluxerunt, veluti in pertusum lestis, terrx, id est audiiorum cordibus infunden-
sacculum miss». Spiritualiter ilUcorda super vias suas tes. Prohibiti sunt coeli ne darent rorem, quando
ponunt, qui absque judicio discretionis nihil faciunt, perfidis Judxis verbum salutis spernentibus prxce-
qui ante mentis oculos lucernam verbi Dei semper ptum esl aposlolis, ut, euntes in mundum universum,
habent. Multum autem seminat, sed parum colligit, prxdicarent genlibus.
qui in prxdicaiionis opère assidue laborat ; sed mi- « Et vocavi siccitatem super terram, et super
nimum ex audiiorum fide et operatione fructum per- _ montes, et super triticum, et super vinum, et super
cipit, dum eos verbo et exemplo scandaltzatos oslen- oleum, et quxcunque profert humus, el super homi-
dit. Comedit, et non saturatur ; bibit, et non in- nes, et super jumenta, et super omnem laborem ma-
ebriatur, qui recta qux novit, non operatur. Hinc nuum. »Vocatur siccitas primo superterram, deinde,
Salomon dicit : Juslus comedit, et replet animam
super omnia qux proferl humus, ad ullimum super
suam, venter aulem impiorum insaturabilis. Con- homines et super jumenta, quia, prxcedente famé,
gregatas vero mercedes in pertusum sacculum mittit, profecto super homines et jumenta mors venit, sic-
qui virtutum opéra propler ostentationem vanx glo- que idem gladius quxcunque manus hominum labo-
rix peragit, vel qui de rapinis eleemosynam indi- raverat, consumit.
gentibus tribuit. Operitur autem, et ex calore non « Et audivit Zorobabel, filius Salathiel, et Jésus,
fovetur, qui divinam sapientiam, qua ornetur et a filius Josedech, sacerdos magnus, et omnes reliquix
malitix frigore defendatur, accipit, sed tepide et populi vocem Domini Dei sui, et verba Aggxi pro-
desidiose eam exsequendo, caloris iliius gratia pri- phelx, sicut misit eum DominusDeuseorum adipsos,
vatur. et timuit populus a facie Domini. » Diligenter atten-
< Hxc dicit Dominus exerciluum : Ponite corda ve- dendum, quod non Zorobabel nec Jésus sacerdos
stra super vias vestras. Ascendite in montem, por- p. timuisse dicuntur, sed populus timuit a facie Domini,
tate lignum, et xdificate domum. > Considerate (in- uterque enim Christum significat, qui est rex et
quii) cuncta qux geritis, et relicta cura vestrarum sacerdos in duabus naluris Dei et hominis et una
domuum, ascendite in montem Libanum, proecidite persona. Audientibus ergo Zorobabel et Jesu magno
ligna, et xdificate domum meam. « Et acceptabilis sacerdote verba Domini, timuit sola mullitudo, qux
uiilii erit, et glorificabor, dicit Dominus. > Quid necdum in virum perfectpm evaserat, a facie Do-
autem ligna tantum, -non lapides jubet afferri, illud mini, id est indignatione ejus, quoniam vultus Domini
est quod Hebrxi dicunt, quia post incensum tem- super facientes mala.
plum parietes remanserant, et idcirco ligna tantum « Et dixit Aggxus, nunlius Domini de nuntiis Do-
ad conlignanda necessaria erant : Myslice, in mon- mini, populo dicens. > Ex hoc loco quidam sumpse-
tera ascendere, est altitudinera divinx contempla- runt errorem, putantes Aggxum angelum natura
liouis virtutum profectibus scandera, ac teslimonia fuisse, et quadam divina dispensatione humantm
Scriptararum quxrendo incidere, ut inde xdificetur corpus assumpsisse, propter hoc quod dicitur : Dixit
teinpluin acceplabile Domino. Aggxus, nunlius Domini. Hoc idem et de Malachia,
« Respexislis ad amplius, el ecce faclum est mi- et de Joanne Baplisla opinantur. Sed sciendum, na-
21G HAYMONISHALBERSTAT. EPISC. OPP. PARS I. — COMMENT.BIBL. 216"
tara eos hommes fuisse, officio vero angelos, id est A eliam mense septimo et vicesima prima die mensis,
nuniios, qui populis Dei volunlalem annunliabant. iterum faclum est verbum Domini in manu Aggxi.
Hic ergo propheta nunlius dicitur, id esl angélus, Mensis seplimus tolus festivus erat atque solemni».
quoniam typum gestabat Domini Salvatoris, qui et Jura Raque fit sermo Domini ad Aggxum, id est
ipse raagni consilii angélus dicitur. Quod autem di- feslivum, in septimo (id est feslivo) mense-, et in vi-
cit : < Nunlius Domini de nunliis Domini, > laie est cesima prima die mensis, iptpletis scilicet tribus
ac si diceret, prophela de prophelis. « Ego vobiscum, hebdomadibus, et compléta myslerio Tiitiitatis. Ter
dicil Dominus. > Non hoc ad Zorobabel nec ad Jesum enim septem, /viginti unum sunl.
dicit, sed ad populum qui limuerat a facie Domini. « Quis in vobis est dereliclus, qui vidit domum
Illi enim in persona Christi accipiunlur, ut dictum islam in gloria sua prima? Et quid vos videtis banc
est, et cum eis alque in eis semper erat Dominus. nunc ? Nunquid non ita esl quasi non sit in oculis
Confortât ergo Dominus populum, dicens : « Ego vo- veslris? et nunc confortare, Zorobabel, dicit Domi-
biscum Sum, ego ero vester adjutor. » nus, et confortare, Jesu, filiJosedech, sacerdos magne,
« El suscitavit Dominus spiritum "Zorobabel, filii et confortare, omnis populus terrx, dicit Dominus
Salathiel, ducis Juda, et spiritum Jesu, filiiJosedech exerciluum , et facile quoniam ego vobiscum sum,
sacerdolis magni, et spiritum reliquorum de omni B dicit Dominus exercituum, verbum quod placui vo-
populo. » Suscilalur spiritus Zorobabel et spiritus biscum, cum egredereniini de terra iEgypti. > Cle-
Jesp, ul reguum etsacerdoliura xdificarentlemplunt. menlissime consolatur Dominus populum, qui prio-
Suscitalur spiritus reliqui populi, id est devotio ani- rem domum in sua gloria viderant, in cujus compa-
uii et voluntas, ut faceret qux prxceperat Dominus. ratione hxc videbatur quasi non esse. Nolite
< Et ingressi sunt, et f'aciebant opus in domo Domini (inquiens) desperare, nolite manus subroiitere,
ego
exerciluum Dei sui. »Tngressi sunt, quoniam foras enim sum vobiscum, ego omnipotens locutus sum,
exierant, id est suimet oblili eranl, sicut prodigus cujus dixisse fecisse estpet illa implebo qux vobiscum
filius, de quo dicitur quod in se reversus est, quando pepigi, cum vos de ^Egyplo eduxi. « Et Spiritus
deçravit ad patrem redire. meus, » id est divinitas majestalis mex, sive Spi-
ritus sanctus, cujus est omnis consolalio, unde et
CAPUT II.
paracletus appellatur, « eril in medio vestrum. »
< In die vicesima et quarta mensis in sexto mense Est autem hic tota coropiemorala Trinilas. Paitr est
in anno secundo Darii régis. » Coeperunt xdilbOTe qui dicit : Ego sum vobiscum : FiUus, verbum quod
eodem anno, qui supra posilus est, et in eodem placui.vobiscum; Spiritus sanctus : Et spiritus (in-
mense, sed non in eadem die. Supra enim unus men- C ' quit) meus erit in medio vestrum. « Noliie timere,
sis, id estprimus ponitur, hic vero vicesimus quar- quia hxc dicit Dominus exerciluum : Adhuc unum
tus. Ex quo inlclligimus inter primum diem, quo modicum est, et ego eommovebo coelum et terram
Dominus locutus est per Aggxum, el vicesimum et mare et aridam, el movebo omnes gentes. »
quartum quo operari coeperunt, fuisse medios vi- Quando primum in monte Sina Teslamentura daba-
ghili duos dies. Apud Hebrxos viginti dux lilterx tur, movi coelum, qHando vobis de coelolocutus sum,
sunl. Per hoc ostendilur quoniam populus necesse movi terram, quando meam prxsentiam. caligo et
habebatdoceriet discere elementa sermonis Dei. My- tenebrx et turbo cernebant, et ut Psalmista ait :
slice, quandiu in hac vita sumus, quasi sub Dario «Deus : cura egredereris in conspeclu populilui, »et re-
vjvimus, quia caro répugnât spiritai, et spiritus. liqua, movimare Rubrum, quando divisi illqd, et viam
canti, et iu'sexto mense, in quo numéro perfecte prxbui populo transeunti. Movi et,aridam, quando
Deus omnia, et in secundo anno, in quo numéro con- circumduxi populum quadraginta annis per viam in-
stat sobolis reparaiio. Necesse est ergo ut timeamus viam et incubant atque aridam solitudinem. Ego
a facie Domini, el ingrediainur; et faciamus opéra. ilaque. qui tune illa feci, adhuc movebo ipsa ele-
Domini, id est ex virtutibus Domino iu nobis tem- menta, quod utique factum est in adventu Domini.
plum xdificemus. Vicesimus quarlus dies, qui nume- ' Nam tempore passionis iliius, motum esl coelum,
rum duplicatam habet duodenarium, désignât ex quando sol obscuratus est, et tenebrx factx sunl ab
ulcoque populo Judaico et gentili congregaudos fidè- hora sexta usque ad horam nouant ; terra mota est
les , et spirituale templum xdificaturos. Hoc quoque cum saxa finderenlur, sepulcra palescerenl, ipsa
dicehdum, quod Iriplicalus octonarius viginti qua- quoque terra tremeret, motum est mare prxsentis
tuor perficit: quia vero circumcisio, quxoctavadie sxculi, flatibus daemonumin seditionem concitalum,
fiebat, et spirilualis templi xdificalio, in fideconstat quando et draco interfoctus est, id est diabolus
sançtx Trinilalis. superatus, qui cubabat in mari bujus saeculi. Movit
« In septimo mense, vicesima prima » die « men- et aridam, squaUda et infructuosa corda genlilium.
sis, factum est verbum Domini in manu Aggqeipro- Oinni ergo universilate comtpola, molx sunt omnes
pbe££, dicens : Loqucread Zorobabel, filium Sala- génies prxdicanlibus aposlolis, quoniam in omnem
thiel.ducem Juda, el Jesum, filiumJosedech, sacerdo- terram exivit sonos eorum. « Et veniet desideratas
tera magnum, et ad reliquos populi, dicens- » Eodem cunclis genlibus, et implebo domum istant gloria, di-
quidentanno, quo ei supra, id esl secundo Darii, sed cit Dominus exerciluum. >Manifestant est adventum
217 ENARRATIO IN AGGXUM PROPHETAM. 218
Chrisli prxnuntiari, qu, desiderabatttr et exspecla- A . sona Domini, dicens : « Si tuleril homo carnem sancii-
batar, ut redimeret gentes, de quo Apostolus : « In ficatam. » Caro sanclificala dicebatur, caro hostix,
quem desiderant angeli prospicere. » Postquam qux immolabatur in allari, licet inter ipsas sanctifi-
ergo ille venit, impleta est gloria domus Domini, id eatas carnes esset magna diversitas, quod in Levilico
est Ecclesia, qux est domns Dei de vivis lapidibus pleniter dicitur. Immundus autem in anima diceba-
xdifieata. Si enim gloriosa fuit domus, qux xdificata tur, qui mortuum tangebat. Quandiu enim anima
est a servo, quantum dislat servus a Domino, tanto in corpore est, non est immundum humanum cor-
melior est domus, cui prxest Dominus, ab illa cui pus, qui babet animam ad imaginera el similitudinem
prxfuit servus. Dei faciam. Slalim vero ul anima corpus deseruerit,
«Meumest argentum, et meum est aurum, dicil Do- efltcitur corpus immundum, ulpote lerrenum et ex
minus exercîtaum. Magna erit gloria domus istius carnis vôluplale concretam. Hoc dicimus quantum
itovissimx plus quam primx, dicit Dominus exerci- ad natura m ; cxlerum sanciorum corpora, quorum
luum. » Ae si diceret : Nolite dubitare quod possim mors est preliosa, sanclâ sunt ex merilo inhabitatri-
implere quod promitto. Ego enim sum qui condidi cis sanclx animx. Interrogat vero prophela, si homo
omnia , in manu mea est argentum et aurum atque quicunque tuleril carnem sanctificalam, et ligaverit
omnes opes, ego omnia qux necessaria sunt in xdi- B eam in summilale vestimenli sui, el ipsa summitas
ficando vel ornando templum dabo. Juxta sensum veslimenti tetigerit panem, aut quemlibel alium ci-
mysticum, aurum est sensus et inlellectus spiritua-, bum, nunquid poterit sanclificari laclu veslimenti,
lis, qui in Scripturis latet, de quo Salomon ait : in quo sancta caro ligata est? « Respondentcs au-
« Thésaurus desiderabilis requiescit in ore sapien- tem sacerdotes, dixerunt : Non. » Rursum ponitur
tis. » Argenium vero clara eloquia Scripturarum, alia quxslio, et interrogat propheta.
unde Psalmista : « Eloquia Domini eloquia casla, « Et dixit Aggxus, si teligerit poilulus in anima, »
argentum, » et reliqua. His metallis ornatur Eccle- hoc est qui contacta mortui hominis immundus fa-
sia , et fit illustrior quam quondam fueril Synagoga. ctus est. «Ex omnibus bonis nunquid conlatninabimr?
« El in loco isto dabo pacem, dicil Dominus exerci- et responderunt sacerdoles, et dixerunt : j COntami-
tuuni. » Quia ad domum inclytam xdificandam nihil nabitur. > Et respondit Aggxus, et dixit: « Sic po-
magis scimus prodesse quam pacem, ideo ipsam pulus iste, et sic gens isla anle faciem meam, dicil
repromittit. Illa enim concessa, facilius cxtera bona Dominus, el sic omne opus manuum eôrum, et om-
sequentur. Sed allegorico sensu dat Dominus pacem niaque obtulerunt ibi, contaminata erunt. » De
in Ecclesia prxsenli, compressis maligni hostis insi- priori inlerrogalione tacens propheta, de secunda
diis, et miligalis viliorum bellis, in futuro vero da- " respondet, oslendens cur ista proposuerit. Qui enim
bit pacem veram et xternam. immundus est in anima, el morlicinum teligerit,
« In vicesima et quarta noni mensis in anno se- omne quod teligerit vel oblulerit, immundum erit.
cundo Darii régis, factum est verbum Domini ad Est autem sensus : O popule, qui altari tantum stru-
Aggxum propheiam, dicens : Hxc dicit Dominus cto, et adhuc domo mea diruta hostias offers in al-
exercituum : Interroga sacerdotes legem, dicens : Si tari , el pulas le his carnibus sanclificari, scilo non
tuleril homo carnem sanciificatam in ora vesliraenli tantum te sanclificari ex hosliis quas in templo meo
sui, et teligerit de summilale ejus panera aut pul- diruto offers, quam conlaminari omnia qux agis,
meiltum, aul vinum, aut oleum, aut omiienï cibum, propter hoc quod negligis domum meam, et tuas do-
nunquid sanctificabitur?» Nolanduraquod supra sem- mus diligenter exsiruis.
per dictant est : Faclum esl verbum Domini in manu « Et nunc, ponite corda vestra a die bac et supra,
Aggxi, » hic vero : « Factum est verbum Domini ad antequam ponerelur lapis super lapident in templo
Aggxum. » Supra enim quia munda habebat opéra, Domini, cum accederetis ad acervum viginti modio-
sed in corde nondum plenam perceperat sapienliam, rum, et fièrent decem, intraretisad torcular, ut ex-
et erant inlereos qui nolebanl xdificarelemplum Do- primeretis quinqtiaginla lagënas.et fiebant viginti. »
n
mino, ideo in manu ejus factura dicilur verbum Domi- O popule Israël, respice ad prxterilos dies, et ab bac
ni. Nunc quia fundamenla jam lentplijacta sunl, el jam vicesima quarta die noni mensis secundi anni Darii,
populus cum principibus facit opéra templi Domini, quidquid rétro gestum esl, considéra , et perpende
propterea ad Aggxum fit sermo Domini. Nono au- quanta rétro susiinueris, cum nondum oedificaretur
lem mense fit sermo, quia de immundilia populi lemplum, et quanta tibi evenerint prospéra ex quo
peccatoris locuturus est. Nunquam enim nonus nu- coepit eonslrui. Qux vero sint illa, ipse specialïter
merus iu bonam parlera ponitur in Scripturis divi- enumerat. Antequam coepissetis xdificare templum
tiis. Sed quoniam adhuc dabatur eis tempus agendx Domini, et accederelis ad acervum hordei vei fru-
poenitenlix, ideo vicesima quarta die ejusdem men- menti, in quo pulabatis vos posse habere viginti mo-
sis fit sermo Domini ad prophetam, in quo numéro dios, vix médian) parlem inveniebatis. Pari modo
duplicalur duodenarius, ubique sacratus numerus. cum venireiis ad torcular , et quinquaginta amphé-
« Interroga sacerdotes legem. » Eorum enim est ras vos exinde habituros xslimaretis, vix viginti
scire legem, et ipsi interrogali debenl respondere de amphoras reperiebalis. Cur hxc evenerint, oslendit.
lege. Interrogat ergo eos Aggxus propheta ex për- « Percussi, vos venlo urente et autugine et tjr.au-
«19 HAYMONISHALBERSTAT. EPISC. OPP. PARS I. — COMMENT.BIBL. StO
dtne, omnia opéra manuum vestrarum, et non fuit A i etiam dicit : « In manu Aggxi, » sicut primo ; nec
in vobis qui reverteretur ad me, dicit Dominus. » « Ad Aggxum prophetam, » sicut in quarta visione,
Est autem vitrant frugum ab aureo colore dictum. sed tamen, « Ad Aggxum, » ideslad festa celebran-
Hxc, inquit, feci, ut sallem afflicti ad me rediretis, tem, qui jam non pncnuiiliat venturum, sed venien-
sed nec sit fuit ex vobis qui ad me reverleretur. tem demonstrat ut videat.
Ergo quandiu templum Domini déstructura fuit, et; < Loquerc ad Zorobabel, ducem Juda. » Ad somra
ejus xdificatii» differebaltir, omnia eis evenere con- Zorobabel jpbetùr prophela loqui, qui typum Chrisli
traria. At postquam templum rexdificare coeperunt, gerebat, quia typicum est quod dicitur, et ad mundi
prospéra fluxerunt omnia. Ex quo datur intelligi,. pertinet consummationem. Qux sint illa, consequen-
frustra quemlibet Domino offerre munera, et elee- ter ostenditur in online historix : « Ego movebo
mosynis vel oblationibus velle Deum placare, quan- coelum pariier et terram. » Soli Zorobabel, quem
diu non exstruit in se templum Domino. Prius enimi diximus gestare personam Christi, secundum assum-
seroetipsum débet aliquis facere templum Dei profi- plum hominem dicuntur qux futura sunt. Movebo
ctendo, et sic in altare fidei accepta Deo dona vale- (inquit) coelum et terram, id esl mulabo in melius,
bit offerre. ut sit coelum novum et terra nova. Sic enim prxterit
< Ponile corda vestra ex die ista et in fulurum a! S figura hujus muridi manenle substantia. Deinde se-
die vicesima et quarta noni mensis, a die qua fun- quitur :
damenta jacta sunt templi Domini, ponile super cor « Et subvenant solium regnorum, et conterai»
vestrum Nunquid jam semen in germine est, etl fortitudinem regni gentium, > id est destruam omnem
adhuc vi: ea et ficus et malogranatum et lignum! principatum et potestatem et virtutem, sive contra-
olivx non floruit? » Nonus mensis apud nos est No- rias forlitudines nequilix spirilualis, ut regni eorum
vember, qui a Marlio annum incipimus; apud He- deslructio prosit nonjolum genlibus, verum etiam
brxos autem, quorum primus, mensis est, Nisan, idI regibus qui eis imperHant. « Et subverlam quadri-
est Aprilis, December nonus habetur, quo mense se-. gam et ascensorem ejus, et descendent equi et as-
mina latent in terra, nec polest conjeetari utrum, censores eorum, > id est omne studium beUigeranrii,
sterilitas an fecunditas sequatur. Quia ergo nonus; quo sublalo sequitur pax. Hoc in Christo impletunt
mensis erat, interrogat propheta : « Nunquid jam se- Zacharias prophela manifeste ostendil, dicens de
men in germine est? > vel, ut alia translatio aperlius3 Christo : « Ecce rex tuus venit tibi mansuelus, ipse
dicit, in folliculo, hoc est in testa frumenti. Aut nun- pauper, ascendens super ptiltum asinx ; » statimque
quid et ficus cxteraque dederunt florem, ut ex flore> pi subjunxit : « Et disperdet curram de Ephraim, et
ubertas possit agnosci ? Ast ergo non alia ouara florumi equum de Hierusalem. > Consurget t vir in gladio
conjectura, sed propbelico spiritu proedico vobis fu- fratris sui. » Apostolus dicit : « Galeam salulis assu-
turam rerura omnium copiam, quia coepistis xdifi- mite, et gladium spiritus, quod est. verbum Dei. >
care templum Domini. Mystice vicesima quarta diess Gladius est igitur sermo doctrinx coelestis, rese-
noni mensis finem désignât malorum operum. Nonus3 cans et concidens omnia perversa dogmata. Hoc
enim numerus, ut supra dictum est, semper in maloy gladio separantur vir a fratre, filius a pâtre, filia
ponitur, quoniam deest illi imitas, qux adjecta im- a matre, nurus a.socru, et inimici hominis domeslici
plet denariam perfeclionem. Qui vero mala in seB ejus.
finiens, quasi in fine noni mensis domum Dominii « In die illa dicit Dominus exercituum, Assumam
xdificare (hoc est seipsum cultui divino dedicare)\ te, Zorobabel, fili, Salathiel serve meus, dicil Dominus,
coeperit, abundavil fructibus vinex, ficus, et olivx, etponam te quasi signaculum, quia le elegi, dicit
id est replebitur gratia et benedictione Patris ett . Dominus exerciluum. » Supra dictum est, Zorobabel
Filii et Spiritus sancti, spiritualem Ixtitiam, refe- typum tenere Christi. Servum eum vocat Paler,
ctionem, atque illuminationem sanctx Triaitaliss propler assumptam formam servi. Et Apostolus de
consecutus. Sed hxc, id est vinea, ficus et oliva, ibi\ rj eodem : Quia cum DeusPaler Filio subjecetit omnia,
invenientur, ubi fueral malogranatum, dicla sic ar- lune ipse Filius subjectus erit ei, qui sibi subjecit
bor, quoniam pomum ejus mullitudine granorumn omnia. In subjectis enim ei omnibus videbitur et
plénum esl, in compositis membranulis diversas ha- ipse subjectus. Cum ergo hoc fuerit implelum, as-
bens mansiunculas, qux uno puniceo conice conti- sume! eum Deus Pater, et ponet enm quasi signa-
nentur, unde et malum Punicum dicitur, et ideo dé- culum in manu sua. Ipse est enim imago Dei invi-
signât innutneram sanctorum populorum multitudi-j_ sibilis et forma sttbstanlix ejus. Hînc ipse Filius de
nem sub unius fidei societate, quasi intra uniusg se dicit : Hune enim Paler signavil, Deus. Ea quippe
corticis gremium adunatam. « Etdieistabenedicam.» , signamus, qux singulariter dilecla, salva esse vo-
« Et faclum est verbum Domini secundo ad
Aggxumn lumus. Hune ergo Paler signavit specialiter, hoc est
in vicesima et quarto mensis, dicens. » Notandum di- j_ elegit et singulari gratia donavit, secundum hu-
ligentissime quod factus dicitur sermo Domini se- ,_ manilalem, ul sicut erat verus bomo, verus esset
cundo, in eadem die qua et superius, id est vicesima a et Deus. Hoc signaculo sive annulo signât, qoicun-
quarta, non tamen nominatur nonus mensis, quo- (, que in eum.crédit, el per bona opéra ilU placerc
niam de adventu Christi et regno ejus omnia pro- ,_ contendit. Amen.
spéra et gaudii plena dicturus est prophela. Neque ic
«31 ENARRATIO IN ZACHARIAMPROPHETAM: SJJ
»— .— .. i ——- ,., —.,_. — -- - |

IN ZACHARIAM PROPHETAM.

Zacharias, filius Barachix, filius Addo, pêne ul- A tatur. Sed et omnis qui studet mentor esse Domi.ii,
limus duodecim prophetarum, synchronos, (id est recle filius dicitur Barachix, id est benediciionis
conlemporalis) fuit Aggxi, prophelx. Simul enim Domini. Et filius Addo, id est leslimonii Domini,
sub Dario secundo ejus regni anno prephelaverunt. quoniam qui Christum confessus fuerit coram homi-
Sed Zacharias in mense oclav -, qui est apud He- nibus, confitebiiur eum ipse coram Deo Pâtre, qui
brxos November, Aggxus vero sexto mense, qui est in coeiis.
nihilominus apud illos habetur September, prima «Jratus est Dominus super patres vestros iracun-
die mensis prophetare coepit, ac propterea deciraus dia magna, et dices ad eos : Hxc dicit DominusDeus
ille jure loco, iste vero undecimus constitutus est. exercituum : Convertimini ad me, ait Dominusexer-
Hic autem Darius filius fuil Hydaspis, quarto loco ciluum, et convertar ad vos, dicit Dominus exerci-
post Cyrum Persis et Médis imperans. Siquidem tuum, ne sitis sicut patres vestri, ad quos clama-
Cyrus Chaldxorum deslruxit imperium, et in Medos * haut prophelx priores, dicentes. » Quod iratus di-
el Persas translulit. Hic primo anno regni sui, se- citur, non est pulandum quod in eum ulla menlis
cundum quod Isaias prxdixerat, quinquaginla ferme perlurbatio cadat, sed per hoc innuitur dignos esse
millia captivoriim de Babylone remisit in Judxam. ira atque vindicta eos quibus hoe dicilur. Nec iratus
Vasa quoque templi Domini, qux Nabuchodonosor " ulciscitur, qui ad hoc corripit ul emendet. Unde et
lulerat, reddidit, et templum rexdificari jussil in sequitur, « Convertimini. > Nam si iratus est, cur
Hierusalem, sub Zorobabel et Jesu sacerdote magno. eos monet ut converlanlur ? Prxcepil ergo eis qui de
Hune Cyrum Thomyris, regina Massagetarum, inter- Babylone redierant, ul converlanlur, ne sustineant
fecit, ejusque caput in utrem plénum sanguine pro- filii quod suslinucrant patres. Dominus autem exer-
jecit, dicens : Bibe sanguinem, quem semper silisti ! ciluum , quod Hebraice dicilur sabaolb, vocatur
Huic successit in regnum Filius ejus Cambyses, cui quod sub se habet coelestis militix exercitus. Tam
successerunt duo fratres raagi : quibus interfaces, aulem Aggxus quam el Zacharias frequentissitne
Darius iste Hydaspis filius, rex Persarum consti- Dominum exercituum appellant, ut eis darent fidu-
tutus est. Cujus secundo anno Zacharias exorsus ciam, qui contra régis Persarum imperium, et con-
est prophetare. Ilaque a primo anno Cyri régis usque lra Cyrum frementes, templum Domini xdificabant.
ad secundum annum Darii, coinputantur anni qua- «Hxc dicit Dominus exercituum : Convertimini rie
draginta, in quibus aKïre lanlum exstrucuini fue- viis veslris malis, et de cogilaiionlbns veslris pes-
rat, et jacta templi fundamenta, vicinis nalionibus sirais, et non audierunt neque attenderunt ad me,
ex prxceplo Cambysx régis eos prohibentibus, ne dicit Dominus. Patres vestri ubi sunt et prophelx?
lemplum vel civitalem xdificarent. nunquid in sempilernum vivent? verumtamen verba
mea et légitima mea qux mandavi servis meis pro-
CAPUT PRIMUM.
phetis, nunquid non comprehenderunt patres ve-
< In mense octavo in anno secundo Darii régis fa- stros? Et conversi sunt, et dixerunt : Sicut» cogi-
ctum est verbum Domini ad Zachariam filium Bara- tavil Dominusexerciluum facere nobissecundum vias
chix filium Addo, prophetam. » Nota quod et Bara- noslras et secundum adinveniiones noslras, fecit no-
chix et Addo filius dicatur Zacharias. Constat au- . bis. ».Hxcex superiori pendent capilulo, ubi dicilur :
tem hune Addo illum esse qui (ul Regum liber in- « Nesilis sicut patres vestri, ad quos clamabant pro-
dical) missus ad Hieroboam regem pessimum, quan- phelx priores, dicentes : Hxc dicit Dominus exer-
do et altare dirutam esl, et manus régis aruit, rur- cituum : Convertimini a viis vestris, > etc. Ergo non
susque, orante viro Dei, restituta est. Juxta sensum Zacharias hoc ex sua persona dicit, sed ex prxce-
allegoricum oclavus mensis, qui est apud Hebrxos dentium prophetarum, qui clamabant ex voce Do-
November, inilium est hiemi.s, el nullam habet so- mini , dicentes : « Convertimini, » etc. Hoc clamavit
lemnitaiem. Quia enim populus adhuc non perfecle Isaias, Osée, Jeremias, exterique per ordinem, ut
de caplivitale reductus erat, needumque xdificatum n a malis operibus converterentur et pessimis cogi-
erat templum De», idcirco prophela in mense qui tationibus, sed indurati quasi desperantes non au-
nullam habet solemnilatem, nulldm lxlitiam, dicitur dierunt ; juxta quod et sanctus Daniel idipsum
prophetasse. Verumtamen recordabantur Domini, et confttetur, orans Dominum pro libéralione populi
hâbebant memoriam prioris lempU et religionis, sut.
quod oslendit Zacharias, qui interpretatur rnemoria « In die vicesima quarta undecimi mensis Sabat,
Domini. Ideo digni erant benedictione Domini, quod in anno secundo Darii régis, factum esl verbum Do-
est Barachias, qui benedictio Domini interpretatur, mini ad Zachariam filium Barachix, filium Addo,
hahenles testimonium devotionis sux, ipsum, cui prophetam. > Mensis undecimus Sabat apud nos Fe-
nuda et aperta sunt omnia Domini, quod démon- bruarius dicilur. Interpretatur autem Sabat virga
stratif in Addo, qui testimonium Domini inierpre- propler austeritalem et rigorem hiemaUs temporis»
225 HAYMONISHALBERSTAT. EP1SC. OPP. PARS I. - COMMENT.BIBL. 224
Vicesima quarta die, quando jam luna sublustris est A debant, non ad alium veniunt nisi ad virum qui
et prope deficiens. Quia igitur propheta Zacharias slabat inler myrteta, sive ad angelum. i Et dixerunt:
populo adhuc ex majori parle apud Assyrios exsu- Perambulavimus terram, et ecce omnis terra habi-
lanti'loquebatur, recte in secundo anno el undecimo lamr el quiescit. » Ac si diceret : Omnia régna lua
mense alque in vicesima quarta die mensis, jam dé- sunt et pacata, nec ulla premuntur anguslia.
ficiente luna , et tenebrarum horrore crescente, « Et respondit angélus Domini, et dixit: Domine
dicitur vaticinari ea qux sequunlUr. exercituum, usquequo lu non misereberis Hierusa-
« Vidi per noctem, et ecce vir ascendens super lein et urbium Juda, quibus iratus es ? Iste jam
equum rufum, et ipse slabat inler myrteia qux erant sepluagesimus aurais est. » Ex qua responsione ille
in profundo, et post eum equi rufi, varii et albi. » angélus qui interpellabat pro Israël, occasione ac-
Per noctem se vidisse dicit,non in die, sicutMoyses, cepta deprecandi Dominum pro populo, dixit : O
cum loquebalur Deus facie ad faciem, el sicut Isaias Domine, cum omnis terra secura habilelur, cur non
qui dicit : « Vidi Dominum sedentem super solium misereris Hierusalem el urbium Juda, maxime cum
excelsum, » quia adhuc populus in anguslia servi- secundum tua promissa tempus caplivilalis expletum
lutis quasi nocle tenebatur, et idcirco propheta ea sit?
qux pro eis videt, in nocte se vidisse dicit. Spiri- B « Et respondit Dominus angelo , qui loquebalur
tualiter nox in qua cernilur visio, obscuritatem in me, verba bona, > de futuroruin promissione ;
désignai mysticx visionis. Hinc Psalmista, « Posuit « verba consolatoria, » de prxsentium necessitale.
(haud dubium Deus) lenebras lalibulum suum, < Et Hoc juxta litteram. Allegorice, vir qui ascendit su-
ecce vir ascendens super equum rufum et ipsestabat per equum rufum, Dominus et Salvator est. Equus
inter myrtetaqux erant in profundo. » Equi ascenso- rufus mortalitalem nostrae carnis désignât, quam
rem rufi Hebrxi ad lilleram Michaelem archangelum pro nobis assumpsit, cui per Isaiam dicitur : «Quare
inlelliguiit. Rufus erat, quoniam ipse est ultor rubrum esl indumenlum tuum ? » Nolandum vero
iniquilalum iliius _populi, cui specialiter prxest. quod qui hic in equo rufo sedere describitur, in
« Myrteia qux eranl in profundo, » prophelas dicunt Apocalypsi Joannis in veste candida super equum
et sanctos, qui in medio captivi populi versabantur. candidum sedens apparuil. Qui enim rufus exslitit
« Equi vero rufi, varii, et albi, » qui virum, id est in passione, candidus fuit in resurreelione. Hinc
Michaelem sequebanlur, désignant régna, sive an- Ecclesia in Canlicis canlicorunt dicit, « Dileclus
gelos qui regnis ipsis prxsident, tamen ordine per- meus candidus el rubicunrius. » Myrteia qux erant
nuilalo. Et albi quidem désignant Medos et Persas, in profundo, inter qux vir stare describitur, angelicx
qui benigni fuerunt erga Judxos, el sub ipsis di- G potestales, qux ei eliam in carne posilo assistebant
missa captivitas, el templum inslauratum est. Equi eique minislrabant. Per eepiosrufos, varios et albos,
varii, Macedones, quorum alii pii erga Judxos ex- apostolos el aposlolicos viros debemus accipere, qui
stiierunt, alii persecutores eorum fuerunt. Equi rufi totum orbem prxdicando peragraverunt. Quorum
regnum significant Romanorum, crudele et sangui- alii rufi, quia martyrio coronati : alii varii, quoniam
narium, quod subvertit lemplum et geniem delevit. doctrina et opère ac diversa signorum varietale
Quidam eo ordine quo hic dicuntur, quatuor simul dislincli : alii albi, quia virginilatis candore et in-
régna inlelligunt : el equum quidem rufum, super legritale fidei, ac mundi cordis purilate prxclari.
quem vir sedebat, atque equos rufos qui eum seque- lli missi sunt a Domino, ul lotum raunduin evange-
banlur, dicunt Assyrios et Chaldxos, sangninartos lica prxdicalione complerent. Unde el ad Job Do-
et crudeles, quorum Assyrii decem tribus sub Sal- minus dicil, « Nunquid mittes fulgura, et ibunt, et
manasar duxere captivas, Chaldxi vero duas iribus reverlentia dicent tibi, Adsumus ? » Slabat vir inter
sub Nabuchodonosor inceusa Hierusalem, lemploque - myrteia, vel ut alia translatio dicil, inter montes,
subverso. Tertium et quartum varios et albos, Me- id est Christus discernebat inter utriusque voca-
dos pulant et Persas, quorum alii clémentes fuerunt, lionis populos, salvandorum et damnandorum. Unde
ul Cyrus et Darius alque Âssuerus, alii crudeles, ut " Apostolus : « Christi bonus odor sumus Deo in bis
Cambyses. qui pereunt, et in his qui salvi fiunt. » Quod vera
« Et dixi, Quid sunt isli, Domine mi ? et dixit ad angélus rogat ut miserealur Deus populo, quia jam
me angélus qui loquebatur in me : Ego ostendam sepluagesimus annus eral, significat quia Jérusalem,
tibi quid sint hxc. Et respondit vir qui stabat inter d esl Ecclesia nequaquam perfectam consequelur
myrteta, et dixit. » Equos videns diversi coloris, in- libertatem, priusquam verum sabbalum, id est re-
terrogat quid sint. Sciebat enim in equorum specie quies impleatur, quod sepluagesimus annus désignât,
aliud designari. Tune angélus qui in eo loquebalur, qui numerus denario per septenarium mulliplicato
protnisit se dicturum. Sed illo réticente, vir qui sta- perficitur; qux pax in prxsenli inchoat, cum a bellis
bat inter myrteta, quod ille inlerrogaverat, exposuit : viliorum quiescimus : perficietur autem in fuluro,
« Isti sunt quos misit Dominus ut perambulent ter- cum ad visionem Creatoris pervenerimus.
ram, » et sux eam subjiciant poieslaii. « El dixit ad me angélus qui loquebatur iu me :
« Et responderunt angelo Domini, qui slabat inter Clama dicens : Hxc dicit Dominus exercituum :
myrteia, » Deinde angeli qui regnis singulis prxsi- Zelatus sum Hierusalem et Sion zelo magno, et ira
225 ENARRATIOIN ZACHARIAMPROPHETAM. 226
magna ego irascor super gentes opulentas, quia ego A ccdontim, Romanorum. Cornua autem regni poten-
iratus sum parum, ipsi vero adjuverunt in malum. » tiam significare, usitalissimum est in sancta Scri-
Qux fuerunt verba bona et consolatoria , qux Do- plura, ut illud, < Sttblimabitcornu Christisui. > Item,
minus supra respondit, hic jubetur propheta cla- « Erexit cornu salutis nobis. » Hxc vero ventilave-
mara, Zelatussum Hierusalem non parvo, sedmagno runt sive disperserunt Judam, etc. Multa enim mala
zelo. Zelus hic pro furore et indignatione accipitur. ab his nationibus Judxi passi sunt, maxime ab An-
Et quia magna peccata commiserat Jérusalem et lioçho, cognomento Epipbane, id est super appa-
Sion, quia unum sunt, ideo magnam iram Dei in- rente, quoniam deum se voluil appellari. Ad ultimum
currerant. Sed nunc (inquit) irascar ira magna su- Romani lanla eos clade vastaverant, ul pcne per
per gentes opulentas, qux in longa pace quiescunt, singulos viras eos disperderent,-adeo ut nemo eorum
et bonis aflluunt omnibus, quas supra equi rufi, va- levaret caput, gravi malorum pondère pressus.
rii , et albi designabant. Causant quoque lantx irx < Et oslendit mihi Dominus quatuor fabros, et
exponit, dicens : « Quia ego iratus sum parum, illi dixi : Quid isli veniunl facere? Qui ait dicens : Hxc
vero adjuverunt in malum. » Deus enim tradidit Ju- sunt cornua qux ventilaverunt Judam per singulos
dxos gentibus ad corripiendum, quasi filium pxda- viras, el nemo eorum levavit caput suum, et vene-
gogo, illi nullam eis fecerunt misericordiam, sed B runt isti deierere ea, ut dejiciant cornua gentium,
omni in eos crudelitate sxvierunt. qux levaverunt cornu super terrain Juda, ut disper-
« Propterea hxc dicit Dominus : Reverlar ad Hie- gerenteam. » Quid sintfabri, et quid veniant facere,
rusalem in misericordiis, et domus mea xdificabitur ipse Dominus exponit, quos non ipse prophela vi-
in ea, ait Dominus exerciluum. » Sub Zorobabel et dit, sed ei Dominus ostendit, hos fabros intelligimus
Jesu. < Et perpendiculum, > id est linea cxmenta- angelos obedientes prxcepto Dei, et ad hoc venien-
riorum, « exlendetur super Hierusalem. » Spiritua- tes, ut quod gentes destruxerant, isti xdificarent.
liter Hierusalem est Ecclesia, pacem et concordiam Angeli vero venerunt deterere ea, id est obtuttdere
videns; ipsa est et Sion, quod in speculam verti- cornua el hebetare, ne posstnt amplius ventilare Ju-
tur, nec humilia vel terrena, sed coeleslia conlem- dam. Quidam codices habent, « déterrera ea, » id
plans. Qux si peccaverit, vel si ea charitas re- est in pavorem miliere cornua, ut, deposita crudeli-
frixerit, tradi* eam Dominus perseculoribus ad pur- tate, Chrislo colla submittant. Et hoc altendeudum
gandum, velut aurum aut argentum in conflatorio. quod singulariter dicit « Levaverunt cornu, > cum
Adversarii vero, quibus ad probandum tradita est, quatuor dixerit cornua, quia licel reges quatuor re-
addunt in malum, quia pro disciplina utuntur cru- gnorum non simul regnaverint, sed sibi vicissiut
delitate. Unde illis iram minatur, Ecclesix autem *-"suecesserint, unum tamen cornu levaverunt contra
sux pacem et misericordiam repromiltit, et perpen- populum Dei. Sane quod supra dixit prophela, le-
diculum sive fûniculum dicit extendendum in ea, id vasse se oculos ut videret qux ei ostendebaniur, in-
est mensuras et ordines singulorum qui sunt in Ec- dicat spirilualiler qux dicuntur intelligenda, juxta
clesia, suis locis et temporibus pro meritorum qua- quod Dominusin Evangelio: « Levate oculos vestras, »
li talibus distribuit. et videte quis creavil hxc. Cornua quatuor, nequi-
tix sunt spirituales, el contraria; fortitudines, qux
« Adhuc clama dicens : Hxc dicil Dominus exer-
contra Ecclesiam cornu gravissimx persecutionis
ciluum. Adhuc affluent civitates mex bonis, et cou- levant. De
solabitur adhuc Dominus Sion, et eliget adhuc Hie- colluctalioquibus Apostolus, « Non est (inquit) nobis
adversus carnem et sanguinem, sed
rusalem. » Jubetur propheta clamare non strepilu adversus
sed inlentione mentis. principes et potestales, adversus mundi
vocis, Civitates, inquit, mex, redores tenebrarum barum, » etc. Hxc cornua
qua-
quas nunc videtis igné Chaldxorum exuslas, adhuc tuor sub besliarum nominibus Psalmista describit,
abundabunt omnibus bonis, ut prxsenli felicitale
ila sanctum virum alloquens : « Super aspidem et
prxterila miseria consolentnr. Sed et myslice pro- .. basiliscum
mittunlur Ecclesix bona illa, de quibus Psalmisla 1 ambulabis, et conculcabis leonem etdra-
conem. » Diabolus enim dura conlra electos sxvit,
dicil: « Credo videre bona Domini in terra viven-
tiuni. > aspis est, quoniam occulle perculit : basiliscus, quo-
niam aliquando aperla venena invidix diffundit :
« Et levavi oculos meos et vidi, et ecce quatuor leo, quoniam persequitur innocentes : draco, quo-
cornua. Et dixi ad angelum qui loquebatur in me. niam quos potest impia voracitale déglutit. Possunt
Quid sunt hxc? El 'dixit ad me. Hxc sunl cornua per quatuor cornua, quatuor animi perturbationes
qux ventilaverunt Judam et Israël et Hierusalem. > inlelligi, dux ab opinatis bonis, et dux ab opinatis
Quatuor cornua, qux ventilaverunt Judam el Israël malis, gaudium scilicet et spes, metus et dolor. Con-
et Hierasalem, quatuor gentes esse ipse Dominus tra quas passiones sunt quatuor virtutes boni arti-
exponit, dicens : « Hxc sunt cornua, » etc. Daniel fices, prudenlia, juslitia, fortitudo, temperaniia. Hi
quoque sub figura lexnx et pardi, ursi et allerius fabri boni rexdificant, quidquid illa cornua de-
bestix, quam nominatim non exprimit, manifeste slruunt. Sed et sancti, qui has virtutes possidënt,
quatuor régna describit, id est Babyloniorum, Me- fabri spirituales sunt. Apostolus enim de se dicit,
dorum, ac Persarum, quorum unum fuit regnum Ma- « Ut sapiens architeetns fundamentum posui, » et
227 HAYMOMSHALBERSTAT. EPISC. OPP. PARS I. — COMMENT.B1BL. 228
ipse Dominus creator omnium, filius fabri diclus .A venlis coelidispersi vos, dicil Dominus. O Sion, fuge
est qux habitas apud filiam Babylonis. > Assyrii el
CAPUT II. Chaldxi qui populum Dei captivaverant, in aquilo-
« Et levavi oculos meos, el vidi, et ecce vir et in naliclimatesunt, et Jeremias propheta cum descri-
manu ejus funiculus mensorum et dixi : Quo tu va- beret ollam succensam a facie aquilonis, si.itim sub-
dis? et dixit ad me : Ut metiar Hierusalem, et videam junxil :Ab aquilone pandelur malum super universam
quanta sit latiludo ejus, et quanta longitudo ejus. > terrx faciem. Hortalurergo propheta, elnon semel,
Semper Scriptura prophelica post trislia Ixta sub- sed crebrius monet, damans ut fugiant de terra
jungit. Nam qui prius levavit oculos ut videret tri- aquilonis, ubi ex magna parte adhuc remanserant, '
slia in cornibus, nunc iterum levât oculos, ut videat et redeant ad sedes proprias. Spirilualiler prxci-
virum melienlem Hierusalem. Hic est ille vir, de pilur nobis, ut qui habilavimus in aquilone, vento
quo scriptum est: « Ecce vir oriens nomen ejus; » frigidissimo, boc est qui in tempore infidclilalis
el in Ezechielis libro describitur. Habens funiculum fuimus, non habentes fervorem divini caloris, qui-
el calamum in manu, ut metirelur civitalem Dei que in confusione viliorum versati sumus, ut fugia-
Hierusalem, cujus artifex et conditorest Deus. Hxc mus ad Sion, id est Ecclesiam Domini, et relinquen-
est sancta Ecclesia mater sanctorum, qux xdificari 1B tes terrena et humilia, ad celsitudinem contempla-
coepit in passione, et in resurrectione Domini, el tionis conscendamus, et in sublimita te spirilualium
quotidie xdificatur ut crescat in augmentant fidei. dogmatum consistamus.
Qni habet funiculum el calamum mensurx, quoniam « Quia bxc dicit Dominus exercituum, post glo-
ipse dispensât mensuras et mérita singulorum. Videt riam misit me ad gentes, qux exspoliaveruntvos. »
etiam quanta sit lalitudo charilatis in singulis, quan- Vox Domini est salvatoris, et dicit se a Deo Pâtre
ta longitudo spci et longanimitatis. niissum, non per id quod omnipotens esl et xqualis
« Et ecce angélus qui loquebatur in me, egredie- Palri, sed per id quod homo est, minor Paire. Unde
batur, et alius angélus egrediebatur in occursum et post gloriam se missum dicit, quam habuitcum
ejus, et dixit ad eum. Curre, loquere ad puerum apud Patrem esset, licet nunquam deseruerit Pa-
istum, dicens : Absque mura habitabilur Hierusalem trem. Hinc ipse Palri dicit. <Glorifica me, tu Paler,
prx mullitudine hominum etjumentorum in medio claritale quam habui priusquam mundus esset apud
ejus. i Angelum qui loquebatur in propheta, Hebrxi le. t Et Apostolus. : Qui cum m forma Dei esset, non
Michaelemadlitteram intelligunt, ul supra dictum esl : rapinam arbitrants est ut esset xqualis Deo. Missus
angelum qui venit in occursum ejus, Gabrielem au- est ergo Dei Filius post gloriam divinx majestaiis
tumant, qui lxtabundus dicit illi, ut currat et lo- C * ad génies, qux spoliaveruni populum Dei, ut essent
quatur prophelx, quantam rerum omnium abnn- eis prxdx, a quibus anle fuerant prxdali. < Qui
danliam habilura sit Hierusalem, qux tune virie- enim tetigeril vos, tangil pupillam oculi mei. »
balur ad cineres usque destrucla, quodque absque Taclum pro vexatione et injuria debemus accipere,
itHiro futura sit prx mullitudine hominum et jumën- juxta illud. < Nolite tangere christos meos. » Sancti
torum, et pacis mullitudine. Quare autem absque enim quasi oculi sunt Dei, quibus dicilur. < Vos lux
mura, paulo post ostendit, dicens : estis mundi. > Quos qui lxdit, sic est quasi pupil-
< Et ego ero eis, ait Dominus , mur'us ignis in lam Dei tangat, et clara luce velit illum privare.
circuitu ; et in gloria ero in medio ejus. > Hxc et de « Quia ecce ego levo manum meam super eos, et
Ecclesia spiritualiter diei possunt, qux est civitas erunl prxdx his qui serviebant sibi, el
cognoscetis
Dei, de qua Psalmista, « Gloriosa dicta sunt de le, quia Dominus exercituum misit me. > Et levavit
civitas Dei. » Hxc absque mura habitatur, non indi- Dominus manum suam tune, ut perculeret gentes,
gens mortali prxsidio, quoniam Dominus muras est et reduceret in Sion populum suum. Levât quotidie
ignis in circuitu ejus, et ipse in medio ejus est in potentiam, ut populum suum (hoc est Christianum)
gloria. Hxc civitas habet homines, habet et jumen- revocel per poenitentiam in Ecclesiam, percussis
ta, id est utrumque populum. Nam per homines " adversariis, id est spiritualibus hoslibus, qui illum
plebs Judaica designatur, qui in lege conversabart- impugnare non cessant,
tur, et quasi ratione utebantur habentes noliiiam « Lauda el lxtare, filia Sion, quia ecce ego venio
Dei. Gentiles vero qui Deum ignorabant, merito ju- et habitabo in medio lui, dicit Dominus. Et applica-
menta vocanlur. Nonnulli per homines, prudentes bunlur génies mullx ad Dominum in die illa, et
quosque et eruditos intelligunt : jumenta vero, erunt mihi in populum, et habilabo in medio tui, et
simplices qui sunt in Ecclesia, de quibus Psalmista, scies quia Dominus exercituum misit me ad te. Et
« Homines et jumenta salvabis, Domine. > Dominus possidebit Dominus Judam parlera suam in terra
ergo muras ignis est in circuitu Ecclesix, ut eam sanclificata, et eligel adhuc Hierusalem. » Adhuc
charitatis igné calefaciat, et Spirilu ferventem fa- ipse Dominus loquitur, et horlatur
populum de ca-
ciat, et ipse est in medio ejus gloria, sua illam prx- plivitale liberalum, ut gaudeal et exsultet. Sed et Ec-
senlia glorificans, qui in circuitu ab adversariis clesix prxcipitur, qux est filia Sion, id est
stipernse
quasi murus ignis eam défendit. < O, o fugile de iliius civitatis, qux ex angelis et sanctis constat ho-
terra aquilonis, dicit Dominus, quoniam in quatuor minibus, ut liberali de servitute diabolivgandeant,
229 ËNARRAT10 IN ZACHARIAMPROPHETAM. 230
quorum Dominus in medio ejus habile t, et mullx A < Et dixit, > subaudis angélus : < Ponite cidarim
gentes iu eum crediturx, juxta quod relicturus cor- sive milram mundam super caput ejus. Et posueruul
poraliter apostolos, dixit : < Ecce ego vobiscum sum cidarim mundam super caput ejus, et induerunt eum
omnibus diebus usque ad consummalionem sxculi. » vestibus. » Per cidarim, id est pileum sacerdotalem,
PoHicetur quoque quod ipse possideat Judam, id est dignilas intelligilur sacerdolii, ut, ablalis sordibus
populum se conftlentem, et ipse pars ejus in terra peccatorum, mundum haberet sacerdolium. Myslice
sanctificata, hoc est in Ecclesia, et cligat adhuc Jésus sacerdos magnus ille est, cui dicilur : « Tu es
Hierusalem, quos videbatur in persecutionibus ab- sacerdos in xternum. > Quem Dominus oslendit
jecisse. prophelx, quoniam per se videri non potest. Slabat
« Sileat omnis caro a facie Domini, quia consur- coram angelo Domini, hoc est ipse Dei el hominum
rexit de habitaculo sancto suo. » Ergo quia Dominus mediator, Deus et homo Christus. Ipse astat ante
possessurus est Judam partem suam, et electurus angelum, et ipse stabat ante se. In Christo divers»
Hierusalem, omnis caro, id est omne genus huma- sunt substanlix Dei et hominis in una persona.
num sileat, formidet, et prx pavore adventus ejus Indutus erat vestibus sordidis, quoniam peccata
conlicescat, quoniam consurrexit ad vindictam, ut nostra portavit. Stabat Satanas a dextris ejus, quia
unicuique pro suis merilis reddat. Consurgere enim B volens tenlatus est a diabolo, qui volebat probare
dicitur Deus, quando ad vindictam excitatur. Omnis ulrum esset Dei Filius, quem videbat post jejunium
autem caro, omnis tantum homo, non muta animan- esurire. Quod vero sequitur : « Increpet Dominus in
lia accipienda sunt, juxta illud : Ad te omnis caro te, Satan, » Filius Dominus dicit de Domino Pâtre,
véniel, id est omnis homo. non quod ipse non posset eum increpare, qui omnia
CAPUT III operatur sicut et Pater, sed propter naturx unita-
Et oslendit mihi Dominus Jesum sacerdotem tem , ut cum unus increpat, intelligatur alius incre-
magnum, slanlem coram angelo Domini, et Satan pare. Deus enim Pater et Filius idem sunt in sub-
slabat a dextris ejus, ul adversaretur. ei. » Hebrxi stantia, et tamen aller est Pater, et alter Filius in
juxta litteram hoc loco Jesum sacerdotem magnum persona. Ipse elegit Hierusalem, id est Ecclesiam.
filium Josedech intelligunt. Ad cujus dexteram sla- Torris autem erutns de igné, ipse Chrislus est per
bat Satan, id est adversarius ejus diabolus. Satan bumanitatem, qui in Babylone, id est in mundi con-
flebraice adversarius dicitur. Stabat aulem a dextris fusione non est adustus flamma alicujus peccali,
ejus ut adversaretur ei, id est ut accusarei, illum. A quoniam peccatum non fecit, nec dolus inventus est
dextris vero slabat, quoniam juslam accusalionem in ore ejus, sicut quondam rubus in mediis ignibus
habebat, eo quod ipse, sicut cxteri, alienigenam E non comburebatur. Erat autem Jésus indutus vesti-
-duxisset uxorem. bus sordidis, quia qui peccatum non fecit, pro nobis
« Et dixit Dominus ad Salan : Increpet Dominus peccatum faclus est, id est sacrificium pro peccato,
in te Satan, el increpet Dominus in le, qui elegit et ipse inftrmitales nostras tulit. Hxc sordida vesti-
Hierusalem. > Bis dicit Dominus, ut Patrem et Fi- menta ablala sunt ab eo, cum nostra peccata delevit.
lium insinuet, sicut alibi, « Pluit Dominus a Domino Idcirco enim sordidis indutus est vestibus, ut nos
ignem el sulphur super Sodoinara. » « Nunquid non holosericam mundam in baptismo reciperemus, et
iste lorris est erntus de igné. » Sensus est, cum dicatur nobis jam mundatis : Omni tempore sint
Dominus elegeril Hierusalem de cunclis urbibus Ju- vestimenta tua candida. Cidaris muiida super caput
da, non ei imputet peccata qux fecit, cur tu Jesum ejus, splendorem désignât divitiae majestatis ejus.
conaris accusando obruere, qui deBabylonica capli- « Caput enim Christi Deus. » Ipse enim Deus, ipse
vitale quasi torris semiuslus evasit. Torris aulem est et homo, ut in veste humanilas, in cidari divin»
semiustum est lignum, quem vulgo lilionem dicunt. majestatis intelligatur claritas. < Et angélus Domini
« Et Jésus eral indutus vestibus sordidis, et sta- stabat, et conlestàbat