Sunteți pe pagina 1din 528

I :n

i^

'/(^-^' /
jw
r^ <•
.'/
,f'H
>^r^^i4-v^^.^^.
-4 A r^//^^^^-i\\ if v-^*\\>^.A

^I

^ys >T^*^'^
^
C^^^.

?
^
3S w: >^<1-
,^-.^.
.-^
h^-:

/'^ .,>-

iX^ ^^c,
iUk^ t X '^.v.
Digitized by the Internet Arcliive
in 2011 witii funding from
University of Toronto

http://www.archive.org/details/tertullianusprae05tert
.^0-Jff»-^»»^ "^tf^'^

,yfl^"'
ERTULLIANUS
PRJEDICANS.

'^ O.SS.B. ^
gta^ ji,ilU89,

I
,

APPROBATIO.

Nos JOAXNES ^IVRIAMATIIIASDEBELAY, Archicpiscopus Avenionensis, cumR. P. Mi-

chael Vivion intercosquide reconcionatoria scripsere,nulli secundus existimetur; illiusque


nuillutics rccusuni opus quod inscribitur TcriuUianus Prxdicans, tantum , in hocgcnere ,
:

quod maxime, apud rci peritos obtinuerit ,tum materiarum abundantiaet


laudis, quantiun
motliodo, tum ubertate ac mira partitionum varietate, tum ex Sanctis Patribus testimo-
niomm copia, tum rationum numero et pondere; ita quod quasi thesaurus esse videatur
et sit , ex quo ,
quidquid ad instructionem asdificalionemque lidelium necessarium est, aut
utile , cuique , ad libitum, haurire licet ; ideo ,
quam a nobis expostulavit dilectus in
Christo Franciscus Scguin , typographus ,
qui dc religione , ac imprimis de nostra Dioecesi
jampridcm optime meritus est, ob eam quse ipsius est inveteratam consuetudinem , ut
ey;regia ma^ns et aptiora qua3 lidcutur, ad usum clcri , fidei defensionem , rectamque
secundum Evangclium morum institutioncm , opera proclis suis indefessim subjiciat ac
vul^et, petitioni ejus annuentes, licentiam ipsi facultatemque per pracsentes ,Iibenti animo
concedimus, ut praediclum laudatissimum opus ad bonum commune reipublicoe christiance
typis denuo mandetur ; in quorum fidem subscripsimus.

Avenione , die 5 septcmbris 1855.

f J. M. M. , Archiepiscopus Avenionensis.

Lcttre adrcssde d VEditeur par S, £. M^" le Cardinal de Bonald,

Milhau , le 15 septembre 1855.

Parmi tous les ouvrages ecclesiastiques que la libralrie a publiesdepuis quelques ann6es
Monsieur, un des plus utiles au Clerj^eest le TertuUianus Prxdicans, que vous r6imprimez
dans ce moment. II suffit de dire que ce livre avait le suffrage de Bossuet pour montrer
rimportance de Tcdilion que vuus vous disposez a donner. II serait a desirer qu'onnenous
inondit pas de traductiuns des anciens auteurs eccl6siastiques , souvent fort inexactcs ,

faitcs a la hdte , au public avec une d6plorabIe precipitation. Ces publications


et livrees
»ont loin de favoriser les bunnes etudes. Pour vous Monsieur, vous avez travaille dans ,

lcur intcr^t en r6imprimant d'ancicns ouvragcs dans la languc de r%lise. Je ne peux


que Yous en fcliciter.

Vcuillcz agrccr , Monsieur , rassurance de mon sinc6re d6vouement.

t L. J. M. Cardinal de BONALD Archev6que , de Lyon.


r 1
^E
PRtEDICANS
ET

SUPRA QUAMLIBET MATERIAM


OMNIBUS ANNI DOMINICIS ET FESTIS NON ORDINARIIS SOLUM SED ETIAM
, ,

EXTRAORDINARIIS; SINGULISQUE QUADRAGESIM^ FERIIS PRiEDlCABILEM

ORDiNE ALPHABETICO COPIOSE DISPOSITAM

SEX AD MINUS FORMANS CONCIONES


INGENIOSE ADINVENTAS , BELLE CONCINNATAS , ET TRINA SUBDIVISIONE ILLUSTRATAS

CUM DUPLICI INDICE , CONCIONUM SCILICET ET MATERIARUM.

AUCTORE R. P. MICHAELE VIVIEN


S. THEOL. LECTORE, PROV. RECOLLECTORUM IN AQUiTANIA ALUMNO, NECNON ANTIQUO CUSTODUM CUSTODE.

EDITIO RECENS ET ACCURATIOR

KiTAVA PO^T PLOaES LDIETIiE PABlSlOBtlU , COLOKIM AGBIPPin^ ET PATAVU £S01XAd«

TOMUS QUINTCS.

AVENTONE
TYPIS FnANCISCI SEGUIN , BIBLIOPOL^ , VIA BOVQVEItlE , 18

M DCCG LVI
LIORARY

U3 JOSEPH STREET
ST.
rOTOMTO, ONT^ CAMADA M5S 1J3

ENTfcKtiu JUN 2 7 1995


ILLUSTRISSIMO AC CLARISSIMO VIRO,

DOMINO DOMINO

REGI A CONSILIIS ,

NECNON

IN AQUITANIA .ERARII PRJiFECTO MERITISSIMO.

MoECENANTEM quoBrens TertulUanus PrcBdicans siib ciijus nomine prodiret in^

lucem neminem Te digniorem invenit clarissime domine. Et cui potius di-


, ,

candus erat quam Tibi, plnrimis titulis glorioso ? Nam si consideretur nomen
quo insigniris gratiam et sapientiam pnebet; si oflicium quodecoraris, bonnm
,

Tui famam redolet si conversationem vitae qua splendes^ christianam disci-


;

plinam exhibet.
Affectent ^\u nomlnis pliantasma (i), subque pomposo et vano vocabulo tur-
geant; interminabiles fabulentur genealogias, et ut videantur veluslate nobilcs
(2), generis ignominiam occn\tQn\ nomlnum senlo (J)) \ falsos dignitatis usurpent
titulos ^ et mendacio noml:iis f4) alicnum sibi arrogent honorem. Nomen vacuiim
et inane portant, neque est iii eis veritas, sed duntaxat nominis umbra. Pro-
fecto uhi natura negaturj nomine iiluditur, (5) In Te^ clarissime domine, repc-
ritur nonfictitia, sed vera nominis dignitas. (6) Multum est quod inter roma-
nos imperatores Macer illustris existat : quod inter fideles Macrina sanctitate
splendeat. Majus aliquid Tua sapiunt vocabula. Personale nomen Praecursoris
refert insigne quo nihil gloriosius : cum Dominus Joannem extulerit , Nemo , di-
cens major inter natos feminarum Joanne baptizatore('j); cognomen verosemu-
,

latur Verbi divini splendorcm^ quod nomine sopliice (8) micantius fuiget /(7^n- :

nes gratiosum significat ; M^^-^r sapientem denotat.Siquidem opimitas sapientiam


impedit exilltas expedit. (9) In utroque titulo vere liabes nominis reprmsentatiO'
,

ncm (^io): nam cunctis Te gratiosum prcestas; admirabilem sapientiam demons-


tras, et probe fungeus officio quo decoraris, immorlaiem famam Tibi com-
paras.
Curam habere debemus de bono nomine, quia melius est nomen bonum
quam divitiae multai. Homines veri honoris cupidi, fanKvsuce ornamenta (11) sec-
tantur, quam etiam sequentibus seculis consignare nituntur: Omnibus fere ifi-
genita est famce post mortem cupido. Quis non liodic memorioc post mortem fre-
(juentandm ita studet , vei ut iitteraturm operibus ^ vci simplici iaude morum rcl ,

ipsorum sepuicrorum ambitionenomen suum servet P (12) Sapientis acquicscens mo-

(0 Tert. L. 3. adv. Marc. i5 — (5) Tort L de Pall. i. —


(3) Tfrt. L. 3. adv. Marc. 15. — (4) Tert. L. 4.
adv. hlarc. Zg. —
(5) Tert. L. 1. adv. Marc. 1. -- (6) Tert. L. dc Sprct. 12. — (7) Tert. L. de liapt. lu. — [S)

Tert. L. adv. Prax. 7. — (9) Tert, L. de An. 20.


— (10) Tert. L. 4. adv. Marc. i3. — (1 1) Tert. L. de An. 35,
— (12) Tcil. L. de Tesl. An. A,
^j
EPISTOLA.
nito CL\r.issrMi-: domine
,
curoiTi liubes de bono nomine
,
Tibiquc compnros ,

qnalcm prwsldre potest seculum de fama ceternitatem (i) non tuniida vani hono- :

rispomna, non pomposa sepulcrorum ambitione; non opulento domorum aedi-


ficio non curioso mcnscB apparatu, sed simplici laude morum, et justa Tui
;

oiTicii admiiiistrationc. ^Erarii Pra^fectuia est nc^otium magni momenti Sa- :

luriuis, dcorum patriarcha, /Erario prasidet (2),etRex cliristianissimus tlicsauro


suo proridit (5) homines meritissimos probeiilum administrantes electio tanti :

Principis te constituens aErarii PraefeJtum in Aquitania ^ probe demonstrat quanti


sis merili ; sed nihil mop:is viitutes quibus nobilitaris commendat quam vitai
Tua^. convcrsatio, christianam disciplinam exhibens.
Dci rilins cluhUixnx. disciplince arbiter et inagistcr (4) apparuit ut sobrie ,
justc et jMe vivnmusin hoc seculo. Haec tria quae christianam inte^^rant disci"
plinam, probis Tuis moribus exhibesj clarissime domine. Et quidem sobrieta*
tcm iii oj)ulcntin. Qwe temperantia gulct in fame? qmB ambitionis repudiatio P^
egestate ? (jlub Ubidinis infraniatio in castratione? cjuis denique abstinens dicetur 3
subUito co a quo abstincndum est ? f^acatenim abstincntice tcstimonium cum licentin
eripitur, (5) At Dominus le-maigre humilem se praebet in sublimi di^nitate ;
modcstum ia ampla fortuna ; temperatum et sobrium in abundantia^ sicut et
virtus in infirmitate perficitur ^ sic et abstinentia in facultate dignoscitur (6) : so-
biictas tcmj)crat semetipsum justitia adjuvat in necessitalibus proximum ; Do-
;

minus le maigre de temperantia et modestia famosus , multum adhuc de justitia


commciidalur. Est enim tcmpcratissimus in acquisitionibus ^ promptissimus in
communicaiionibus (7), miseris benignissime subveniens et egcnis eleemosynas ,

liberalissiine hn<;iens. Nam tacendo quod in iErario, in quo praesidet, quoddam


arcai genus est (8) conlinens dcposita pietatis^ quae unusquisque singulis mensi-
bus sponte confert ipse privatim fuse iiberalitates erogat Piegularibus, nccnon
:

ct secularihus mendicare erubescentibus , cunctisque generatim egenis etpaupe-


ribus. Pictas in Dcum est christiana3 discij»Iinae complementum. Hanc mirum
in modum exhibes^ clarissime domine nihil ^e rcUgionis ofjlcio (9) praf.termit-
,

tcns ; sed pietaiis operibus seiUdo vacans , quibusTibi comj)aras hominum exls-
timationcm , Dci benevolentiam Teque inimortali reddis felicitate dignum
, .

quam Tibi cxuplat ex aninio.

DOMIINATIONIS TUtE,

Ilumillimus et obsequentissimus servus


Ir. MlCHAEL YIVJEN,
Provinciae Rccolleclorum in Aquitania alumnus.

(0 Tfrt. Srorp. 6. — (v) Tort. Apol. lo. —


('i) Trrt. L. df: Poen. G. — Tert. Apol. 21.— (5) Tert. L. 1.
adv. Marc. 29. —(6) Ttrt. ibid — (;) Tert. L. de Kxh. Cast. vi. — (8)
{\)
Tert. Apol. 3^. — (9) Tcrt.ibid.
5

TABULA
CONCIONUM QVM IN HOC VOLUMINE CONTINENTUR.

INOMEN,

SCIIOLIUM.

Coiisidcratur nomen i. dlvinum ; 2. Domlnicum; 5. Marianum ; l\. cliristianum;


5. religiosum ; 6. mundanum.

CONCIO PRIMA.
Trlnum prcesertirn Dei est nomen ^ scillcet i. Deus lionorandce majestatis ; 2. Dominus
obseri>andce auctoritatis ; ?>. judex formidandce potestatis, Fol. i

I. PARS. Dei nomen est i. incffabile; 2. admirabile; 3. honorabile. ibid.


II. PAPvS. Domini nomen, seu Dei dominalio, 1. cuncta loca complectilur; 2. ad omne tcnipw?
exlenditur; 3. cunctis generatim rebus prceGcilur. H
III. PAPxS. Timenda est judicis i. sapienlia, seu perspicacitas ; 2. juslitia, seu sequilas; 3. po-
tentia, seu in puniendo virtus et elficacitas. 10

CONCTO SECUNDA.
Nomen Jesu est i. honorahile , ratione eoccellentice et dignitaiis ; 2. admirabile , rationc
virtutis et efficacitatis ; 3. amabile, ratione dignationis et pietatis. 18
I. PARS, Honorabile Jesu nomen 1. omnia Cbrisli nomina complectitur; 2. super omne no-
men extolliiur; 3. a coelo, terra el inferno colitur. 19
II. PAllS. Admirabile Jesu nomen, sua virtule et efticacia 1. a daemonibus liberat; 2. aegritu-
dines sanat ; 3. media ad salutem comparandam subministrat. 23
III. PARS. Amabile Jesu nomen deferendum est in i. corde, per dilcctionem ; 2. ore, per be-
nedictionem; 3. manu, per sanctam operationem. «7

CONCIO TERTIA.
Marice vocabulum est nomen 1, excellentice et venerationis ; 1. fiducice et protectionis ;
3. obserifantice et dei>otionis, 3a
I. PARS. Venerandum est Mariae nomen, quia significat 1. sublimem auctoritatem ; 2. emi-
nenlem dignitatem; 3. nobilem affinitatem. ibid.
II. PARS. Maria 1. stellapoli, justos dirigit , ne succumbant daemonum lenlationibus; 2. illn-
minatrix, illuminat miseros, ne deficlanl in afllictionibus; 3. spes, fiduciam praestat crin;i-
nosis, ne desperent, et subjicianlur Dei indignalionibus. ^-^
III. PARS. Mariani nominis triaa est devotio, 1. superstiliosa; 2. conlumeliosa; 3. religiosa. /jo

CONCIO QUARTA.
Christiani titulus est nomen i. gratice et sanctitatis ; 1. fidei et credulitatis ; 3. clc'
wentice et charitatis, 4
I. PARS. Chrislianus est sanctus 1. vocatione; 2. nominnfione; 3. profe.csione. ibid.
II. PARS. Nomen chrij.lianum est titulus liuci et crcdiililalis i. cxerccndic ; 2. confitmd;»";
3. adinipliMidii;. 4^
III. l'ARS. Charilas chiistiaGism nomcn i. nobilital; 2. ditat; 3. discrimlnal. 5o

t
,iij TABULA CONCIONUM.
CONCIO QCINTA.
rxel/^iosiun nomen i. merito commendatur ; 2. injuste auersatur; 3. scelerose de^
preticitur. ^2
I. PAIIS. Nomcn religiosiim commendalur 1. vetustale ; 2. dignitnte; 3. salutis securitate. ibi'1.
]!. IVMIS. Keligiosum nomen avcrsalur ex 1. injusiitia ; 2. invidia; 3. neqnitia. 63
III. r.MlS. Injusle rtligio.sum nomen 1. velut vile et contemplibile vituperatur; 2. tanquam
iiiulile rcpulalur; 5. scelerose devenuslalur. 66

CONCIO SEXTA.
Mundani nominis i. vanitas; 2. falsitas ; 3. infelicitas, yi
I. l\\I\S. Mniulani i. magna cognomina sibi vindicant; 2. titulos gloriae mulliplicant; 5. no-
miiia sua ivlcrnare curant. ibid.
II. r\KS. Mundani vanitate tumentes, nomina 1. imaginaria affectant; 2. senio confecta sibi
arroganl; 5. nliena usurpant, J7a
III. PAUS. Mundaiii irina inlelicitate mulctaniur, suntque 1. inhonorali; 2, innominali; 3. coe-
Ie>ti beatitudiue privali. ^3

ORATIO.

SCHOLIUM.
Orationis 1. indlgcntla ct nccessltas ; 2. cxccllentia et dignltas ; 5. conditio et
qualitas ; ^. virtus ct cfficacitas ; 5. fruclus et ulilitas ; 6. rerum (JUCb postu-
lanlur natura et proprictas.

CONCIO PRIMA.
Orationis necessitntem tria prcvsertim demonstrant^ nimirum i. conditio humana; 2. reli»
fio christiana ; 3. dispositio dii^ina. fj^j

I. TARS. iliimana neccssitas orare compcllitur, ut obtineat i. egestati subsidium; 2. adversi-


tati soliiliiim; 5. adversus iniquilalem rcnicdiiim. ibid.
II. PAKS. In piiblica nccessitalc
Chrisliani ad Kcclesiam conveniunt
, i, orantes; 2. poeniten-
lcs; 5. deprccanli Chri.sto in Kucharii>lia adh.Tienles. 84
III. PARS. Orandus est Dcus, quia
cognoscit quae sunt nobis ad salutem necessaria;
1. 2. vult
nobis dare ad salulem necessaria; 3. polest nobis dare ad salulem necessaria. 91

CONCIO SECUNDA.
Pcr orationcmi. Trinitas honoratur ; i.homo suhlimatur ; 3. terraccelum cemulatur,
97
I. PARS. Per oralioncm honoratur 1. Paterj lanquam oralionis objeclum 2. FiliuSj tanquam ;

oraiioiiis mcdium; 3. Spiritus Sanctus vciiit oralionis principium, , ibid.


II. PAKS. Pii- oiaiioncin homo i. cum Deo labulatur; 2. in Angclum immutatur; 3. in Deum
> «liii ir.iii-rigiirahir. lOi
III. l'AM.S. Oranlcs hnmines lerrcni, cadum aemulanlcs Angelorum praestant officium 1. con-
h-mplationc cl mcdilalione 2. psalmodia eldecanlatione; 3. continua gratiarum actione. 102
;

CONCIO TERTIA.
Oratio est sacrificium i. laudationis; 2. c.vpialionis ; 3. impetrationis. 109
L PARS. Or.iiir) vrlijt iriuiKliiin l.uidiilioriis sacrificium, exposlulat i. animae sanctificationem ;

2 iiMnlis ;illcnlioiiem ; 3. cordis dcvotiiuicm. ibid.


II. P.MIS. Or;iiio, vcliil ji.irrificiiim cxpialionis , tria complcctitur animae immundae purifi-
1.
cationcin ; 2. iix nlis hiiinili.ilionciii
caniis .imiclioncin.
; 5. 1 16
IM. PARS^ Oiaiio, t.inqiKiui sacrificium propiiiationis, dcbcl fieri cum i, fiducia 2. pcrseve- ;

ranlia; 3. dcpeudcntia. iKj


TABULA CONGIONUM. ix

CONCIO QUARTA.
Orationis virtus et efflcacia i. humanam superat industriam ; 2. hostilem debellat
valentiam; 3. divinam detriumphat potentiam, 124
I. PA[\S- Oralio est 1. eloquenlia faciindior; 2. pecunia potentior; 5. armis etbello valenlior. i25
II. PARS. Oralio victoriam negoliatiir adversus 1. carnis concupiscentias; 2. spirilales nequi-
lias; 3. gentes extraneas et inimicas. 127
\l\, PARS. Oralio, divinatn 1. demulcet iracundiam ; 2. exorat misericordiam ; 3. superat
quodammodo polentiam. i3o
CONCIO QUINTA.
Oratio commendatur i. utilitate; 2. facilitate ; 3. continuitate. i34
I. PARS. Oratio ad 1. satisfaciendum ; 2. impetrandum; 5. merendum.
utilis est i35
II. PAPiS. Nemo excusatur ab oralione, ex defectu 1. induslriae et capacitatis ; 2. copiae et fa-
cultalis; 3. potentiae et aetatis. 137, i38
III. PARS. Continue orant qui 1. in cbaritate et desiderio ccelestis beatitudinis perseverant;
2. bona opera seduio palraut; 3. tempore dcbito orationi vacant. i38

CONCIO SEXTA.
Multorum non exauditur oratio, quia i. mala postulant ; 2. indifferentia conditionate
non postulant ; 3. bona debite et recte non postulant, i^i
I. PARS. Qui malum postulant, i. orationis decorem devenustant; 2. Deum vituperant; 3. sua
peccata incrementant. ibid.
II. PARS. Plerique bona temporalia petunt , nec accipiunt, quia ea non postulant 1. conditio-
nate ; 2. moderate ; 3. ordinate. 14^
III. PARS. Absolute et non condilionate postulanda est 1. divinae voluntatis adimpletio ; 2. regni
coelestis acquisitio; 3. Dei possessio. i45

PAX.

SCHOLIUM.
Pax I. mala depretiatur; 2. chrhtiana comtnendatur ; 3. trlna discriminatur ;
4. a muUipUci prololypo regulatur; 5. Dei dono nobiUtatur ; 6. bonorum uni-
versaUlate (ocupletatur,
CONCIO PRIIVIA.

Trina est diaboli pax i. coUigata; 2. simulata; 3. inordinata, i49


I. PARS. Minist»'! diaboli colligantur in vinculo pacis , ad 1. errorem inducendum; 2. justuni
persequendum 3. crimen exsequendum.
; ibid.
II. PARS. Pax simulata, paliialur i. sermonibus dolosis; 2. salutationibus insidiosis; 3. oscu-
lis venenosis. i5a
III. PARS. Pax inordinata 1. nulla mundi adversitate cruciatur; 2. nulla diaboli tentalione pul-
satur; 3. nulla coucupiscentiae rebellione exagitalur. i54

CONCIO SECUNDA.
Pax christiana Christi 1, doctrinajundatur; 2. religione soUdatur; 3. charitate compa-
ginatur, iS^
I. PARS. Pax a Cbristo edocta sapit 1. humanitntem 2. initilatem 3. unilatom.
;
ibid. ;

II. PARS. Christiani dcbcnt esse pacifici, qiiia i. eiimdcm Demn veneranlur; 2. ab codem pa-
tre coelesti ailoptantur; 3. in ejusdem bealiludiiiis ."pe cotifoederantur. ><^'>'

III. PARS. Charilas ad pacem inducit, quia nou est i. tuuiida; 2. cupida ; 3. invida. iG5

a*
. ,

X TABULA CONCIONUM.
CONCIO TERTIA.
Sectnri'Ja est pax cum i. Deo; 2. seipso; Z. proximo, if)j

J. PAIlS."Pax ciiiii Deo per 1. poenilenliam recuperalur; 2. sanctiaioniam confoederatur; 3. olx'


diciiliain con?ervalur. ibid.
II. rAllS. Qui cuin seipsis paciscunliir 1. peccatorum tyrannid) resislunt; 2. passiones rationi
jiulxliinl ; 5. liiijus vila? inoleslias palieiUcr perf»jrunt. 168
III. rAU5. llabcndu est pax cum 1. doineslicis; 2. exlraneis; 3. inimicis. 171

CONCIO QDARTA.
Ad paccm prnvocamitr mundo i. archetjpo ; 1. universo;Z. microcosmo. ij3
I. PAIiS. Pax Trinitatem iinilatur, in qua cst 1. unitas sine contusione; 2. dislinctio sine divi-
5. ctncordia sine dissensione.
sionc ; ibld.
H. PARS. Oidinata iioivcrsi mundi pnlchriludo apparet in 1. elementis; 2. coelis; 3. angelis. 1^5
III. PAIIS. Mcmbra homiuis seu parvi mundi, in eodem corpore 1. adunanlur; 2. adjuvantur;
5. ct»iiscrvantur. 178
CONCIO QUINTA.
Pnx I. a Den douatur; 1. Dei sarii^uine comparatur; 3. corpore et sanguine Dei con^
scrvatur. i83
I. PAIiS. Paccm 1. cTtcrnus Pater cogiiat; 2. Filius tractat; 3- Spiritus Sanctus donat. ibid.
II. PAIIS. Suo sanguine Christus hominem 1. cum Deo concilial; 2. cum Angclo confcedcral;
5. cuin hominc (oncordat. 188
III. PAllS. Kucharislia, in qiiaChristus suum nobis praebet corpus et sanguinem, 1. reconcilia-
lioncm priereqiiiril el expostulal; 2 unilatem et communionem significal; 3. pacem ct dilec-
tiuncm conservat. ic)3

CONCIO SEXTA.
Christus cum pace dat bonum i.utile; 1. delectahile ; 3. honorahile. 200
I. PARS. Pax fidei propagalionein ; 2. familiic, civitati, scu reipublicx'
ulilis i. Ecclesiae, ad
ail l;jrlunac auginciilalionein
hoinini, ad divime benevoIen(iie acquisilionem.
; 3. ibifl.
II. PAIIS. Jucuuda et delcctabilis pax i. multiplicata ; 2. dilalala; 3. liberata. 203
III. PAIIS. Pax honoiabilis ulpote a Dco 1. houorala; 2. bealificata; 3. remunerata. 2t»5

PECCATOR.

SCHOLIUM.
Peccator depretlatns ; 2. mancipatus ; 5. de rclapsu culpatus
1. ; l\. consaetudlne
invctcratus; 5. cxca^calus ; 6. induratus.

CONCIO PRI31A.

Peccator deturhatur a i. ratione ; 1. religione; 3. divina fdiatione. 208


I. PARS. Peccjtor degeneral a 1. mentis ratione; 2. iiberlatis perfectione ; 3. imperii domina-
/";"'•; ibid.
II. PAP.S. Pcccator 1. Dcum non agnoscil; 2. christianas verilates non credil; 3. idololatriam
admillil. 2i3
III. PAPiS. Pcr(.iior i. a daemone inhabilalur; 2. daemon nuncupatur; 3. daemonis charactere
et ?ligmale notatur. 216
CONCIO SECUNDA.
Pcccatnr scrvus i . passinnum ; 2. criminum ; 3 dwmonum. 218
I. PARS. Peccalor i. passionibus mancipalur; 2. be^lia nuncupalur; 3. brulis peior existima-
«"'•
219
1
;

TAP/JLA CONCIONUM. xj

il. PAIIS. Peccatorcrlminnm i, funibus ligalur; 2. oneriI)us gravaUir; 5. laburlbus faligatur. 222
III. PAUS. Peccalor diaboli servus, servilulis suae deferl nolas, sciiicet 1. stigmata; 2. vincn-
la; 5. flagella. 226
CONCIO TEUTIA.
RecicVnfa peccatoris i. injuriosa; 1. scelerosa; 3. exitiosa. 23
I. PAPiS. Recidiva peccatoris injuriosa 1. sacrameiito, quod inutile reddit ; 2. Christo, quem

denuo crucifigit; 3. Deo, quem injuste diabolo poslponit. ibid.


II. PARS. Peccator recidivans, ut plurimum est reus 1. infidelitatis ; 2. ingralitudinls; 5. te-
meritalis. 234
III. PARS. Ob recidivatum, peccata 1. gravius commitlunlur ; 2. difficilius remittuntur ;

3. acerbius puniuutur. 238


CONCIO QLARTA.
Inveterata consitetudo peccandt est i. moraliter immutahilis ; 1. fere immedicabilis
qnomodo remediabilis. 2^3
I. PARS. Consueludo peccandi est velut i. nltera natura_, qure vix tollitnr; 2. character, qui
indelebiliter imprimilur; 5. habitus mullis acti!)us acquisitus, qui dilTicIllime dediscitur. ibid.
If. PAIIS. Peccator consueludine inveteralus est fere irremediabilis, quia 1. in novos morbos
cadit; 2. morbum quo laborat non senlil; 3. remedia necessaria non recipit. 2^7
iii. PAllS. Ad pravae consueludinis remedium 1. consulenda est viliorum cessalio ; 2. adhi-
benda virtutum conlrariarum exercilatio ; 3. invocanda divina? polenliae operatio. 25o

CONCIO QUINTA.
Peccator i. mente exccecatus ; 2. tenehris obnubilatus; 3. adlucem et visum revocatur. 2^4
I. PARS. Peccator excoecatur a 1. diaboli mnlil'a; 2. divina justilia ; 3. propria nequilia, ibid.
II. PARS. Excajcatus peccator i. in nocte incedit; 2. Deum non agnoscit; 3. caecum se esse
nescit. 260
III. PARS. Cliristus 1. caecos illuminat; 2. quibus remediis coecis visum prgestat ; 3. quas dis-
positiones a Ciecis expostulat. 2;o
CONCia SEXTA.
Obstinationis i. origo investiganda; 2. nafura declaranda; 3. insensibilitas.demonS'
Iranda, 277
I. PARS. Induratioprocedita 1. divinaoeqnitate ; 2. mentiscaecitale; 3- voluntatispravitate. ibid.

II. PARS. Peccator ab obstinatione non dimovetur 1. dolore; 2. pudore; 3. timore. 282
III. PxVRS. Peccatoris obdurali insensibilitas denolatur per 1. saxum ; 2. centrum; 3. lethar-
fiicum. 285

PECCAl I CULPA ET ATROCl lAS.

SCHOLIUM.
Conslderanda est pcccati i. opposltlo et contrarictas; 1. depravatio et perversitas ;
5. s^nvitia et cradelilas ; l\. drpopiilatio et vastilas; 5. maciUa et focditas ; 6. pcc-
cali venialis pericutosa labiUtas*

CONCIO PRIMA.
Peccatum contrariatur 1. Patri ceterno ; 2. Verbo divino'^ 3. Spiritui Sancto. 289
I. PARS. Peccatum opponitur Palris 1. majestati; 2. polestali; 3. auctoritati. ibid.
II. PARS. Peccatum opponilur Filii 1. luci; 2. sapienlice; 5. verilali. 290
TII. PAUS. Peccatum opponilur Spirilus Sancti 1. sanclilad 2. charilati 3. largilali. ; ; 24j3

CONCIO SECUNDA.
In veccatoest i . deordinationis perifersitas; i.injustitice iniquitas; 3.mali'tia^ inftnitas. 2tj0
1

,ij TAnULA CONCIONtJM.


I. rARS. rcccntnm e«t perversiras et deordifialio i. ralionis; 2. legis; 5. finis. 29G
II. FAl\S. reccator supreinain Dei niajestalcm non honorat; 2. infinitam Dei bonila-
iiii(|iiiis 1.

lem non amal; 5. juiliciariam Dei polestatem non Ibrmidat. 299


III. PAKS. iMaliiiosa peccali iiiCnitas sumiiur ex 1. Dei offcnsi majeslate; 2. Chiisti salista-
cicutis dignilate; 5. peccaloris offendcnlis miseria et inlelicilalc. 3o2

CONCIO TERTIA.
Peccntor crudeUs in i. semetipsum ; 2. Christum; 3. Deum, 3o5
T. PAKS. Pcccator inlerficit 1.
2. proximum; semelipsum. ibid.
IT. PAKS. Peccator Christo 1. cruccm parat; 2. denuo mortcm irrogat. 3o()
III. PAUS. Peccalor 1. Deum aggreditur; 2. quanlum est ex se inlerficere nititur. 3o8

CONCIO QUAI\TA.
Peccatum mahim
est i. naturce; 2. vastitag gratia^ ; 3. impedimentum gloriw. 3io
I. PAPxS. Criminosus Adam
ncpotibus suis coinnuinicat naturam 1. peccato depravatam ; 2. pla-
gis vulncralam ; 3. concupisccnliae fomite sufflammatam. ibid.
II. PAIIS. Peccalum 1. gralias dcvorat; 2. virlutcs dissipat ; 3. merita devastal. 3i3
in. PAIiS. Pcccalores 1. nullameiita adipiscuntur ; 2. anonymi cfficiuntur; 3. ad nihilum re-
diguiitur. 320
CONCiO QUINTA.
OJ) marulam peccati anima i. contaminatur et sordet; 2. devenustatur et horret ; 3. ma-
le odoratur etj(r.(et. 326
I. PARS. Pravis cogitationibus anima 1. maculalur; 2. scclerose culpatur ; 3. poena mulcta-
liir. ibid.
II. PAHS. Pravis cogilationibus anima deformis eflicitur, carens pulchritudine 1. inlegrata;
ordiuala; 5. coiorala.
2. 332
III. PAIIS. Odores 1. virtutum proficui et deleclabiles; 2. mundialium voluplalum, noxii et
conlcmptibilcs; j. peccatorum foetidi et horribiles. 336

CONCIO SEXTA.
Peccatum veniale i. Deo injuriosum ; 1. homini damnosum; 3. valde periculosum. 34
I. PARS. Pcccalum vcniale injuriosum 1. summae Domini aucloritati; 2. infinitae sponsi ama-
supremoc Dei majestali.
l)ililaii; 5. 3^2
II. PAIIS. Puccatum veniale graviter punitur in 1. seculo; 2. purgatorio; 3. inferno. 3^6
III. PAKS. Peccalum veniale 1. prudenler dignoscitur; 2. periculose committilur; 3. soHicite
remitlitur. 34g

PECCATI POENA ET ACERBITAS.

SCHOLIUM.
Pcccattim ptinititr 1. fnrti)nm adversis ; 2. calamitalibus publicis ; 3. dohribus cl
wnrbis ; /|. conscic/Uice stimulis ; 5. morle animcB et corporis ; 6. saLutisjactura cl
infcrni suppUciis.

CONCIO PRIMA.
Peccafor depauperatur ; infamatur ; 3. suhjectione humiliatur.
1.1
i . 1. 35/J
I. PARS. Pnnperior inopia procedit peccato, ut probalur exemplo
a i- Adami : 2. Caini ;
V
ChriMi.
3. ,^,^
II. PAIIS. Peccalor 1. a dignitalc dejicilur; 2. 356
sine nominc efficitur; 3. infamis habetur.
III. PAUS. Pcccalor subjicilur t^rannidi 1. passionum 2. criminum; 3. daemonum.
; 35^
j;

TABULA CONCIONUM. xiij

CONCIO SEGUiNDA.
Deus puhlicis calamitatihus punit peccata^ mediis i. Angelis justitice suce ministrls^ ^

2. elemeniis ad ultionem inimicorum armatis ; "6. puhlicis irce suce flagellis. 35


I. PARS. Enecarunt Angeli i. priinogenitos in iEgypto; 2. murmuratores in deserlo; 5. mllites
in Assyriorum campo. 558
II. PARS. Publicae clades eveniunt i. a ccelis ; 2. ab elemenlis; 3. a cunctis creaturis, intra
coelos et elementa contentis. ibid.
ni. PAFiS. Obpeccata Deus orbem i. gladio castigat; 2. fame flagellal; 3. peste devastat. 36o

CONCIO TERTIA.
Peccatiim punit Deus i. trihulis ei lahorihus ; 2. angustiis et mcerorihus ; 3. morhis
et dolorihus, 364
I. PARS. Ob peccatum, homo addictus est i. labori; 2. sudori 3. moerori. ; ibid.
II. PARS. Peccator angustiatus i. in vita; 2. in morte; 3. post mortem. 365
III. PARS. Peccaloris corpus punitur i. doloribus; 2. aegritudinibus; 5. cruciatibus. 366

CONCIO QUARTA.
Peccatoris conscientia est uelut i. mare cestuans; i. Irihunal justitice condemnans
Z. infernus crucians, 36^
T. PARS. Prava conscientia assimilatur mari, i. agitatione; 2. amaritudine; 3. formidine. ibid.
II. PARS. Peccator judicatur conscientiae i. accusatione; 2. depositione; 3. condemnatione. 3^5
III. PARS. Scelerosi in conscienlia infernum referentes i. horribilibus speciebus terrentur
;

2. vermibus roduntur; 3. viventes continuo moriuntur. 38^1

CONCIO QUINTA.
Peccator morti y i. corporis; 2. animce; 3. animce simul et corporis. 385
trince addicitur
I. PARS. Mors corporis est poenapeccatijUt constat ex i. Adamo; 2. Christo Domino; 5. cunclo
genere humano. ibid.
II. PARS. Anima immortalis per pcccatum i. enecatur; 2. vita privatur; 3. in corpore tumu-
latur. 388
III. PARS. Peccator aeternam mortem i. non formidat; 2. accelerat; 3. sibi comparat. 391

CONCIO SEXTA.
Peccator 1 . coelo privatur; i . inferno majicipatur; 3. ceterna poena mulctatur. 3^4
I. PARS. Homo in peccato moriens coelo privatur, quia 1. peccare non cessat; 2. flagitia secum
portat; 5. nunquam se a mortis vulnere liberat. ibid.
II. PARS. Peccalur post mortem 1. a Deo separatur; 2. in infernum prsecipitatur; 3. igne cru-
ciatur. 39.5
III. PARS. iEiernilas poenarum inferni probatur ex 1. aequitate divina ; 2. justitia humana ;
3. culpa praescitorum continua. 396

POENITENTIA \ IRTUS.

SCHOLIUM,
Virttitis PoenitenticB consideratur i. necessitas ; 2. veritas : 3. dignitas ; /j. effica-
citas; 5. utiUtas ; 6. celeritas.

CONCTO PRIMA.
Pcenitentice 1. possihilitas; 2. necessitas ; 3. cequitas. ^97
xiv TABULA CONCIONUM.
I. PAP.S. Pcpnileiitin tst i. «GCnnJa post naufragiuin tabula; 2. (lelictorum medcla ; 3. divitKT
niiiinicordite ije(]UL'la. 5()8
H. rAUS. l^a^iiileiilirB nece<sitas probalur i. Proplietarum et Apostolorum praeconio ; 2. Dei
pranuj^to ; 3. .<aliilis medio. 4^2
III. PAJlS. .tquiiaii conroriMis poenitenlia sali.-facit 1. per humililatem , divinae maje.slali ;
2. pcr obcdicutiaiu , diviiuc auclurilati; 5. per diloclionem, diviuae bonilali. 4^^

CONCIO SECUNDA.
l*crnitPuti(V i. iiatiira decJaratur; 1. i^eritas denotatur; 3. incentivum stimulatur, 4^9
I. PARS. Poenilcnlia imporlal ?. peccali odium et deteslationem ; 2. cordis dolorem el contri-
lioinii); 5. vfdiiiilariain pcccaloris [)(Knam et punitionem. ibid.
II. PAIiS. PaMiilenliae vciilas dcnolatiir 1. lacr}iiiarum elTusione ; a. sensibili peccaloris pu-
nilioiie; 3. scelerosae vilae immutalione. 4'3
III. PAIIS. Triiio iiueniivo pcccalor slimulatur ad poenitentiam i. Dei miseratione ; 2, divinu
pulUcilalioncj 5. dominica redemplione. 4'^

CONCIO TLRTIA.
Pcenilenlia commcndatur i. i>irtntis honestaie ; 1. sacrificii nobilitate; 3. martyrii dig-
nitnte. 4^9
1 PAIIS. Poenilcnllne cxccllcntia mnlualur a i. nobililafe principii, a qno producitur ; 2. honcs-
lalc inolivi, a qiio iiulucilur; 5. di^nilate eorum, quibus reperitur.
in ibid.
II. PAI\S. Poenileniia Deo immohit 1. humilem mentis orationem ; 2. sinceram cordis contri-
tioncin
5. ri^idam carnis anflictationein.
; 4^1
III. P MIS. PcuiiiUnlia duo tei>tiinonia reddit ; 1. spiritus, seu amoris ; 2. aquae, seu moeroris;
3. .sanguinis, seu cruoris. 4^2
CONCIO QUARTA.
Pornitentia divinam i. ostendit misericordiam ; 1. rescifidit senteniiam; "^, exercet jus-
titinm, 4^4
I. PAIIS. Poenitentia hominem 1. maculosum diluit ; 2. deperditum restituit ; 3. ad dcjectnm
extollil. ibid.
II. PAKS. Pocnilenlia 1. Deum immulat; 2. ad poenitentiam incitat; 3. ejus sententiam revo-
cat.
42J,
III. PARS. Per poeuitcnliam justilia Dei i. miligatur; 2. compensatur; 3. frustralur. 4^0

CONCIO QUINTA.
Pcpnitentia i. a peccatis emundat ; i.ah inferno liherat; 3. coeli gloriam comparat. 4^3
I. PARS. PaMiitciuia i. mortuam animam ad vitam revocat; 2. virlutes deperdilas restaurat;
5. opera inorlificata vivificat. 434
II. PARS. Pteniteniia i. Deo conjungit ; 2. inferni ignem extinguit ; 3. poenam oeternam expun-

III. PARS. Coelum, pocnitcnliae i. medio oonsequitur; 2. merilo acquiritur; 3. viaattingitur. 4^7

CONCIO SEXTA.
Pcenitentia i . prudentcr acceleratur ; 1. imprudenter prucrastinatur; Z. stulte admortem
usrpic retardatur.
^^q
I. PAilS. Pru.Icntcr accelcratiir poenitenlia ob 1. aequitatem 2. utilitatcm 3. excmplarem
; ;
'

inultorum p(i;i)itenliuin celci il.ilcm. ibid.


II. P.\RS. Procrasiinantes poenilenliam
saepe saepius frustrantur 1. tempore opportuno; 3. efri-
cact aiixilio divino; 5 bbcro (•oii>cnsii
biiinano. 4^2
IH. PARS. Pa-nil.Milia ad niorleia usquc rclardala, impossibilis
est i. valde diiricilis; 2. fere ;
3. ul pluiimuui inuliliij. 4'|8
;

TABULA CONGIOJSUM. »v

r «' ^

PGEMTErSTIA SACRAMENTUiVJ.

SCHGMllM.
Ad Pcrnllentlai sacramentuin requiritur ex parte pcenitentis ; i. exarnlnata vila^
disctissio ; 2, integra oris confessio ; /|. pcrnalis Juslitios
vera cordis contritio ; 5.
satisfaciio ; 5. vitix scelcrosoe emendatio ; 6. vitanda peccandi occasio.

CONCIO PRIMA.
Exaininis conscientioi ad confessioneni ^cetni i. necessitas demonstratur ; 2. natura
denotatur ; 3. diligentia declaratur, 4^2
I PAHS. Vitae discussio seu examinatio necessaria est ad 1. contritionem ; 2. confessionem
3. salisfactionem. ibid.
II. PAllS. In examinata discussione est i. peccatorum multitudo invesliganda ; 2. delictorum
gravitas recogiianda ; 3. peccantium qualitas mensuranda. 4^^
III. PARS. Tanta in examine afferenda est diligentia, quanla ad 1. sententiam ferendam ; 2. rem
perdilam recuperandam; 3. rationem de re magni momenli reddendam. 4^7

CONCIO SECUNDA.
Coutrltio includit i. peccati detestationem;i, cordis compunctionem; 3. constantem non
amplius peccandi resolntionem. 4^8
I. PARS. Attritionismotivum i. fceditas culpae; 2. timor gfhennse; 3. amor coelestis gloriae. ibid.
II. PARS. Demonstralur conlritiouis 1. extensio 2. intensio; 3. duratio. ; 4^0
III. PARS. Ad proposilum non ainplius peccandi stimulat contritionis i. necessitas; 2. aequi-
tas; 3. veritas. 4^4
CONCIO TERTIA.
Confessionis i. incitamentum ; 2. complementum; 3. impedimentum. 4^^
I. PARS. Confessio i. acgrotos sanat; 2. immundos emundat; 3. reos justificat. 4^7
II. PARS. Confessio debet esse i. vera sine dissimulatione ; 2. nuda sine occultatione ; 5. pro-
pria sine excusatione. 47^
III. PARS. Trinum cst confcssionis impedimentum 1. amor; 2. timor; 3. pudor. 4/5

CONCIO QUARTA.
Satisfactio est i . injurice illafcvreparatio; 1. poenalis afjlictio ; 3. medicinalis curatio. 4^8
I. PARS. Satisfactio est i. honoris ablati redditio; a. deordiuationis reordinalio; 3. debili so-
lutio. ibid.
II. PARS. Satisfaclio i. poenalis demonstratur; a. trina discriminatur ; 3. hujus numcriconve-
nientia declaratur. 4^^
III. PARS. tanquam doctores, sanam doctrinam discipulos doceant 2. tanquam
Confessarii i. ;

judices, justam sentcntiam adversus reos ferant; 3. tauquam medici., medlcinam salularem
aegrotis praebeanl. 4^*
CONCIO QUINTA.
Einendatio vitce i. Chrisiianum denotat ; 2. verum pcenitentem demonstrat; 3. C/iristia-
num pocnitentem de malo in bo/iuni iinmutat. 4^4
I. PARS. Emendatio vitae distinguit 1. fideles ab infidelibus; 2. calholicos ab npostatis fidem
reiiuquenlil)us perfectos poeuitcntes a perversis poenitentibus.
; 3. ibid.
II. PAIiS. Trinuiu emeudalionis indicium 1. peccali vilatio 2. boni operalio; 3. salulis pro- ;

curatio. 48**
III. PARS. VitiB emendalio 1. vclerem hominem in novum immutal; 2. passiones ad bonum
iplat ; 3. iniquitatis iuslrumenlum jusliliae applicat. ^»^^
xvj TABULA CONClOISrUM.
COiNCIO SEXTA.

Occasio peccati i. timenda; i. prcecavenda; Z. fugienda. 4^8


I. PAUS. Occaj.io peccanJi liincnda, quia est i. lues depopulans ; 2. ig^nis devaslans; 3. sco-
pulus naufragiuni niinilans, 4^9
II. PAIIS. Occ;iNio prA'caveiuIaj ob 1. diabolicam callidilatem ; 2. humauan) iVa^ilMalcm ;

necessitatem.
3. graliie ellicaci^ /|C)i

Ili. l'AKS. Occasio fujjieuda, utpote !. periculosa ; a. sceierosa; 3. exitiosa.


4o^

FINIS TABULiE CONCIONUM TOMI QULNTI.


3iafega^gBB8saBe*ffiaaeag»a«aB!gs» ^

"—'•""^-Tinrnrrr^ "'^^Ff^ri^^*'^--^^^^*

SCHOLIUM.

Conslderatar nomen _, r. Dlvlnum ; 2. Dominicum ; Marianum ; 4- CkrlstiGnum ;


5. ReHglosum ; 6. Mundanum,

€'CCCC€)f)®CCi)€€€)CC®f.^f)€>€)C«)®C€)C'l)C€)C€€i)€)C®®€;'i)C-Cf:©C€CC<i;®€:C®€C$€C€y

GONGIO PRIMA. I. PARS. Deus commune vocahulumfac»


tum est i^itio erroris humani, quatenus plures
De (livino nomine disserentes ,
perfecta dei dicunturatque creduntur in seculo (i)ldo- ,

ratio exposlulat , ut et titulos consideremus lolatrasinsequiturqui Saturnum, Jovem,Nep-


(i) ,
qiiibus olini Deus insignitus fuit apud tunum , ahosque sceleratos homines nuncu-
Hebraeos. Nam Judceis erat apud Deum gra^ pabant deos, sed falso. Nam uV Jiomen prc-'
tia , ob insignem justitiam et fidem origina' prium Divinitatis (2) fictiliis diis tribui pos-
lium auctorum. (2) Animacvertit D. Hiero- set , debebat qualitatis inter illos esse con^
nymus fuisse apud Hebraeos decem Dei no- sortium, ut jure consistat collegium nominis
mina , quae aliqualem divinarum perfectio- communione suhstantice. (3) Nomina non
num afferebant notitiam. Ad quos alludere constituunt rerum naturas , sed res in sua
videtur Dionysius Areopagita , aiens Qui- natura constitutas declarant unde dum na-'
: :

dam Deum multorum nominum faciunt , ut tura negatur , nomine illuditur. (4) Dei no-
cum ipsum Deum introducunt dicentem : Ego mineilludebant Gentiles , deos nuncupantes,
sum qui sum^ etcum Sapientes ipsum Deum ah homines mortales quibus Dei non compete-
affectu laudant, ut honum , ut pulchrum , ut bat natura , itaque falso illis Dei conferebant
sapientem, ut dilectum, (4) Inter varia autem nomen quod est , i. Ineffabile; 2. Admira-
quoe Deo tum vetus, tuni novum Testamen- bile; 3. Honorabile.
tum , tribuit nomina , tria mihi praecipua I. A falsis numinibus Deum Deijicum (5)
videntur, quae in exordio habentur Geneseos, discriminat Tertullianus , qui Deus dicitur ,
ubi nuncupatur Deus , Dominus et Judex. et summum magnum ex sahstantia, non ex
Sub his tribus nominibus, in praesentiarum nomine^deputatur (6) Summum namque mag-
.

estconsiderandus sciUcet tanquam, i. Deus


: num,est inexcogitahile, inenarrahile ^innomi-'
honorandae majestatis ; 2. Dominus obser- nahile.ijyTimdi est Dei cognitio: comprehensi-
vandae auctoritatis ; 3. Judex formidandce va,intuitiva,abstractiva. Gomprehensiva,qua
potestaiis.
(i) Tert. 5. adv. Marc. 11.
L. —
(2) Tert. L. 2. ad

Nat. 4. —Tert. ibid. —


(4) Terf. L. i. adv. Marc. i.
(i) Teil. L. de vSpect. lo. — (2)Tert. Apol. 21. — il) — (5)
(5) T(Mt. Apol. 1 1. —
(6) Tert. L. i.adv. Marc. 7.

Epist. i36.ad Marcellam. — (4) Dc Div. Noin. c, i. (7) Tcit. L. adv. Valcnt. 07.
V,
a NOMEN. — CONCIO L
tolus et tolallter cognoscllur. Tunc lolus Ilujus Phllosophus Moralls binam affcrt
C0'MU)scilur ijuanclo exleusive cuncta quse in ralionei^i tuni quia in sanctuarii secessns :

illo suut co'nioscuutur. Tuuc vero cognosci-


niajesta^-tantn deliluit [i) ]et, ut faturReglus

lur tolaliter, seu Intensive, quanJo tanta est Vates , posuit tenehras latihuhun suum. (2)
inlellcclualltasinpoietilla coguoscente, quan- Tum quia illi tanta clar'tas quantani conse-
taest Inlelil-Mbllitas In objecto cognoscibili. qui acies humaua non potest (3) , seu, ut ait
Co<MiIiio iutuiliva est qua clare , dlslincte Apostohis, inhahitat lucem inaccessihilem ,
et (acle ad facleni cognoscllur. Cognitio abs- quam nullus hominum i>idit , sed nec videre
tractiva est qua ex effectlbus Dcus vehit potest (4) ; a vlatoribus ilaque Deus videri
prlma causa dignoscltur. Cognltio compre- nequit. lllum regio latehrarum ohumhrauit.
lionslva ad soluni Deum htbes est intellectu hu-
pertlnet. Etenim Ad dlvinnm lucem
quod immensum est soli sihi notum est [i) non
, valens pro statu viaB cognos- \
manus ,

scihcetcomprehenslve namest perfecla adre- cere nisi medlis ocuhs corporeis qui ex re-
:
;

qualio iuter iutelleclum divhunu et essen- bus senslblhbus quas vident mutuantur spe- ,

iiam divlnam. ILec est infinite intelhglbihs, cies sensiblles ex quibus inleUectus sibi di-
iHe est Infinlte Inlellectuahs , seu iutelligens. vinarum perfectlonum finglt Imagines quaj ,

Cognliio iutulllva est proprla Bealorum, Dei naturam perfecte et prout in se est, non
qui Deum facle ad faciem cognoscuiU ; nec rcpra?senlant. lude concludit Tertullianus ,

tamen comprehendunt. Promittitur nohls Im^isihilis est , etsi videatur (5) : invislbilis
vidcre Deum , nam compreJiendere con- inlellectul humano
corpore immerso , hcet
in
cedi non potest. (2) Beatl Deum videntes non ejus vestlgla vel Imagines in mundo relucen-
vident cum lolaliter, qula finito duntaxat tes ab oculis corporeis videantur. Et ob hanc
modo vldent : Deus autem infinite intelligi- causam Gregorius Nazianzenus Deum vocitat
hiVis esty i/ico/nprehcnsihilis etsi pergratiam
, immensuni pelagus essentice , mente sola
j'eprccscntctur [^jyid est, quamvis auxlllo lu- adumhrahile , et quidem perexigue et perohs-
minis gloria^ iiitulLlve videatur. Cognitio
, cure , non ex eis quce in ipso sunt , sed quce
abstraclivaad vJatoresperllnet, qui Deum 6'j; circa ipsum(G), mens humana Deum non
opcrihus ipsius tol ac taIihus\/\) tanquam prl- cognoscitexhis quae illi insuut, sed exhis qua?
mamonmiutn causam cognoscunt,non lamen ex ipso, aut per ipsum, aut circa ipsum sunt.
Deum conipreheudunt , ncque intultlve vi- Et quia, ex D. Augustino , nomen appel-
deut Deum uou comprehendunt eo quod latur, quasi notamen , quod rem notet (7) ,
: :

creaiura capax capcre eum non sit^nequecom- ex eo quod Deus est viatoribus incomprehen-
prchendcre (5) quia, utraiiocluatur D. Aug. slblhs et invisibilis , recte colligit TertuIIia-
,

quidquidscfenliacomprehe/iditurjscientiscoui- nus eum esse inenarrabllem et innomlna-


preJicnsione finilur. (6) Quod intellige, uon bilem. Id enim quod est , secu/idum id quod
posilive,(juia iiifinilo nullusest finis, sed nega- (^st, nec Jiu/na/io se/i/ione edici , /lec Jiu//ianis

live; quicugnoscibile non exceditcognoscens, au/ihus percipi , nec Jnwia/iis sensihus per-
sedmter utrumqueperfeclareperltur adx^qua- cipi potest. (8) Cujus optlmam subministrat
lio et commensuratio luec autem adaiquaiio ; rationem. Na/n si qucu prcepaz-avit Deus his
uequit reperiii inter innnlLum hominls inlel- qui diligu/it illu//i, nec oculus uidit, /lec
leclum, et iufiuilam Del naturam. Nam, ut ciuris audi{>it, nec cor Jio/ninis , aut mens ipsa
profunde yit Tertulllanus, j/iag/dtudo Dcus pc/xepit, qualis et qua/itus est ille ipse , qul
dicitur j /lo/i ta/ita//i eam ag/wscc/is ,
qua/i- Jiccc repro//iittit, ad qucc intellige/ida ,et /ne/is
tar/i si Jio/no Jiomi/us , et /latura defecit ? Tertull. airidet
oj/i/dfa/iaj/i
, /lossc potuissct
Jnag/iitudo jio/i abs- D. Thomas (9) qui postquam proposuit utrum
csset.^^j) Magniludo in
traclo iufiniiam Del denotat perfectlonem ; Deus sit innomlnabihs , angelice concludit
rej)ugnat autem ut ab homine cognoscatur nullum reperlrl nomen quod exprimat di-
,
quj.nium est cognoscibilis ; et ex parte homl- vlnam essentlam , secundum quod est. Et
ihs qui nequit habere intellectualiLatem infi- quia nomen Tetragrauimaton signlficat Im-
nitam , et ex pai te divina) maguitudlnis quoe niensam Dei essentlam , incomprehensibl-
iufinltanon esset, nec divina, si possetafinlto lemque et ineffabllem ejus majestatem a D.
hominis iutellectu comprehcndi. Ilieronymo in ef/ a h i le \oci\.Si\ur ; a Theodo-
Maloresnon valeutes Deum comprehende- reto i/idicihile dicitur ; a Saiicto Joanne Da-
Te,no/ii>isudcniqueco///poliri eJuspossunt.[S) raasceno i/ieloquihile appellatur qulbus con- :

rr n , (0 ^^^* 7' Qusesl. natural. cap. 3i. —


(2) Ps. 17.

, s ^ t t / tr
— —m —
-T
^^^\ ^^r' ^- '^- ^^^ '^^'^- '" '^- •^°^"- ^- (•^) »• Timoth. 6. Tert. L. 1. adv. Marc. 9.
/^>^'r/
g) Ter». Apol. —17. (4} ii.tx, ihid. (5) Tt-rt. L.adv. Tert. Apol. 17. - (6) Orat. de Ghr. Nat. — (5)
(7) L. de

l,-
Marc.
"• ,7"/'^
H ''•/'''• - Tert. L.
— (8jlcrt. L. adv. Valent. n,
3.
'^-
(7) 2. adv. Gen. ad litt. c. 6. -
(8) L. de Trin. 7. --(y)
/ v^; i. fp. q. ,3.
^
a 1
— ,,

NOMEN. — CONCIO I. 3
sentlunt caeteri Patres uno ore Deum ineffa- comprehensive : non absimiliter Deus est
bilem prajdicantes. Primiis accedat D. Justi- ineffabilis eteffabilis : ineffabilisnominequod
nus asseverans Deo Jiomeniniponi non posse , ejus essenliam perfecte et distincte significet;
(uwd si qnis id contendat ^ sunimce dementice nomine quod ejus perfectiones sal- effabilis ,

esse. (i) A D. Justino non dissentiens Sanctus tem imperfectedenotet. Ne ineffnbilis cpddeni
Greporius Nazianzenus postquam Platonem dicendns est Deus quia ethoc cum dicitur,
, ,

adduxit dicentem Difficile est Demn intel- aliquid dicitury etfit nescio qme pugna verbo^
:

lectu percipere eloqui i^cro impossibile (2) , rum : quoniamsi illud est ineffabile quod dici
,

suam prodil mentem affirmans Deum nullis nonpotesty non est ineffabilequod vel ineffa-
7)erbis explicari posse. (3) Idem fere de Tris- bile dici potest.[i)Sis\xmmumn-\^gn\iva nulla-

megisto refert Cyrillus Alexandrinus Her- : tenus posset nominari , frustrn Scriptura sa-
jnes Trismegistus dicit Deuni intelligej^e cra ei tribueret Dei nomen ,
quod est mi-
quidem difficile^ eloqui autejn impossibile, rabile.
Ijicorporeum cjiijji cojpore significare impos^ 1. Nos cpioque ipsi jnirajjiur (2) augustum
sibile^ et pejfectujnijnpcjfecto comprehejidere Dei nomen quod prorsus est ut mirabile ,

jion possibile. (4) Sed nemo melius hac super constat ex sacris paginis, ubi divini nojninis
re philosophatur quam incertusTertuUianus, testimonium (3) reddit semel et iterum An-
qui ex Dei incomprehensibilitate bene ejus gelus Jacobo namque post luctam feliciter
:

infert ineffabililatem. Ea; quo effectujn est peraclam, sciscitanti ab Angelo Deum repra?-
iit Jiec JiojJicji Dei propriujji possit edici, sentante « Dic mihi quo appellaris nomine,
quo^ :

jiiajji jioji possit Jiec cojicipi. Id cjiim jiomine respondit Gur quaeris nomen meum ? » (4) :

cojitinetur j
quidquid etiajii ex Jiatiuw suce Addunt Biblijs antiquiores ^MO<i e^^ w/r^Zf//^?.
coJiditiojie coinprehejulitur, Nomcji ejiijii si- Eodem animo Angelum adhuc interroganti
gjiifcajitia est ejus rei quce coujprehejidi Manue Samsonis patri Quod : est tibi Jio-
potuit exjioniine. At quando P simile dedit responsum Angelus
id de cpio agitur Cur
jjxcji :

tale est , ut cojidigJie Jiec ipsis ijitellectibus cpiceris Jiomen mejuji ^ quod est jjiirabile P {^)
intelligatur, quojnodo appellationis digne In persona Dei respondet coelestis Spiriius ,
Tocabulo projiuntiabitur , quod dujji extra cujus vices gerebat , idcirco nomen suum
intellectum est ^ etiajji supra appellatiojiis admira])ile pnedicat. Angelus non veniebat
significajitiajji sit Jiecesse est : ut merito cpiaji- in Jiojnijie suo , sedDei , cujus nonieji adjjii^
do Jiojneji suuni Deus ex quibiisdam ratiojii- rabile , juxta istud Isaice : Kocabitur nojjicji
bus et conditiojiibus adjicit et pj^cefert , noji ejus adjJiirabilisiff)'. ideo respojidit: Curquce-
tam legitimani proprietateni meum ^ quod est adjnirabile P
appellatiojiis ris jwnieji
sciajnus esse depromptajji Tria sunt qune ut plurimum admirationem
,
quajJi sigjiificaji-
tiajji quajndam cojistitutam , ad quajji dum ingenerant i. Rei sublimitas vehemensque :

hojniJies decujTUJit , Dei misericoj^diajji per desiderium illam cognoscendi 2. Ignorantia ;

ipsajji ijjipetrare posse videantur. (5) Ouem- rei; 3. Effectus varii et insoliti qui videntur.
admodum Deus ab homine nequit compre- H?ec tria mirabile Dei nomen denotant i. :

hendi , alias infinitus finem acciperet , ila Nominis subliinitas ; nam ut ratiocinatur
neque potest nominari , quia res quae defini- Doctor Angehcus , tanto jiojjicji est oltius
tur, ipsa definitione finitur unde varia no- quajito J^es sigJiificata per illud est altior
:

mina quae sacer textus Deo tribuit non de- et ideo Jiojjieji diifijiitatis esi altius {j) ; debet
clarantejus quidditatem , sed ex ejus affecti- enim esse proportio inter rem significatam
bus desumuntur , ut de eo aliquatenus loqui et nomen illam significans. Nomeji hoc
valeamus quo divinam bonitatem agnos- Deus jioji sigJiiflcat Jiisi Deuni altissimujji.
, in ,

cit Sanctus Joannes Damascenus Ipse Deus (8) Ideo in Genesi excelsus dicitur, quia trina
:

propter ijieffabileni bojiitatem voluit de Jios- potissimum celsitudine, seu sublimitategau-


tris j^ebus , et nostro jjiodo JWJJiiJiaj^i , ne si^ det prima entis, quia Deus est primum et :

tJius fujiditus jwtitice ejus expertes. (6) summum ens. Quod innuit ipsemet Moysi ,
Eodem modo ratiocinandum est de Dei dicens £'^»o.yM/;2^//zV///;^. (9) Secunda causali- :

nomine ac de ejus notitia. Eujji vis jnagjii- tatis quia Deus est prima causa, a qua cye- ,

tudinis et jwtum hominibus objicit, et igJio- terce omnes causa3 dependentv Tertia perfec-
tujn. Notum in via per fidem , ignotum tionis , quia Deus est sunmia et infinita per-
{f)
per visionem ; notum ex operibus, ignotum
quidditative notum abstractive '3
ignotum ^ (^ ^' '^"?;,^ ^^
— ^^ ?" " t^
P°''- (i) l7n
; ,
T- '
Bapl. 2. (3) Tert. L. 2. ad INat. 12. ^i\ ueri. oa.

Apol. —
(5) In Timxo. (5) Orat. 04. - — (5) •'«^Ji^-. 9- /'M>PO")- — Gai). 5. — (7)
In cap.
"
•>..
(1) (4)
I.ib. Cont. .]ulion.
.. -
(3) L. de Tan. 4- -(6) L. 1: '^- «/ l'l"liP-
^^P- - (») «^'ll'
(f»)
l"»'' ^' ^*^ ^^'^' ^^'

de Fide Orlhod. (7) Tert. Apol. 17. (o)


^^^^-^-
I.
: ,,

4 NOMEV. — CONCIO I.

fectio. Tnnani haiic sublimltatem denotat Dominus. [i) Super terram, nam, ut decan-
Dei nomen ideoque nomcn siiper omne no^ tat Regius Vates, Domine , Dominus jioster,
:

men Dciis cst 'i^ 2. lotioraniia rei atl ad- cjuam admirahile est nomen tuum in uniuersa
.

niirationem inducit ul constat ex Israelitis , terra ! (2) Tandem mirabilis apparet Deus in
,

qui , ut aiiiujadvertit Lippomanus , non co- universo mundo , ubi divinae ejus perfectio-
tnioscentes quis essetcibus a Deo datus,man- nesmirum Inmodum relucent. Nam,ut fatur
na vocarunt ratioque impositi nominis ab Magnus Basilius , Deus fecit mundum , ut
,

i'^norantia nascitur. (2) Patet etiam ex Geii- honus utilem ; ut sapiens pulcherrimum ; ,

tilil)us, qiii Deum ignorantes, ignoto Deo ut potens , maximum. Si hccc didicerimus
exsts\i\erui\t aras y i/n^cnio planeignotis dcis nos ipsos agnoscemus , Deum agnoscemus j
aras prostitutas sed Attica idololatria est ,
conditorem adorahimus , patrem glorificahi^
itcrn sed superstitio romana
incertis deis ,
mus , henefactorem rei^erebimury honorabile
est. (3) 3. Yarii et insoUti elTectus quos Deus venerabimur nomen.
ejus
produxit in miindo, ejus nomen mirabile Honoranda est nominis dignitas. (3)
3.
(lemonstrant. Qualia enini decct esse opera Cum enim nomen sit signum rei , ejusque
diri/ia, nisi supcr of/i/ie/n admi/-atione/n P (4) denotet dignilatem , eumdem mereri videtur
Cuin in illis Deus ostentet infinitam poten- honorem ac res ipsa quam significat. Quod
liam miram sapienliam, et bonitatem sum-
,
probe scientes (kemonas pe/'so/ialiuf/i /io//ii'
mam. Opera Creatoris tcsta/itur, etho/dtate//i num (4) ambierunt dignitates Ut ho/ni/ium :

cjus qua hona;


y
et potentia/Uj qua ta/ita et , me/itcs a cultu Dei averterent , fictos mor^
quidem e.c nihilo (5) : nam si adeo admirabi- tuo/u//i reguiii vultfis , et or/iatos exquisita
]es sunt effectus, quanto admirabllior eorum pfdchritfidi/ie statfii co/isecrariqfie feceru/it ,

causa? Si Jiwc //lag/ia sti/it qtta/itus est ipse? et illorfu/i sihi /lo/nina , quasi perso/ias ali-
,

(G; nimlrum Deus. lloc /laturali vitio ftxttm qtias i/idueru/it, (5) Personarum quasi vicarii
est i/i humanis pectoribus ut qtil /lo/i i/ttel- sunt nomina , et hcet personae per se sint
,

ligit/it artcs ^ /lon /nire/tttir artiftces. (7) Hoc incommunicabiles , utpote ullimum naturae
vilio laborant plures Christiani, qui divinas complementum , communicantur tamen per
uon mirantur perfectiones , quia miranda ncmiina , ita dsemones personam velut in-
non considerant opera Dei. Quitota//i molet/i duentes sibi vindicant honorem debitum illis
istani cui/i omni i/istrumc/ito ele//ientorum , quorum usurpant nomina : ut enim docet
co/poruf/i j spirituu/n j vcrho cpio jussit ^ ra- Arnobius de Gentilium diis loquens Non :

tio/ie qua disposuit , ^virtute qua pottiit , de ipsi dii ta/itu/n j veimm etiani not/iina dehent
nihilo expressit in or/iamentum /najestatis esse revere/ida , qtia/itumque est in ipsis , qul
sua'. (fi) ce/tse/ttur his /lo/ninihus , ta/itum esse par est
HamKJU Carthaglnenslum gubernator, appellatio/iihus dig/iitatis. (6) Inde
ut i/i eorfi//i
per universum mundum velut aUer habere- colligitur quantum veri Dei sit ve/ie/^a/idu/n
tur Deus, aves vocales garrire suetas ,
quales /io//ie/i(7)infinitam divinae naturaj significans
sunt plc;e, moneduke, psittaci , alia^que con- niajestatem.
slmiles , undujue conquiri , et ha3c verl^a Tanta reverentia Dei nomen venerabantur
Uan/ion est Dctis (9), edoceri jussit. Aves sic Ilebra^i, ut illud Summus
Pontifex in thlara
edoctas libertate donavit, ut ubique sibi ar- in lamina aurea insculptum
su» gestaret :

rogatam decantarent divinitatem sed turpi- , unde postquam Sapiens superbum Aaronis
ter s[)e sua fuitdelusus ; nam aves illa3 tanto reproesentavit ornatum, cunctas res universi
studio edocta? , mox ut in silvas redierunt. pretiosissimas continentem In ueste poderis :

Ilannonis oblita;, naturali voce garrierunt. Jaro/i totus erat descripttts orhis te/raru/n ,
IVIulio fellcius Deus nomen suum in toto et mag/ialia in quatuor ordi/iihtis lapidu//i
decantavit orbe. Quot sunt creaturae ab ^CM//?/rt(8);subdit Deumalloquens: /?0^2fto-/z/-
illo producta» , toi sunt voces qua) Dewm ftcentia tua in diademate capitis illitts sculpta
universorum condllorem proclamant eum- e/^at
(9), (id est, sanctum , ineffabile et pro- :

que mirabileni in cado in mari et super prium nomen tuum Tetragrammaton scrip-
,

lerram pmedicant. In calo, nam cceli enar- tum fuit in aurea lamina diademati seu mitroe
rnnt glnria/n Dei. (10) In mari nam mi- ponlificali adjuncia. ) Non infra , sed supra ,

rabilcs elatio/ies maris ,


tnirahilis in cdtis Pontificis gestabalur caput, ita ut nomen cae-
teris emineret ; ipso situ, denotans quantum
(1) Gaudcot. Serm. 19. aJ Xcoph. — (2) In c.iC. F.xod.
" ^^T"r' ^*
f'-
'''^''•,
^^V^'
^'"'^^ "?>•*• ^- ^^ ^^'I'*- (0 Ps. 92. - (2) Ps. 8i. - (5) T( rt. L. de Spcct. 12,

^*-
17.-
~/" t^''"'-
AAun. ;^K\"
L.4. Var.Uistor.
^•.'^P-
- (lo)^^^
'°-r
^'''^*
^P^'- de brig. Frror. c. 7. - (6) L. 5. adv. Gent. - (7) Tert.
^; i>s. 18. L. adv! Valent. i. _(8) Sap. i8. -(9) Dion. Garth.
NOMEN. -- CONCIO I. 5
in dlgnltate superaret quldquid est In ijiundo suspensa enuntiailonenondicentes : Sanctiji"
gloriosum, augustum et magnificum , prae cetur in nobis ^ in omnihus dicimus. (i)
cunctis rebus creatis supremum honorem sibi Etforte ob hanc causam Apostoli, accepto
vindicans. In superiorihus quideni hoc no- Spiritu Sancto, loquebantur variis hnguis
men ponitur ^ ut cpddquid undique est^ quaji- magnalia Dei (2); non solum, ut vult D. Au-
tunicunque sit , se cognoscat inferius
, se fa- gust. qula homines lingua ad invicem con-
Alexander Magnus, sola
teatur indig/iius» (i) sociantur Ideo Jpostoli linguis omnium
:

gloria minor (2), supremam divini nominis gentium locutisu?it, quia per linguas constat
agnovit excellentiam occurrens Jaido pon-
, consociatio generis humani(^\se^ didXwxc^ut
tifici et humi procumbens, Dei nomen quod existimat D. Ambrosius , ut Dei nomen a
deferebat in thiara (3) humiUter adoravit. cunctis nationibus et populis veneraretur:
Hebraei quoque rehgionis et reverentiae Ut uiri sancti , peregrino sermone locpieren"
causa , Dei nomen effari non audebant : soHs tur, providentia divinitatis factum est ; ut
sacerdotibus et Pontificibus Ucitum erat illud quia acl magnificandum Deum , una loquela
pronuntlare , et hoc duntaxat in sacrificiis , non snfficit, per plures linguas mentidevotio
in solemni popuU benedictione , in ingressu soheretur. (4)
Sancti Sanctorum cseteris vero , ait Jose-
: In multis tamen Dei nomen non sanctifi-
phus , nomen Dei Tetragrammaton eloqui , catur, necsibi debitam acciplt venerationem,
nec jus, nec fas erat ; unde legentes Scrip- sed potius opprobrium et dedecus patitur.
turam quando augustissimum illud reperie- Vnde de nomine Dei ut passivo fatur Tertul-
bant nomen , pro eo legebant Adonai et Hanus , non solum quia ipsa idola gentium
,

dum concurrebat cum Adonai , legebant dei vulgo (5) vocantur ab Ethnicis sed a ;

Elohim. Imo, ut refert Philo Judaeus, si quis Christianis etiam paiitur Dei nomen tum a ;

non dico hlasphemauerit hominum deorum- blasphematoribus qui illud profanant contra
que Dominum , sed ausus fuerit uel nomen expressam legis inhibitionem Nam et in :

ejus intempestii^e promere noxam luat ca- prima parte legis : Nonsumes, inquit, nomen
^

pite. (4) Pergit praefatus auctor, acriter in- Domini Dei tui in vanum (6); tum apohticis,
vehens in eos qui sanctissimum Dei nomen qui uullam rehgionem habentes , falsa Genti-
temersLTie ]pToferre ^rdesumaul: Ne niortalium Hum recensent nomina , eaque imponunt,
quidem parentum nomina proferunt ii qui- non sohmi canibus aUisque animantibus, sed
hus cordi est pieias , sed omissis propriis , etiam fihis ac fiUabus, et domesticis suis sed :

honoris gratia utuntur naturalibus ; patrem ait , nomen aliorum deorum neque comme-
appellantes y mairemque : atque itaprofiten- morabitur neque audietur de ore tuo (7); ,

tur accepta immensa heneficia , simulque tum ab impiis qui habentes quorumdam ho"
suam gratitudinem. Quomodo igitur meren- minum familiaritatem [S),DeietT)esenom\ne
tur veniam qui temere abutuntur sanctissi- honorant hominem a quo fortuna^ bonum
mo Dei nomine tantum ad exemplum^ non exspectant , et amasiam , cujus amorem cap-
aliter quam profanis vocihus ? tare desiderant ; tum a cunctis generatim
Christus quoque Dominus paterni nominis peccatoribus , qui suis peccatis Deum inho-
semper zelatus est honorem £'^0 2^e«i iji- norant, transgredientes legem Domini qui
: ,

quit y in nomine Pairis. Et rursus : Pater, est nomen auctoritatis observandee.


glorifica nomen tuum. Et apertius : Nomen ^^^^ ^^^^^ credendum est Deo etiam
^^
tuum manifestaui hominibus. (5) Ad quid ? ^^^^^ ^^^^^,^ accedere ob potestatem (g)
.^^ .
:

nisi ut iHud venerentur. /^ ergo ut sanctifi-


^^^„ ig„orans Augustus, imperii fo?ma-
,

cetur,postulamus {6), sc^hcetuthonoreturet


] ne Dominum quidem dici se volebat. Et
veneretur a cunctis mortahbus. Nam, ut sub-
j^^^ enimDeiestco^nomen.(io)Yye\nomer,m^
jungitTertuUianus, cum dicimus : Sanctifice-
^^^^j^^^^^ sij^nificat natur^ divin^e majestatem,
tur nomen tuum idpeiimus ut sanctificetur j^ominusreirice potentice nomen
,
(11) est, su-
in nobis , cpii in illo sumus simul et in
premamque Dei denotat auctoritatem quare :

cceteris quos^ adhuc gratia Dei exspectat ;


^^^ summus rerum opifex omnes creaturas
Id est, ut Dei nomen honoretur, non solum a ^^|.
^^ ^^^^^ vocabulo expressas condidisse
Christianisqui ejus profitentur reUgionem
,
,
j^^^^ Dominus Deus nuncupatur :

sed etiam ab infidehbus , qui nondum ad


"^D^.^a autem nos Moyses duo Dei nomina:
ndem et veritatem adducti sunt : ideoquc
(i)Tert. L. cleOrat.3.— Act2.(3) L. de.Blasph. in
(2)

(0 Arnold. Garn. ot. Tract. iilt. de scptem Vcrb. Spir.S.— (4) Scrm. 76.

Terl. L. 1. adv. Marc.7.--
(5)
Dom.— (2) Tcrt. L. dc Pall. 4.— (3) Jost'ph.-(/») L. 3. (6) Tcrt. L. de ldo!.20. —
(7) Tcrt. ib.

(S) Tcrt. L.

de Vit. Moys. —
(5) Tcrt. L. de Orat. 5. —(6) Tert. dc Pudic. 4- —
(o) Tcit. L. 5.
adv. Marc. 5. (lo)—
ibid. Tcrt. Apol. 34. —(11) Plnl. Jud. L.delnsomm.
,
:
. ^

G NOMEN. -CONCIOI.
Primo t)cum , qucm colimus fulc , spe ct Nullus est iii iinlverso orbe locus In qiio
charitate; Dominum quoque , cujus mandata Deus non sit per essenliam , prassentlam et
ohscrvamus. Necpie jnitnnduni est suni- potentiam ,
(i) nullus est etiani locus qui domi-
niuni et unum numen casu et Deum et Do- natloul ejus non subjiciatur. Deum existimo
minum nuncupari. DiciturDeus, cum propo- uhique (lominantem (i), dominatio ejus non
nitur colenda et veneranda infinita ejus ma- habet latitudinis termiuos quia est immen- ,

jpstas appellatur Dominus


;
quaudo obser- sa , et cunctaloca complectitur, neque etlam
,

vandi perhil)etur suj^rema ejus auctoritas : h)ngiludinis , quia est eeterna , et ad omne
ut salva sit Deo ct suhstantia, ct auctoritas
,
tempus extenditur.
(Nia Dominus omuium censeatur. (2) Et ut a. Dominus enim meus umis est ^ Deus
subjuugit Tertulhanas, nemini comparandus omnipotens et a^ternus. (2) Ut autem ahor-
(;V Qui inter liomines domini Duncupantur , sum ratlocinatur Tertunianus ; Quis alius
uuUatenus Deo Domino valent comparari Dei ccnsus ,
quam ceternitas ? quis alius
ipjla hmitalam habent dominationem , et ceternitatis status quam semper fuisse et ,

(juoad locum et quoad tempus, et quoad futurum esse


, ex pra^rogatii^a nullius initii ^ ,

res sibi 5uh(htas nec enim ubique, nec sem- et nuUius finis ? (3) Constal itaque ex Tertul-
:

per, uec cunctis rebus dominantur : at Dei liano Dominum Deum esse a^ternum, et tan-
,

est universa domiuatio (4), nullosque liabet quam a?ternum , semper fuisse, et futurum
hmltes sed i. Cuncta loca coniplectitur; esse
; , nulhmi habuisse initium neque ulhmi ; ,

I. Ad omne tempus extenditur ; 3. Cunctis unquam finem fore habiturum. Nec obstat
generatim rebus prajficitur. quod ait Dei nomen dicimus semper fuisse :

I. Cuncli reges qul unquam dominati sunt apud semetipsum , et in semetipso Dominum ,

dimidiala habuerunt dominationis spaiia vero non semper : diversa enim utriusque ,

neque uUus unquam ubique dominatus est conditio. Deussuhstanticeipsiusnomenyidestj :

A^amsi Sa/omonregnauitj sed infinihusJud.ee dii^initatis : Dominus vero non suhstantia'


iautunij a Bersahea' usque Dan termini ejus sedpotestatis : suhstantiam semper juissecum
rcgni signantur. Si vero Bahyloniis et Par- suo nomine ^quod est Deus^postea DominuSy
this rcgnavit Darius non hahuit in omnihus accedentis scilicetrei mentio.Namex cpioesse
,

gentihus potestatem. Si Mgyptiis Pharao^ vel cceperunt in qua potestas Domini ageret ex ,

quisque ci in hcereditate regni succcssit : illic illo per accessionem potestatis et factus et
tantum potitus est regni sui dominium. Sic dictus est Dominus. (4)Nec obstant,inquam,
NabuchodonosorcumsuisregulisahhidiauS' haec verba , ajternoc Dei dominationi in :

que /Ethiopiam habuit regnisui termi/ios. Sic Domino enim Deo duo sunt , et suprema
j4lexander BJaccdo nunquam Jsiani uniuer- ejus potestas et relatio ratlonis qua refertur
sam et cceteras regiones posteaquam deviceraty ad suos subdltos. Suprema potestas et auclo-
tenuit. Sic Germani adhuc uscpie limites suos ritas est ipsamet substantla Dei ; relatlo ra-
transgrcdi non sinuntur. Britanni intra tlonls , est accldens ilh extraneum. Substan-
Oceani sui amhitum conclusi, Maurorum tla est a)terna el fult semper; relatlo ratlonis
gens et Getularum harharies a Pwmanis non est ajterna
^ nec fuit semper sed dunta- , ,

obsidentur ne regionum suarum fines exce- xat in temporc quandoproducti sunt servi et
^

dant. Quid de Romanis dicaniy qui de legio- subditi ad quos Dominusrefertur est enirn , :

num suarum prccsidiis imperium suum niu- mutua relalio inter domlnum et servum. Ho-
niunt, nec trans istas gentes porrigcre vires mo verbi gratia Deo Domlno subditus refer-
regni sui possunt ? (5) Prlncipes qui hac tur ad Dominum Deum relatione reali ; Do-
tempestate domlnantur, majora non habent mlnus vero Deus refertur ad servum rela-
,
(lomiuationls su* spatia sed in mluoribus tione de novo accedente , non quldem reali ,
,

adhuc locls eorum coarctatur imperium ahas mutaretur, sed ratlonls , quae nullam :

quia, ut beUe ait Tertuhianus


minutalihus .iffert Deo Domino mutatlonem.
,

re^nis pra'sunt[C)) :\)c\ ^uiem regnum et no- Hic modus h)quendl habetur apud theo-
men uhique porrigitur, uhique r^gnat logos , discriminanles in Deo duo nomlnum
(^)
cum enim divmitas slt immensa , immensa genera qua^dam absoluta , aha relativa. Iha :

quoque est ejus domlnatio pra?serlim cum dicuntur de Deo ab ajterno , cujusmodi est
;
de dominatione divinitas inteUigatur. hsec pr^edlcantur de Deo in tempore ,
(8) Deus ;

f sf . nt Creator , Domlnus. Hac distlnctione uti


«nog. 5. - (5^ Tert. L. adv. Ilern.og! g/- ^^^^^tur TertuUianus. Pruno, sumit ly Domi^
Tert
a. ad ^ar. 17. — [S] Tcrt. L adv lnH -
^4)
^
(r-,\ t^„
L.
^

Nat. 5.
'" *'-''• '^'^'
'^i ^"-'^' ^^' 2.ad p-) y,.,t^ L. adv. Ilcrmog. 4- - (4) Tert. L. adv. Her-
moer. 5.
,

NOMEN. — COiNCIO I.
7
num prout conaotat respectum rationls , tionum temporibus in seculo ordinaue-
ipsis
sicque asseverat non fuisse semper ut confu- rii ,
qui ante omne tempus fuit. (i) Supre-
tet Hermogenem volentem Deum semper mus omnium Dominus ante omne lempus
etiam Dominum fuisse^nunquani non Deum. fuit quia est aeternus , semperque fuit
,
:

Nullo porro modo potuisse illum semper Do- Sed Deus quaiido non regnat , in cujus mami
minum haberi, sicutet semper Deum ^ si non cor omnium Regum quique in tem- est (2) ,

fuisset aliquid retro semper , cujus semper pore regna dispetisat hominibus, quorum
Dominus haberetur : fuisse itaque materiam dominium non est seternum , nec seteriii-
semper Deo Domino. (1) Hunc hcereticum tate anteriori , quia habuit initium, neque
redarguitTertuUianusconcludensDeum posse aeternitate posteriori ,
quia habiturum est
dici ab a^terno non vero Dominum , cum finem vices namque dominationum , ipsis
:

non fuerit ab ceterno materia quse ilU subji- temporibus ordinavit Deus, supremus homi-
ceretur quia Dominus non anie ea, quoruni
: num Dominus , et quemadmodum tempus
Dominus non existerct j sed Dominus ian^ proateritum non est , ita non sunt amplius
tum futurus quandocpie per ea quo3 sibi servi" domini et reges , qui in praeterito dominati
tura fecisset. In tempore autem produxit sunt et sicut futurum tempus nondum est
:

materiam cunctasque creaturas dominio Suo non sunt adhuc qui in futuro sunt domi-
, ita
subditas, ad quas refertur tanquam Dominus, naturi et uti tempus praesens transit, nec :

et quse vicissim ad illum tanquam ad Domi- permanet, ita homines qui actu dominantur,
num referuntur. Suam mentem auctoritate cilo transibunt brevique temporaneam simul
Scripivirae tuetur. Naviter nobis Scriptura cum vita amittent dominationem. Quod pro-
patrocifiatur quce utrumque nomen ei distin- be recognoscens Clotharius, Francorum rex,
,

xit et suo tempore ostendit. Nam Deus febri correptus in fatah lectulo decumbens in
,

quidem quod erat semper statim nominat has prorupit voces. Vah: quidputatis, qua-
^ :

In principio fecit Deus ccelum et terram. Ac lis ille rex ccelestis qui sic tam magnos ^

deinceps quamdiu faciebat quorum Dominus Reges interficit ? (3) Vere est Rex regum et
futurus erat, Deus solummodo ponit, Et dixit Dominusdominantium, cujus imperio cunctae
Deus et fecit Deus et vidit Deus et nus~ universaliter subjiciuntur creaturae.
^ , ,

fuam adhuc Dominus. At ubi uni{>ersa per- Imperium summce dominationis (4) ad so-
fecit ipsumque vel maxime hominem qui lum Deum spectat
, qui cum sit summum ,

proprie Dominum intellecturus erat, Dominus magnum et independens ab eoque cuncta ,

etiam cognominatur. Tunc etiam ,^Dominus dependeant, est Rex regum ob summitatem
nomen adjunxit : Et accepit Deus Dominus magnitudinis et subjectionem cceterorum ,

hominem quem fxit. Et prcecepit Dominus graduum. (5) Inde colhgitur insolentia Sapo-
Deus. Ac exinde Dominus quiretro Deus tan- ris,Persarum regis, qui ad imperatorem Cons-
tum ex quo habuit cujus esset Dominus. tantinum scribens sic suam exorsus est epis-
, ,

Nam Deus sibi erat rebus autem tunc Deus tolam Rex regum^Sapor^ particeps siderum^
,
-
:

cum et Dominus. Igitur in quantum putabit frater solis etlunce, Constantino salutem plu'
ideo materiam semper fuisse quia Dominus rimcvm. (6) Neque minori stultitia laboravit
,

semper esset, in tantumconstabitnihilfuisse, Sohmanus Turcarum Sultanus, qui Carolo ,

quia constat Dominum non semper fuisse : Quinto imperatori insolenter scripsit Carolo :

sciUcet prout formaUter sumitur in actu exer- quinto imperatori semper augusto Belgice ,

cito, importatque non solum materiale Do- cocevus Soliman ex victrici nobilissimaque ,

mini , nimirum divinam naturam et poten- Ottomanorum prosapia ortus.,imperator Tur^


tiam, connotatam sed etiam formale nomi- carum Rex regum
, et Dominus dominan^ ^ ,

nis nempe actualem respectum rationis, tium, imperator Trapezuntinorum et Cons^


, ^

connotantem divinam auctoritatem eamque tantinopolitanorum , dominator mundi et,

de facto ad creaturas sibi subditas , referen- terrce domitor. (j)


tem. superbos iUos sibi arro- Verum quam falso
Nomen autem Dominus materiaUter seu oret titulos, evidenter constat , cum non sit
subjective sumptum , est oeternum , fuitque Rex regum et domiuator ommum , nec vere
semper in Deo , imo et ipsamet substantia sit Dominus non Rex regum , tum quia :

Dei quomodo de Deo supremo Domino qulUbet rex est summum magnuin in suo
:

fatur TertuUianus Kidete ne ille regna dis^ :

perf<;rt, cujus est et orbis qui re^natur , et (1) Tert. Apol. aG.
— Tcit. L. Cor. Mil. 6. — (9.)
(r^)

/_ -^ ^ , 7 Greff. Turon. L. 4. Histor. Franc. — (4 i «'rt. Apol.


tiomo
: .// .

ipse qui regnat, : ne Ute vices doniina-


^4. _
.

Tcii. l. 1. adv. Marc. 4. (<)) Marcellin. L.


(5)

, V ,., , T j TT t
icrt. L. adv. IIermog.3.
16.' — (7)
^''
Wiercraberg. DilTcr. ailcrn. ctlemp.
(1)
,

8 NOMEX. — COXGIO f.

solio Dcum tamcn


usquc ad ,
infra Deum. Inqiiit, qiiantiim in fluclus maris njihl est

Comparatus auteni adDcum^ excidet jani impcrium. Simulque assurgens Uvintonien-


de suninio ma<*no translatio in Deuni [i) , sem urbem ingressus, sunmiam adiit aedcm,
11 (juo solo denendet , al:» aliis regibus inde- ubi conspecta Christi e cruce pendentis effi-
peudens lum quia ncc infer rcges plurifa- gie , coronam e capite detractam , Domini
:

riuni videri potest summuni magnuni , sed imposuit imagini , alta voce istud promens
unicum ct sinaulare (2); nempe Deus , qui Davidicum; Tu sohisDominus ^ tu dominaris
cum infinlta sit majestate priecUtus, supre- potestati maris^ motum fluctuum ejus tu mi-
n)aque polleat potestate , nulli subjlcitur, tii^as (i) Sic recogitant adhuc caeteri reges

sed eius imperio cuncli sul)duntur reges ; sapientia et pieiate prsediti , serio recognos-
tum quia alterius formce reges qui singula^ centcs quia Deus solus est Dominus unii^er^
res in unione impcrii pra'sunt si minutali- , sorum qui totius
(2), et naturce Dominus (3)^
bus, ut ita dixerini regnis, undique confe-, coeUs , elementis, cunctisque in universum
rantur in examinationem , ([ua constet quis creaturis dominatur. Et hoc trlphci praeser-
eorum pra^ceUas in suhstantiis et viribus tim titulo ; scihcet creationis, conservatio-
rcf^ni in u/ium
,
summitas magni- nis, et gubernationis. i. Titulo creatio-
neccsse est
iudinis e/iquetur omnibus gradatim per nls unde Regius Yates ex eo quod ipse
,

comparationis exilam^ de magnitudinis sum- omnia condidit coUIgit ipsum esse uni- ,

ma expressis , et exclusis. Licet unius regis versorum Dominum et cuncta in ejus di- ,

regnum sit majus regno alterius legis et tione et potestate esse poslta Tu fecistt
; ;

hcet rex ille ininor alieri homagium pra3stet, ccelum et terram ^ quidquid cceli am-
et
solvattributum, ab eoque dependeat, rex bitu continctur , Dominus ojnnium tu es. (4)
tamcn Ille aUeri proedominans non est sum- 2. Titulo conservationls. Sicut pondus iii

mum magnum et rex regum , et dominus aere suspensum assidue teneri debet, nam si

dominanlium , quia habet supra se Deum vel ad ictum oculi sibi dimlttatur deorsum ,

sub/imiorem et potcntiorem y velut principeni ruit : ita tota creaturarum universaUtas ,


mundi^j)erfecta^ potenticc (?>), cimn semeupso omnipotente Dei manu, continuo in esse et
et per suam naturam cu/men dominationis natura teneri et conservari debet quoe sta- :

(4) supra cunctos reges possidet, inter quos tim ad iiihllum redigeretur, si vel ad mo-
necjue Solimanus neque romanus impera- mentum eam Deus dimitteret. Itaqueincon-
,

tor, nejpie uUus aUus fuit unquam domlnator servatlone magis dependent a Deo creaturae,
omnium. quam luri^en acandela, radii a sole , intel-
Coelum debellet imperator ; ccelum capti- lectio et voiitio ab anima, visio ab oculo.
vuni triumpho suo invehat; ccclo mittat excii- Quo autem major est creaturarum dependen-
bias ; clp/o vectigalia imponat : non potest: tia,eo majus est Dei in iUas dominium. Quod
ideo mng/ius est quia ccelo mi/ior est. (5) recogitantes reges sapientia poUentes , ita
,

Kec niirum si coelo nequit dominari impera- Deu/n i/itcl/igu/it, adversus quem ^alere non
tor, qui nec pilum aU)um efficere nigrum ; possu/it; per eum va/ere se cognoscunt.
{^)
qui nec gutia; phiviam coeloelicere, qui solis 3. Ilatione provldentlae et gubernationis qua
radiumevocare,qui uecherbajdare incremen- Oeus u/iiue/'sitatis co/iditor ^ /nu/idi totius
tum ; qui nec cubitum staturae, imo nec mo- gubernator (6) , cuncta gubernat attingens a
mentum viiie adjicere; qui nec elementis im- fjne usque ad finem fortiter disponens om- ,

perare valet. Quapropter reges et imj)erato- nia suaviter, homini legem imponens, regem
res mentis compoies, et sdi\)'\en\.es /'ccogitatit producens , eique regnum et imperium lar-
quousquc vi/'es i/nperii sui va/ea/it. (6") Sic giens. Il/ius est eni/n ipse cujus et cce/u/n
prudcnterrecogltavitCanutus AngUa)rex(7), cst , et o/n/iis c/'eatu/'a. I/ide est i/npe/ritor
qul juxla Utlus maris deambulaus audiens- , unde et ho/no a/itcqua/n impe/^ator : i/ide po-
que assentatorem sibi dicentem Domlnerex, :
testasi//i, u/ide et spi/-itus{y); nimirum aDeo
quis simiUs iibi?tu terra? marique dominaris. quo accepit esse humanum a quo mutuatus ,

Ad liree a.hilationis verl)a subrideus Cauutus, est imperlum, a cujus dominatione dependet,
rnoxin littore consedit, acmari intumesceuti et vice cujus nuncupatur Dominus. Dica/n
dixit Imperotibi huc ne progredlarls ; cum
:
p/ane i/npe/ritorc/n Do//ii/iu/n, sedut do/ninum
ecce decmnanus fluctus , se in sinum ejus /)<?/ Wce ^/c«w. (8) Solus enim Deus est vere
effundit.Tuncrex ad aulicos conversus ; En
/\ X T A .\f L f^rr ^ -i-t f^
,

(1) Ps. 88. — (2) Esther. i3. — (3) Tert. L. de Cor.

Vjr\' kIx' 3o.


lert. Apol. -^n' —~lKT''^\
lert.
(0; —i"'^^v^' ibid.
Polidur.
'•
(7^
^-
cx~r
Cro-
'''^
L. adv. Jud. 2.
7/
- ^"
(7) Tert. Apol. 3o.
*•
- (8)
^ '
Tert. Apo!.
*
'^'^'
nic. Ceiuian.
, ::

NOMEN.— CONCIO I.
g
et proprie Dominus , imperator vero im- ^t nunc negotium patitur Deus omnipo-
proprie, et duntaxat aequivoce. tens Dominus et conditor unii^ersalitatL^,
^

Primo quidem Dominum non prcescriho A superbis, qui prosperitate tumentes,


(i) i.
alium agnoscendum^quamhominis^etuniifer^ de fortunse bonis a Deo acceptis insoles-
et
sitatis creatorem et institutorem. (i) Quod in- centes, se Dei servos et subditos non agnos-
nuit Ecclesia , in Missa decantans : Tu solus cunt , dicentes cum Pharaone Nescio Do- :

Z)o/?z//iW.y, ut ostendatsuperbos illos reges qui minum; 2. A dejectis ,


qui adversitate gra-
se dominos dominantium vati, impatientes Dei uivunt (2), ejus pro-
reges regum et
nuncupant, improprie tantum esse domiiios: videntiam culpantes ; 3. A divinae legis
tum quia ille simpiiciter est dominus , qui transgressoribus qui divina mandata custo- ,

nuUi servit , sed omnibus dominatur , nemi- dire debentes , ea violant, et per legis praeva-
nem infra se habet quivis
supra se , omnes : ricationem Deum inhonorant ; 4« Ab impiis
autem rex Deum supra se habet. Temperans qui sese Deo sapientiores existimantes, sunt
majestatem Ccesaris infra Deum cui soli sub- censores diuinitatis, dicentes : Sic non debuit
jicio. (2) Unde cum Deo subjiciatur , hcet Deus : et^Sicmagis debuit. (^) ^. A peccato-
caeteris imperet, non est absolute et simph- ribus qui diaboh tyrannidem, Dei dominio
,

citer dominus, sed dominus simul et servus ; et potestati praeponunt. Quce prcesunt potes^
Dominus subditorum quibus dominatur tates , Deus Dominus , et dlabolus cemulus
servus Dei cui subjicitur. Tum quia qui in- (4); nemo autem potest Deo et diabolo ser-
diget nonestsimphciter etabsolute dominus, vire Credimusne in cdium Dominum reS"
:

rex autem terrenus indiget non solum Deo pondere post Christum P (5) Christianus in
cui subjicitur, sed etiamsubdito cui imperat: baptismate diaboh tyrannidi renuutians ,
Amho homines , amho egentes Deo : si au- Christi agnovitdominium , et tamen quoties
tem putas egere tui servum tuum, ut des peccat mortahter, diaholum Dominum prce^
panem j eges et tu servi tui, ut adjuwet ponit. (6) Ut autem beUe ad propositum ra-
labores tuos ; uterque vestrum , altero ves- tiocinalur TertuUianus : Prcelatio alterius ,

trum indiget : itaque nullus est uero do- sine alterius contumelia non potest procedere,
minus. (3) Tum quia qui usum duntaxat quia nec electio sine reprohatione (7) Pecca- .

habet ahcujus rei et non dominium , vere tor diabolum Christo prseponens , Christo
non est dominus : reges regnorum tantum injuriam irrogat : diabolum in dominum
habent usum et non proprietatem quae ad ehgens, Christum depretiat ejusque domi-
solum Deum pertinet Nam et quod nos- : nium negat; 6. A peccatore obdurato in suis
trum videtur , alienum est : nihil enim noS' sceleribus , qui Deum Dominum nec dihgit,
trum^ quoniam Dei omnia , cujus ipsi quoque nec timet quem de stuUitia merito redar-
:

nos. (4) Quapropter reges non sunt proprie guit TertuUianus : Stulte ,
quem Dominum
domini, quia eis Deus pro suo arbitrio regna appellas , negas timendum ; cum hoc nomen
eripere , imo ipsos destruere et annihilare potestatis sit etiam timendce (8) ,
praesertim
potest. Imperatorem necesse est ut suspicia^ cum Deus Dominus sit etiam Judex.
mus, ut eum quem Dominus noster elegit (5): ,s
^^^ j^^. .
p^^^g^ j^j^^ jy^^^ ^^^
qu. cum imperatonbus dommetur neque
^i^^ be competit illi nomen Tunde post-
uUi subdatur ,' neque ahquo indiPfeat ; neque ^^ -rr^ ^x r*^^- ^^„^„^
^ Reeius vates Dei Dommi regnum ^^
.

,^ ^ auam et
.
;
,.
,
ab ahquo
^ suum dommmm .
mutuetur neque ^ » j- . %
. .

/ r»^^:„„c ^nf^^o,,;*
regnavit ,
^ •
potentiam praedicavit f Uommus
. .
.
j 1 . .
in esse et conservari dependeat est proprie
.. |a •
A ,
Dommus ui ^c-
k^ .

Sion raaffnus,

.<, ^*. «^«..ic.w, cr^o^
et excelsus super
Dommus. r\
^
.
.
simpliciter
^ et absolule
1 1 .
Quo titulo}
° '
^,^^
, „. j; J.^ • •

statim eum ut judicem


>.
,
.
T^ r. . t ^ omnes populos
^ \.
) :

seipsum
^ nuncupat : hs^o etnocestuominus» .,
. ^
^^„„„.,j.,«, ^Jl^r.^,^;* .
^^ cunctis nationibus agnoscendum proponit :
nomen meum. (o) //>N
negms quoque Tr
T» . 1
Vates ^e ^
T^
Deo loquens, ait uommus nomen est lUi.
1 ^ '11' .r.^-^^
: ,
^^
Confiteantur nomini tuo magno , quoniam
., .;
,4 ^ „,^^„,.
\ r»
«„^«;/»rM

,r« (^.^^t^Ts^r. w
terribile etsanctumest. (10) VnTVLm XoYelVeo
^ . .,
,
T^^ X^,. i^
'
,1,
(7) Et aliorsum postquam Deum est allocu- . u _. •.• ^*-„«, ^.0^^^ c/^
y^ esse sanctum et bonum , nisi etiam esset se-
^
ri * ^ \ n iQ\ .^o •

lus Qucerent nomen tuum. Do7?iine


: io), sta- a- . j-„ »«„..;k;i;c ttIw
- •

\. .^ ^ ^
4'i
' . • verus, et in poenis uitlieendis terribilis. Ubi
tim subiungit et as^noscent quia nomen twi ,
•. -^ ^.,«0«;^ n^.ic
,.
J ^ ,.
.
Jo.
^
Dominus.'; in cuius ditione cuncta sunt^ po-
,
'
^ . .
m rLatmo legitur
.

»
• t
In
1
prmcipio creavit
tj^k„^^
: Deus
• •

cuius
.•
voluntati nemo resislere potest
^^^
1
.

. coelum
,
et terram
/
(11),
\
Hebraeo i.oKi:»f.,^
habetur m
• .

sita , ^, . t.
^i..«, «* ^^^^^^,^ •.. •

Elohim seu Judex creavit coelum et terram


J *^ ,
' 1
.
' . . .
1 ,
cujus impeno reges quoque obtemperare
tenentur. (1)Tert. L. 2. adv. Marc. 2. —(2) Tert. L. de Pat.i6.
— (3) Tert. L. 2. adv. Marc. 2. (j) Tert. L.
de An. —
(1) Tert. L. 5. adv. Marc. 5. (2) Tert. Apol. S3. — ^o. _
/5) Tert. L. de Cor. Mll. 11. (6) Tert.
f.. de —
— (3) D. Aug. L. i2.Civit. 17.— (4)Tert. L. de Pat. 7. Poen.5. Tert. —
Apol. i3. (S) Tert. L.i.adv. Marc. —
— (5) Tert. Apol. 33. (6) Esa. 43. (.7) Psal.

66. — •
— 3.. _ (7)
(q) Tert. L. adv. Hermcg.
3,— (10) Ps. 98. (i i) —
(8jPsal.82. Gen. I.
1
, ,

,o KOMEN. — CONCIO I.

(Quare autem Moyses hoc exordio appel- in decreta legum , aut secundum contractus
laTcrit Deum Eloliim in promptu causa est ,
aliaque instrumenta notariorum, aut deposi-
duplex. i'^ Altera ut unus atque idem Deus tiones testium , aut reorum confessiones.
credatur creator mundi et Judex universo- Quanta difficultas prohandi (i), tantum esi

njm. AUera, ut creatio coelorum et terrae periculum errandi in ferendis judiciis. Multi
et eorum quae in eis sunt intelligatur actio ,
namque judices non cognoscunt verita-
Dei Totunihoc judicato dispositum tem , vel quia ignorant leges, et a consiliis
Ju(li(MS. )

ct ordinatuni est. (2) Animadvertit autem


argutis praestigianlur , argujnentatio enini
Rabbi Aben-Esra Elohim significare Judi- sopfiistica prcvstigia jaciens per conjecturas
ces in pUirah, vel quia tres divinae persona3 quasdam persuasibiles fallit (2) vel quia :

eadem potentia et actione produxerunt mun- secundum ementita notariorum instrumenta


dum , vel polius ut denotentur tres perfec- judicant ; vel quia decipiuntur a testibus ,
tiones formidandajsupremi Judicis: nimirum, qui falsum vendunt testimonium ; vel quia
I .Sapieniia, seu perspicacitas; 2. Justitia, seu
jnalefici gestiunt latere ^ Jiegajit accusatiy ne

cequitas; 3. Potentia, seu in puniendo virtus torti quidejii facileaut sejnper cojifitejitur {?i)*^
et efficacitas. "vel quia accusalis praebere nohmt audien-
Solemnis hnec est vox animae rationahs,
I. tiam, quajido nec liceat ijidefejisos et inau-
Dcus videt (3) nec minus solemne istud
: ditos ouuiijio dajmiari. (4) Inde concludit D.
quod sul)iungit effatum, Deus reddet, Deus August.dehumanis judiciis:/^o/e/i/^.y/i«m^//e
judicabit. (4) Anima humana solo lumine ei jwlentes, jjiultujji errant qui judicant ; aut
naturah illustrata, agnoscit cuncta qua? cogi- ejiijji igjioj-antes justiiiajn , seducujitur ; vel
lantur effantiir et operantur , esse nuda et
, certe scientes per a^mritiant corrujjijnuitur.
aperta oculis Dei ; et ex divino aspectu, su- (5)
premi juclicis arguit nomen etofficium. Quo- Ahter ratiocinandum de divino judi- est
modo TertulHanus meditalur j'eujji et judi^ cio , cum solus Deus judex sit ^ quia justus
ceni : reujji , qui quia videtur ^ j^eus est est et inspector verus (6); tum quia nulla
',

judicem , qui quia videt,j'udex est. (5) Non ignorantia laborat Judicium ejus tanquajji
:

quod antea homo peccator non esset reus , lujnen prodit , jioji hahens tenebras , neque
Dei enim conspectus hominem non efficit igJiorajitiam [j^'^ tum quia falsa notariorum
crimiuosum sed quia homo. volunlarie et
,
instrumenta secreto et in secretis fabricata
libere peccans, peccando efficitur reus, ejus- detegit : et, ul fatur Chrysologus, j^egionem
que peccatum a Deo videtur : etenim Jiihil a ccecis ignorajitiw tenebj'is
infusam, lucis suce
conspectn Dei reniotum unde ojntiijio deliji- ,
splcjidore perfujidit (8) ; tum quia a falsis
quitur {(]) ; neque etiam Deus videndo reum, testibus non decipitur. Nam, ut animadvertit
ila est judex ut antea non fuerit, sed videndo Theodoretus , Deus accusatoribus aut testi-
iniplctjuilicejji {j) , ut acute ait Chrysologus, tihus minijne ijidiget , quando judicat : Sic
qui, ui [)robe suo fungatur officio, debet esse ejiijn Cain cojulejjinavit , lanquam scilicet
scientia et cogniiione praiditus , quia neque inspector. (9) Tum
quia inauditos reos non
judex juste ulciscitur Jiisi cogjioscat adjnis- judicat , ut constat de protoparente , quem
sutu c.ssr fjuod noji licet (8) : alias igjioj^antia de crimine ab ipso commisso interrogat :

judicis .,
plerunique calainitas est ijuioccntis. Inclajjiat Deus : Adajn^ ubi esPaji de arhore
(9) IJude sacris paginis judices ignari sen- gustasset^ ijiterrogat? (10) Interrogat autem
iii

tentiam absque cognitione ferentes , Jion ju- non quasi incertus adjnissi , nec ignorajis
dicajites^neque verumcognoscejites {10) f^ev' loci. Nam ut ratiocinatur ibidem Tertul-
hibentur quasi non coguuscere , aut non ju- hanus adversus Marcionem , qui totum or^
dicare, syuonyma siut , quantum attinet ad bem comprehejidit jnanu, velut rddujji : cujus
daninationem. Heu! quot judicia quae viden- ccelujji thronus j et terra scabellujn , nijni-
tur rite judlcia, a judicum ignoranlia , aut rujn hujus oculos aliqua paradisi j?ortio ei^a--
insciiia, judicia non sunt Qualia putanius serat ^ quomijius illi ubicujique Adam ante
!

csse judicia Iiomijimn de hojuinibus quajn eifocationejn viseretur , tam latejis, quam de
,
dolendn : qnandoquidcjJi qui judicant, con- iJiterdictafruge sujneJis? Speculatorem vinece
scieniias eorum de qiiibus judicant cejmej'e 'vel horti tui , lupus aut fujunculus non la»
nequcuitt :' (11) Coguntur judicare aut juxta tet : Deumputo de sublimiorihus oculatiorem
aliquid subjecti prceterire non posse. Cur
(1) Cairt.nn. —
(2) Tert. L. 2. adv. Marc. 12. f3) rr t a k — f wi^ j a n
Tert. L. de T.st. An. 2. (4) Tcrt. ibid. ~(5) Tert
^
-
^')Jr^'': \' ^f
^"- ^'
,n fe^ ^^*
t \
*^",^- ^' ^O"? q««-
~ ^^V^^^'
\

'

L. dc Spect. 20. - (6) Trrl. L. de Prrn. 3. Serm -


^P^^*
(7)
^ ^''™;
)n n ^l^ ""'i"^^
"r ^ v
D^a. _(m) "^
R.Aug. Serm i3o.de lemp.-(8)GhrysoI.Serin. 17^
(.0) 5.
^ ^
D. Ls.
o L in. Civ. G.
J —
"i^) Qiixst, 20. inGen. —
(lo)Tert. L. 2, adv. Marcu.aS.
(9)
NOMEN. — CONCIO I. ii
aiilem protoparentis crimen sciscitaturDeus, hitDei censorium lumen (i) ; neque duntaxat
(le illoque Atlamum interrogat ? Respondet sapientiam et perspicaciam sed adhuc justi- ,

Rupertus : Judiciario more interrogat reum tiam et aequitatem supremi illius judicis for-
dissimulantem. (i) Licet nihil potuerit res- midabit.
pondere Adam,quodDeusignoraret, attamea 2. Tam idoneus est Deus ad conspicienda
more humano causam hotninibus tractans , quce in occulto fiunt ^ quam justus adremu'
jus suum servat reo, nec condemuat quoad- neranda quce sibi soli fiunt (2) , et punienda
usque audiat, aut minuat, aut eiuat objectum mala quae ab hominibus scelerosis perpe-
crimen : ut vel hinc discant judices reum trantur, praesertim cum in justitiam^omnem
interrogare quod ipsi nesciunt , et se scire summam disciplince suce sanciat. (3) Chris-
praesumunt ; ne quem inauditum damnent duo complectitur operatio-
tiana discipUna :

aut puniant. Ad instar Christi Domini qui nem boni et fugam mali. Deus ut homines
,

ne inauditum judicaret daemonem interro- a malo dimoveret, minatus est eis poenam ;
,

gabat eum Jesus Quod : tibi nomen est?(2) ut ad bonum eos promoveret, poHicitus est
Jnterrogat , non ignorat ,mercedem. Itaque bonumfactum Deum
sed implet judi- eis
cem : servat ordinem cognitoris nomen in- habet debitorem sicut et malum : quiajudex
^ ,

terrogat , ut de conditione discutiat^ judicet omnis remunerator est causce (4) et quem- :

de reatu^ addicat de crimine , Deum se esse admodum bonum remunerat, ita malum pu-
data sententia perdemonstret (3) Homo qui . nit et castigat. Fide custodiuntur judiciajus*
discutit et investigat crimen , et de eo plene Dei , cum sub Deo justo judice , Jiec
titice

reum non interrogat , non implet nomen et recte jactum infructuosum , nec peccatum
munus judicis ; neque enim probasse et sci- creditur impunilum. (5) Et hcet in praesenti
visse crimen sufficit, ut judicis nomen et seculo virtus non semper sibi debitam acci-
officium impleatur , nisi etiam interrogetur piat mercf^dem , neque vilium sibi debito
reus eique jus suum tueri hcentia proebea- mulctetur suppUcio. Sedet qui videntur tibi
,

tur. Integer judex apparebit in ultimo judi- impune tulisse , venient in diem diuini judl-'
cio Christus, qui non ferel sententiam nisi cii(6), suorumque criminum luent poenas ,
prius inspecto conscientise Ubro, nisi prius sicut insontessuarum virtutum accipient prae-
auditis accusantibus diaboUs , et defenden- mla. Tunc restituetur omne humanumgenus,
t\hus AngeVis.Noui quippe quia cuminfudicio ad expungendum quod in isto cevo boni seu
illo ordo consederit^de quo prophetavit Daniel, mali meruit^ ei exinde pendendum in imme?i-
Eilibri svnt aperti, omnes mei conatus, om- sam ceternltatis perpetuitatem. (7) Illam su-
nes mece expositiones proferenturin medium^ premi Judicis aequitatem, et interminabiUs
sive in justifcationem , sii^e in condemnatio- suppUcii perpetuitatem , attente consideran-
we/w/?2ea^w.(4)Trinusin uhimojudicioaperie- tes et extimescentes probi Christiani , vitia
tur Uber :unus daemonum accusantium; alter fugiunt , virtutes sectantur, malum culpae
Angelorumdefendentium;tertiusconscientia- aversantur, bonum operantur , sic loquentes
rum, in quo scriptaeruntcuncta quae egerunt apud TertuUianum Enimvero nos qui sub :

hominessiveboni,sivemali.DiaboU accusato- Deo omnium speculatore dispungimur , quip-


rislegeturUbelluSjlegeturetiamet liber defen- pe ceternam ab eo poenamprouidemus, merito
sorisAngeli, tandem propria3 conscienlioe le- soli , innocentice occurrimus , et pro scientice
getur teslimonium, ne aliquid quod tueri cau- plenitudine, et pro latebrarum difficultate ^
samreipossitdesideretur. Unusquisque cernet et pro magnitudine cruciatns non diuturni ,
ante jaciem suam exposita opera sua , sii>e verum sempiterni^ eum timentes, quem timere
bona illa , sive mala prcemisit (5) : non ex- debebit et ipse qui timentes judicat. (8)
ponetur nudum deUctum, sed cum delin- Tria pertimescunt probi Christiani : i ilCter- .

quentis exposiiione et patroni commentario : na supplicia quce comminatus est qui vin-
unde formidare debet iniquus et ignarus ju- dictam repromittit , qvi judicem prwstat. (9)
dex iniquus, quidem contra conscientiam
: 2. Divinoe scientioe pleniludinem, quae cordis
suam judicans quem sic redarguit D. Au-
: intima penetrat; abscondita quajque revelat,
gustinus Quid est illud ciuodfaciSj ut non
: et densissimas tenebras iliuminat. Nihil oc-
auditis partibus jamferre nondubites senten- cultum quod non revelabitur : quantascun-
tiam ? cjuid P judicium non reformidas P (6) que tenebras factis tuis superstruxeris Deus ,

Ignarus quoque , quia sua inscitia punit in-


sontes, absolvit reos. Uterque si sapiat time- 3/^ ^^^^^^-^"^^
(^T^I^^.t^^c-pln^-^.-W
In C.26. Gen.- Marc. -(3)Chrysol. Serm. Aug. Scrm. 23. in Ps » ^»- - (^) »• ^^^P;
(1)
,7:1(4)
(2)
Orig. Hom. \. in Ezcch. -(5) S.fiphrem. L.
5.
^. - Tert Apol. 4».
(7) - (8)
J^'
lert. Apol. 1..
.^'-f
- (y)

de Ver. Poen. c. 4. —(6) Epist. 160. ad Euseb. Tert. L.4. adv.Marc. 16.
,

12 NOMEN. — CONCIO I.

lumcnest. 3.Invlolabllem ejusaequitatem, sed aninws inspicit singulorum , senfum et


(i)
cani judex Deus justiticE carissinice sihi exi- nohilem cle moribus pronuntiat ; sola apud
fendce tuendceque prcusideat (2) : juslltla est Deum Uhertas^ non servire peccatis ; summa
Deo carissima hanc ah humanls jutUcibus apud Deuni nobilitas est, claruni esse virtu-
ex\^n{ quos iu judiciis ferendis sui imltato- tibus. (i) Veris abundant divitiis qui pielate
,

res desiderat, ut unum sint prnevaricatores , el rehgione commendantur. Nam,ut ait Ale-
sicut ipse dissimulator et prcevaricator per- xandrinus Clemens , solus Christianus est
spicac ice suce non est.{^)VvxsdiT\Cd^\.ov esi \\\e di^es , quia verce divitice sunt in anima ^

qui causam prodit praevaricator est advoca- puta fides , gratia et virtutes ^ quibus pollet
;

tus , qui non sui chentis, sed potius adver- Christianus. (2) Personarum acceptio fidei et
sarii tuetur partes ; prrevaricator est judex, christianae professioni contraria, divites prat;-
qui adversus leges alterius ex htigantibus ferens , pauperes contemnens , justitiam per-
causam tacite suscipit. vertit , charitatem laedit, unitatem scindit
Verum si Deus dissimulator et proevarlca- scelus admittlt : Non est putandum leve esse
tor persplcacloe suae non est , muUi sunt Ju- peccatum , in pcrsonarum acceptione habere
dices terrenl, justillac prcevaricatores. Quod fidem Jesu Christi , si illam distantiam se-
eloquenter declarat D. Cyprianus : In forum dendiy ac standi ad honores ecclesiasticos re-
aciem tuam fiecte , inter leges ipsas delin^ feramus .Quis enim Jerat eligi diwitem ad se-
quitur; inter jura peccatur^ innocentia nec dem hojwris Ecclesice^contempto paupere in-
illic y uhi dejenditur^ reservatur : patronus structioreatque sanctioi^e ["5) Ah accepiiowe
.^^

prcevaricatur et decipit; judex sententiam personarum Eugenium Summum Pontificera


vendit y qui sedet crimina vindicatuims ad- dimovere satagit D. Bernardus Non sit in :

mittit , et ut reus innocens pereat , fit nocens te acceptio personarum : non parvi te reum
judex. (4) Muhimode autem pxdi^s^iiicdXw.v peccati existimes ^ si facies peccatorum^ et
judex, et sex potissimum modis criminosus non potius causas judicas meritorum. (4) Ab
efficitur : i. Personarum acceptione et proe- acceptione personarum quse inaequales facit
ferentia ; 2. Cupidine et avaritia ; 3. Muhe- quos natura et rehgio fecit aequales , quae
rum solllcitudine et amicitla;4« Litigantium studiosum ignobilem aut pauperem postponit
animadversione et inimicitia; 5. Crudehtate nobih aut diviti , ignaro aut sceleroso , im-
et iracundia ; 6. Imbecihitateet ignavia. munes erant primarii Christiani , ut ipsimet
Personarum acceptio est vitium oppositum testantur apud Tertuhianum : Nullum ho-
tum juslitiie distrlbutivae, tum commutativae. num sub exceptione personarum administra-
Justitlae dlstributivae ,
quando in distrlbuen- mus , quia nobis prcestamus , qui non ah
dis officlis , dlgnltatlbus, beneficiis , locis , homine^ aut laudis ^ aut prcemii expensum
non attenditur nieritum , aut dignitas, sed captamus ^ sed a Deo exactore et remunera-
persona , ita ut majora et mehora dentur tore indifferentis henignitatis. (5) Duphci de
consanguineis, amicis divitibus, nobihbus; , causa ab acceptione personarum cavebant :

f)ejora et minora exteris, inimicis , pauperi- tum quia non ahis temporaha procurare
jus i^^nobllibus
, quantumvis dlgnioribus. ,
studebant , sed sibi aeterna comparare mo-
Oppcjuitur vero justitiae commutativae , cum hebantur ; tum quia ab hominibus favores
judex V. g. liiem adjudicat amico , divlti, aut praemla non exspectabant, sed a Deo
potenii, quae dijudlcanda erat inimico pau- ,
exactore indlfferentis bonitatis. Exactor est
peri, huinill. Personarum acceptio quae op- rehgiosus vectigahum minister, qui tributa
ponitur justltiaj distributivae criminosa est. principi debita, a subjecto populo exigit tota
Hanc a Chrlstianis arcere conatur in sua ca- princlpis auctoritate. Ut denotent primipili
nonlca Jacohus Apostolus: «Fratres mei, no- Chrisliani , quam criminosa sit personarum
hte in personarum acceptione habere Gdem acceptlo, et quam acerbum mereatur suppU-
Domlni nostri Jesu Christi. » Vatablus le- cium, Deum vocant exactorem adversus eos
git Cum sitis Ckristiani , ne habeatis per-
:
qui indifferentem benignitatem nonpraestant
sonaruni dclcctum, (5) Christlanlsmus per- omnibus , sed quibusdam favent ad ahorum
sonarum non patitur acceptlonem , sed eam ruinam. Verum quantumvis rlgide ihos Deus
velat, culpat, damnat : christiana disciplina puniat, muhi tamen hac tempestate hocvi-
docet jubetaequitatem, charitatem, paupe- tio laborant , uti in primitiva Ecclesia vige-
,

rum curam et sonicitudinem Nescit religio bat indifferens benignitas, quafidelesdignio-


:

personas accipcrc, ncc conditioncs hominum,


f \T , 1 } D r / \ rr . T 1 T, (0 D. Hicron. Ep. ad Celantiam. — (2} L. 3. Pae-

r>) TeM. L. Pitu. 0. - (4) Ep.st. a. ad Donatum - (5) ,, g^


^.^^^S^^^
^^^ ^^^ Tcrt, Apol. 36.
NOMEN. -— CONCIO I. i3
res indlgnis preefer ehdinl, Prcesident probatl judic^it ^ non ponderans litlgantium jus el
quique seniores, honoretn istunij non pretiOy causae aequitatem, sed magnatum potentiam,
sed testimonio adepti. (i) Sic hac aetate per- divitum opulentiam, pulchritudinis foimam,
sonarum acceptio adeo est communis ut vix munerum opulentiam. Solus Deus potest
ulla prajfectura, illa careat : adeo hocvitium nullius potentis suscipere personam , quia
occupavit omnia subsellia, tribunaUa omnia, ejus conscientia non depramtur aliquapro'
ut nemo aut fere nemo sit ab illo immunis. missa pecunia [i) quem non imitatur scele-
;

Hunc consanguinitas subvertit , alium divi- rosusjudex qui cupidine et avaritia est justi-
tiae subornant , alteri blanditur venustas, tiac proevaricator.
iste donis corrumpitur, ille ambitione flecti- Boni judicis dotes Moysi declarat Jethro
tur , aUus importunis procerum precibus socer ejus Prouide de omni plebe viros pO'
:

aUquomodo cogitur. Quapropter D. Bernar- tentes et timentes Deum , in quibus sit veri^
dus sic ad Eugenium Sumnium Pontificem tas , et qui oderint ai^aritiamj et constitue ex
scribit Est item vitium , cujus si te immu-
: eis tribunos. (2) Pei^ potentes, sapientes in-

nem sentis , inter omnes quos noi^i, et qui terpretatur Cajetanus. Itaque tresconditiones
cathedras ascenderunt ^ sedebiSy me judice, ad probos judices requirit sacer textus : ut,
solitarius, (2) i, Sint sapiente?; nam, ut fatur Cajetanus,
Scelerosa est et communis acceptio perso- vere prima pars judicis a naturali ingenio
narum, quae justitiae distributivae opponitur, est : viri siquidem ingenii, naturaliter sunt
sed muho communior quae aliorum rectores 2. Probiet timentesDeum ,
criminosior et ,
.

justitiam destruit commutativam et in Uti- ne eorum nequitia jura pervertat ; 3. Ode-


,

bus jus uni toUit , ut aUeri tradat in seculo rint avaritiam. Animadvertit autem ibidem
:

magni laboris , non personaliter judicare , Cajetanus quod « dictio hebraica non signi-
sed rectum judicium retinere. (3) Judices ter- ficat proprie avaritiam , sed facuUates hoc ,

reni non personaUter judicabitis , sed rectum est bona quae possidemus aurum, argentum, ,

judicium retinebitis si vobis proponitis in et reUqua hujusmodi » judex itaque non so-
, ;

exemplar supremum judicem et si patrem lum non sit avarus Noli esse pecunice amans
, :

invocatis eum quisine acceptione personarum (3), sed adhuc esto divitiarum conlemptor.
judicat ^ secundum uniuscujusque opus (4) Jansenius (4) in judicerequirit divitias, ne,si ;

nec respicit divitem prae paupere , herum pauper sit et opum indigus facile subor- ,

praeservo, nobilem praeignobiU, sed quem- netur, et aUos depauperet , ut ditetur; ad


que pro meritis, secundum cujusque opera instar Adami et Evae, qui, cum cognovissent
judicaC' Sirus legit Sine acceptione facie-
: se esse nudos,nudati ^ nudant arbores
ipsi
rum judicat ; nec attendit ad personas; an (5), ut suam tegant nuditatem. Utinam ju-
sint vetusta nobiUtate conspicuae; an puellae dicum officia non essent venaUa, neque ipsi
venustae , et gratiarum velut manibus fabri- judices , ullum pro administranda justitia
catae; an fortunoe bonis opulenter ditatae ; emolumentum , sed gratis iUam sumerent
an in honoribus et dignitatibus subUmatae? redderent! At proh dolor officia caroemunt, !

Personas earumque quaUtates non conside- caro etiam justitiam reddunt ; et ultra salaria
rat probus judex , causae meritum , et jus sibi debita numera accipiunt , et pauperes
cujusque solummodo spectat Adsunt tibi et viduas nihil offerre valentes ad extremam
:

oboculosfratrumdifferentice,hicpauper^ille pauperiem redigunt. Depravati iUi et avari


di^fes; hic hospes,alius domesticus ; sijudica- judices commodorum suorum causajungentes
iferis, neiticequalia videaSydivitemsublimem^ domutn ad domum ^ ut quce proximi sunt
pauperem humilem (5) : sic in tuis judiciis te auferretit , amatites munera , sectantes retri-
gere , ut videas non personam, sed personae butiotietti, diripientes j udicata pauperutn; uti
causam, meritum, aut demeritum, justitiam esset illis vidua iti rapitiam , et pupillus in
aut injustitiam nam et j udicatur magtio cum prcedatn. (6) BeUe Ennodius munera seu be-
:

pondere (6), ut unicuique suum jus servetur. neficia judicibus exhibita immanem nuncupat
Q}i2i^ro^ler non persotialiter /udicetnus, sed gratiam. Immanis est gratia quae Uberam et
rectutn judicium teneattius. Quis est qui tioti indifferentem justitiam , munerum prx^sti-
judicatpersonaliter? qui cequaliter diligit.Di- giis , muneranli reddit obnoxiam eani :

lectiocequalis facitnonacceptari personas {j)'. namque ab avaris judicibus extorquent divi-


qui vero non aequaUter diUgit , personaUter tiae. Ab immani illa gratia sese immunem
/,n ^ praedicat Ennodius Datuni est mihi lihera

, rr
X
• A
(1) Tert. Apol. Sg.
I r
.r
—j r. / j^
(2) L. 2. de Consid. (5) D.
^ :

August. Tract. 5o. in Joan. - (4) i . Petr. i. _ (5) D. .,) d, ^ug. super Cant. Psal. -
(>) Exod. i8.
— (5)
Basil. Hom. 2. de yariis. - (6) lert. Apol. Sg.— (7) TeVt, l. de Monog. 12. —(4) la c. 17. Eccles.
- (5)
D. Aug. Iract. 3o. in Joao.
U^gil^ ^^^^ Qrat. 3. —(6) Tert. L. 4- adv.Marc. 27.
,4 NOMEN. — CONCIO I.

haberejndicia, etiani cnni sim heneficiis obli' tatur adjudicis placitum,nihil sanctumeritin
^atns. Est eiiim snpetni nnminis , ut senten- jurisprudenlia, sed omnia nutabuntad illius
tiam fernt obnoxins : nec delectetnr immani- voluntatem. Judices sunt legum tutores (i) ,
tate '^ratice rigor examinis. (i) Verum si non praevaricatores. Probus judex sit ab omni
supremus judex Deus sententiam fert inno- affectu remotissimus, etsi quemsentiat,€xuat
xius neque ullum pro reddenda justitia nui- se ab illo, seponatque personam amici, etiam
luatur niunus , plerique judices criminose cum dere sua suorumque agitur. Quemsical-
juslitiam administrant. No?i dehct jndex \o(}^\\\mv QjSk^ii^xoi^oxxx^ Elegisti te per cnncta
\

vendere iustnm jndi€ium ^ ipsi vero mune- judicem totins erroris expertem ^ nec iiwidia
ribus coT\umm\v\\.ur argento et : auro appeti- qnemqnam deprimens ^ nec gratia hlandiente
tur veriias , exongnaiur integritas (^2); i\\k[ue sublimans. Quodcum nhiquesit ardunmy ta-
a liiio^antibus emitu»', et sceleratius adhuc a men sit in patrla gloriosum ^ ubi necesse est
iudicibus divenditur. Nam ut belle subjunglt aut gratiam parentela provocet , aut odium
AufTUStinus cumjudicia qnce nec justa, nec
,
longcv contentiones exasperent. (2) Quanta
snnt vcndcnda , iniqua -Dcnduntur ; multo vis amicitLie et amoris ad labefactandam ju-
sceleratius utique et pecunia snmitur qnia ,
dicis integritatem ? quid non potest vetus aut
scelerose quanwis etiam a volentibus datur. reccns amicus ? quid non propinquus afGni-
Vendentes et ementes iniquum judicium cri- tate autsanguine junctus?quid non domesti-
miwosi sunt , et utrique ad restitutiouem corum supplicationes , filiorum preces , uxo-
obligati. ris blanditiae quibus utitur ad maritum flec-
Neqiie solum criminosi sunt judices avari , tendum? Quid non decora mulier , proeser-
captantes munera , sed adhuc qui immodi- tim erga judicem veneri deditum? Non im-
cum sumunt a litigantibus pretium et lites merito profanus amor pingitur caecus , quia
procrastinant , emolumenticausa vclut a;ter- scilicet excaecat amantes; quare D. Hierony-
nant, et liiigantes divitesdepauperant, Z<o//^«5 mus laudat pulchrum istud Theophrasti ef-
qncvstio litlgantium non tam auget patrimo' fatum: Aniantium cceca judicia sunt. (3)
nia quam evertit ; et qnodfit ambitu Incri^ Neque duntaxat amore , sed adhuc odio et
causa vidctnr esse dispendii. (3) O
quam animadversione judices proevaricantur. Per-
miseri liiigantes, judicum avaritiae et cupidi- fecius amor^ et perfectum odium , judicium
tati expositi quam ! felices qui ab eorum ?;<?rw/« «o/? «^/^o^ci^ (4) ; qui ardenteraraant,
rapina sunt exempti ! valentes dicere cum nihil non magnum non pulchrum conspi-
,

Vate Regio : «Qui exahas me de portis mor- ciunt in persona amata ; at econverso, qui
tis. (4) » Nonnulh exscribunt : De portis li- odio aliquem prosequuntur cunctas ejus
,

tium ; aliivero vertunt de iniquis judicibus. perfectionesquamtumvis illustresvelut totde-


Nam; ut animadvertit quidaniNeotericus, « et fectus considerant ; Sicut omnia dilecta prce^
(juia in portis jus dicebant Hebraei , portae clara sunty sic omnia ingrata videntur obs-
[uo niagi^tralibus accipiuntur nonnunquam, cura. (5) Quod experientia comprobatur , in
et hoc loco portae mortis pro inlquis judici- Gentilibus sinecausa odientibus Christianos,
bus. » Iiem qui tribunalia frequentant et lites ut illis exprobrat Tertullianus Hanc itaque :

tractant , in portis morlis versari dicuntur, primam causam apud vos collocamus iniqui-
et hoc duplici ralione tum quia ipsi liti- tatis odii erga nomen christianum. (6) Haec
:

ganles per injustitias , fraudes, falsitates , odii iniquitas exprobrari posset multis chris-
inimicitias, aliaque ejusmodi quae perpetrant odium injustum lianis judicibus, quorum est
scelera, moriuntur quia judicant ex animadversione, et ex
gratiae, et inferni ingre-
(^) ,

diuntur portas tum quia species quncdam iracundia et crudelitate condemnant.


;

morlis est exponi rapacitati iniquorum judi- Est in Deo societas et conspiratio bonitatis
cum quorum sententias, infernales leges atquej ustitice^separationem earum non potest
, ,

ct tartnri portas (5) vocitat D. Hilarius cfly?ere. (8) Nam, ut eloquenterfatur Chryso- :

quia ducunt eos ad tartara de injustis judiciis logus penes Deum neque pietas sine justi'
,
pcenas luituros. Ha est , neque sine pietate justitia : coelesti
Judex pra'ses legum est (6) non interpres , sensu , sine bonitate cequitas, sine cequitate
pro ingenil licentia, pro nutus privilegio , bonitas non habetur, Virtutes si separate
pro personarum accepliouc, pro vc\ur\e,Yuvc\ fuerint , dilabuntur : cequitas sine honitate
avariiia pro affectus libldine. Si enim flec.
, sceuitia est, et j ustitia sine pietate crudeli»

(1) Llb. 9. Kp. 33. -- D. AuRust. FpJst. 5i. ad


(.) -W L. 2. Var. Ep. 7>. -
(3) In c.
MaceJon. - [S, Ca.ss.od. L.l).
4- Var. Ep.st. 5;. - (,) Xert. Apol. 2.
,0: Osee. - Imperf. Hom. 22. in Matlh. -
(5) Gas-
4) Psal. 9. Lor.n (0 - In Catcn. in c. iG. Mallh. - (4)

gi„,i. l. S.VaV. Ep. 5. (6) Tcrt. Apol. i.-{7)Tert.
L.
(Gj Scnec. L. 1. de Ira. 5,
^^ g j ^g _ ^^^ -jert. L. 2. adv. Marc. la.
,

NOMEN.— CONCIOI. i5
tas» (i) Eodeni fere modo ratiocinalur D. utrumque, et eum militem qui non occidit>
Augustinus agnoscens lioc discrimen inter et eum qui noa perierat. Quid hoc indigniusl
Deum supremum judicem et judices terre- quia unus innocens apparuerat , duo peri-
nos ; quod homines quando jiidicant^ ali- bant. Piso adjecit et tertium. Nam illum
quando victi niisericordia Jaciunt contrajus- Centurionem, qui damnatum reduxerat, duci
titiam et videtur esse misericordia^ et non
, jussit. Constiluti sunt in eodem loco perituri
esse judicium : at aliquando rigidum volentes tres , ob unius innocentiam. O quam solers
tenere judicium , pervertunt misericordiam, est iracundia ad fingendas eausas furoris !

Deus autem nec in bonitate misericordice Te, inquit, duci jubeo, quia damnatus es
perdit judicii severitatem; nec in judicando le quia causa damnationiscommilitonifuisti;
cum severitate , amittit misericordice bonita- te quia jussus occidere , imperatori non pa-
^e/w. (2) Sit ergo divina justitiahumanoe idsea, ruisti. Excogitavit quemadmodum tria cri-
et ut terrenus judex perfecie suo fungalur mina faceret , quia nullum invenerat. »
officio , supremi judicis imitetur exempUim. Quam multi sunt hac aetate iracundi judi-
Si ad illud se componat exemplar, erityw.?- ces qui de iniquitate scei^itice (i) merito pos-
tus ^
quia pius ; et pius ^
quia justus (3) : sunt culpari, qui sua auctoritate abutentes j

neque in pietate deseret justitiam , neque in humanitatem obliviscuntur, leges et jura


justitia misericordiam obliviscetur. Justitia praevaricantur , et ex ira et furore quo agi-
nequemollis, neque saxea est non ita mo- : tantur supplicia decernunt, a quibus magis
vetur compassione sontium , ut nullam cri- gladius odio educitur quam judicio , furore
minibus infligat poenam ; neque adeo est quam lege -J (2) Cujusmodi erat Scapula ,
agrestisetimmisericors, utabsque uMa huma- Africae prseses, adversus Christianos imma-
nitate levissimis sceleribus atrocissima qune- niter ferociens ,
quem a saevitia dimovere
que imponat supphcia. Sunl judices itainhu- nititur Tertullianus, et recordatione huma-
niani , ut in ferendis sententiis et damnandis nitatis et consideratione suae subjectionis.
reis, non leges, sed innalam barbariem et Potes et officio jurisdictionis tuce fungi, et
crudehtatem consulant ; in quos Cliristus humanitatis meminisse : vel quia et vos sub
Dominus maledictiones vibrare videtur : gladio Piura sunt quae judices a' soe-
estis. (3)
Fce {^obis legisperitis
(4) ut animad- } Nam, vilia arcere debent : i. Dei exemplum, qui
vertit D. Cyrillus, Salvator his verbis repro- absque ulla justitiae suae injuria, punit infra
havit onerosam legis peritorum officinam.]\x- condignum ; 2. Humanitas quae non crudeh-
dicum tribunaha nuncupat onerosam offici- tatem spirat , sed ad misericordiam potius
nam ; in quacuduntur novaepoenae, fabrican- inchnat unde judex mitis et humanus dum
:

tur repetita supphcia, quae ssevi judices pro- pietatem cogitat^ crudelitate caruit; dum cau-
ducunt adversus reos , non ex jurisprudentioe sam temperat ^ judicium custodivit ; dum
officina, sed ex innata iracundiae et ferocita- vindictam differt, crimen evasit. (4) 3. Con-
tis crudehtate.Quam sit inhumanus iracundi scientise custodia, ne nimia sa3vitia crimen
judicis furor, Pisonis comprobatur exemplo, incurrat. Idcirco judicem hortatur Ecclesias-
de quosic fatur Philosophus Morahs: (5)« Pi- ticus Noli esse justus multum (5) , sed in-
:

so, vir a multis vitiis integer, sed pravus , et natam saevitiam, si non humanitate , saltem
cui placebat prae constantia rigor. Is cum timore criminis tempera. Nam, ut ait Cassio-
iratus duci jussisset eum , qui ex commeatu dorus in judicum persona loquens , qui pe-
sine commiiitone redierat ,
quasi interfecis- riculose justi sumus , sub securitate semper
set quem non exhihebat , roganti tempus ignoscimus. Quapropter poenas abdicamus ,
ahquod ad conquirendum non dedit dam- : tormenta damnamus , et tunc vere judices
natus extra vahum deducrus est, et jam cer- sumus. Macte indulgentia ^ quce sohis et
vicem porrigebat , cum subito apparuit ihe pva^sides. (6) Sciat judex periculosum esse
commihto, qui occisus videbatur. Tunc cen- justitiaj severitateni nimis persequi ; quam-
turio supphcio prgepositus , condere gladium tumvis enim ex niunere proesit justitiee, il-
spiculatorem jubet ; damnatum ad Pisonem liusque sit vindex , tameu a severitate et
reducit, redditurus Pisoni innocentiam ; nam soevitia abhorreat , ne dum recte rigidus
concursu
rnihti fortuna reddiderat. lugenti punit, inique et contra justitiam judicet ;
deducunt , complexi aUer akerum cum ma- 4- Ad sua crimina attendens judex, aliena
gno gaudio castrorum commilitones. Con- saeve et crudehter non punit. Facile enim
scendit tribunal furens Piso, ac jubet duci
(1) Tcrt. Apol. 49. —
(2) IliMcb. Ep. 56. —(5) L.
(1) Serm. i45. — (2) In Ps. luo. — (3) Cluysol. ib. - ad Scap. 4. —
(4) Chrysol. Seriu. i45. — (5) Gap. 7.

(4) Luc. 1 1. — (5) L, 2. dc Ira. 16. — (6) L. 1 1. Variar. Ep. ^o.
,

i6 NOMEN. — CONCIO I.

absolufor cst alieni criminis , conscius siii, jectis, Iteriim si disciplina sewper aderit,
'i^ la ferenda seiilentia, iion tam se judicera vertitur animus delinquentis in desperatio^
(luani reum cogltat. A seipso de propriae nem^ et judex non merebiiur >a Deo miseri-
consclenilae gymnasio ediscit gymnasium , et cordiam. (i) Multi sunt tamen judices , ex
dum seliumanitatisindigum recognoscit) aliis defectu misericordiae crudeliter saevientes,

humanitatem et clemeniiam praestat; 5. Quia et ex defectu justitiae , scandalosa potentum


judex, etsi super alios constitutus sub gladio crimina non punientes. In infirmis et pau-
est et subditus supremo judici, qui con- peribus castigandis potentissimi sunt, adver-
,

deinnat eos qui iracundia et ferocitate , et sus magnates vero imbe!cilles et stupidi in ;

qui iornavia et imbecillitate jusliliam pra-va- plebeios leonum demonstrant ferocitatem ,


ricaniur. in proceres damarum ostentant timiditatem;
Marcion removens a Deo judiciarias vi- Nec attendunt quod judicibus magnanimitas
7'es (2), est illi contumeliosus tum quia ad est necessaria, non tam adversus infirmos
:

\nsiar Y.Y>'\cuTi, in totum immobilem et stupen- qui justitioe obediunt , quam adversus po-
tem Deum efficit, qui nec virtuti largitur tentes, qui scelerose viventes, insolentius jus-
praunium, neque vitium poena mulctat ; tum tltiam contemnunt. JJbi malitice conjuncta
quia pen>crsissimum Deum ostendit in ipso potentia est , aliquid tibisupra hominem prce-
prceconio solitarice honitatis. Si enim neque sumendum. (2) Bona proesumptio quae arma-
damnat y neque vexat ^ utpote qui nec judi- tur conira non bonam potentium praesump-
ccm non invenio quomodo illi dis-
prccstat , tionem. Bonus judex tuetur pauperculorum
ciplinarum ratio co/isistat. Quale est enim ,
impotentiam qui a magnatibus injuste op-
,

ut prcecepta constituat non exsecuturus ; ut primuntur, et armatur adversus procerum


dclicta prohibeat non vindicaturus ^ quia non potentiam, qui neque homines, neque Deum
judicaturus ? Absit ut Deo Iribuamus neque metuentes , temere omnia sibi licere praesu-
stupiditatem neque perversitatem. Verum
, munt, et sua potentia insolescentes, in pau-
si hi defeclus Deo repugnant, in multis re- perum ruinam, et reipublicae detrimentum,
periuntur ignavis judicibus , ob quorum atrociora qureque audent facinora. Sic enim
negllgentiam et imbecillitatem scelera gras- wquitatic libra seruabitur , si auxilium lar-
saniur et criminosi insolescunt. Porro justi-
, giatur imparibus, et metum nostri pro par-
tia strenua esse debet, animosa, magnanima, i^ulis , insolentihus opponamus. (3) Sic lo-
arniala adversus improborum malitiam. Igna- quitur Theodoricus rex ; quem non imitantur
vuni stupentem et inermem judicem pungit judices iniqui saevientes erga impotentes
Ecc\es,\asucus Noli qucererejierij udeXy nisi indulgentes potentibus, et sua debilitate et
:

valcas virtute irrumpere iniquitates ; ne ignavia irritantes supremum judicem , qui


forte cjctimescas faciem potentis , et ponas formidandam exercet potentiam ; tum erga
scandalum in cequitate. (3) Irrumpere idem judices negligentes ; tum erga potentes sce-
est ac vi ingredi , impetum facere. Judex lerosos et insolentes.
teneiur audacter potenium aggredi iniquita- 3. Potestate indiget judex : nam unde ju-
tes, punire crimina. Qui ob timidilatem pro- dicium nisi de potestate ? (4) Diversa est au-
cerum non cohibet insolentiam, dicitur scan- tem judicum potestas , pro jurisdictionis qua
dalum ponere in aequitale , id est , ipsam pollent diversitate : et quia Deus est supre-
aequitatem et justiliam scandalizare. Justitice mus judex , omnem super nos potestatem
aiiimus habituminduityetfortitudinis,et tem- ejus agnoscere debemus. Supremam hanc
pera/iticE. Temperantiae quidem , ut ra-
(4) potestatem exercet Deus , de criminibus vin-
lione gubernaius , nec ira, avaritia, libidine, dictam sumens. Nam quid credimus judicem
aut aliquaalia passione agitatus judex in jus- illum ,si non et ultoreml (5) Summam su-
tlti.e officina, injustitlas non excudat for- : premi illius judicis potestatem cuncti metuere
litudinis eliam , severlus male scelerosos debent mortales , praesertim judices et po-
puniens ne pro itnpunitatis securitate (5)
: tentes. Judices non homines, sedDeum per-
scelera insolescant , et sua pusilliiate non tiraescenles , probe suo fungunlur officio.
jnodo scandahzet homines juslos,sed in ipsa Solus est Dei timor , qui fugat crimina , in-
justitia scandalum ponat Injudice miseri- : nocentiam servat. At e conversofacile deviat
cordia et justitia debent esse , quia una sine a justitia qui in causis non Deum , sedho^
nhera be/ie esse non potest. Misericordia sola minem pertimescit. [6) Cujusmodi sunt judi-
si fuerit , sccuritate/n faciet peccandi sub.
(1) D. Aug. Serm. 2o3. de Temp.
— (2) D. Bern. L»
(1) Casslod. Projcm. L. 11. Var. — Tert. L. de Consid. — Cassiod. L. i. Variar.Ep. 8.—
•d». Marc. aS. - Cap. 7.
{'->) — (4)
(2)
Sentc. Ep. ao.
i.

5. (5)
Terf. L. de Test. An. 2. — (5) Tert. L. dc Pat. 10.

(4)

(5) Tcrt. L, 4. adv. Marc. 16. (6) Chrysol. Scrro. 127.


,

-~ CONCIO 11.
NOMEN. 17
ces politici et iniqui ^ in quos suam potesta- post mortem tum iu corpore, tum in anlma,
tem demonstrabit Deus et perverse adminis- interminabili supplicio mulctat. Inde tria ex
tratam eorum judicabit justitiam. Quod Domini verbis colligit TertuUian.unum noii
in- ;

nuit Regius Yates modulate canens : ISarra^ timendos homines qui postquam occiderint
bimus mirabilia tua. (r) In Graeco habetur : corpus , nulkun aiiud possunt infligere sup-
Omnia mirabilia tua, Omnia autem illa Dei plicium ; Dominus coiwersus ad discipulos :
mirabilia , in compendium redigit Propheta Dico autem TJobis , inquit, amicis meis : no-
subjungens Cum accepero tempus^ ego Jus-
: lite terreri ab eis qui vos solummodo occidere

titias judicabo. Omnium mirabihum Dei possu/it y nec post hoc uUam in vobis habent
summa est ,
quod Deus tanquam supremus potestatem. (i) Aliud timendum esse Deum,
:

judex justitias judicabit armabitque suam , cujus potestas ultra mortem extenditur pu- ,

potentiam quae tot ab orbe condito mirabilia niens in gehenna scelerosos et peccatores.
operata est adversus iniquos juoices et sce-
, Demonstrabo autem ^obis quem timeatis :
lerosos principes,qui perverse administrarunt timete eum
qui postquam occiderit , potes-
justitiam. Horrende et cito apparebit -vohis ^ tatem habet miticndi in gehennam. Itaque
quoniam judicium durissimum his qui prce- dico vobis ^ httnc timete. Tertium Deum ,

sunt ifiGt. Exiguo enim conceditur miseri- quem timere oportet , non esse peccato of-
cordia : potentes autem potenter tormenta fendendum , sed potius virtutibus et sanctis
;?«^/<?/^/w/'.(2) Vehnt,nolint,subjIcientur justi- operibus promerendum, Quem timere jubet
tiae Dei magnates , nec valebunt resistere offendi vetat^ et quem ojjendi vctat , demc'
potestali supremi iUius judicis quem modo reri jubet. Ilabemus hcec documenta et prae-
non metuunt. Sciat judex , sciat rex ^
quod cepta , non ab hominibus scelerosis, non a
sicut in throno hominum primus constitutus judiclbus iniquis , non a principibus vitio
est , sic et in poenis ^ nisi justitiam Jecerit ,
deditis , sed a supremo Judice Deo , quem
primatum est habiturus. (3) Neque a suppU- forniidare , cui obtemperare et a quo obse-
ciis immunes erunt magnates et potentes sce- quii proemium sperare debemus. Et qui hcec
lerosam vitam ducentes et humanam justi- mandqt , timendo et non oj-
ipsius est cui ,

tiam haud formidantes. Adversus quos etiam Jendendo , et demerendo procurat. (2) Su-
nunc fert sententiam ipsemet supremus vivo- preujam igitur judicis timeamus potentiam,
rum et mortuorum judex F^os autem sicut : mandatis ejus obediamus crimina quoe illuni ,

homines moricmini et sicut unus de prin- , offendunt fugiamus virtuti studeamus , et


,

cipibus cadetis. (4) Cadentes non secus atque aeternam merebimur gloriam.
unus de principibus cecidit : hic autem est
«*^^»*^^^'**«**'***»»»»*»********»*»
diabolus. (5) Quemadmodum enim Lucifer
inter Angelos primatum tenens , peccando
CONGIO SErUNDA
corruit in infernum interminabiles luiturus
poenas, ita scelerosi magnates et principes cceteris vero nominibus , et imprimis
morienturnon secus ac ceeteri hommes, et C/zm^i (3Ucute animadvertit D. Augusiinus,
m
post mortem detrudentur ad tartara , ibique qno^i innumerabilibus modis eadem res ap-
aeterna tolerabunt suppHcia. pellari possunt recte et subtilissime. (4) Et
Terrenijudicesviventiumanimastorquere hoc , ut mihi videtur , trina potissimum de
nequeunt, neque etiam mortuorum corpora; causa : primo, ut per diversa nomina , varia
mio mors ab eorum severitate et potentia quibus personae insigniuntur officia denoten-
hberat reos. Quare acute animadvertit D. tur P/w//^/e ^i7«/i
(5) in actibus pubhcis in- :

Ambrosius , mortem supplici corporalis esse seruntur. Secundo, ad exprimendas vel per-
^^/ec/w///. (6)Quasidicat: Quiapudseverum fectiones , vel jurisdictiones , vel affinitates
etcrudelem judicem causam habet, ex ira et quibus nobilitantur homines Quorum ne :

furore repetitam pcenam , pro unica culpa nominum quidem dignitas humanis cogno-
,

exigentem ipsa mors defectus supphcii est. niinibus distat.{6) Tertio, ad innuenda egre-
,

Nam defectus corporeae vitie eripit sajvo ju- gi^ facinora quse pertracta sunt , vel saUem
dici materiamsuppiicii, quodsaeperepeteret, ^1,^. ominantur pertractanda. Exinde titulos
et perpetuaret, si vila suppeteret. Dei autem quorumdam
(7) legimus , a Gentibus de-
jurisdictioseseextendit, nonsohimsupra ani- beUatis Provinciis imperio subdiiis , egre- ,
mas,sed etiam supra corpora.Nequemors ab gijsque patratis operibus : Sicutreges trium-
ejus severitate eximit criminosos quos etiam
(i)Tcrt. L. 4. adv. Marc. 28. -- (a) Tert. il)i(l. (3) —
(i) Psal. 74. — (9.) 8ap. 6. — (5) Duh.Cypr. de abns. — Tort. L. 3. adv. Marr. if). —
(4) D. Aiig. L.de Quant.
Saccrd. c. 9. — (4) Psal.81. — (5) Gracci Patres in Pa- An. c. 45. —
(5) Tcit. L. de Spocl. ii. \(\) Terl. L. —
raph. — (6) In cap. 12. liv. 2. ad i^at. S. —
(7) i,Vt. L. de Spect. 4«
V. 2
i8 NOMEN. — GONCiO IL
phorinn suorinn titulis nuncupantiir, et suh- hominum quam operalus est. Ut enim anmi-
/ectarum gentium conquirunt numerosisslma advertit D. Augustinus , Jesus hehraice ,

cognomentc^ , ita Christus honorum suoruni nostra autem locutione Sah>ator. (i) Inter
titulis nuncupatur. (i) Non estautem in pra3- Christi et Jesu vocabulum hoc agnoscit dis-
sentiarum scrnio de nominibus quae Chrislo crimen TertuHianus quod unum est pro-
,

raelaphorice duntaxat et analogice compe- prium , aherum accidentale. Quorum nomi-


lunt , cjuaHa sutu Leo , Agnus, Petra , Os- num alterum est proprium quod ab Angelo ^

tium , Vitis, aliaque ejusmodi. ISec miretur impositum est alterum acciclens
, quod ah ,

lcctor si idem et prlnceps est , et sacerdos, et unctione convenit. (2) Nomen accidentale est
^'itulus^ et agnuSj et aries : cum in Scripturis Christus, nomen proprium est Jesus. lllud
sanctis pro varietdte causarum legamus eum, sacramenti nomen esty hoc triumphi : nam
Dominum ct Deuni ct hominem et prophe- sicut a Deo unctus nomen sortitur ex ungui-
, ,

tanij et virgam, et radicem^ei Jlorem^et prin- ne ita cum salutem perditam mundo reddi^ ,

cipeniy et judicem, etregem, et justum ^jus- dit a sahando nomen Sah>atoris assumit. ,

titiam , apostolum episcopum hrachium ,(3) Quod est prorsus honorabile, admirabile,
, ,

sen>um, unigcftitu/n pastore/n ,Jilium os- amabile , ratione , i. Excellentice et dignita-


, ,

tium viam angcluDi sagittam (^i) Non tis ; 2. Yirtutis et efficacitatis ; 3. Dignatio-
y , , .

loquitnur etiam de nomiiiibus quoe conve- nis et pietalis.


niuut Christo pia^cise ut Deus est sive sint j PARS. Multis ratlonibus comprobatur
, ,

cssentialia tt commuuia tribus personis di- quam honorabile et augustum sanctissi-


sit
vinis ; sive propria aut appropriata secundae ^^^^^^ jesu nomen : i. Quia per illud signifi-
personrcTrinitatls: sedtantum de nominibus c^ixxv homo Deo mistus{^) id est, divini Ver-
:

qudjus afficIturChristus, utcst Deus-Homo. ^i personahtate suppositatus et subsistens.


Non quidem de omulbus quoe ad illum perti- ^\\,,\ est autem Verbo divino subhmius ; 2.
nentratiooeofficn,autdiguitalis:nequeadhuc Q^ia denotatur per nomen Jesu, Dei et vir-
de omnd3us appellativis quibus ut plurimum ^^,^\^ Fihus , in celernltale de Deo Deus , id
apudhominesaudiebatur,utNazaraeus,Chris- est,de substantia Patris generatus, et in tem-
tus et Jesus. Et quidem Nazara^us vocari
^ore delapsus in Virginem quamdam , et in
habehatsecundnmprophetiam Christus Creato- ut^ro ejus caro figuratus
(5) Parentum auicm .

ris:u/ide et ipso nomine nosJudwi Nazarccos


nobihtas arguit fihi dignitatem , ejusque no-
appellant per eum. Christo auiem appeUatio ^en reddit prieclarum et iUustre. 3. Quia
^azarceicompetituraeratexi/ifanticelateh/is, summam Domini innuit graliam et sanctita-
cid quas apud Nazareth descendit , vitando
tem. Quam priB se ferl Christus Dei Fihus.
Archolaumjdium Heiodis. (3) A loco in quo Jesus autem idem est ac Christus. Et hahet
hahitavit appellatus est NazanTeus, ct ab unc- ^^^^
instrumenta Pauli , qua^ in hunc modum
tioue lumcupatus est Clinstus. U/ide Christus
pronuntiant , et duos proponunt , Deum Pa-
dwitur a ch/ismate , quod est unctio , quce
t^em , et Dominum Jesum Christum Filium
Domi/io no//ien acco/n/nodavit , factaspi/iia'
Patris , et Jesum ipsum esse Christum : in
lis quia Spi/itu u/ictus est a Deo Patre ,
,
alter^o quoque no/nine DeiFilium. Nam exin-
suut in Actis : CoUecti su/it enim vere in
^^ ^o jure quo ut/ni/nque no/nen unius est ,
ista cwitatecuWe/sus sanctum FiUumtuum,
ul est, Dei Filii, etiam alterum sine altero
quem uuxisti. (4) Tertulhano arridens Chrj-
ejusdem est. Et sii^e Jesus tantummodo po-
sol<,gus postquam Cliristum ab unctione situsest, intelligitur et Christus quia Jesus
;
dicium asseruit, subjungit Quia et wic- uiictus est ; si^e solummodo Christus , idem
:

r, . ,: .,
-. _ . . qua Diuinitatis u/iguento
-
, (n) v^..^^v^^s.^.»^^^.^,
.SpLntus dwuntaiis cff/.dii : ut i^egnum et
accidentahs aUera , qu^e est gratia summa
sacc/-dotnnn, q/uul per alios prcn/ilserat te/n^
inj ^^^X^^^^ q^oJ sJ ^i^ communiter

_, L. 3. de Trin. c. 10. —
(2) Terl.L. adv. Prax. 28.
,
(I;
, , ^
Lbrysol. Scrm. 5;. —(2) D. Hicron. in Ezccl-. ^G. —
(1)
Chrysolog. Sfrin. 60.— (4) Te;t. Apol. 21.
(?) (5) —
-. (5)T^rt. L. 4. adv. Marc. S. {\) Tfcrf. L. dc liapt. - Tert. ibid. —'(6) Tcrt. h. adv. Trax. 38. —(7) Chrysol.
6. —(5; Serra. 59. —
(6) Chrvsol. Seim. 5;. Serm. 5-.
,

NOMEN. — GONCIO 11. 19


iinctus? 4' Quia Dei Filius humanatus est angelicacreatura, (1) Quod innuerevitletur
ut humanam operaretur salutem. Ut homi- Regius Vates, aiens «Ante solem permanet:

nem gestaret Christus y salus hominis fuit nomen ejus.» Campensis \eg\\.{^2)'.Ante solem
causa.[i) A salvando autem Salvaloris mu- filiabit nomen , Pater aeternus
ejus \ id est
tuatur nonien ,
quod idem sonat ac Jesus. qui ante secula generat Filium , dat illi in sua
Itacum salutem perdiiam inundo reddidit ,
generalione augustum Jesu nomen , quod ,
sahando nomen Sahatoris assumit. Scepe i. Omnia Christi nomina complectitur 2. ;

jam diximus quod Jesus hebj^aica lingua Supra omne nomen extollitur ; 3. A coelo,
dicitur , Sahator dicitur hoc latina. [2) \Jt terra et inferno colitur.
autem vult Tertullianus , nihil tam dignum i. Quidquid clamentet obstrepant Judaei,

Deo quam salus hominis (3) in qua procu- mihi vindico Christum^ mihi defendo Jesum^
,

randamirum in modum coruscant divina mi- (3) cujus varia apud Isaiam prophelam inve-
sericordia potentia et justitia. Misericor- niuntur nomina. Nam « Emmanuel, id est
,

dia, dejiciendo Deum ut prostratum suble- nobiscuniDeus (4) » nuncupatur deinde sub
, ;

varet hominem ; debeliando dia- his indiciis « Accelera, spoha detrahe, prae-
polenlia , :

bolum , qui de Dei imagine triumphaverat ; dari (5) » describitur.Tandem « admirabihs,


juslitia, reparando per Christi salisfactio- consiliarius , Deus fortis, Pater futuri secuh,
nem , injuriam Deo ab Adamo factam ; 5. princeps pacis (6) « praedicaiur Sedqui dici^ :

Quia in veteri Testamento praefulserunt tres mus , quod egregius ille Propheta , ipsum ,
viri nomine Jesu insignes, qui augustissimum id est , puerum multis nominibus appellan^
Salvatorisadumbrarunt nomen. Nempe Jesus dum fore pra^dicans ; hoc unum tacuisse Di-
qui et Josue fihus Num , Jesus Fihus Josedec detur^ quod solum , ut pra^monuit Angelus et
et Jesus Siracides ; inter quos secundus quo- testatur Evangelista , vocatum est nomen
que Moyses populi secundi , qui imaginem eyV^^ ? (y) Bernardus,post varios dinumeratos
nostri , in promissionem Dei induxit^ in quo titulos quibus Dei Filium commendat Vates
primo nomen Domini dedicatum est. (4) Per Evangehcus, subjungit : Magna quidem no'
secundum Moysen, Josue intehigit qui pri- mina , sedubiest nomen quod est super omne
mus post Moysen israeliticum populum re- nomen, nomen Jesu ^ in quo omne genu flec^
xit , et in terram promissionis introduxit. ^«/«r ? Ad hoc dubium respondet Bernardus:
Dum Moysi successor destinaretur Auses^ fi- Forte in his omnibus unum illud inwenies ,
lius Nave y transfertur certe de pristino no- sedexpressumquodammodoeteffusum.Q}X2ive
mine , et incipit vocari Jesus. Hanc prius Jesum solum nominando , cuncta praefata
dicimus figuram futuri fuisse (5), et quia ve- vocabula in illo inclusa dicimus , ut inde col-
ritas est longe nobilior umbra et figura ejus, hgatur quanta sit nominis Jesu excellentia
ex dignilate virorum qui Dominum etiam in et majestas.
vocabulo praefigurarunt , recte cohigitur Nomen Jesus idem est acEinmanuel, ut
quantasit praefigurati dominici nominisexcel- eleganter probat TertuUianus , tum adversus
lentia etdignitas. 6. Nominis antiquitas ejus Judaeos, tum adversus Marcionem, qul ne-
excellentiam demonstrat, Jesuautem nomen gabant venisse Christum , eo quod non voca-
non accepit Salvator a Maria, Matre sua, cui batur Emmanuel. Sic Esaias dicit : Ecce
Angelus « Ecce concipies in utero, et paries Virgo concipiet in utero, et pariet filium ^
:

fihum , et vocabis nomen ejus Jesum » (6) et vocabitis nomen ejus Emmanuel ^ quod
Conveniens eratut Angelus/?r/or Christumet interpretatur nobiscum Deus. Siibjuncta est
in homines annuntiaret^ etJesum transnomi- enini et interpretatio Emmanuel , nobiscum
naret. {j) Itaque in auspicio conceptionis Deus , uti non solum sonum nominis spec-
augustum Jesu nomen , AngeU praestruitur tes , sed et sensum. Sonus enim hebrai'
oraculo. Neque in circumcisione Christo im- cus , quod est Emmanuel ^ suw gentis est ;
ponitur, nisi quia ante incarnationem id An- sensus autem ejus , quod est, Deus nobiscum,
gelus Mariae autea dixerat. Nam Evangelista ex interpretatione communi est. (8)Trinaau-
leste, « vocatum est ab Angelo,priusquam in tem ratione Jesus est Emmanuel, id est, no-
uteroconciperetur. » V
ocatum plane., non ini" biscum Deus tum ratione incarnationis per:

vositum , nempe hoc ei noinen est ab ceterno. quam Dei Filius in terra visus est, cum lio-
A natura propria habet ut sit Sali^>ator. Inna" minibus conversatus est , et humanam ope-
tumet nomen est, non inditum ab huniana vel ratus est salutem ut enim phllosophiitur :

Tcrt. L. de Car. Chr. i4.


(i) —
(-») Clirvsol. Scrm. 62. (1) D. Bern. Serm. 2. deChr. Conc. — (2) Psal. 71.
— (3)Tert. L.a. adv. Murc.27. —
(4) Terl. L. do Monog. — (5)Trrl. L. 3. adv. Marc. 16. — {\) Isa. Cap. 7. —
6. — (5) Tert. L. adv. Jud. 9. —
(G) Luc. 2. —(7) (5) Ib. Cap. 4. —
(6) Ib. Cap. 9. — (7) »• Horn. Serm.
Tert. L. 4- adv. Marc. 38. a. de Circumc. — (8) Tert. L. adv. Jud. 9.
,
: ,

ao NOMEN. CONCIO II. —


D.Thomas,perEmmanuelem,idest,nobiscum ^ocarl posset ant esse Salvator, si forte ^

Deus desi^iiatur causa salutis, quae est unio quippiam horiim defuisset. (i) Nunquid nou
,

divina3 et liumanne naturos in persona Filii vere admirahilem eum singuli sumus experti
Dei tum ratione Eucharistiae, in qua polli- in mutatione voluntaLum nostrarum ? hoc

citus est Chrisius esse nobiscum usque ad namque est salvationis nostrae principium ,

consummationem secuU tum ratione bap- cum incipimus respuere quod diHgebamus ,
;

tismi: Quodsi Emmanuel nobiscum Deus est, dolere unde loetabamur, amplecti quod time-
Dcus autem nobiscum Christus est rjuictiam bamus, sequi quod fugiebamus , optare quod
,

in nohis est {quotquot enim in Christum contemnebamus. AdmirabiHs plane qui haec ,

tincti estis Christum induistis : ) tam pro- operatur miracula. Sed nihilominus et consi-
,

prius cst Christus in signijicatione nominis liarium sese exhibeat necesse est in electione
quod est nohiscum Deus quam in sono nomi-
,
poenitentije et vitae ordinatione ne forle sit :

nis , quod est Emmanuel. Atque ita constat nobis absque scientia zelus , et voluntati bo-
venisse jam illum (pii prcvdicahatur Emma- nae prudentia desit. Sane opus est ut Deum
jiucl : quiaquod significahat Emmanuelj ve- quoque probemus in remissione videHcet
/i/7, id est, Jiohiscum Dcus. (i) priorum deHctorum quia nec sine hac sahis ,

^que etiam Jesu nomen secum importat nobis constare potest et nemo potest dicere: :

insignia quibus Esaias Christum denotat Dimitto peccata , nisi solus Deus. Verum ne
nam, ut expencHt Doctor Angelicus, per hoc id quidem sufficit ad salutem , nisi Jhrtem
quod dicilur Voca nomcn ejus accelera ^ quoque experiamur in expugnando impu-
: ,

spolia dctrahc h), designatur a quo nos sal- gnantes nos, ne ab eisdem rursum concupis-
vavit, quia a diaholo , cujus spoHa abstulit, centiis superernur, et fiant novissima nostra
secundum ilhid Coloss. 2. Exspolians prin- pejora prioribus. Videturne jam aHquid
cipatus et potcstates. Quod innuit ipsemet deesse Salvatori ? Plane deesset quod maxi-
Propheta de Christo vaticinans Quoniam mum est, nisi el Pater esset futuri seculiy
:

priusquam cognoscat injans vocare patrem ut per eum sciHcet in immortaHtatem resur-
et matrem , accipiet virtutem Damasci , et geremus, qui per praesentis secuH patrem ge-
spolia Samaricu adi>ersus regem Assjriorum. neramurad mortem. Neque hoc satis si non ,

(3) Christus aulem figurate dicitur bellator etiam Princeps pacis Patri nos reconciHaret
:

Sic hellipotcns et armiger Christus est. (4) cujus traditurus est regnum, ne forte sicut
Per virtutem Damasci et Samarine spoHa fihi perditionis, utique non salutis, resurrec-
,

intelHgenda est idololatria. Agnosce et spolia turi videremur ad poenam. MultipHcatur sane
figurata cujus ct arma allegorica didicisti. ejus imperium , ut merito Salvator dicatur
,

Pugnavit autembeHipotens et armigorChris- etiam pro multiludine salvandorum. Et pacis


tus adversus regem Assjriorum , adversus non erit finis, ut veram noveris esse salutem,
diabolum ^ qui homines ad idololatriam ad- quae nonpossit timeredefectum. En quomodo
fhictos in idololatria decinebat. Ab incuna- solum Jesu nomen omne nomen complecti-
buHs autem accepit virtutem Damasci , et tur, et quod est magis adhuc stupendum,su-
spoHa Samaria? adversus regem Assyriorum : pra omne nomen extoliitur.
quia IMagos al) idololatria removens , ad sui 2.Jesus profecto nomen grande [p)^ quod
cognitionem et fidem adduxit. lloc itaque extoHitur supra omne nomen quod nomina'
modo Magos quoque Samaritanorum appclla- tur, non solum in hoc seculoy sed etia/n in
tione titulauit et dcspoliatos , quod Iiahue- futuro. (2) Grandia nomina, Princeps , Rex ,
,

rant cum Samaritanis idololatriam. Imperator , Summus Pontifex, sed Jesus est
Neque minus competunt Jesu coetera qua? supra omne nomen quod nominalur in hoc
diuumerat Esaias nomina. Nam ut ait D. seculo. Grandiora sunt adhuc in futuro seculo
,

Bernardus(5), «sed et Dominus meus admira- nomina Angehis , Archangelus , Principa-


biHs fuit in nativitate ; consiHarius fuit in tus , Potestaies , Virtutes, Dominationes,
prnedicatione ; Deus iu miraculorum corus- Throni, Cherubin , Seraphin , sed Jesus no-
calione ; fortis in passione ; pater futuri se- men est supra omnem principatumy potes-
cuH in resurrectione ; princeps pacis in iHa tatem , et virtutem , et dominationem , et
DDlerna ])eatitu(Hne. » AHam adhuc subminis- omne nomen quod nominatur in futuro SC'
trat Doctor mellifluus prx-fatorum titulorum culo. Magna fuerunt apud Gentiles nomina
^positionem: llahes ergo unum ex his om- Saturnus, Jupiter, Phito, Neptunus, ApoHo,
nibus appellationihus Jcsum : nec omnino aut Mars , Bacchus , Mercurius, Ceres , Juno,
Diana Venus in quorum nominibus et
, .
,
Tert.
(1) L. J. adv. ».
rr
T -
Marc. 12.
j
— , V
(2) 2. p. qiijest. 3-.
,
' ;
''

^\^-^'^ '• ~' ('^^ ^"^' L-^^^- J'"^- 9.


— ^4)Teit. ib.— (i) Serm. 2. de Circurac. — (2) Tert. L. dePaU»3*'
(5) Scrm. 1. dc Kat. Dom. _. (3) Euhes. 1.
:

NOMEN. — CONGIO II. 21


imaginihus fallaciam ^ consecra-
^ et histojnis facit. Jehova fons est et principium eiuis;
tionis sibi negotium acturi constituerant {1) , Jesus fons est et principium gratiae, gloriae
ut sub eis falsa venerarentur numiaa. At et salutis. Jehova fuit contritor et debellator

Jesu nomen summe subhmatur super omnia Pharaonis et ^Egypli Jesus contritor est :

illa nomina inania atque conficta, (2) Gon- diaboH etinferni. (i)Jehova Judaeorum veteris
fictos deos confictis nominibus celebrarunt Testamenti est, Jesus Christianorum et novi
pagani : Christi autem dignitas , imo et di- Teslamenti est legislator. Jehova Hebraeos
vinitas, non est ficta, sed vera ; non est ina- per mare rubrum duxit in Chanaam , Jesus
nis ,
omnimode perfecta
sed : proinde non per sanguinem suum , quo baptizamur et
capit nomen alienuniy et statui suo extra- abhiimur , deducit nos in coelum. Nomen
neum. Neque solum Apostolus perstringit Jesu innomine Jehova repra^sentabatur; unde
nomina deorum quos finxerunt poetce sed , hsec verba Ego sum qui sum ; ex versione
:
,

etiam^onesquossomniavit Valentinus ^w/ :


chaklaica sic legit Lippomanus Ego sum :

simul ausus est duos concipere , Bython et qif-i ero , scihcet homo Deus mukique inter-
;

Sigen : cum usque ad triginta Monum foetus, pretes censent eum qui in rubo dixit Moysi
tanciuam jEonice scrophce examen diuinita- ,
Ego sum quisum, aut qui ero esse divinum ,

tis effudit. (3) Qui cseteros iEones nosse de- Yerbumposteacarnem assumpturum. Jehova
siderat, legat TertulUanum et inveniet non ,
igitur erat quasi aenigma Jesu , et vicissim
numina, sed nominum portenla at ne quem : nomen Jesu est declaratio nominis Jehova.
ex nominihustamperegrinis^etcoactis^et com- Imo si htteras spectes ,
nomen Jehoseva,id
mctis,et amhiguis,caligo suffundat {4),ChviS' est,
(
quod est idem cum nomine Jesu)
Josue
tianiChristumnominant Jesum,nequedesanc. inckidit omnes htteras nominis Jehova, ahas-
toilloerubescuntnomine, quodest^/^pero/72/i(? cp^e proprias superaddit ut fuse demons- ,

nojnen (5) , quia nomen Jesu est majus , sanc- trat a Ponte in Sapienliam. Sed nemo hac

tius venerabihus quam sit nomen Dei Te-


,
siipra re mehus philosophatur quam Hugo
iragrammaton, Jud^eis ineffabile, quod vulgo Garensis qui in nomine Jesu nomen Jeho-
,

dicitur Jehova. Quare Abulensis nomen Jesu, ^a recognoscit inclusum (2) (Est autem no- ,

ipso Dei nomine majus existimat. Tum quia men ihud Tetragrammaton id est quatuor ,

Deus significatDeum qua Dominus et Crea- htteris scriptum , scihcet


,
he , i^au he, W, ,

tor est Jesus vero significat Deum , qua quo^^^ sonat, principium vitae ,
,
passionis
Salvator et Redemptor est. (6) Uti autem be- iste. Hoc nomen erat scriptum in lamina
neficium redemptionis est majus quam opus aurea quam Summus Sacerdos gerebat in ,

nomen Jesu, sive Redemptoris,


creationis,ita fronte. Et hujus sensus Iste, id est, Chris-
:

majus estquam nomenDei Creatoris. Et ob tus ,


quem iste sacerdos significat, est prin-
hanc causam Ecclesia benedictione cerei in cipium vitae, passionis, id est,perpassionem.
pascaUs canit Nihilnasciprofuit, Jiisi redijni
:
Loco enim solebant Graeci ponere
ablativi
profuisset (7) id est, frustranea nobis fuisset
:
genitivum. Christiane, habes nojjiijiis repj^cp-
creatio, et nativitas,nisisubsecuta fuissetre- sejitatiojiem (3), sciUcet Jesu nomen , per
demptio tum quia nomen Dei Redemptoris
:
Jehova repraesentatum , et nomen Jehova
includit nomen Dei Creatoris, sed non econ- i" nomine Jesu contentum : quod signi-
verso : redemptio enim supponit creationem, fieans humanam salutem quam sua pas-
creatioverononsupponitredemptionemjtum sione operatus est Dominus , est magis au-
quia , ut ait Abulensis , Ecclesioe comjjiunis g«stum et venerabile. Inde conchidit Abu-
et laudabilis consuetudo, jnagis honorat is- ^ensis Qui ergo cojitj^a hoc offejidit , deho- :

tud nomen Jesu quajn nojjien Deus : ujide Jioj-ando Jiouien Jesus , niagis peccat quajn sl
audito Jiomijie Jesus , dci^oti fideles , aut Quale quxso, esl
dehonestaj-et jwjnen Deus. ,

caput iJiclinant, autgejiuaflectujit, quod Jion crimen impiorum qui sanctissimum Jesu in-
faciujit audito nojuijie , Deus. ExceUentiam honorant nomen? Et si niajus pcccatujn cst
nominis Jesu super nomen Jehova sequenti- accipcj-e Jiojjien Jesus in quajn istud vanum ,

bus antithesibus declarat Modernus Auctor. nojnen, Deus (4) ; quam scelerosi sunt Chris-
Jehova significat eum qui est, quomodo seip- ^»»»1 et quanto suppUcio puniendi, quiin va-
sumMoysinominatDeus: Ego sujn qui sujn: numsumunt, vel Jesu caput, vel ventrem,vel
Jesus significat eum qui creator est , et per- labia,vel plagas,vel aUa sanctissima Salvatoris
ditossalvat, vivificat , justificat, ac beatos membra, cujus nomen est superomne nomen,
quodque a coelo terra et inferno colitur ,
!

(i) Tcrt. L. de Spect. lo. — (2) Tert.L. i.de Idol. i5.


— (5) Tert. L.i. adv. Marc. 5. — (4) Tert. L. adv. Val- Corncl. a Lapide in c. 2. Pliilipp. (2) Iloin. a, —
leiit. 6. — (5) t^hilipp. 2. — (6) Quaest. 7. in c. 30. Exod.
(,)
In cap. 3. Exod. —
(3) Tert. L. 4. adv. Marc. i5.— (4)
17) D Greg. in Pastoral. Abul.
;

22 NOMEN. — CONGIO IL
Pro ma^nwnomlnis sacramcnto [i)s,um'
Z. nomen , clebet gralia et sanctltate nltere.

ma veneralionehonorandum estJesu nomen : Sanctissiraum est Jesu nomen , idcirco qui


quo enim magis est excellens anguslum el ,
illud profert, sit a peccato semotus , et vir-

sacralum eo est majori lionore dignum.


,
tutihus et veritate fulgeat, et ut fal«r Petrus
Eadem namque adoratione qua adoratur Blesensis, illud in pondere sanctuarii nomi-
Verbum, seu Dei Filius, adorandus est Jesus, net. O pondits nominis Jesu ! quis appen-
qui simul Deus est et homo. Neque enim dere , quis dinumerare , quis cestimare valeat
potestadorariVerbum incarnatum,seu Chris- hoc nomea ? in pondere utique sanctuarii,
tus quin coadoretur humanitas in Verbo quia nemo potest dicere : Domine Jesu, tiisi
exisiens.ldeoque ipsi donatuni est nomen quod in Spiritu Sancto. (i) Non digne effert , qui
est super omne nomen : ut cufn ipsa forma aUler enuntiat sacratissimum Jesu nomen ,
seri'i nominatur Filius unigenitus Dei
y
inteU quod sanctitatem prierequirit in iis qui illud
Uifatar. (2) Quapropter Jesu debeiur supre- nominant, e. nominando sanctificant , juxla
mus latrine cullus Vt in nomine Jesu omne istud Sanctificeturnomen tuum. Istius autem
: :

genu flectatw\ ccelestium terrestrium et petitionis in Oralionedominicacontentaj qua-


,

infernorum. (3) Per coelestia intelliguntur drupUcem expositlonemtraditD.Aug.i .Sanc-


Ano^eH et animae sanctae quae in coelo habi- tlficetur nomeii tuum , id est , sanctijicatio
tant ; per terrestrin, homines quiin terra de- nominis Dei est qua efjicimur nos sancti :
gunt cujusvis sint conditlonls ; per inferna- 7iam nomen ejus semper sanctum est. (2)
,

Ha , dccmones et reprol)i, qui omnes nomlni Sanctitatem nobis communlcat Salvator :

Jesu , cultum , honorem et reverentlam quam habere debent Christlani a Christo


praeslare tenentur. Ut enim alt Orlgenes sanctificati , ut probe suo respondeant Re-
Apostoll expendens verba Donavit Deus demptori et condigne laudent ejus nomen ,
:

nomen quorl cst super omne nomen , Domino quod perse sanctum est. 2. Sanctificetur no-
Sah>atori nostro Jesu Christo. Est autem no- men tuum, id est, sanctumesse innotescat {?>)
mcn siiper omnc nomen^ nomen Jesu et quia per opera Chrisllanorum qui sua professlone ,

est illud nomen supcr omne nomen : idcirco sanctitati vacare tenentur, et per bona ope-
in nomine Jesu omne genu flectatur cceles- ra saiictltatem dominici nominis velut com- ,

tium y terrestrium et injernorum. (4) Neque rnentari; 3. Sanctlficetur nomen tuum. Sci-
duntaxat sacratisslmum Jesu nomen adorant hcet in iJlis hominihus qui per infidelitatem
Angelijhomlnes cokmt, invitida^mones vene- nondum hnhent nomen Dei sanctum : quibus
rantur, sed etlam entla inanimata ei reveren- nondum est ille sanctus , qui per se et in se
liam praestant. Nam, ut observat D. Chrysos- sanctus est, /\. Sanctlficetur nomen tuum.
lomus sol Josue obtemperat honorans in Cuni rogas ut sanctificetur nometiipsius^ non
,

illo nominls Jesu umbram et figuram. Quid pro illo rogas , sed pro te : quia rogas ut
igiturp Tfpus erat Jcsu illud tiomen. Idcirco quod semper est sanctum , sanctificetur in te,
igitur hoc factum est , etiam propter ipsum /loc est ut sanctutn haheatur ^ nec contemtia-
'vocahulum , rei^erita est creatura. (5) Reve- tur a te. Tihi ergo optas honum quia malum ,

rltus est sol nomlnis Jesu undjram et slmiUtu- lihi est^ si contempseris nometi Domini : quod
dinem ; ethomines ratlone praedlti et Christi , tiihil aliud est , quatn ipsutn cotitemtiere
sanguine redempti non reverebuntur Sal-
, Deutti. (4) Peccator autem nomen Domini
vatoris nomen cui coelum terra et infer-
; , non saMctlficat , tum quia non reclplt sanc-
nus (l«'!)ent honorem et reverentlam ? titatem quam illi meruit Salvator : tum quia
Adco honoral)lle est Jesu nomen ut ab ejus per mala sua opera rellgionem christlanam
honcjre et reverenlia nullus excludatur lo- diffamat, nec ejus sanctificationem propalat
cus , nnllum praescribalur tempus nullus , tum qula scelerosa sua vita impedit ne infi-
expiatur status. Nullus excludiiur locus nam : deles convertatitur, et in illis nomen Dei sanc-
a snlis ortu usque ad occasum y laudahile tio- tificetur ; tum quia sanctum Domlni con-
mcfi Domini. ((j) Nullum prajscrlbitur tem- temnit nomen , efficiturque reus irreverentiae
pus sit nonirn cjus henedictum^ ex hoc tiutic et ingralitudinis. Irreverentiae , tanti nomi-
,

e/ ^Ay<y//r? //? .iY.'67i/w//i.


(7) Nullus excipitur sta- nis non honorans dignitatem et excellen-
lus : Rcges terrce et omties populi, priticipes tiam ; ingralltudinis , non recognoscens ejus
etjudices terrce , juwenes et vitgines, senes virtutem et efficaciam.
rum jiuiiorihus laudent notnen Doinitii. (8)
Lt autem quis digne Salvatoris valeat laudare
^p^j^^ Archangelum Gabrielem misit ^
suum in a,ternus Pater,r//«>r/c>r, et Christum
(i)Tert. L. adv. Valcnt (a) D. Aiignst. L. 2. Cont.
Maiim. c. 5. — (5j Pliili|'|).5!. — [\) Ilorn. i. in Josue. (i) L. 2. Ep. 4. — (2) L. 5o. Hom. Iloni. 42. — (3) L.
— (5)Hom. 27. iii Lp. ad Htbr. — (G; l's. 4;. — (7) Ps. 85.. qiiaest. q. 69. —(4) Serm. i. \u Ps. io5. — (5) S<;rni.
U2. —(8) l's. i48. 48. dc Diversia.
,

WOMEN. — CONGIO II. 26


homines annuntiaret et Jesum transnomina"
, danorum cognomina, quae els non vere conve-
ret. (i) Mulli homines cliversimode transno- niunt, cum illaconlrariisactionibus devenus-
minantur vel a csesarie aut a caeso matris
: tent merito commendatur ChristusetJesus^
:

utero, ut Gacsar, vel a subjugatis nationibus, adquem proprietas nominum pertinet, (i)
ut Germanicus ; vel ab adulatione , ut Au- Nam in cruce se perfectuni demonstravit
gustus ; Glirislus vero , Jesus vocatus est a Salvatorem, daemonesdebellans, peccatorum
,s«/«^e(2),et quia in crucebumanam consum- sordesemaculans , gratiam et gloriam homi-
mavit salutem et redemptionem , in cruce nibus comparans. Nunc quoque sacratlssi-
factus estplene,perfecte et actualiter Salvator mum ejus nomen Salvatoris velut resculpil
,

et Redemptor , Jesuque
titulumnomen et officium , sua namque virtute et efficacia,
sua bumilitate obedicntia et passione pro- i. A
daemonibus Hberat ; 2. ^gritudines
meruit , ut fatur Apostolus : «Factus est obe- sanat; 3. Media ad salutem comparandam
diens usaue ad mortem , mortem autem cru- subministrat.
cis: propter quod Deus exallavit iHum,etdo- i. Marcionem redarguit TertuUianus qui
navitillinomen quod estsuperomne nomen. ex Propheta Htiefaliter non figurate et alle-
(3)» Ly enim ^/oyj/er^^/o^^nonconsequentiam gorice intellecto , quo bellipotens et armiger
vel evenlum denotat, ut falso vult Galvinus, promittitur Messias, negatcum JudaeisChris-
sed mercedem significat, ut pas-
meritum et tum venisse , et consequenter Jesum non
sim asseverant doctores catholici. Nam, ut esse Ghristum neque Messiam promissum, et
apposite ait Tert. Christi nomen non ex mundi Salvatorem assseverat. Adversus il-
natura Deniens , sed ex dispositione , proprium lum haereticum tria demonstrat Tertullianus:
ejus efficitur , a quo dispositum in{>enitur, unum , Prophetam figurate intelligendum et
(4) Invenitur autem dispositum, quando me- Christum spiritale bellum pugnaturum se- ;

consummaia crucisredemp- cundum Jesum esse Ghristum qui promis-


rito passionis, et ,

tione Christus Dominus plene Salvatoris sus fuerat a Propheta daemones debellaturus;
peregit officium. Nomenautem quod Ghristo tertium, Jesum per suam mortem debellasse
propter crucis ac passionis meritum datur, et superasse daemones. ^^'^e nunc qui mili- ,

est nomen Jesu, ut explicat Apostolus sub- tarem et armatum hellatorem pra^dicari pu-
jungens: «Ut in nomine Jesu omnegenuflec- tas, nonjigurate nec allegorice, qui hellum ,

tatur»,quod merito donalurGhristo,cum rem spiritale adversus spiritales hostes spiritali ^

nominis implevit redemptione peracta cui militia et spiritalibus armis,spiritaliter dc"


, ^

probe aptari possunt haec Gassiodori verba hellaturus esset : cum invenis in uno homine
:

Sumpsisti nomen ex meritis custodi ut sem- multitudinem dcemonum , legionem se pro-


^ ^

per Imteris veritate vocahuli, (5) Licet enim fessam , utique spiritalem ; disce et Chris-
venerabile Jesu nomen ab Angelo praenuntia- tuni expugnatorem spiritalium hostium , spi-
tum,in Gircumcisione acceperit infans Ghris- ritaliter armatum et spiritaliter hellicosum ,

tus, ei tam en inditum est, non a praesenti sed inteUigendum; atque ita ipsum esse, qui cum
,

a futura sahite consummanda, eitxnmnomen legione quoque do?monum erat dimicaturus ;


auspicium est , praesagiens rei eventum , ut de hoc hello Psalmus possit videri pro-
quomodo muUis imposita sunt nomina quae nuntiasse : Dominus validus Dominus po- ,

actiones futuras ominabantur. (6) Itaque in tens in hello. (2) Quod autem Jesus sit
ara cruris Ghristus factus est actu Sahator, Christus quem polhcetur Propheta spirita-
et per passionem suam sanctissimum Jesu les hostes debellaturus , ipsimet fatentur in
accepit nomen: in circumcisione autem Sal- EvangeUo doemones : nam exclamat ihideni
vator inchoatione et destinatione ; et in or- spiritus dcemonis : Quid nohis et tihi est ,

dine ad salutem in cruce consummandam Jesu ? venisti perdere nos ; scio qui sis ,
Jesu suscepit nomen. Grande profecto Ghristi sanctus Dei. Noc enim dixit : Quid tibi et
elogium est,quod abobeundo munere, voca- nohisP sed^ quid nohis ct tihi P se deplorans
h\\\\ mutuetur praerogativam, et de explendi et sorti suce exprohrans : quam jam videns ,
officii dignitate nominis acclpiat dignilatem. adjicit Venisti perdere nos. (3) Tandem
."

Gratasuntomninonomina quce disignantpro- quomodo Jesus debellarit da^mones declarat


tinus actionem quando tota amhiguitas au-
: TertuHianus , scihcet per passionem et mor-
uhi in vocabulo concluditur
dienti tollitur^ tem suam. Nam cum ultimo hoste morte
quod geratur. {j) Sileant illustrissima mun- prwliatus , per tropJianim crucis triumphavit.
(A\ Ilunc Jesu de diabolo reportatam in cruce
(1) Tert. L. 4. adv. Marc. 38. —
^^^
Chrysol. Scrm.
(a)
^
57. — PliiHp. —
(5) I. (4) Tert. L. adv. Marc. i5.
3. — /,) 7,.^^. L. 4. adv. Marc. 39. —
(2) Tcrt. L. 4. adv.
(.5}L. 8. Var. Kp. — 10. (6) Cassiod.L. 5. Var. Epist. ^i^^^f. jy, — (3)Ttrt. L.4. adv. Marc. 7. —
(4) Tcrl. L.
"'• — C;'Ssiod. L.
(7) 6. Var. Kpist. 7.
^^ a^jy Rjaic. 20.
, ,

o4 NOMEN. — CONCIO II.

victorlam pra^fii^uratam refert Tertiillianus , que utuntur astutia in tentandis hominibus


p^r vicloriam quam de Amalecitis Josue quorum carnem veneris accenclunt ardori-
tulit. Jiun ^>cro MoyseSjquid iitiqiie tnnc tan- bus , et menlem phantasmatibus movent.
titni ciiJfi Jesiis adversus Anialech prceliaha- Suppetit illis ad utranique substantiani liomi^
tur ejpansis manihus orahat residens ; Jiisi nis adcundani suhtilitas et tenuitas sua. (i)
quia illic uhi nonicn Doinini Jesu dimicahat j Adversus potentissimum illum inimicum, ait
dimicaturi quandoque adversus diaholum , T). Bevn^irdus , sume aua:ilium a potente qui
crucis quoque erat /labitus necessarius per suo te rohoret adjutorio. (2) Id ipsum dicito
,

quam Jesus victoriam essct relaturus. (i) diabolo quod inermis David armato Goliath :
Uii Josue in quo proefiguratum erat Jesu « Tu venis ad me cum gladio et hasta, ego

nomen de Amalecltis qui figurabant dcemo- autem venio ad te in nomineDomini.» Quam


nes reportavit victoriam ita nunc Jesu no- validum
, , sit adversus spiritales nequitias
men rursus debellat daemones ,
quos in cruce Jesu nomen declarat Sapiens Turris for- :

prostravit Salvator. lu virtute sanctissimi tissima nomen Domini; ad ipsum curritjus-


illius nomlnis al) energumenis ejiciuntur ma. tus ^ et exaltahitur. (3) In Hebr?eo habetur:
li'rni spiritus , ut primiceri gloriantur Cliris- J'?//77.9ybr//7//r///^w. Aquila veroetTheodotlon
tiani. Dannones autem non tantum respui- vertunt Turris potentice. Pro ly autem, :

mus^ vciuin et rcvincinius , et quotidie tra- ad ipsum currit justus », Sirus legit Fortis
«. :

duciinuSj et de Jiominihus expellimus ; sicut erit. Tigurina scribit Extra telorum jac- :

pluriinis notum cst. (2) Tanta efficacia ad- tuni est. Nomen autem de quo loquitur Sa-
versus daemones pollel Jesu nomen, ut etiam piens est Jesu nomen nec enim aliud no- :

ab improbis invocatum hominibus tarta- men est sub ccelo datum hominihus in quo
, ^
,

reos terreat et expugnet spirilus. Est enim oporteat nos salvos fieri. (4) Jesu nomen pro-
tanti momenti hoc Jesu nomen in dcemones prium est humanitali Verbi, quod sahitem
invocatum nt si vel per improhos nuncupe- quam significat, omnibus ad se vehit ad tur-
^

////', plurima peragat. Quod edocens Jesus rim confugientibus proestat. De sacF;tissimo
^

sic inquit : Multi dicent mihi in illa die : In nomine Jesu qtiod tnrrim fortitudinis et ,

nomine tuo dccmonia ejecimus. (3) Tantam potenlioe nuncupat Sapiens, quodque homi-
nominis Jesu potentiam et virtutem expertus num est asilus adjutorium et propugnacu- ,

fuisset perfidus Judas si illud invocasset hmi adversus doemonum tentationes


, : sic ,

quod probe sciens dlabolus impedlvlt ne de edisserit Venerabilis Beda Factus utique :

traditioue Salvatoris tractans cum JudaMs mihi Deus turris fortitudinis, ideo ego non
,

Jesum nominaret, sed, ut acute animadvertit perfuga {filis ero^ sed statarius miles ero. (5)
Euihymius, dixit solummodo « Quid vuhls Miles stalarius est miles stationarius
: seu ,

mihi dare, et ego eum vobis tradam? » Z)/>/7 prcesidiarius. Currere autem debemus ad
euni uon Jesuin quia sacrum illud nomen Christi nomen tanquam ad turrim fortitudi-
, ,

oderat ; et tainen si illud iiwocasset non nis et potentloe tum ut per iUud simus a
^ ,

male pcriissct ; longe enini est desperatio , dasmonum hostlHtate immunes qui enim :

uhi esl hujus nominis ini>ocatio.[/\) munitur nomine Jesu tanquam in arce tu- ,

Nlhil magis curant da^mones qiiam homi- ilssima extra tehjrum jactum esl ; tum ut ,

nes evertere et efficere suoe damnationis tanquam stationarii et praesidiarii mihtes


partlcipes. Operatio eoruin est hominis ever- streiiueaugustum iUud propugnemus nomen,
sio : sic malilia spiritalis a priinordio aus- et pro ejus honore ad mortem usque certe-
,

picataest inhominis exitium. (5) Qiiod mul- mus; tum ut pnTsidio nominis Jesu sufflam-
tis iiiodis, sed tribus proesertim exsequi mo-
matos a dlabolo vincamus concupiscentiae
hunlur i. lUos vahdis tenlatiouibus impu- cestus,et temperemus inordlnatos pussionum
:

gnaiit 2. Concuplsceiitise ardores sufflam- mo\,ws>. Nihil ita irce impetum cohihet, super-
;

niant , et inordlnalos passionum motus sus- hicn tumorem sedat sanat /ii^oris vulnus , ,

citant; 3. Ad imprxiuitentiameldesperationem restringit luxurice fluxunij exstinguit lihidi-


Judieinstar, irichicere procurant. Christiane, nis flammaui sitim temperat auaritice , ac
si tentaris a diaholo, siah omnibns hoininihus totius indecoris fugat pruriginem (4) , ac ve-
opprimerisj si doloribus fatigaris , Jesu no- nerandum Jesu nomen , quod invocatum im-
men edito
repcnte gratiam consequeris.
^
et pedit ne homo labatur aninio , et ne pec-
(6) Multa potenlia poUent d.cmones , nam cator in desperationem incidat. Nam, ut D.
multum spirituaHhus virihns licet (7), muUa- prosequitur Bernardus , labitur quis in cri-
(i) Tcrt. 3. arlv. L.Marc. 18. (2) Tert. L. ad —
Scap. 2. —
Orig. L. 1. Cont. Cclsiirn.
(5) {\) In cap. — Tert.Apol. 22. —(2) Serm. i5. in Cant.
(i) — (3) Pro-
27. Maltli. (.5) —
Tert. Apol. 22. ^G) Laur. Justin — vfMb. 35. —
Actor. 10. (5) In Psal. 80. — — (6) D.
Serm. de Circumc. —
(7) Tert. Apol. 22.
(/,)

Bern. Serm. i5. in Cant.


,

NOMEiN. — GONCIO II. 25


men currit insuper ad laqueuni mortis des- hwalescunt manus dissolutce ^ sicut et genua
perando.Nonne siiTWocet nomenvitce^conti' dissoluta in pnrafytico (i) qui triginta ei ,

nuo respirahit ad vitamP Cui in periculis pal- octo annis fuerat in infirmltate sua absjue ,

pitanti et trepidanti invocatum virtutis no^ iillo manuuni et pedum motu. Egregiam il-
^

mennon statimjiduciam prcestitit^depulit me- lam curam a Domlno operandam Esaias pro-
ium P Cui^quceso^ in dubiis cestuanti et fluc' pheta fuerat vaticinatus Curatur et Para- :

tuanti, non suhito ad inuocationein clari fyticus et quidem in ccetu spectante populo, ,

nominis emicuit certitudo P cui in adwersis Videhit enim , inquit Esaias populus su- ,
,

diffidenti , jamjamque deficienti si nomen hlimitatem Domini et gloriam Dei. Quam


,

adjutorii fortitudo. Tanta suhlimitatem et quam gloriam P Coni>ales-


sonuit , defuit
enim noniinis Jesu est virtus etefficacia, ut cite manus dimissce , et genua dissoluta. Hoc
et daemones debellet , et hominum aegritudi- erit paralysis. Convalescite , nec timete. Non
Tiessanet. otiose iterans Com^alescite ; nec vane siib' ,

2. Constat mediatorem annuntiari Chris- jungens Nec timete : cpioniam cum redin- ,

tum per Isaiam : Ipse enim, inquit^ imbecil^ tegratione menihrorum., virium quoque re-
languores portavit {1), prcesentationem pollicehatur, Exsurge , et
litates nostras tulit, et
ut nos a nostris sanaret a^gritudinibus. Tres iolle grahatum tuum : simul et animi vigo-
morbos in Adamo contraximus , quorum rem, ad non timendosqui dicturi erant : Quis
nonnulli afficiunt animam , alii mentem , dimittet peccata, nisi solus Deus P Hahes ita-'

tertii corpus. Peccata sunt anlmae morbi ; quejametspecialismedicincedispunctampro»


moestitudo et tristitia sunt morbi mentis ; phetiam^et eorumquce medicinanisuntsecuta»
infirmitates et dolores sunt morbi corporis. (2) Fuse refert Terlullianus sanitatem para-
Hajc tria morborum genera tuUt mediator lytico a Domino collatam , cujus plures nar-
Christus quo testahatur seipsum esse quimor-
: rat circumstantias. Primo, describil miseran-
hos et valetudines eorum suscepturus adnun- dum aegroti statum, qui tandiu remanserat
tiahatur. (2) Animae sanavit morbos quod
i .
,
impotens pedibus, manibus et toto fere cor-
praefiguratum fuerat per serpentem aeneum pore. Secundo, declarat perfectam paralytici
quem aspicientes Judsei, a venenoso serpen- sanitatem , qui tantam acceplt a suo medico
tum morsu sanabantur. Idem rursus Moyses fortitudinem ut absque ullo labore levave-
,

postinterdictam omnis rei similitudinem^ cur rit et tulerit grabatum suum. Tertlo , non

ceneum serpentem ligno impositum^ pendejitis solum in corpore reintegratus fuit paralyti-
hahitu in spectaculum Israeli salutare propo- cus , sed etiam a peccatis quibus ejus anima
suit eo tempore quo a serpentihus exterminati aegrotabat, Uberatus fuit. Quarto, admiran-
sunt nisi quod et hic dominicce crucis vim
, dam illam operationem magno spectante
intentahat , cpia serpens diaholus puhlicaha' coetu factam asseverat , ut inde Deus glori-
tur et lceso cuique a spiritalihus coluhris
, ,
ficaretur , et Jesus tanquam Messias agnos-
intuenti tamen et credenti in eam sanitas ,
ceretur. Quinlo , commendavit Dominus
morsuum peccatorum , et salus exinde prce- paralytico animi vigorem , ne metueret eos
dicahatur P (3) Ut peccata sanaret in simili- qui ex ejus tum animae , tum corporis sani-
ludinem carnis peccati suscepit carnem, non tate scandalizarentur dicentes Quis di-
, :

lamen peccatricem , quia impeccabilis et peccata nisi sohis Deus? Neque solum
niitlit

sanctissimus fuit Christus ; 2.Morbos mentis paralyticum sanavit Chrlstus, ad sumniam, et


sanat Christus, quod ut mehus exsequeretur, ipse mox tetigit alios , cpuihus manus inipo-
anima ejus fuit tristis usque ad niortem [/\) nens , utique sentiendas ^ heneficia medici-
:

et quamvis nullo unquam corporls morbo narum conferehat ^ tam vera^ tani non inia-
laboraverit morbi enim et aegritudines cor- ginaria , quam erant per quas conferehat.
:

porales vectigalia sunt peccati a quo immu- Ipse igitur est Christus Esaiw , remediator
nis fuit Christus ; nam, ut belle ad proposi- valetudinum. Hic , inquit , imhccillifates
tum Arnoldus Carnotensis , neqne enim erat nostras aufert , et languores portat. Portare
Christus peccato conceptus , cujus solius est autem Grcecietiam pro eosolent ponerCj c^uod
domare peccatum. Unde ipsi egredienti, nuU est toUere. (Z)
lum exigens tormenti vectigal[^) attamen, Easdem curas quas vivens et nioriens fecit
;

3. Corporales hominum sanavit morbos, ut Chrlstus Domlnus, ellamnum per suum ope-
Esaiae adimpleret prophellam. Nani et hic ratur nomen quod anlmani a peccalis, ,

specialis medicince prophetiam reprcesentat mentem a tristitia , et corpus a morbis sa-


,
(1)
, ^
Tert.
^ „ , ^,
L. 3. adv. Marc. 17.
, r^
— ,

(2) Teit. L. 4. adv-


T,, n^^t : 3. Animae sanat morbos ,
»
peccatores
*
ad
Marc. 9. — {?>) Tcrt. L. 5. adv. Marc. 18. (4) Tert. — (i)Terl. L. ^. adv. Marc. 12. —
(?) Tcrt. L. 4. adr.
L. deCar. Chr. i3. —
(5) Tract. de U. Maria. Marc. 10. —
{?>) Tcrt. L. 4. adv. Marc. 8.
;

2()' NOMEN. — CONCIO 11.

paMiitentlam acUlucens cowniorantcs antea y introducturus esset in


nam qul aJiquando :

stetit ante facieni salutaris terram repromissionis tnelle et lacte manan-


nominis , durilia ,

( iit assolet ) cordis . tcm, idest, in vitce ceternce possessionem ^qua


igna^ice torpor , rancor
aninii lans^uor accdia^ P cui fons forte sicca-
y
nihil dulcius ; idquc , non per Moysen ^ id
tus lacrymarum ,
est , Jion per legis disciplinam , sed per Je-
ini>ocato Jesu , non con-
tinuo erupit ubcrior ,
sum, id est,per novce legis gratiam prouenire
fluxit securiorP (i) hi
aliiqiie defectus, et depravati mores , nimi- habebat circumcisis nobis petrinaacie, id est,
rum morbi ct languores animi toti sunt , illud Christi prceceptis [Petra enim Christus multis
medicina Jesu scillcet
(2) nomen , c[uod , 2. modis et figuris prcedicatus est ), ideo is vir

Mentem nam, ut subjungit


a tristilin sanat : qui in hujus sacramenti imaginem paratur,
D. Bernardus, sed esl medicina, Tristatur etiam nominis dominici inauguratus estji-
aliquis vcstrumP veniat in cor Jcsus^ et i?ide gura, ut Jesus nominaretur. (i) Hanc Sal-
snliat in os , et ecce ad eaortum nominis lu- vatoris figuram colligit adhuc TertulHanus ,
?)ien nubihun o?nne diffugit, rcdit sei^ennm.
,
ex sermone quem habuit Deus ad Moysem,
Tandem, ut prosequitur D. Bernardus, Jesu et cum eo ad populum israeliticum quem
aptans ha?c Canlicorum verba « Oleum^f- : duce Josue introduclurus erat in terram pro-
fusum notnen tuum. » Estp?'ocuidubio inter ,
missionis. Cum ergo ma?iclato diceret populo:
oleum et nome?i sponsi si?niIitudo ?iec otiose ,
Ecce ego rnitto A?igelu?n meum a?ite fdciet?i
Spiritus Sanctus cdterutrum comparauii. Ego tua??i , qui te custodiat i?i via, et int?'oducat

auteni dico i?i triplici quadam qualitate oleij in te?Ta??i, qua??i paravi tibi : intende illi , et
quod lucet ,
pascit et u?igit , si vos ?nelius exaudi ewn; tie itiobaudieris eum : non etiittt
tioti habctis. Fovet ig?ie??i , ?iutrit car?iern , ccelavit te , quonia?n no?ne?i meum supcr il"
lenit dolore?n. Lujc , medlcina. Vide
cibus ,
lum est. Angelu?n quide??i eu?n clixit , ob
ide??i ?iunc et cle spo?isi nomine. Lucet prcedi- mag?iitucli?ie?n virtutu?n, quas erat editur^us
catum ; pascit recogitcUu??i ; im>ocatu??i Ie?iit et ob oJJiciu?n P?^ophetce , tiutitiatitis scilicet
et ungit. (3) 3. Carnis allevians dolores, et divinam voIuntate??i : Jesiwi autem ob ?iomi--
corporeos mor])os sanans, quod confirmat nis sui futurw?i sacrame?itum. Identide?n
Bernanhis authentico exemplo, Jesu namque tiometi suutti co?ifir?navit , cpiod ipse ei indi-
nomen de o?'e Petri egrediens, claudiwiius de?'at ; quia tioti Atigelutti, non ducem , sed
corporcdes pUuitas solida^^it et bases. Ejus- Jesu?n eu?n jusse?'at ea:indevocitari.(^2)llixnc
modi miracuhim figuram videmus in Christo totahter adim-
refertur in Actis Apostolo-
rum erat unus mendicus claudicans, et ad pletam. Terra promissionis fuit figura coe-
:

portam speciosam de mendicitate victitans, lestis haereditatis populum Israel introduxit :

eleemosyiiam expetlt a Petro « Petrus au- Josue in terram Chanaam, in coelumintro-


:

tem (Hxlt Argentum et aurumnon est mihi: duxit Jesus homines; Josuefuit dux popuU is-
:

quod aiitem habeo hoc do in nomine raehtici , Jesus fuit dux popuh christiani ;
libi :

JesuClirlsti Nazareni,surgeet ambula.» Ecce populus Israel debebat inspicere Josue etvoci
Petrus sub Christi no?ni?ie , quasi u?ius Chris- ejus obtemperare , Christiani tenentur Jesu
tus. (4) Claudum erigit, et a^grotum sanat, obtemperare mandatis et virtutes ejus imi-
etetlam nunc quotidie virtute nominis Jesu, tari Josue muUa edidit miracula , et Jesus ;

pUues sanantur negroti. Hanc benedictioneiii suam doctrinam signis et portentis confirma-
seraphicte rehgloni proestltit Salvator et ejus vit ; Josue nuncupatus est Angelus , Jesus
ahimnl impressum ejus nomen impertientes quoque dictus est tnagtii cotisilii A?igelus :
fcbricllautibussiepe stepiussanitatem partiun- id est, nuntius; officii,non naturce voccdndo.
tur ni eorum infidelitas obstet efficaciaesanc- Mag?ium enim cogitatum Patris , super ho-
:

tissimi ilhus nominis quod salutem subminis- mi?iis scilicet restitutione , annuntiaturus se-
irat. culo e?'at. (3) Acute animadvertit D. Augus-
3. Pro
?nutidi salute (5) sustinens mortem tinus (4)quodhcet Spiritus Sanctus juxta Do-
Christus , perfecti Salvatoris adimplevit offi- mini sententiam promittatur , ut quae sunt
cium, et Jcsu promcruit nomen
quod a sa- ventura annuntiet hominibus, non est tamen
,

lute nuMcupatum est, quia scilicet homines Angelus nuncupatus solus Christus missus :

salvnt, eosque ad a'ternam conducit fehclta- est a Patre ad magnum annuntiandum et


tem (piod pr.x'figuratum est in Josue Na?n opere consummandum humanee redemptio-
: :

quia Jcsus Cliristus secwidum populwn nis myslerium. ,

quod sumus nos ?iationes in seculi dcserto


, Inde exclamat D. Bernardus Currite gen" :
^

,^rkn
(ly
c
D. Btrn. Scrm. i5. in Cant./^T^T, r-o. ^^-y» o,d matiutn est salus
— effusum
JJ
(2)
est nomen,'
D. Bern. — ' ,
t

(5) Cap.
1. —(4) ]n cap. 7. Hom. — (5) Tert. L. de (i^Tert. L.adv. Jud» 9 (2) Tert. L. 3. adv.Marc.i6,
Car. Chr. i3. _ (3) Tert. L. de Car. Chr. i4. (4) L.
— a. de Trinit. i3.
. . . :

NOMEN. — CONCIO II. 27


quod quicunque ifwocai^erlt salvus est. O tihi electuarium hahes^ o anima inea^ recon-
nomen henedictum o oleum usquequaque ! ditum in vasculo vocahuli hujus, quod est
pffusum ! quousque de ccelo in Judceam , et Jesus , salutiferum certe quod nulH unquani ,

inde in omnem terram excurrit P {i) salutis pesti tuce inveniatur ineffcax : qula est no-
tollens impedimenla , et media acquirendae men virtutis et efficacitatis, dignationis quo-
salutis subministrans. Tria erant salutis im- que et pietatis.
pedimenta uimirum isnorantiae et erroris ttj oacc
^
tenebree
.

quse in
;
' .

nocte
^ 1.1
mentem detmebant
IIl» rARS. ^ 11
Appellatio *
ista
» *
et pietatis et
u
4- • • 4-

.
,
' ^ . potestatis est.
4 , ,• , / \ ia u-
(i ) Multis nommibus sacns

m•

lux mentem illuminans, gratia ariimam vivi- ^



ncans ', et virtulis exemplum ^
.

aci bonum inci- ^/ ^


.

».
1.

«"<5 ea vobis unwersa comptectar.


}
P^'' omnem dwinam pasinam lesritis , sed in
^
111 ^
^

1
1

?
,-

t\t n
1
• .

.
. -

1 -n 1- JSuttum
tans. Jesus autem nomen a mundo illa tulit „. ^,../ ., _„
,
... ^ ,- •

,. 1- ,
ut aroitror ^ reperietis
. quodnon aut pietatis
j ,
1 • ..

impedimenla salutis , et media salutis ne- ,. ^- ^-


Qratiam , auti potentiam
-
4 4
t^ . , . . ., : niajestatis sonet .

cessaria subministravit : nam , I. A mentibus q ., ^., j.\^ ,. *'./. r .,. . .

^ . . '
T
. opinius
^ ita dicit etiam per sibi lamitiarius
.

fupfavit ipuorantiaeet erroris lenebras, easque r \ w r


r P ' ^ 'w
^ '.
ndei luce illustravU unde putas in toto orbe x\
1T 4 or^anum. (2)
: .i-x.- t^
I)uo hoec audivi , quia potestas
1
t /on r
.
'1.^1 .

-
..
^

• •


1 '. rr '1 1 Uei est, ettibi, iJomine, misericordia. (0) iir- ' '

tanta et tam subita jidei lux . nisi de prce- , ^ . \{ 1 . -

j. r 1 n/ 7 ^o secundum maiestatem . , sanctum et terri-


• . . 7
aicato Jesu r i\on?ie in /luius nominis Ince u-i //n c
..;.•'/., 7 Diie nomen e\us. (A) oecundum pietatem: non
7 . 4 • -

r,
ueus nos voccwit in adniirabiie tumen suum,
./ .,/ ,. ,.7 . ., .7 '
i- 1
est aliud nomen sub coelo datum hominibus ,
/
.
-i .. 11.1 •

quibus lUuminatis , et in tumine isto viden- , ^ r /e-s o 7


• .
in quo oporteat nos salvosneri. Djoea ejrem-
1

i.j 1 7. : . rt T- 1 . .

tibus lumen . dicat merito Fautus : ruistis ^ r 4 x^ . .

plum mas[is perspicuum tiet. iloc nomen


;
' ,
j.
aliquando tenebne nunc autem tux in uo- ^ ^
.^ „ / V
. j ,

.
T^

,
i^
est quod vocabunt eum : Uommus lustus
.
y
,
^r^ .
.

.
S^^ • -

inino !^ [1]^ 2. Animas de morle peccati ad f^ Ttr , ,. , /^\ rv i •.


\ .y. noster.
. JS omen potentice est. (o) Et vocabitur
. . , .

gratiae vitam suscitavit nam ut ibidem ^phi- x? : \ \. ^ ' • • •

P , rv T^ ^T nomen eius xLmmanuel , pietatem insinuat,


1
1

losophatur U. liernardus Lompunsor et r\ rr iK : / ,


r r . ^ Uuod iiorum erso ejjunditur r projectoma*
. 1 •>

confiteor. et conjessio '


vitam indicat.
, 7.
mor- , ,. P ^-
jestati . ac potentice nomen , in id quod est
.

•/ i 4 A • •

, ^
tuo enim tanquam qui
'

.^
.

^
non est
^
. erit
..
conjes--^
^
^ ..
.

V,.
jnetatis ets:ratice quodammodo transjunditur.
7 / j i-. • ^ .

^
r.
sio. jicce i^ita ecce sensus ; suscitatus per- '.
^ ^
,
' ipsumqueejjunditur
^rr tI abundeper 1 1 t
JesumLliris-
.

m '

jecte sum : intesra est resurrectio. An atiud i


. ;. » .

o i 4 4 t?. .c . r
^, . tum. dali^atorem nostrum.t^lnX. i?ii\xT^novsnn\
. . .

mo7's corpons est . nisi cum sensu prwatur et r\ xy 1 . .t* c i


., 7/ ,, ^ ' 7 ' U. iiernardus, vel ut volunt Lippomanus, bu- .
1

i>ita .^ Feccatum quod mors animce est. nec


./. r \
./-.j-vr». r»
rius et CardinalisFetrus Uamianus, majesta-
.
.

comjninctionis mi/ii sensum , nec conjessionis .. rr


7/
retiquerat uocem , et ^ram mortuus. y emt i-
, ,
' „ twumnomen in pietatwumetjunditur[n)\%c\- . ^. i-. r \
,
•>'
.
. .

.•
nomen balvatoriset c . t t
Jesu: Jesus autem
\ m 1 •
^. .7. ..... , . hcet
..

is qui peccata dimittit. etutrumque restituit:


^. .^ A .
^
^ ., ad procurandam humanam salutem triaadhi- j
» » lu-
. .

1 11 1

etdicit animce mece: balus tuaeQo sum, Ouid \ '\ r^ t^


/. v^ buit, nempe, i.Cor.seu amorem; 2. Linouam,
mirum si cedit
1 j.
7., 7
mors ubi vita descendit
.. T*'
i^ jam
-'r j
.
seu sermonem o. q
.
.

Manus, seu operationem


.
»•
:
W :
corde creditur ad exercitiuin . et ore cotifes- /-1 .• ^ c » • • •

^t Christianoru iTi pietas oalvatoris probe


.. 1 1
. r T / /\ rr- j o T 1
sio jit ad satutem. 4
' , ,
^r
landem, 0. Jesus suo
.
i .
respondeat pietati , Jesu nomen debent•
.• t ^ 1
'1 .\ iha- .

. j

exemplo hommes ad virtutem et bonum m- ^ ^


.^ ,T
citavit. Nam, utait toties laudatus U.Bernar- t
r^ T^ bere
.

j
1
"11
corde , in hnffua
ji^^»-
r
^.
et in manus
^ j .^ per .^«
i. m
- •

^
In corde per dilectionem 2. In opere,

*
I
dus

j^
,
'
cum nomino Jesum,
j}roj)ono mitem et lumiiem corde. benisnum.
r
.
1
nominem miu
7' ^
7

'
.

7.777.
a-
benedictionem
operationem.
,
.
;

.
q t
o. In manu , per
.
;

^
«.,\.
sanctam
.

/„.., 1

-
y
sobrium , castum ,' misencordem '. et omni ^ t\ 1? r i ..^ » ^ •.„.,..; • •

I. Uei rilius humanatus est.et /«.m iw/;;7-


«. •.

j . \ .
.

den que nonestate ac sanctitate conspicuum,


^ _, ^ ' .-v /• /q\
7?/« atjectwne (o) humanam ne^otiatus est
i ^ .-..^ J «.* .

ueum
. .

eumdemque ipsum omnipotentem : qui '^


c .-.
sortitus est*„..«,.,.,
^ 1 , . •
i i "j j\ i j salutem, et Salvatons nonien. 1

suo me exemplo sanet . et roboret adjuto- r\ \7 »• ^ ^ • •

„ i \t J. Quare. Verbi j incarnationem et hominum ..,


re- 1 . 1 •

rio. ticec omnia simut mifii sonant cum inso- .• c 4 4 .• r^\ nun- ....^ '

r n .7. demplionem c>acramentum pictatis [q)


1

7 .
.

nuerit Jesus. c*umo mifii itaque exempta


,,. ... '
de
f

cupat \ n\ Chrysolofjus ; tum quia in eo


.

''
Z^ suam ...r,^^^
7

i .*.,•„•,
fiomine et auxuium a potente : ilta '. tan- r\ j r ^*. » •
.
'.
/ 7 .
\
Ueus homini demonstrat dio^nitatem ; t...-.^ * ^
lum • .

qiiam pwmentanas
' , ^ ^
species
V
, fioc
r-
tanquam
quia hommis erudit *
y^
.
^
pietatem, ^ ^ //^
* t^* ..^..Ut,,c
/0/
.
/r/;^Y//.y . -'
• 1 • • •

unde acuam eas , etjacio conj ectionem ^ cui •*

similem nemo medicorum facere possit. Hoc (,) Tert. L. de Oiat. 2.


— (2) Senn. i5. \n Caut. —
(3) Psal. 61. — (4) l*sal. no. — (5) Act. 4- (<') ^^'^^^ — •

(.) S.rn.. »5. in Gant. - (.) D. Bem. ibid. - (3)


^^- (/) S<;nn- ^e T "Nat. Dom. - (8) Tert. L. de lU-..

i:pLes. 3. - (4)Eccies. 17. C«'*- ^' (^)


^^'''"'- '^^'

^^ NOI\TEiV. — CONCIO II.

bonis larita dii^iiuv iUectus dulcedine chari- rel affectus. (r) 4- Christus in circumcisione
tails Deuni diligere disceret. (i) Ad hoc amabileaccepil Jesu nomen,quoclenotaturex-

eleuim Dei FiHus Salvatoris in cruceconsum- cellens ejus amor, pretiosissimi sanguiuis sui
mavit otficium ut ipse ardenter diligeret ,
:
effusione redimeushominem. Christus dilexil
et alios ut dili^erent ^ sic moneret.
Quo ar- homineni ;
propter eum omni sehumilitaie de-
denlior est Dei digualio, eo ardentior debet jecitusqueadmortem^et mlJrlemcrucis.Ama-
vii uticpje quem magno redemit. (2) Tahs ac
esse honiinis dilectio. lianc solam
requirit

ab liomine Salvator , ut magnum pietatis tantusSalvatorisamorexpostulat,7/;/p.y^CAm-


recof^noscat sacramentum. Nam ut fatur tussolusincordihus nostris fai^escat^ct cuncia
,

C\\v\s6\o"ws^ coelestis creditortotum dehitum transiioria nohis vilesca?it : ut nihil prceter


charitate cnmpcnsat^ et incrementum totius illum , iiohis jam liheat , nec lihescere jani
fccnoris, amoris solius exigit et rcquirit usu- i^aleat. (3) Quam felix Christianus, qui prce-
ram. (r») Muha accepit homo a coelesti cre- ter Christum cuncia vilescujit , et ei ipse
ditore , qu.x' eum ad solvendum dileclionis solus dulcescit ! O quanta feliciiate dotatur ^
debitum stimulant quorum nonnulla homi- quanta heatitudine Jecundatur , cui prce^
:

nis naturam alia Yerbi humanationem spec- ter Christum cuncia uilescunt , ei ipse Chris-
,

lant. Illa recenset ibidem Chrysologus Fis tus solus mellescit (4) , cui dulce et nomen
:

scire homo quid Dco deheas P Quod fac- Jesu


, ,
!

tus es Dei crcditnm est ; quod es rationis


,
Cujusmodi erat D. Augustinus, qui simul
capax , Dci focnus est : qnod discretionem cum lacte Monicaematris bibens Jesu nomen,
boni mcdive possides , acccpisti. IsX^i comme- tanta dulcedine sacratissimi illius nominis
morat Tertullianus Ui hominem gestaret fruebatur , ut licet eloquentiam Ciceronis
:

Christus , salus hominis fuit causa , scilicet postea fuerit admiratus , tamen insipida illi
adrestituenduniquod perierat: homoperierat. videbatur , quia Jesu non sapiebat nomen.
hominem restitui oportuerat. {?>) Multa Deo Excitatus sermone illo ^ et accendehar ^ et
debet homo pro acceptis naturoe bonis ma- ardeham , et hoc solum me in tania flagran-:

jora adhuc pro beneficio redemptionis. iia refrigerahat , quod nomen Christi non
Utraque charitatis usuris solvere potest. In erat ihi , hoc nomen Salvatoris mei , id est
tua potestate habes , homo , unde piissimo Jesu filii tui^ iii ipso adhuc lacte jnatris y ,

satisfacias creditori. Ahsohi uis P ania. (4) tenerum cor meum pie hiherat , et alie reii-
Amorem amorecompensa, uhi humana corda nehat : et quidquid sine hoc nomine fuisset ^
flamma divince charitatis accendit. (5) Ubi cpianwis litteratum , et expolitum , et ueri"
divince humanationis solvitur dignatio , dum dicum , noii me totum rapiebat, (5) Nec mi-
liominis dilectio Christi cemulatur dilectio- rum si D. Augustino non placebat Tulliana
nem i. Divinum Verbum, hominem angelo eloquentia cujus cordi erat infixum Jesu no-
:

pracposuit , ad hypostaticam unionem assu- men super mel dulce. Christiane, D. Augus-
mens naturam humanam, non angelicam et lini imitare pietatem , sit tibi Jesus semper :

homo ejus amori nihil prceponere debet ; in corde , et nunquam imago crucifixi ab
2. Verbtmi ubi hypostatice uniens homi- animo tuo recedat : hic tibi sit cihus , et po-
nem, in illo mansit ct qui manet in chari- tus, dulcedo et consolaiio tua. Et quia
:

tate, in Deo manet et Deus in illo. Ut autem Jesus nomen a salute quam sua morte nobis
subjungil D. Bernardus //? illo manere est obtinuit Christus , mutuatum est , i^eniat in
,

ex amore illi soli culhcerere : ipsum ex toto corJesus, et inde saliat in os (6), et lingiiam
cordc diligcrc prcvccpta in omnihus et per et deceat peramabilis et adorabilis nominis
^

omnia ohservare , et pro illius amore cuncta venerationem, dilectionem et invocaiionem.


ncc nata eticun reputare. (6) 3. Dei Filius 2. Non satis fuit Filio Dei salutem homi-
horao factus hominum a^stuans amore, to- nis habuisse in corde et dilectione , illam
,

lus in eorum salute occupatus fuit : et ut adhuc detuUt in lingua. ISlsLm propter homi-
fatur D. IJernardus, totns mihl datus , et nem prctdicavit
(y), docuit , oravit : quem-
fotus in mcns usus cxpcnsns est. (j) Totum admodum Salvator ad docendum nos viam
autem se hominibus expendens quidquid esi salutis, os aperuit , hnguam adhibuit , verba
cordis^ quidqnid mcntis quidquid virtutis propalavit ita, Christiane, Jesu nomen de-
, :

humancv; ifa Dei amore voluii possidcri, ut vote pronuntia , et senties induhitanter
hominis muudanus non hahcret cpiod viola- aniceniiaiem quamdam spiritualem ^ non so-

(i; Chrvsol. Scrni. »4;. (a) Scrm. 94. — (3) Lib*


— (0 Chiysol. Serm. 147. —(2) Tert. L. de Car. Chr.
dt Carii. Clir. i4. —
(4) Chrysol. ibid. —
Chiysol. (5)
4.— (3) D. Bcm. ibid. — D. IJern. ibid.
(4) — (5) Lib.
Scrm. 147. — (rj) D. lieiu. Scrm. 11. de Vcrb. Doin. ^- Conf. 4. — (6)'D. Bern. de Form. honestae vitac.
in ult. Cncn. — (7) Scrm.3. dc (jircumc, (/)
Tcrt. L. de Car. Chr, 4-
;

NOMEN. — CONCIO IL 2(^

lum. in corde , veruni etiam in ore , qiioties semper quem diligebat , etiam superflue et
hoc nomen sanctum a te fuerit cum devotio- extraordinarie nominaret. (i) Tandem 3. In ,

ne prolatum. (i) Sive solus existis , sive cum necessitatibus invocandum est hoc nomen;
aliis conversaris ut plurimum habeto in ore
, quod dedirt ccecis visum , auditum surdis ,
santissimum Jesu nomen. Aridus est omnis claudis cursum , sermonem mutis , vitam
animce cihus^ sinon oleo isto infunditur. In- mortuis , totamque diaboli potestatem de oh-
sipidus estf si non hoc sale conditur. Si scri- sessis corporihus i^irtus hujus nominis effu-
baSy non sapit mihi nisi legam ihi Jesum; si gavit. (2) Quam sit potens et efficax invoca-
disputes aut conferas , non sapit mihi , nisi tum Jesu nomen ad obtinenda nobis ea quae
sonuerit ibi Jesus. Jesu nomen mel in ore , ad salutem spectant animae , declarat ipse-
in aure melos, in corde j uhilus (2) . met Salvator aiens «Quidquid petieritis in :

Lingua est menlis interpres , et vocem et nomine meo , hoc faciam. » Ubi D. Bernar-
sermonem homini dedit Deus , ad internam dus Nomen Domini Jesus est : hoc nomeii
:

animi reverentlam mauifestandam , cordis impositum secundum humanitatem


J^«/^ ei
dilectionem denotandam , opem in necessi- hic ergo est sensus : Quidquid petieritis in
latibus implorandam. Ad hos tres fines Jesu nomine meo, hoc faciam^ id est, quidquidpe-
nomen proferat Christianus i. Lt ei reve- tieritis i^os secundum quod sum homOy dabo
:

rentiam et venerationem praestet Sic etPau- vohis secundum quod sum Deus. (3) Quam
:

lus uhique Deum Patrem ponit, et Domi- merito proclamat D. Bernardus Infelices :

7ium nostrum Jesum Christum. Cum ad Ro- domos quce diaholi nomen personant , felices
manos scrihit, gratias agit Deo per Dominum in quihus Jesu nome/i quod dulcissimum in ,

nostrum Jesum Christum. Cum ad Galatas , aure mel est , seniper auditur : quod matres
non ab hominihus se Apostolum prcefert ^ nec lactantes docent proferre pueros , quod om-
per hominem , sed per Jesum Christum (3) nes domestici ad patrisfamilias exemplum ,
:

et aliorsum nullam prope paginam conscrip- magnocum fructu ore decantant praesertim !

sit, quse Jesu nomine non sit insignita. Justo si in eorum manu et operatione splendeal.
namque calculo ducenties decies novies Jesu 3. In salute hominis procuranda recogita ,

nomen , Christi vero quadringenties et semel totum illi Deum occupatamac debitum, manu ,
expressit, ut denotaret quanto in honore il- sensu, opere. (4) Non solum ex amore et di-
lud haberet quia in hoc nomine deitatis tota lectione voluit Deus hominis salutem neque
: ,

adoratur majestas : omnes qui commorantur duntaxat ut eum doceret media salutis acqui-
in coelis, uniuersi qui hahitant terram, cunc- rendie, Doctoris et Praedicaloris Christus egit
ti qui in profundo tenentur inferni ; huic officium sed adhuc manum adhibuit
, tum ,

prosternuntur nomini , hoc adorant. Audi ad operandum tum ad patiendum. Trina ,

Apostolum dicentem^ ut in nomine Jesu omne autem de causa operata et passa est Christi
genu flectatur, ccelestium , terrestrium et manus i. Ut suis operibus seterni Patris
,

infernorum. (4) Parum visum est Apostolo gloriam quaereret unde dicere solebat Non : :

praedicasse adorationem Jesu nomini praes- quaero gloriam meam , sed ejus qui misit me
tandam a cunctis generatim creaturis , nisi Patris 2. Manus Deipatitur {^), ut sua pas-
:

ipse venerationis gratia in ore et corpore sione nobis salutem compararet unde jus- :

portaret , et pro ejus honore martyrium ge- tum sic alloquitur apud Esaiam In manihus .*

nerose subiret. Nam ut de Paulo refert An- meis descripsi te. (6) 3. Ut nobis tum ope-
gelicus Doctor , « portavit in corde nomen randi , tum patiendi praeberet exemplum :

Jesu , semper de eo cogitando ; in fronte, unde Christianum Christi sanguine redemp-


de eo gloriando ; in ore , semper de eo lo- tum hortatur TertuIIianus Tu nuUius ser- :

quendo ; in manu , omnia in nomine ejus fa- vus in quantum ser\>us Christi, qui te etiam
,

ciendo ; in calamo, de eo scribendo ; in toto capVwitate seculi liberavit , exformaDomi-


corpore, pro eo patiendo.»(5)2. Oreprofera- nica agere dehehis. (7) Quem adhuc urget
tur Jesu nomen dileclionis ergo ; quae enim D. Bernardus Revertere ad Dominum. Via:

nobis cara, saepe saepius nominantur a nobis. qua venitur ad ipsum , viacordis, viaoris, i>ia

Quapropter dilectus discipulus , et ardens operis : uia cordis contriti , i>iaconfuentis


Christi amator Joannes ducenties el quinqua- labii , i>ia operis recti. Via amoris , ut ip-
gies sanctissimum Jesu nomen scriptorum sum jam Christum perfecte diligas (8) ;
via
foliis expressum reliquisse comperitur. IIoc
patiehatur de nimio amore Christi ,' ut eum (0 ^. Ilier. inc. 3. Epist. ad Ephes. (a) Chrvsol. —
'
Scrm. i39.. —
(3) Scrm. 7. de Verb. Dom.
in ultim.

(1) Laur. Jusl. Serm. dc Circumc. (2) D. Bcrn.— ^dcn. —(i)Tert. L. de Hes. Car. 6, (5) Trrt. ibid. —
Serm. i5. in Cant. —
(3) Tert. L. adv. Prax. 28. — — (6) Cap. 49. —(7) Tcrt. L. de
Idol. 18.— (S) Serm. 1?.
Clirysol, Scrm. 192. —(5) Serm. 1. in Com. D. Paul.
(4)
dc Verb. Dom.in Uit. Ccrn.
,

3,, NOMEN. -~ CONCIO II.

coiifitentis lahii nomen honores, Gliristiani , si merilis dilari desideraiis , hoc


, ut Christi
Inudeset invoces ; via operis recti , ul cunc- ordine agite opus vestrum ab invocatione :

ta opera tua ad Jesu gloriam referas , ad nominis Jesu sumat exordium , et ad ejus
Jesu nomen actus tuos regules et componas , honoreni consummetur ; Jesus sit inilium ,
pro Jesu nomine hbenter patiaris , dolores- finis et medium cunctaruni rerum. Si cu-
que , ifrnominias et damna sustineas. bitum itis , si strato assurgitis, si cibum vel
Ad honorem nominis Jesu dirigenda sunt potum sumitis si iter facitis, si scribilis , ,

opera manuum nostrarum ut noinen mag- si legitis, vel aliquid ahud agitis sanctissi-
, ,

num magnificetur adhuc. Idcirco jure cano- mum Jesu interponite nomen, quod actiones
nico cautum est ut nomen Domini omnes vestras dirigat et regulet.
actiones nostras auspicetur. (^i^^Dem^^QSdLViCi' Sunt multi tepentes Christiani qui Jesu
tiim ut honoris causa , nomen Domini ap- nomen in ore duntaxat habent , nunquam
ponatur principio cujaslibet instrumenti (^i) , manu seu opere referunt. Hujusmodi tepi-
nullumque Chrisliani singulare opus , hoc dus et otiosus Cliristianus habet quidem no-
sanctissimo destituatur nomine : sed ab eo minis oleum , sed non hahet diffusum : ha-
iiicipiat, el ad illud terminetur , quidquid het ^ sed reconditnm ; hahet in codicibus
scribitur , legitur , operatur , dicenle Apos- sed non in cordihus, Foris hceret in littB'
tolo : Omne quodcunque ris ; contrectat manihus vas plenum , sed
facitis in uej^bo aut
in opcre, in Jesu
noniine Domini
clansum , nec aperit , nt ungatur. Intus
noslri
Chrisii (3), supple, facite. Non propter ho- est unctio spiritus : aperi , et ungere , et jam
mines ut eis placeatis , non propter vosmet- non eris domus exasperans.Quid facit oleum
ipsos ut inde vanam gloriam captetis , sed in ^asis , si non sentias et in memhris P quid
,

propter noniinls Jesu honorem quem in tibi prodest pium Sahatoris nomen lectitare
,

(unctis vestris operibus attendere debetis, ut in libris ^ nec hahere pietatem in morihus P
ipse slt exor(Hum et finis cunctarum vestra- Oleum est : effunde et senties virtutem ejus,
rum actioMum. Christiani nascentis Ecclesiae c^uce triplex est. (i) Nam depravatos mores
iiullum aggredicbantur opus, nisi proemisso corrigit , bonos dirigit actus ad Christi imi-
crucis signo. Unde sic fanturapud Tertullia- tationem , vitam componit , et internam ani-
num ; Ad omnem progressum atque promo- mi dilectionem ostendit. i. Jesu nomen pra-
tnm, ad omnem aditum et exitum^ ad calcea- vos mores corrigit , bonos regulat et dirigit.
tum , ad lai>acra ad mensas , ad lumina CViristiane , Jiunc i>ero hahes ujide et brachio
, ,

nd cuhilia ad sediJia qucccunque nos con- medearis et cordi. Hahes^ inquam^ in Jiomine
, ,

\'ej\satio exercet
,
fj'OJitej)i crucis signaculo Jesu , unde actus tuos vel pravos corrigas ,
tcj-imus. (4) Utinam hoc pietatis exempkmi veljjiijius perfectos adimpleas : itejnque ujide
hac tenipestate imilarentur agricolae, domes- tuos sejisus j aut sejves , ne corrumpantur ,
tici, mercatores, etuniversaHler cuncti Chris- aut si cornmipajitur, sanes. (2) 2. Bonos mo-

tiani,cujusvis sint status,sexus et aetatis, nihil res cuslodit et dirigit : nam , ut subjunglt
nomine Jesu, et }3ernardus
facientes, nisi prius invocnto , an toties confortaris ,
quoties
opere ad Jesuhonoremrelato. Quos ideo hor- j-ecordaris quid ceque mentem cogitajitis
P
tatur Aposlolus Sive ergo jjiajiducatis^ sii>e
: impinguat P quid ita exejxitatos reparat sen-
hihitis , sii^e aliud quid facitis , onuiia iji sus ; i>ij'tutes rohorat ; vegetat jnores bojios
ghriajji Dci facite. (5) Hujusmodi intentio- atcjue honestos ; castas fo{>et affectioJies P
nis rectitudine et directione , opera etiam Christianus Jesu nomen referens manibus et
iiuhfferentia sunt mullum Deo grata et ac- operibus , efficitur inde jjiansuetior ad cor-
(epla, virtutisque et meriti induunt ratio- rectiojiejn; ijide patientior adlahorem; ijide
iiein. Qua in re , aj'deJitior ad amorejn ; ijide sagacior ad caji-
agricolic , arlifices, plures-
<jue ahi deficluut, agentes, operautes labo- telajn ; ijide hujjiilior pj'0 conscientia; ijide ,

lantes, absque ullo merito, quia ex motivo acceptiorproverecujidia;ijide adohedientiajn


dunlaxat et fine naturali, operantur et labo- paratior ; inde ad gj^atiarujji actionem devo-
iant:nimlrum ut sil)i suistpie vit;c necessaria tior ac soUicitior. (3) Quidquid agit , Jesu
j;rovi(leant qui vero sua opera , suosque auspice agit ? in ocuhs Jesu vigilat;
; vigilat
:

labores , ad noiniiiis Jesu honorem et Dei dormit ? Jesum somniat; ambulat? Jesu co- ,

gloriamreferunt, ullraterrenumlucrum quod mite andjulat sedet ? Jesus illi assidet; stu-
;

(onsequur.tur iuj^eutem meritorum, divina- Jet ? Jesus eum erudit ; orat ? Jesus animat
,

lumque bcnedlctionum fructum reportant. voces ; agit ? 3. Vitam suam ad Jesu imila-
(i) D. Bern. Scrm. i-j. in Cant. — (2) Cap. 2. dc les-
tibus Dist. 25. — (5) G0I083. 4. —{4) Lib. de Gor. Mil. (») D. Bein. Serm. i4. in Canf
, rx r. o

(2) D. Bern. Serm.
,

3. — (5) 2. Gor. 10. i5. in Gant. —


(5) D. Beni. Serm. 14. in Gaut.
NOMEN. — CONGIO III. Si
llonem componere satagit ; studens sapere et pali fortia Romanum est ; bene ope-
quod sapitetmagistripressiuss^estigiis iii hce- rari et mala sustinere , Christianum est ;

rere(i), Jesum corde cogItans,ore proferens, nam ea nos ostendunt Christianos, quce pati-
moribus referens, in brachio impressum et mur ad exempluni ipsius CAm/i (i), quia sua
sigillatum habens quomodo Theodoretus
: passione salutem nostram consummavit , et
istud Canticorum expendit : « Pone me ut Salvatoris promeruit nomen ut nos illius ,

signaculum super cor tuum , ut signaculum imitantes exemplum exhibeamus nos veros ,

superbrachium tuum.»(ii)^M/^ Saluator nos- Christianos, et consummatam in coelo assequi


terut eum pro signaculo in actibus habeamus^ mereamur salutem.
et notam ipsiusin omnibus, tam dictis, quam ^^^^^^^^^^^^ ^
factis imprimamus iNam ut iVlagnus ratioci-
.

natur Gregorius , « super cor et super bra- CONCIO TERTIA.


chium ponitur, quo voluntas et actio designa-
tur:signumquippetotamenssancta interius, Christiane, ita vocabulum considera , ut
et exterius Christum poriat ; quia dum in ejus
«o« ^olum sonum nominis spectes , sed et sen-
meditatione assidue laborat, in exteriori ac- ^^^f^^- i?) Non merus syllabarum attendendus
tione eum imitari non cessat » exterius nam- ^^^ sonus, sed praeserlim soui seu vocis in-
:

que interiori respondet, aclio cogitationi,bra- vestiganda est significatio hcet enim voces :

chlum cordi , cujus est index. sint nobis necessariae ad declarandas rerum
Jehu rex, ancipitis Jonadab volens pro- naturas, et exprimendos mentis conceptus ,
bare fidem dixit venienti sibi obviam
,
:
attamen voces non sunt ipsoemet slgnificatae
« Nunquid est cor tuum rectum cum corde rerum naturae : nam , ut belle phllosophatur
nieo, sicutcormeum cumcordetuo? Et ait Tertulhanus de Dei nomine disserens , ita
Jonadab Est. Si est, inquit, da mihi manum
:
^go non nomini Dei, nec sono , nec notw no-
tuam.Quideditei manum suam;at illelevavit fninis hujus, summum magnum in Creatore

eum ad se in currum suum. « (3) Chrisliane , defendo; sed ipsi substantice , cui nomen hoc
est-necor tuum rectum cum noniine Jesu?si contingit. Hanc im^eniens solam innatam,in-
est, da ilh manum luam, ejus sigillo munitam .
fectam; solam cpternam, et uniuersitatis condi-
Sigillum Christus in fronte est , ut semper tricem; nonnomini,sedstatui; necappellatio-
^"*? sed conditioni ejus summum magnum et
confiteamur; in corde, ut semper diligamus ;
inbrachiOy utsemper operemur: ut sifieripo- cidscribo et i^indico. (3) Eodem modo caiteris

test, totaejus species exprimatur in nobis. (4) paiibus ratiocinandum est de Mariano ac de
Et sicut ipse ex dilectlone nostra sustinuit <^HvInonomine. Consideranda est potissimum
mortem , ita pro ejus amore hbenter susti- non estsistendumin solo vocis
res slgnificata,
neamus dolores , persecutlones , cruces , ad s^"» > sed uUra procedendum est , et soni in-
instar discipulorum qui leetabantur pro no- vestigandus estsensus. Marioe autem vocabu-
mine Jesu contumeham pati. Cujusmodi fuit lum, juxtaetymologicam iationem,significat,
Paulus, qui fidelibus orantibus ne iret in Hie- veldominam, vel stellam,vel amaram ; Marice
rusalem, ut suse consuleret vitse, constanter ^omen in Hcebrceo interpretatur illumina-
respondlt « Quid facitls flentes et affllgentes
:
^^'^^ ^ ^tclla ,
amarum mare ; et Syra lingua ,

cor meum ? Ego autem non sohmi aliigari, Maria interpretetur Plures ahas Domina. (4)
sed et mori inHierusalemparatussumprop- sacratissimi Mariae nomlnls , Patres adhuc
ter nomen Domini Jesu. (5) Ad hoc se voca- ..
subministrant interpretationes ; « Neque im-
tum recogitabat ut enim refertLucas Evan-
:
merito non unam tantum nominis habet in-
gehsta Dominus apparuit Ananiae , eique terpretationem , nullum enlm nomen unum
,

SauU demandavit curam , aiens « Yas elec- P^^-o Virginis gloriam posse enuntiare sicut
:
:

lionis est mlhi iste, ut portet nomen meum Deum ipsum non uno tantum nomine nomi-
coram gentibus , et regibus, et filiis Israel. "amus , sed muUis , ut sic^ejus incompre-
Ego enim ostendam ilh quanta oporteat hensibihtatemenuntiemus. (5)> Postquamau-
eum pro nomine meo pati. (6) » Pro Christi t^"^ Sanctus Bernardinus Mariae gloriam ,
nomiuebonorum jacluram, ignominiam, ip- "on uno, sed plurlbus nominibus propaLin-
samque mortempassi suntgenerosimartyres, ^^am asseruit , sic Delparam deprecatur Da :

el nos pro sancto illo nomlne sustineamus "^^^^^f ^'^'g^ , virtuLem , ingenium, sermo-
amanter, patienter constanter, morbos , f^cm , ut fidelibus ct dei>otis tuis i>aleam
,

adversitates persecutiones , cruces. Agere nuntiare gloriam nominis tui ,


non quanta
,

D. Bern. Serm. i5. iii Cant.


(i) (2) Cant. 2. — — (i^)
(1) Tert. L. dc Pr«.sc. Ilxr. 3. —
(a) Tcrt. L. adv.
L. 4. Reg, 10. —
(4) D. Ainbr. L. de Jsaac. c. 8.— (5) Jud. 9. — (5) Tert. i. adv. Marr. 7. (4) Albcrg.—
Act. 21. — (6) Act. 9. Magn. in c. 2. Luc. — (5) D. Bcrn. Scrui. 10. 3.
;

32 NOMEiX. — CONCIO III.

est sed ut tcmtiUum ego parvulus tiius in Maria


,
quoe regia , angellca et divina ,

laudibus tuis immeusis enuntiem ad gloriam commendatur dignitate i. Regia dignltas ei :

tuam, et devotionem meam et solamen om- compelit, tum


,
quia ardentissinia sufflan^ma-
/;/w/;/ /f"^r/i/////^/.(i) Sancti hujusoemulanspie- tur cliarltate tjuoe est virtus regia ; tum qnia
tatem invocato ,
prius Marioe auxilio , sanc- juste Regina mundi et Regina cceli dicitur ^
tissimum ejus vocabulum propono, tanquam per ciuam utriusque Creator et rector genera-
nomen , i. Excellentiae et veneralionis ; 2. tur. (i) 2. Angelica adhuc dignitate decora-
Fiduci» et protectionis ; 3. Observantiae et tur nimirum virginea mentis et corporis ,

devoliouis. purilate. Angelica plane i^ita Firginitas (2) :

et ob hanc causam Maria jn templo existens


I. PAUS. Quia Deus jain vocari ohtinuit
substantiuycui adscribo , Jiomini me adscri- f^Ppe saepius visitata fuit ab Angelis. Quam
bereputas; quia necesse est per nomen osten- i^eo aHoquitur D. Bernardus : Quidni ^ideas
dam cui adscribam substantice , scilicet qua Angelum , cum jam angelice t^ims P quidni
constat qui deus dicitur, et summuni mag- ^isitetAngelus vitcB sociam ? quidni salutet
cit^em Sanctorumet domesticam Dei P (3) An-
nuni ex substantia , non ex nomine depu-
tatur. (2) Atlamen ut constat ex logica no-
g^lus namque incarnationis nuntius Mariam
liumiliter salutat. Inde Yirginis dignitatem
men sicpe scepius supponit pro re significata
pei' ipsum, ut in hac propositione Homo niiratur D. Bernardus Quce est hac Virgo :
:

est animal , homo supponit non hac voce ^«'^^


mirabilis ut salutetur ab AngeloP (4)

liomo, sed pro natura humana. Ratio enim Nec mirum si mirabilem D. Bernardus prae-

essentialis animalis quaj est vivens sensiti- dicet Yirginem, in qua fulget //^^^/^«//i 7/^m-
,

vum , compelit non huic voci, homo sed ^«'^^ magnum donuni , magna gratia (5) ; , ?

natura? humanee, per hanc vocem homo , q"« 9 3. Divinam ei contuht dignitatem.
,

significatiE. Neque solum exlogica, sed adhuc Etenim si justi in Ecclesia mihtante , et Sancti
jujuta consuetudinem Scripturarum , nomen in triumphante , nuncupantur dii, ^/w/a ^m/>
ponitur pro nominato , sicut ille in Psalmo tuni sit : Deus deorum stetit in Ecclesia
Protegat te nomen Dei Jacob , id est , ille deorum : in medio autem deos dijudicabit : et,

qui nominatus est Deus Jacob. (3) lu Marire ^->^ f^i^^ - ^os dii estis (6) : nonne bealissi-

quoque nomine etiam materia^ conditio voca- «^a ^irgo de divina dignitate gloriatur, super
bulum sequitur{4) quasi Mariae nomen pe- :
omnem creaturam ipsa sanctitate ac digfii-
rinde sit ac res ipsa, ipsius vices gerens, iis- tate pra?ceUens P (7) Eximiam Virginis sanc-
demcpie eloglis fruens. Multimodam autem litatem innuit Angelus. Ut enim animadver-
innumlue MarlceagnoscuntPatres excellen- tit Bichardus a Sancto Laurentio , idcirco

tiam. Nam primo Petrus Damianus Marlam pr^i^^^ (^icta est gratia plena , et deinceps ab

nuncupatDominam beatus Amadoeus, illam ,


^'^gclo nominatur Maria , quiahoc habet ex
vocllat gloriosam. D. vero Ambrosius Ma- g^^atia, ut Marice nomen interpretetur in no-

tem digniiatem Nobilem affiniiatem. 3. ^t benedictus fructus ventris tui, » sit Mariani
;

i. I)(nninus Dei est cognomen(6) supre- nominis commentarius sine quo vix potest
,

mam denotans auctorllatem Maria quoque intelligi tanti nominisdignitas. Idcircoo/«/mV


:

Domina nominatur subHmemque auctorita- ^ngeUis interponere nomen Maria quia , ,

tem impoitat. Quapropter Petrus Damianus in aUud tempus nominandum, postquam gra-
ad Doinlnaireverentlamsuoshortatur fratres: Ua? ejus fuerint expUcata; , sine quibus tam
ExsuUate, fratres,quiade DominaiUasermo P^^^e significationis nomen non inteUigere-
succcdit, quce singuhrem in cordibus nostris tur. (9) Licet a fausto Marlic nomine in-
sibi vcndicat principatum.[6) Neque reHcrlosi choanda videalur AngeHca salutalio, consul-
dunlaxat Sancll Benedicti, Mariam tanquam tisslme tamen istinsmodi nominationem dis-
Domiiiam venerantur sed eliam ejus domi- tuHt Angehis, vocitans Yirginem plenam gra-
,

nio cuncli subjicluntur morlales ob emi- tia benedictam in muHeribus, ut auguslum


, ,

nenlem (jua poHet digiiitatem. Mariae nomen non gratia vacuuni,sed gratiis et
2. Non unius solunmiodo vocabuH sed benedictionibus plenum denotetur ,
ut ait :

plurium nominum di^nitas


1. sup. Salve liegina. — (2j U.
o (8) splendescit
r (i) r» c c i.,« n-.rrir,. (.\ n
* \ ; D. t?
Bern. Sorm. / ^

(1) Tract. (1«:H. Vlrg. Scrrii. i. -- h.'-^ Tert.L. i. adv. Bcin. Scrm. 2. de Virg. Deip. (5) Ibid. —
(i) Hom. —
Marc. 7. — (5) Rirljard. a S. Laur. L, 1. de Laiid. Virj^. 1. iup. Missus. est. —
(5) D. Hern. Serm. 1. de Assumpt.
c. 2. — [\) TiMt. L. 2. ad >'at. /».— f.S; Ilom. (i. dj[>a'id. — {i',) Terf. L. i. adv. Marc. 7.— (7) D. Bern, Seim. i.
^••g--- (fi) Tert. A|)ol. 54.— {()] Serm. 11. de Annunt. snp. Salve Regina. —
(8) L. 1. de Laud. B. Mar. c. 2.
(8) Terl. L. 2. adNat. 8. — (<j) Albert. Mag. in c. i. Luc.
NOMEN. — CONCIO III. 33
Methodius Virginem alloquens : Tuum, Del nostri gloriosa Maria, tanto melior est An-
genitrix^nomen diifinisbenedlctiouihuset gra- gells effecta , quanto prse omnibus creaturis
iiis^omni ex parterefertum (i) convenientis-i-haereclitavit , ut obtineret dignissimae Matris
simedicitur gratiaplena,priusquamab Angelo nomen. » Magnum est Angelout minister sit
Maria nominetur. Ostendenshoc nomen mul- Domini , sed Maria suhlimius quiddam ini^e-'
tum hahere graticB ^ et altius memoria^ com- nit, ut sit Mater^ tantoque excellentior Ange-
mendandum^ et diligentius in^estigandum .[i) lis facta munere singulari quanto dlfferentius
Adeo sanctum et venerabile est Mariae no- prce ministris nomen Matris accepit. (i)Dei-
men, quod ex Richardo a Sancto Laurentio, parce nomen est Mariance praestantiae census ,
(cum agitLucas(3) depoenitentia Magdelense, beatissimaque Virgo , tanto est AngeHs me-
propter hujus nominis reverentiam , non au- lior dignior, praestantior , quanto prae illis
,

sus fuitMariam, sed muherem nominare. Et excellentius Deipara? nomen haeredilavit. ^/i
paulopost,cum dicit etiam justificatam a Do- non Deum Dominum Angelorum Maria suum
mino de suis facultatibus illi ministrasse, audacter appellat Filium ? Quis hoc audeat
vocat Mariam. ) (4) Magdalenam ante suam Angelorum P Sufficit eis et pro magno ha- ,

conversionempeccatricern tantum vocatEvan- bent , quodcum sint spiritus ex conditione ^


geHsta , quasi veritus dehonestare augustum ex gratia fcicti sunt^ et ^ocati Angeli : Maria
Mariae nomen, quod est honorandum ob vero Matrem se agnoscens , majestatem il-
eminentem dignitatem et nobilem affinita- lam , cui illi cum reverentia seri^iunt , cum
tem. Jiducia suum nuncupat Filium , nec dedigncc'
3. Vult TertuUianus Christum per Moriam tur nuncupari Deus ^ quod esse dignatus est.
cense]idum{^) , sed potiori ratione Maria est (2) Quare PvutiUus Bensonus Mariae nomen
iper Christum censenda , et ex Filii nobilitate interpretatur , Deus de conceptu (3) quod
[taxanda Matris dignitas, ^?m^/^o/a t/e /?«r/z/, quam apte Virgini Matri congruat nemo
[et partudivino gloriatur. Gloriatur^ dixerim non videt. Idipsum sapit D. Ambrosius, de

,de partu ^ non in se ^ sed in ipso quem pepe- Deipara dicens Speciale Maria Domini :

•rit. Deus siquidem (^Deus enim est quem pe- hoc nomen im^efut quod signl/icat : Deus y
^

perit ) Matrem suam singulari in coelestibus ex genere meo. (4) In ipso Mari£e vocabulo ,
donaturus gloria , singularl in terris prce^e- non modo Viroinis designatur indoles , gratia
nire cura^it et gratia. (6) Gloria quam in et sanctitas significatur , sed divina adhuc
coelo possidet Maria commensuranda est Maternitas feliciter auspicatur et denotatur.
gratiae quam habuit Et fortasse ad divinam Virginis innuendam
in terra. Gratia fuit ei
collata proportione ad ejus maternitatem
maternitatem Sancto Ignalio teste , priscis
ser-
vata et maternitatis celsitudo, ex fiiii de- Ecclesise lemporibus , Jesu nomen Mariae
j

sumenda est dignitate. Hanc ratiocinationem apponebatur vocabulo. Sunt et hic multce de
urgetD. Bernardus Quod si et cujus Mater mulieribus nostris , Mariam Jesu uidere cii-
:

attendas , quo te tua super ejus mirahili cel- pientes, (5) Mutua est relaiio Matris ad Fi-
situdijie ducet admiratio P Nonne ad hoc ut Hum Fihi ad Matrem
^ Maria est Jesu Ma-
, :

te uideas nec satis posse mirari P nonne tuo , ter Jesus est Maria? FiUus Jesus est Deus,
; ;

imo veritatis judicio , illa quce Deum habuit Maria quoque Mater est Dei. Maria tanquam
filium super omnes etiam choros exaltabitur Mater imperat Jesu
^ Jcsu velut Marite Fi- ,

Angelorum P (j) Apostolus ex nomine Jesu , hus obtemperat Matri. Mirare uirumlibet ,
Christi censet ettaxat dignitatem et excellen- et elige quid amplius mireris , sive Filii be-
tiam,inde ejus super Angelos coHigitpraestan- nignissimam dignationem , sii^e Matris ex-
tiam. Tanto melior Angelis effectus quanto cellentissimam dignitatem. (6)
,

differentius prce illis nomen hceredita^it. (8) Quo dignior et subhmior est Mariana di-
Eodem argumento utitur Bernardinus Senen- gnitas, eo majori veneratione est digna. (7)« O
sis, ut supra Angelorum choros Deiparam quam te memorem,Virgo quibus te laudibus !

extollat. « Sicut Filius sedet a dextris majes- efferam ? quid dignum laudibus tuis poterit
latis in exceisis, tanto melior Angelis effec- immolare infandissima Hngua mea ? Elevata
tus, quanto differentius prae ilhs nomen lice- est magnificentia tua super ca^los et super ,

reditavit, quod nomen est ut slt vere Deus omnem terram gloria tua ita ut uec in ca»lo ;

per gratiam unlonis sic et Mater Domini inveniatur creatura qua3 tuam dlgne hiudare
:

(i) In Hyppop. — {2) Richard. a S. Lanr. ibid. — (3) (i) D. Bcrn. Scrm. 2. dc Dcipar. —
(-^) Bern. Ilom. i.

iLuc. 7. — Cap. 8. —
(5) Tert. L. adv. Jud. 9. —(6) super Missusest. —
(5) Lib. 2. sup. cap. 22. —
(4^ Lib.
(4)
iD. liein. Ilom. 2. sup. Missus est. —
(7) Ilom. 1. sup. de Inslit. Virg. cap. 5. —
(5) Epist. 1. (b)—D. IJern.
Missusest. —
(8) Ilebr. 1. —
(y) Tom. 1. Serm. 61. a. IJom. \. sup. Missus cst. —(7) D. Bern. Scrm. a. super
2. cap. 4. Salve Regina.

V. 3
?

34 INOMEN. — CONCIO Ilf.

qiieat ma^Tnlficentiam , , et re sapiens


nec in terra ,
sit quae vult Doctor Idiota nomine
frloriam tuam exprimere su- sic jllam alloquens valeat.» Quod
: Dedit tibi sancta Trini" si

perniE intellif^enlije impares sunt ad Virginis ias nomen , quod post nomen superhenedicti
excellentiam comprehendendam et enarran- Filii tui est super omne nomen : ut in no-
dam: Qaid nos tantilii quid aclione pusilli, mine tuo omne genu Jlectatur, coolestium,
,

quid in Maria; laudibus referamus , cum terrestrium et injernorum , et omnis lingua


etiamsi omniuni nostrum memhra verterentur confUeatur hujus sanctissimi nominis gra-
in /iui^uaSf eam laudare sufficeret nullus tiam^ gloriam et virtutem. [\)
(i) Verum licet pro merito nequeamus lau- Maria nuncupatur Domina , gloriosa et
dare Mariae diguitatem , quantum praestare Deipara , et sub his tribus titulis veneranda
potest lenuitas nostra, ejus veneremur excel- est. i. Honoranda tanquam Domina ob im-
lentiam et gloriam decantemus ; dicantes perium quod supra nos habet. etenim i?f?^/«a
,

illi cum D.Bernardo Te Jiostra vox prinium glorice nomen et honoris \'i) 2. Tanquamglo-
:

sonct sohamus tibi. (2)


, ct i>ota riosa veneranda est tum ob angehcam pu- ,

In Trajani Encomio asseverat Plinius in- ritatem, quam miraturD. Bernardus O ad- :

veniri conccntum omnium laudum. Concen- mirandam et omni honore dignissimam Vir^
lus auiem importat harmoniam, seuconso- ginem : Firginem carne ^ uirginem mente ^
nantiam plurium vocum quae ad musicae uirginem professione (3) ; tum ob eminen-
,

modulantur sonos quanto magis Maria om- tem sanctitatem cui debetur dulce canti^
, ,

fiium laudum concentum meretur? /^<?CM/^6/^ cum ac nohilissimum melos : hahet enim
Firginis amplectiiur coelum prcesentiam fundamentum : Fundamenlum ejus in mon- ^

terra mcmoriam veneratur. (3) Magnum et tihus sanctis quia gratia quam accepit in ^

auguslum est Mariae nomen, magna est ve- sua conceptione transcendit verticem sancti-
neratlone colendum ut ei valeamus dicere tatis et gratiae, non solum hominum sed et
, ,

cum Regio Vate Sccundum nomen tuum Angelorum : tandem 3. Honoranda est ,
; ,

sic et laus tua in fines terrce (4) Tanta reve- tanquam Virgo Deipara : Sed quanta putas
.

rentia Marioe nomen venerantur fideles ut veneratione digna est^ inqua et humilitatem ,

eo audito, galerum tollant, corpus inclinent. exaltat fecunditas ^ et partus conseciat vir-
Nec mirum cum ad eam Dei Fihus humihatus ginitatem (4), et Fihus Deus, Malris commen-
descenderit. Quare Richardus a Sancto Lau- dat dignilatem ; quae nuncupatur Maria, ha-
rentio Maria? accommodat istud Esaiae. (5) betque nomen excellentiae et veneralionis, et
Vuliu in terram demisso,adorabunt te: siqui- adhuc fiduciae et protectionis.
'<

deni ex quo ad eam indinati sunt coeli, et rex


ii p^RS. Mari» appellationem i sed et
coelesi.s ad eam descendit humiliatus, bene
„/i;^„om/«/i«WmVatom(5) volunt auctores.

sigr
ilexione sanctissimum Marine nomen
,
,,
'vj'"f ciutiijin
antiaui- a ^ \/r ?•
ticare censet. Mariam plenque cestimant in"
/
..
• • ^-
tus venerabatur. Nec frustra consuei>it Ec- ^ , -n 4 rci\T\ tt u„ - - - •

; ,. .
J^ T^ !.'. terpretari iliuminatricem.(o)D.\erotjpipha-
ctesia inlercessionem B. Vir"inis affectuo- . 71J • • •

, ^
. .
'^11^'^^'^y
I
nms Mariam spem interpretatur : Mariam
tv/i
.
» .
.

solemus interpretari spem. {j) Peperit enim


nomine , genua terrw affigat ; imo pro nomi-
n. reuerentm quasc mare confagosum so-
Dominum , qui spes est totius mundi. Has
,
fiant vota populorum. {y)F\eclendii sunl ge-
^^^^^ elymologias
.^.. b simul complectitur , et
__»
^^^
.. __ t .

i<- cytta
„7. „-.^
^. j • cet piratas latrocmantes, scopulos latitantes,
.

(Hlana sive ejus unafriiies .etcum recitatur .


'^'^^^nuiui ^ . c . r»^ . • -

„^«.«» c^; us.


nomen .
.,

ri tempestates naufragia
° commmantes. Piratae
nenua flecte..
nuia insa uicii
/«'" ipsa dirit 1 ^ !• 1 •

Av/ Mi- >


Jaem^^nes ostentant , scopuh adversitates
cum rido : Mi/u cujvabitur ojiine senu
/.//.».
• • . • •

Hon^
anc >,^n^noi:^ 'o
venerationis notam HT ii^ denolant, .tempestates
^
immmentem -rv
.
Dei • 1
i
ira-
Marix» reddendam
(i) L. de Gontcmpla Deipar. c.
5. —
(2) D. Bern,
D. Ilicr. Scrm. de As.sumpt.
(i) — (2) Serm. 1. sup. Serm. sup. Salve Hcglna.
1. — liom. 2. sup. Missus
(3)
Salve Rcgina. —
(5) D. Bcrn. Serm. 2. de VirffDei* «^^t. —(4) D. Bern. Hom. i. super Missus est. (5) —
par. —
(i) Psal. 4;. (5) — Cap. 49. _ L. 2. de Laud. Tcrt. Lib. adv. Valent. — (6) In c. i. Luc. 35. (7)

Virg. C.4. —
(7) Petr. Blesens. Serm.
(6)
28. in Assumot Apud. Canis. Lib. 1. c. 1. — (8) Apud. Navar. Lib. 4.

(8) Cap. 43.
^
Umb. Virg.
NOMEN. — CONCIO III. 35
cundiam siguificant. Viatores qui supra hu- cumenium ejjugatur, quia Maria terrlbilis
jus vitae navigant pelagus , sunt vel justi, et est ut castrorum acies ordinata, (i) Non sic
a dcemonibus tentali ; vel miseri , et adver- timent hostes visibiles quasi castrorum aciem
sitatibus gravati ; vel criminosi, et Dei indi- copiosam , sicut doemones Mariye vocabu-
gnationi substrali. Maria, i. Stella poU , lum, patrocinium exempUim fluunt et , :

justos dirigit ne succumbant dsemonum ten- pereunt a facie ignis ubicunque inveniunt ,

tationibus ; 2. Illuminatrjx , illuminat mise- nujus nominis recordationem, devotam in-


ros, et adversa fortuna gravatos, ne deficiant vocationem, soUicitam imiiationem.
in afflictionibus; 3. Spes, fiduciatn praestat Cunctos mortales tentationibus exagitat
criminosis, ne desperent et subjiciantur
,
daemon ,
praesertim juslos et pietate conspi-
Dei indignationibus. cuos. Diaboius ad hoc regnare se putat ^ si
I. Christus Dominus a diabolo Sanctos a religione Del deturbat. (2.)Msinam
ientatuSy
prcesidem et artificem tentationis demonstra- autem nominis invocatio justos in justitia
s>it. (i) Daemon qui Christum Dominum ten- conservat , et a diaboU tentationibus custo-
tationibus adoriri ausus est , nunquam Virgi- dit incolumes. Nam, ut fatur Germanus Pa-
nem Deiparam tentare moUtus est. Virgo triarcha ConstantinopoUtanus, Mariam aUo-
tenebrarum principibus terribilis fuit ; ut ad quens; Tu nequissimihostis ini^asiones , sola
eam accedere non prcesumpserint. Deterrebat tuinominis ini^ocatione repellens^ tutos atque
enim eos Jlamma charitaiis ^ incendebant ora- incolumes sen>as. (3) Olim athletse inunge-
tiones et fervor devotionis. (2) Quam merito bantur oleo, ut vaUdius in agone decertarent,
beatissima Virgo dicitur terrlbiUs ut castro- et faciUus de adversariis victoriam reporta-
rum acies ordinata Quid eiiim P jin non
! rent oleum enim pugiUbus robur submi-
:

horruerunt principes tenebrarum quando vi~ nistrabat , et ne ab hostibus caperentur , aut


derunt prceter morem armaiura omni fortiori capiti tenerentur, impediebat. Probi Chris-
instructam contra se procedere feminam , fe- tiani, in spirituaU virtutis pala?stra sese exer-
minam fortem , et ad bella doctissimam ? (3) centes, conlra spirituaUa nequitiae luctantur.
Ad Virginis occursum perterriti sunt maUgni Quicunque adfidci agonem venimus, lucta^
spiritus, et ut subjungit D. Bernardus , ni- men contra malignos spiritus sumimus. (4)
mirum timor et tremor venerunt super eos ^ Quaerendum nobis est oleum quo inunganiur,
ita ut dicerent Ecce plusquam Eva hcec.
: ut elabi ab eorum manibus possimus , for-
Castra Dei sunt hcec , fugiamus Israelem. tioresque effecti , infernales dejicere copias
DebeUata a diemone Eva, victoriam a Maria valeamus. Mariee nomen oleum est , quo
de diabolo reportandam prsedixit Deus , ad inuncti robur sumimus; neque a diaboUs
serpenlem aiens Inimicitias ponam inter te capi, aut capli teneri possumus. Corroborat
:

et muUerem ,ipsa conteret caput tuum. Cui oleum ossa, et nervos indurat, et meduUas
hcec ser^ata vicioria est , nisi Marice P Ipsa confirmat unde et antiqui luctatores suos
:

proculdubio caput contrii^it venenatum, quce toto corpore oleo perungebant. Et Domiui
omnimodam maligni suggeslionem tam de pugiles uncti hoc oleo , per crebram nominis
carnis illecebra quam de mentis superbiare- invocationem , vel capi nequeunt, vel diu
duxit ad nihilum. (4) Maria caput conterens teneri non possunt a diabolo adversario.
serpentis, dicitur deduxisse ad nihilum hu- Nomen de quo loquitur Richardus a Sancto
mani generis hostes. De iUustri iUa victoria Laurentio , est Marias nomen , nam ut ipse-
Mariae congratulatur D. Bernardus Tu ergo met subjungit Idiotae referens verba Recte
: :

hellairix egregia^ primo eum quiprimus om- hoc nomen Mariae oleo comparatur , « super
nia supplaniauit expugnare viriliter aggressa omnia Sanctorum nomina reficit lassos, sanat
es. Tu et spiritum elationis Evce vertice hu- languidos , iUuminat caecos , penetrat duros ,

militaits complosisti. Tu et ardorem veiiice recreat fessos , ungii agonistas (6) et ju- ,

concupiscentice, virtute castitatis in tua car- gum diaboU extrudit , fama tui sauctissimi
ne virginea extinxisti. His ergo primariis nominis clarissima Virgo Maria. » Christiani,
ducibus ienebrarum a te foriiter expugnaiis^ quolies occurrit aUqua diaboU tentatio, Ma-
omnis ante faciem tuam spiritualium nequi- riae invocate nomen , securi dimicate Ha- :

tlarum miliiia in fugam coiwersa est. (5) betis adjuiricem vestri certaminis gloriosissi-
Daemones non sohim Virginem pertimescunt, mam Virginem quae vires vobis prae-
(7),
sed audita hac voce , Maria , contremiscunt.
Vbi nomen Marice invocatur , dcemonum no- (1) D. Bonav. iu Spect.
Viig. c. 3.— (^) Toit. L.adv.
J.idx. 9. —
(3) Oral. 3. in Zonam
Dcip. — (1) D.(irej.

(0 Tert. L. de Orat. 8. —
(2) Richard. Vict. in Cant. Hom. 3^. in Evang. —
(5) Uichard a S. Laur. L. 1. de

c. 28.— (3) D. Bcrn. Serm. 4. Virg. Deip. —(4) D. Land. Virg. c. a. —
(6) Idiot. de Uom. >
irg. c. .S.

Beru. Hom. a. super Missus est. —(5) Serm. 2. de Virg. (7) D. Aug. Serm. i. de Assumpt.
Delpar. •* •
,

36 NOMEN. — CONCIO III.

lianJi submiiiistrat, et tanqiiamstella poll in ilosi, quid nisi caligo iiwohens , et umhra
-via virtutis iucedentes, vos ilirigitet regulat. mortis ^ et densisslmce tenehrce relinquunturl
Belle D. Augustinus Sanctosstellis compa- (i) Uti autem qui ab stella maris non illus-

rat. Nam sicnt stclJce in coclo positcu in tcrra trantur, versantur in tenebris, a recto virtulis
splendcnt ct nuirc il/uminant, et nai>igantes aberrant tramite , et adversam fortunam im
dirigunt et guhernant (i) ita Sancti in coelo ,
patienter ferunt ita qui ad Mariam stellam
:

recnantes in terra splendent suarum virtu-


,
respiciunt , illuminantur , neque deficiunt
tum ful'M)ribus suisque intercessionibus et in afflictionibus. Nam, ut fatur D.Bernardus,
,

proteclionlbus navigantesin procelloso seculi ipsa est nohis stella ex Jacoh oria, cujus ra-
pelago dirigunt, ne devient. Verum cum D. dius universum orhem illuminat^ cujus splen-
Bernardo loquamur pauca de superbo dor et prcefulget in supetmis^et inferos pejie-
, «

lioc nomlne Marla quod interpretatum trat terras etiam perlustrans et calefaciens
, , ,

niaris stella dicltur, et Matri Virgini valde magis mentes quam corpora, fovet ^>irtutes
convenienter aptatur. » Ipsa namque aptissi- excocjuit vitia, Ipsa, inquam, est prceclara et
me sideri comparatur « Qula sicut sine sui eximia stella ; super hoc mare magnum et
:

corruptlone sldus suum emittlt radium, slc spatiosum necessario suhlevata^ niicans me-
a])squesui Virgo parturit Flllum. Nec
lcTesIone ritis iUustrans exemplis, O cjuisquis te in-
^

sideri radius suam minult claritatem , nec teUigis in hoc secuU proflu\>io magis inter
VirglniFiliussuamintegritatem:» (2)ultrabas proceUas et tempestates fiuctuare ^ quam
analogias quibus Virgini, nomen stellae probe per terram amhulare y ne avertas oculos a
convenire demonstratur, dlcitur adbucMarla fulgore hujus sideris y si non t^is ohrui pro-
stella , quia justorum dirlglt et regulat navi- ceUis , si incurras scopulos trihulationum ,
gatloiicm , ne a piratls daemonibus depraeden- respice stellam , voca Mariam. (2) « Saepe
tur. Quo alludere videtur Sanctus Epbrem : namque vidlmus plurimoshomines In suis pe-
Marlani suum portum vocitans. lu meus rlculis recordari nominisBeatoeMariae,etillico
portus , Virgo immaculata et prcesens au- oninis perlculi malum evasisse. »(3)
xiliairix. (3)Imo idlpsum sapit ipsemet Ber- Sub mundanarum rerum aquis, occultan-
narJus, hortans Chrislianos ut in cunctis ten- tur saxa , qui nisi
latent sirtes et scopuli ,

tationibus respiciant stellam. Si insurgant detegantur navigantlbus naufragia parant. Ad


venti ientationum^respice stellam , voca Ma- ejusmodi vitanda pericula infundendum est
riam. Sijactaris superhice undis , si ainhitio- oleum quo aquae lucidiores fiant, et maris
?iis , si detractionis , si cemulationis , respice fundus appareat. Ut enim philosophatur Ri-
stellam j 'voca Mariani. Si iracundia , aut chardusaSanctoLaurentio: ^««/i<r/o /i«z^if<3P0^
afaritia aut carnis illecehra , naviculam
j causam aliciuam mari se immergunt ; oleum
concusscrit mentis , respice ad Mariam. Ip- defcrunt inore^et illudemittunt ^etfitperluci-
sam sequens non de^ias ; ipsam cogitans non dus fundus aquce ; sic eiiam de{>ota invocatio
erras ; ipsa tenente, non corruis; ipsa protc- nominis hujus, scilicet Marice, et docirina, et
genie, nonmetuis; ipsa dnce,non fatigaris; gratia ejus, rerum lahentium intima faciunt
quia viam tuam regulat, ne succumbas die- manifesia. (4) Fortunae bona sunt sirtes et
mouum tentaiionibus, et tenebras tuas illu- scopuli latentes , ob quoe saepe saeplus nau-
mlnat, ne deficlas in adversa fortuna, et hu- fragantur , et qui secunda potiuntur fortuna ,
jus vitae afflictionibus. gravantur, quia cum eorum et qui adversa
2. Tenehras mundus quce hominum non
Jiahet cognoscatur vanitas , prosperantes in
prcpcordia exccecant. (4) Peccata enim sunt eorum possesslone ultlmum finem consti-
tenebrse qua? mentes obnubllant. Neque so- luunt et afflicti de eorum jaclura tanquam ,

lummodo de amisslone summi boni tristantur: neces-


peccatis ol)scurantur mortales, sed
etiam fortuucne obcaecantur bonls tum qula sarium est oleum , ut latentia saxa et occulta
:

illa [)lus cequo exlstimant ; tum quia ex illis appareant monstra. Ut imminentla vitentur

inllantur et tumescunt ; tum quia dum illa pericula , invocandum est Marianum nomen,
amiitunt tristantur , et in adversitatlbus ani- quod mentis discutiat tenebras , terrenorum
mo dejicluntur. Ilas mentls tenebras patiun- occulta detegat; bonorum temporalium va-
.tur, qul a Maria stella poli non illustrantur: nitatem ostendat, ne prosperantes de illis
ToIIe corpus hoc solare , cpwd illuminat superbiant , et afflicti plus aequo de eorum
mundum y
uhi dies ? ToIIe Mariam hcuicjactura doleant. Itaque ctt/2c^/^/?r<:eco/i/w ^^e-
maris stellam ,
maris utique magni et spa- neremur Mariam , ut ipsa nos inter procellas

(i) Scrm. 5. de Sanclis. —


(2) Ilom. 2. sup. Missus (i) D. Bern. Ilom. a.de Virg. Deip. (2) — Hom. 2. sup.
rst. — (3) Orat. de Laud. Mar. (4) Tert. Lib. ad— Missus est. —
(3) Anselm. de Laud. Virg. — (4) Lib. 1.
Mart. 3. de Laud. Virg. 2.
NOMEN. — CONCIO IIL 37
seculi,jeri^en(es aspiciat, et ipsa inter cursus protcctionem , qua vi-
seclulam ejus iiitelllgl

mundiales , continua oratione confoueat. Ne- delicet parvulos ad se confugientes sub um-
nue enim dubium quin quce meruit pro libe- bra alarum suarum protegere non desinit,
randis proferre pretium ^possit libertatis im- sive ab oestu carnalium desideriorum , sive a
pertiri solatium (i) , et miseriis subvenire. facie impiorum qui eos afflixerunt, dicenduni
«Quia tu es Regina misericordiae et qui sunt est « Bonaet desiderabilis umbra subalis Je-
: :

misericordiae subditi , nisi miseri tuam consi- su, ubi tutum est fugientibus refugium, gra-
derantes misericordiam , et ad nostrafn at- lum fessis refrigerium.Miserere mei,Domine
lendentes miseriam, ad te suspiramus « Un- Jesu , miserere mei , quoniam in te confidit
:

dique nos angustioe premunt quomodo ergo anima mea , et in umbra alarum tuarum
:

ad te non suspiremus , solatium miserorum? sperabo , donec transeat iniquitas. » Ani-


Sic afflicti, sic miseri, ad te suspiramus ge- madveriit autem ibidem D. Bernardus in
mentes et flentes , in hac lacrymarum valle. boc Esaiae testimonio , per virgam Aaron
Heu! Domina, non vides quod totaliter flen- designari etiam Deiparam, quae peccatores
les, in loco lacrymoso jacentes, onerati pec- sub urabra alarum suarum protegit. Quod
catis gemimus , aggravati molestiis flemus , probe sciens Sanctus Ephrem se totum sub
abundantes miseriis in valle lacrymarum Mariae tutela et proteclione asseverat Sub :

sumus , tuum subsidium postulantes. Non tutela et protectione tua totus sum. (i)
ergo restat Domina , nisi ut illos misericor- Fecitque Deus duo himinaria magna :

des oculos ad non converlas non dubita- luminare majus , ut proeesset diei , et lumi-
:

mus, Domina, quin si nostras aspexeris mi- nare minus, ut prseesset nocti. (2)LitteraUter
serias,non poterit tua miseratio, suum retar- hic locus de sole et luna intelhgendus, quem
dareeffectum.»(2)Christiani,quiestisadversa niorahter sic inteipretatur Hugo Cardinahs:
fortuna gravati , accurrite ad Mariam,mise- Luminare majus , Christus , qui prreest diei^
ricordiae matrem , quse muhum soHicita est id est, justis ; luminare minus , Maria , quce
de miseriis ; et si non vuhis in vestris ad- prceest peccatoribus. (3) Maria peccatorum
versitatibus dejici, rogate Virginem ut suos nocti prsesidet , ne in tenebris criminum pe-
ttiisericordes oculos ad vos convertat Nam reant. Nec obstat quod ciiminosi sunt de-
:

suorum claritas oculorum effugat catervas formes et denigrati super carbones; Maria
dcemonum , tenebras expellit^ purgat vitia vero pulchra ut luna praedicatur quia, ut :

7nentiumj corda congelata accendit{?i)jS>^em belle ad propositum ait Hildebertus , pul"


erigit, ne peccatores desperent, et subjician- clirum est benefacere vel indignis. (4) Qni
tur Dei indignationibus. magis indignus quam scelerosus ? quem ta-
3. Accurrant peccatores ad Mariae nomen men tuetur Deipara , ne divinx^ subjiciatur
in postulatione tutelce (4), et munimen inve- indignationi. Quare peccator si criminum
meuX. "^dim turrisfortissima nomen Domina;'. immanitate tuj^batus ^ conscientia^ joeditate
ad ipsam fugiet peccator et liberabitur. Hcec confusus ^ judicii liorrore perterritus ^ bara-
defendit quoslibet , et quantumlibet peccato- thro incipias absoj^beri tristitice, desperationis
res. (5) Dixit Salomon qui parum noverat abysso : Mariam cogita , Mariam im'oca.[^)
deMaria: «Turris fortissima nomen Domini, TertuHianus moechum a poenitentia reji-
ad ipsum currit justus et salvabitur. » Nobis ciendum , zelo non secundum scientiam exis-
autem dicendum est «Turris fortissima no- timans, eum cum idololatra et homicida , in
:

men Dominae , ad ipsam confugiet peccator, criminis enormitate comparat, et acriter inse-
et salvabitur.M (6)Nam ipsa est «hmien coelo- quens romanum poniificem , qui ilhmi ad
lum, deficientiumfortitudo,peccatorum ve- poenitentiam admiltebat , sic ironice fatur.*
nia, desperatorum reparatio. »
(7) Christum Assistit idololalres , assistit homicida ,
in
Dominum designari censet D. Bern. (8) per medio eorum assistit et moechus ^ pariter de
Aaronisvirgam,«quaenonsohim floruit,sed et pocnitentice of/icio sedent in sacco, et cinere
fronduit, et fructum emisit, non sohmi flore inhorrescunt^ eodem flatu gemiscunt j eisdem
vel fructu, sed ipsis etiam frondibus Jesum precibus ambiunt , eisdem genibus exorant ,
significari , et in virga quidem figurari po- eamdam invocant Matrem. (6) Verum serio
tenliam , vero fragranliam in fructu loquentes , scelerosi magnam Matrem, sclli-
in flore ,

saporis dulcedinem , in frondibus quoque cet Deiparam invocanles , ambire dicunlur :

(i) D. Aug. Serm. 4. dc Assumpi.


(2) D. Bern. —
fl^^si oratio ad Virginem facta, sit
arbltrium
Medit. 8up. Salv. Regina. —
D. Bern. libid. —(."S)impetralionis. Ouis enim auxiharem Mariae
Tert. L. de Orat. 8. — (5)
*
Richard. a S. Laur. Lib. 11.
(/,

de Laud. Virpf. — (6) Lib. 2. dc Laud. Mh^. 2. — (i)Orat. de Laud. Mar. — (^) Gen. 1.— (''^) D. Bcrn.
Prov. 18. — (7) D. Bcrn. sup. Salv. Rcgin. - (8) Hom. Scrm. 2. dc Virg. Dcip. — (4) Kpist. 16.

(5) D. Beru.
2. sup. Missus cst. Hom. 2. sup. Missusest. — (6) Lib, de Pudic.
5.
,

33 NOMEN. — CONCIO III.

iuvocavit tulelam , et benigna frustratus est Deum demonstrata , totis medullis cordium
,

nrotectione ; cujus dignitas peccatoris supplet totis prcecovdiorum ajfectibus et votis omni'
,

iiidi^^nitali ? Quem sic alloquitur D. Bernar- hus Mariam veneremur quia sic est voluntas ^

(\ns^. Dcdit iibi Christum per Mariam prop- ejus ,


qui totum nos hahere voluit per Ma~
ter sanitatem ex Deo et hoinine
:
cataplasma riam. Tertia in Matris teneritudine fundatur,

confcctum est ,
quod sanaret omnes injirmi- ad quam dum irascitur Pater, recurrunt Fi-
tates tuas. Sed quia indignus eras cui dona- lii. Maria effecta est Mater nostra ex quo
retur , datum est iMarice, ut per illam accipe- peperit Christum qui est primogenitus in
rcs quidquid haberes , quw per hoc quod multis fratribus. Aperi itaque tu, Mater mi-
Mater est genuit tibi Deum : per hoc quod sericordicR , benignissimi cordis tui januam
Virgo cst, exaudita est pro reverentia sua , suspiriosis precationibus filiorum Adam. Ex
in causa tua ,
humani.
omnibus finibus terrce ad tuce protectioni^
et totius ge/ieris (i)
Dominus in cruce pro hominum
umbraculum confugimus , a facie farmidinis
salute orans
cum clamore valido exauditus est pro sua Dei. (i) Quarta desumitur ex mira Deiparae
reverentia Maria quoque pro peccatoribus potentia erga Christum Filium suum quem
:
,

orans exauditur pro sua reverentia. Virgini- nullo negotio exorat , iratum mitigat, Nam,
las divlna maternitate incrementata reveren- ut subjungit D. Bernardus , « et ecce coram
tia dicitur, Christi aemulans reverentiam, ob tremendo Judice peccatores assistimus , cu-
qnain Deipara in peccatorumcausaexauditur. jus manus terribihs gladium iras suae vibrat
Salvator ostendere volens orationis ad Dei- super nos. Et quis everteteam ? Nemo, Do-
param factoe virtutem et efficaciam , Eccle- mina , tam idoneus , ut gladio Domini ma-
siamerudit ut nunquam oratio fiat ad Patrem num pro nobis objiciat, ut tu Dei amaniis-
coelestem quin simul tacite invocet Matrem , sima per quam primum in terris suscepimus
,

ilHusqueauxiHumsuppHciterexpostulet.Nam misericordiam de manu Domini Dei nostri,


in Patre Filius ini^ocatur : ne Mater quidem Ad te, Doinina , stillant oculi nostri, te devo-
Ecclesia prceteritur. Siquidemin Filio et Pa- tionis clamore valido obsecramus, ut FiHi
tre Mater recognoscitur , de qua constat et tui Domini nostri iram, c|uam graviter pec-
Patris et Filii nomen. (2) Per Matrem Ec- , cando succendimus erga nos mitiges , ejus-
,

clesiam intelHgit Tertullianus, quam Spiritus que gratiam a qua ingrati excidimus , nobis
Sanctus congregavit, quaeque ab ipso nuncu- conciHes. Quinta ex Marlana pietate et mise-
p?iUiv Domina Mater. (,3) Per eam nos Deus ricordia mutuatur, quse scelerosis fiduciam
Christianos facit per eam Patrem et FiHum
,
prrestat ad ejus implorandumauxiHum. Nam,
cogiioscimus et invocamus , nam absque Ec- nt eam ibidem alloquitur D. Bernardus, tu
clesiaj testimonio, nulla nol)is esset fides de peccatoremquamtumlibetfoetidum?ion horres,
Patre , neque deFiHo ;perMatrem Deiparam non despicis ; si ad te suspirauerit , tu illum
inielHgit quidam neotericus (4) adcujus auxi- a desperationis barathro pia manu retrahis ,
Hum arcana gratiae propensione accurrunt pec- spei medicamen aspiras , foues , nec deseris ,
catores. Et merito, cujus plures accipe ratio- quousquehorrendo Judicimiserumreconcilies.
nes prima in ipsaexperientia innititur. Ssepe
: Sexta, quia iratus Deus severitates spirat ;
enim quod Deum precando obtinere non Christus est quidem misericors ut Redemp-
possunt, implorato Marioe auxiHo, citius et tor , quia tamen constitutus est Judex vivo-
faciHus impetrant Velocior est nonnunquam : rum et mortuorum, criminosos condemnat et
salus meniorato nomine MaricG
,
quam inuo- castigat at in Deipara mera elucet pietas
:

cato noniine Jcsu y unici Filiisui. Et id qui- absque ulla severitatis mixtione. Miserautem
dcm non ideo fit quod ipsa major et poten-
,
reusrneram misericordiamexoptat,juslitia3ri-
tior sit : neque enim ipse major et potentior gores formidat, indeprecum obse(|uioanimo-
est per eam, sed illa per ipsum. Quare ergo sius frequentat Virginisaras,quam aUariadivi

advocatam ut sua dona per Mariam ad nos


, lorum : dum igilur ipse a quo^^is suo noinine
venirent et Deipara, nos a Dei indignatione
, invocatus non statim exaudit profecto id ,

prutegeret. Peccatores , laudate clementiam juste facit. bwocato autem nomine Matris
Sa/vatoris qui tam nobile subsidium digna-
y etsi merita invocantis non mereatur ut exau-
tus est elargiri[6), gratitudine autem erga diatur, merita tamen Matris intercedunt , ut
(1) D. Bern. Serm. 3. in Vigii. \at. Dom. (2)T»:rt, — exaudiatur. (2) Judex suum munusprobe
L. de Orat. 2. —
(3) Higal. L. ad Mart. i. (4) Selad. de —
Jud. Figur. c. 8. —
(5) D. Ansf.lm. Tract. de excell. D. Bcrn. Serm. Paneg. ad Virg. Deip. — (2) De


(1)
Vifg. 6. (6) D. Bern. Medit. Sup. Salv. Reg. Exceil. Virg. c. 6.
NOMEN. — COlNCtO III. 5p
adimplens, non solum clemenliam , secl in- lum Domlnum , et Deiparam. ^temus
terdum severitatem demonstrare debet at : Pater est quidem bonitate , praeditus nam
Mater de sola pietate erga filios coramenda- Dei natura est bonitas, quia tamen majestate
tur. Christus est peccatorum Judex, Maria fulget , adeum accedere veretur peccator ;

Mater, quare pietas est in Christo cum seve- Christus est quideni homo , Redemptor et
ritate conjuncta , in Maria vero , absque ulla frater nosler, est tamen Deus et Judex, unde
rigoris mixtione reperitur « Quia in Virgine : si ex una parte aUicit ut Redemptor et fiater,
a Filio derivatur divina pietas absque ullo ex allera terret ut Judex , et removet ut
,

justilise terrore at in FiHo Ucet attrahat Deus; at in Maria , non est divina majestas,
;

pietas, terret tamen quod scriptum est Ju- quce vereatur nec judiciaria potestas quae : ,
,

tlicem eum esse adeo severum ut rationem terreat ; sed pura naturae humanae singulari-
,

sit exacturus de uno quoque verbo otioso. tas, et mera beneficae matris pietas. Tum ex
Quid autem mirum si magis praesidat reus advocatione Fiiii antePatrem et Matris anle
, ,

in sola pietate, quamin ea justitiae conjuncta, FiHum. FiHus autem pro sua reverentia exau-
quando eadem est divina pietas in utroque, ditur a Patre ; Mater quoque pro sua reve-
,

et FiHi, et ejus Matris tribunaH? » Quasi tota rentia exauditur a FiHo unde Arnoldus :

Christi pietas , et meracissima absque justi- Carnotensis Dwidunt coram Patre , inter :

tiae admixtione, et severitatis rigore, com- se Mater et Filius , pietatis officia, et iniris

missa sit Virgini unde haec perpetua Mariae allegationibus muniunt redemptionis hmnance
:

\ o^si 2i^ ']\\di\cem ^Wium Clemejitiaest aliqaid negotium. (i) FiHus ostendit Patri latus et
'.

ultrici detrahere sententice : nam quisquis ni- vuHiera Mater oslendit FiHo pectus et :

hil reatus impu7iitumreliquit, delinquit.CuIpa ubera quomodo poterit esse repulsa, ubi :

est totam persequi culpam. (2) Sed nemo me- tot interveniunt pietatis monumenla? Quid
Hus D.Bernardo hoc argumentum tractat, et non obtinebunt a Palre vuhiera FiHi ? Quid
magnam Deiparae pietatem ostentat : « Ad non impetrabunt a Fiiio ubera Matris ? Fi-
Patrem verebaris accedere solo auditu ter- lioli, hcec peccatorum scala, hcec mea maxi-
:

rilus ad foHa fugiebas. Jesum tibi dedit me- ma fiducia est, hcec tota ratio spei mece, (2)
diatorem. Quid non apud Patrem laHs FiUus FiHi sciHcet et Matris patrocinium Jesu et ,

obtineat? Exaudietur utique pro reverentia Mariae auxilium , utriusque ad aeternum Pa-
sua Pater enim diHgit FiHum. An vero tre- trem oratio et exoratio.
:

pidas et ad ipsum ? Frater luus est et caro (^hristiani oHm adversitatibus et persecu-
tua, tentatus per omnia absque peccato ut tionibus gravati , laetabantur ex cognitione
misericors fieret. Hunc tibi fratrem Maria divina? bonitatis , et aeternae mercedis , quae
dedit sed forsitan et in ipso majestatem fiduciam iUorum et fidem spei confirma-
:

vereare divinam , quod Hcet factus sit homo, bant Sed etsi aliqua nos quoque perstrin- :

manserit tamen Deus. Advocatum habere gunt ut vobis cohcerentes , Icetamur magis
vis , et ad ipsum ? Ad Mariam recurre. Pura recognitione divinarum prcedicationum, con-
siquidem humanitas in Maria , non modo Jirmantium scilicet fiduciam et fidem spei
pura ab omni contaminatione , sed et pura nostrce. (3) Peccatores nunc etiam scientes
singularitate naturae. Nec dubius dixerim , quanta sit Christi Domini et Deiparae pietas ,
exaudietur et ipsa pro reverenlia sua. Exau- quam potens sit utriusque protectio , quam
diet itaque Matrem Filius , et exaudiet FiHum efficax deprecatio erga aeternum Patrem , de
Pater. Quid enim ? potestne FiHus aut repel- iUorum misericordia laetantur , in eorum pa-
lere , aut sustinere repulsam ? Non audiri , trocinio singulariter fiduciam suam ponunt,
aut non audireFiHus potest? Neutrum plane. et fidem spei suae coHocant. In Christo qui-
Invenisti, ait Angehis , gratiam apud Deum dem quem sic aUoquuntur apud Gregorium ,

feHciter. Semper haec invenit gratiam , et Nicomediensem : Fer te , nos regnum ccelo-
sola est gratia qua egemus. Prudens Virgo rum speramus assecuturos : te nostrce salutis
non sapientiam sicut Salomon non divitias, , habemus adjutorem; te nostri auxilii habe-
non honores non potentiam , sed gratiam
, nius defensorem ; te proponimus , cujus ore
requirebat. Nimirum sola est gralia , qua nostra dicatur excusatio ; te nostrce fiducice
salvamur. » Longiuscule quidem, sed beHe D. circumferimus gloriationem. (4) Christus est
Bernardus peccatores ad impetrandum Ma-
,
noslrae fiduciae gloriatio tuni quia suo nos :

riaeauxiHum stimulat tum ex discrimine sanguine redemit,nobisque coeli januam ape-


:

quod intercedit inter aeternumPatrem, Chris- ruit tum quia nobis gratiae largitur auxi- ;

/ V
r" II (0 Tract.dc Laud. Mar. —
(?) D. Brrn. Scrm. q. de
1 •

(0 Seraphinus Firmus problem. 54.


r/
- ,

(.)
s T,.,
Ihldcb.
. .

virg Deip. -
(3)' Tert. Apol. 4/. -
(4)' Orat. de Ublat.
»>p. 25. (3) —
Serm. 2. de Virg. Deip.
H^yo,
^ ^
^ ^
;, ; ,

4o NOMEN.— CONCIO III.

lium aeternam posslmus consequi feli-


qiio Guerricus Abbas postquam Tesum genuit ,
,

citatem ; tum qula nos a Dei ira protegit nunquam Primo


fere nisi in languore fuit.
tum quia coram Patris tribunali causam nos- languit timore postea dolore nutic amore :
,
,

tram patrocinatur , proprioque ore defec- tijnore a natii^itate usque adpassionem cum ,

tus nostros excusat. Maria quoque est des- semper vitamfdii insidiis appeti s)ideret. Do-
peratorum spes (i), in ejus patrocinio suam lore ^ toto tempore passionis,donec rediuiuum
consiituunt iicluciam peccatores. Quam sic Nunc amore et desiderio felicius ^ reciperet.
allo(juuntur apud Joannem Damascenum sed mirabilius cruciatur, quia sedentem in :

Tihi nos quoqne assidemus o Domina at- ccelo eum tenet. (i) Nunc etiam existens in
, ,

que iterum dicam Domina Dei genitrix coelo et felicitate fruens, amaritudine re-
, ^
,

et Firgo : aninias nostras ad spem tuam ,


pleretur , si status beatitudinis tristitiae et
nofi secus atque ad firmissimam quamdam doloris posset esse capax. Annon amarum
ofichoram alligantes , mentem , animatn , efficere satagunt Mariae nomen impii
,
qui
cofpus, totos dcnique nos tibi dicantes ac ,
illud blasphemant stolidi qui plus aequo il- ,

consecrantes. (2) Naves firmissimae anchorae lud honorant , criminosi qui in peccato ,

alligatae non patiunlur naufragium , sed inter existentes foetido ore illud profanant ? Ve-
etiam maris procellas securoe existunt pec- : runi, si Marianum nomen
impii et scelerosi
catores Dei indignationibus lanquam maris amarum mohuntur probiet innocui
efficere ,

lcmpeslatibus expositi, vitant naufragium, Christiani a Mariano nomine miram persen-


modo in Virginis proteclione , tanquam fir- tiunt dulcedinem. Sicut nomen Jesumelin
missima anchoraspem ponant modo in Dei- ; ore , melos , in corde jubilus , sic et
in aure
paroe auxilio confidant, quce non abs re nun- nomen Marice, et etiam amplius ^ si dicere au-
cupatur Mater pulchrae dilectionis et sanctoe deamus. (2) Quod hac ratione demonstrat
spei :etut ipsamet teslatur , //^ w^e o/?2«/^.yy?<?^ Richardus a Sancto Laurentio «QuiaJesus :

^itce (3) , scilicet vitae gloriae in futuro , et quasi superbum nomen est , et nimium po-
vilae gratiae inpraesenti per poenitentiam, qua tens nostrum humilius iiomen affectum
:

peccatores a morte peccati ad vitam gratioe decet , ut si in Jesu aut Deitatis , aut sexus
convertuntur. Tale autem beneficium Mariae virilis , austeritatemahquisvereatur, recurrat
auxilio, et intercessione sperant criminosi adMariam, in qua nihil horum suspectum ,
sanctissimum ejus nomen implorantes Situ : in ea nec deitas terret, nec virilis sexus qui ,

nos deserueris , quidjiam de nobis fiet , o fere durior ac severior , femineus blandior ,
sanctissitfia Deipara^ spiritus et vita Chris- Mariaenim nomen mulie- suavior, levior. (3)»
tianorum ! quomodo etiim corpus nostrutn vi- bre est mansuetudinem praeferens et com- ,

mendans.Quod si sexum verearis, proeo quod


talis si^tiutn operatiotiis habet respiratiotietn
ita cdatti satictissitnum tuum nomen Virgo et sibi et aliis fuit in ruinam Virgo est
, ,

beatissittia quod iti ore sen^orurn tuorutti quae Jesum mundi peperit Salvatorem. Qua-
,

versatur assidue in ottitii tetnpore loco et propter qui vere Mariam colunt
^ et devote ,

modo i^itce lcetiticc et auxilii noti solutn ejus proferunt et invocant nomen, « amaritu-
^ ^ ,

est signuiti sed ea etiatn procurat et cotici'


, dines maris sicut lacsugent.»(4)Nam,ut phi-
liat. (4) Mariani nomlnis invocatio vitam losophaturRichardus a Sancto Laurentio,M<7-
gratiae peccatoribus procurat quapropter, : ria , atnarutti tnare, eo quod utiiversas mutidi
Cliiistiane, noti recedat ab ore ^ noii recedat delicias cotn^ertit iti attiaritudinem, de se fi^
a corde, et ut itnpeires oratiotiis suffragiutti deliter cogitatiti, et mundanas atnaritudities
,

non dcseras cotwersationis exetnplum. (5) suis itnitatoribus dulces facit reputari inun- ,

Mariae quippe vocabulum est nomen obser- datioties tnaris quasi lac sugentj scilicet itni-
vanticc et devotionis. tatores Marice. (5) Ut autem dignoscantur et

III. PARS. Jn ipsius twttiifus sacrametito ^"1 ^^^" .'""' '^''''— "^"^^."
"'^' ' ^\
Maria amarituclinem denotat nam,ut dictum
est in superioribus, Maria quoad etymolo.
:
T ^ """
' .^"''7
discrmiinandaMana^ devotio i Superstitio-
1
'"^"q' '"'7.
: .
'

giam el sacfcwietitum twttiifiis sui (6) '^ ' ^' 9,«"tu"^^J'«f 3. Rehgiosa
idem ,

' ''^^^' ineunda est humani er-


e.t ac amara,seu amaritudo maiis. Unde bea- '
f^^^^J^^'
^"^'^"^^ '"'"^ ^^'^^^ ca^detida quce fm-
tissima y\Tzo,juxtaprcesagium nominis sui, T^'*^

,

amaritudine; nam, ut animadvertit ^^^'^ coticeptis superstitionum semitubus ,,itn


(7) fuit in
^ ' puetitatemohumbravit.{ft)m.w\\\?»\xi\l\ix VtX'
fi) S. Ephrrn. dc Latid.Virg. — (2) Orat.i. de Dorm.
^ irg. — (.1) Ecclos. —
(4) Cerm. Const. Serm. de Zon. (i) Potr. Dam. Scrm. i3. — (2) Serm. 2. de Asrnmpt.
\\.Virg. — D. Bern. Serm. 2. Virg. Dcipar.
(5) (G) — -- (5) Kichard. a S. Laiir. L. 1. de Laud. Virg. cap. 2.
Tert. L. adv. Jud. 9. —
(7} Ennod. in Nat. S. Laur. — (.j) Dcut. 33. (5) Lib. — 2. de Laud. Virg. cap. 3*
dict. i5. _ (G) Tert. L. 2. ad Nat. 9.
NOMEN. — CONCIO III. 4i
tuUianus ratioiilbus , ut Chrlstianos a super- mo. Nonnulli ex impletate quldam ex teme- ,

stitione dlmoveat. Tum quia superstitio non rilate alii ex simplicitate


, tandem aliqui ex,

Deo , sed diabolo mancipatur Tota hujus : iniquitate deficiunt. i.Impia est illorum su-
cfiui superstitio ^ diaholo inancipata est. (i) perstitio,
qui Mariam velut supremum nu-
Tum quia superstitio idololatriam sapit ne- : men venerantur. Quibus probe competunt
cesse est autem ut omnem afflatum ejus i^ice hsec Tertulliani verba Ecce enim duos in-
:

pestis ds longinquo des^itemus ^ in uniuersa tuens deos ^ quid facerem si ambos colerem?
serie humance superstitionis (2) Tum ne im- . Vererer ne abundantia officii superstitio po-
pietatem aemulantur Gentilium qui fuerunt tius, quam religio ejcistimaf^etur. [i)Suipersii'
superstltionibus dediti, ut ex Romanis et tionon religioexistimandaest devotlo eorum
^gyptlis constat Homofuit Pompilius Nu'
: qui Marlam credunt deam , ut fuerunt non-
ma , qui Romanos operosissimis superstitio" nulli haeretlci apud Sanctum Epiphanium.
nibus onera^it. (3) ^Egyptli adhuc fuerunt Qui eos imitantur , impie errant Deiparam- ,

longe Romanls superstitlosiores atque ideo : que offendunt. Etenim honor Regince judi-
et Mgyptiis permissa est tam vancesupersti- cium diligit ; Virgo regia falso non eget
tionis potestas , auibus et bestiis consecran- honore , {>eris cumulata honorum titulis , in-
dis , et capite damnandis qui aliquem hujus- fulis dignitatum. (2) 2. Temerarla est illo-
modi Deum occiderint. (4) Tum quia supersti- rum superstitio ,
qui prlvata auctorltate ,

tio suam a vitio ducit originem nlmlrum a : absque ullo Eccleslae consensu, confraternl-
vanitate, impudicltate, aut otlosltate ; reli- tates instltuunt, officia conficiunt ,novas ins-
gio autem christiana i>anissimis superstitio- taurant dlsclpllnas, inusltatas profitentur de-
votlones Quihusmerito vanitas exprobranda
nibus renuit ; a qulbus alleni esse debent fi- :

deles , religlonis observantes disclplinas : est ^ siquidem sine ullius aut Dominici aut
Turpium et otiosarum superstitionum vitia ^postolici prcecepti auctoritate fiunt : hujus-
cohibentes (5)Tum quia in baptlsmaterenun- modi enim non religioni, sed superstitioni de-
.

tiarunt dlabolo , idololatrlae , speclaculis putantur^affectata et coacta, et curiosi potius


:

^que spectaculis in tantum renuntiamus , in quam rationalis officii^ certe vel ex eo coer-
quantum originihus eorum, quas scimus de cenda quod Gentilibus adcecpient {?>) , quisa-
superstitione conceptas. (6) Tum quia Deus crilega temeritate auctorltatem sibi arro-
Christianos ad veram adducens religionem gant et homines in deos consecrandi, et di-
de Mgypto superstitiosissimi seculi eduxit. vinos ritus instituendi. Quapropter D. Ber-
Non vult autem Deus fideles a superstitione nardus acriter redarguit canonlcos Lugdu-
eductos iterum superstitionibus addlci
, nenses, quod inconsulta Romana Ecclesia,

nam ut subjungit TertuIIianus nec putem festum immaculata? Conceptionls Deipariij


, ,

disceptandum an digne Deus quos ah errore ausi sunt celebrare. Alioquin nulla ei ratione
superstitionis ai>ulserit, rursus in ^gyptum placehit contra Ecclesice ritum prcesumpta
regredi noluit. (7) nowitas , mater temeritatis , soror supersti-
Verum quantumvls a superstitione aliena tionis filia levitatis : nam si sic videbatur , ,

sit dlsciplina christlana , multi tamen Chris- consulenda erat prius apostolicce sedis auc-

tianlpossunt desuperstitione culpari, et quod toritas et non ita prcecipitanter atque incon- ^

est lugendum magis, ex religione superstitio sulte paucorum sequenda simplicitas imperi-
compingitur. (8) Romani quanto magis rei- torum. (4) 3. Simplex est superstitio, quae
publicae seu imperii incrementabant limltes, plus a?quo Virglnl tribuit, non ex IrnpIetiUe,
tanto niagls apud eog vigebat superstitlo neque ex temerltate , sed nimia in Deiparam
:

Sanctis jam rebus superstitio qucesita est. pietate. Hanc aliquo modo excusat D.Bernar-
(9)
Dllatata quoque religione christiana plures dus parcens dei'otioni , cpice de simplici ,

a \eYa ])\eiate de^enerant, superstitionis usu, corde et amore Firginis venit. (5) Chrls-
(10) proesertim inDeiparae cultu. Plures nam- tianum tainen ejusmodi , etsi jam simplicis
que qui se ejus proclamant cultores, si ve- ^t inafjectatce , tamen superstitionis rcum{6)
rum dlcere vellnt , fatebuntur De supersti- existlmat TertuIIIanus. 4- Iniqua est supers-
:

tione deputamur^ non de ratio ne.( 11) Qui in titio scelerosi Christiani , qui discipii/iam
iiac materla deficiunt , non eodem sunt ani- superstitione delusit {j) , dlvlna audacter
transgrediens mandata , alroclssima qua^que
(1) Tort. L. 5. adv. Marc. 11. — (2) Tert. L. de Idol. perpetraus crlmlna , falso praesumens impune
7 '^P"'"?^^^
— 7 Posse vacarescelerlbus,' modo in Rosarlicon-
^^rTrP^w.r:/^''''"?^
(0) lerl. Apolog. b. T
(Ojlerl. —
^f^ '^i""'-
Apolog. 38. (7) Tert.
*
Scorp. 3. — (8) Tert. L. de Jcjun. 6. — (9) Tert. L. 1. (1) Tcrl. L.i. adv. Marc.5.— (->) D. Dcrn. Ep. 174. —
ad Nat. 7. — (10) Lib. deCor. Mil. lo. — (u) Teit. L. (3) Tcrt. L. de Orat. 12. —
(4) Lpisl. 174.

(^) ^'•'Jd-
i. adNat. 8. — (6) Tcrt. L. dc rall. 4. —(7) Tcrl. L. dc Spcct. 10.

3*
,

42 NOMEN. — CONCIO III.

fraternhate sit aclscrlptus, vel parvum Vir- EtnomenVirgwisMaria.Beneimmedmtejun'


ginis deferat liabitum. Hac namque su^jerstl- gitur Marice Firginitas , eo quod non solum
tione provecta (i), Deum non timet, liberri- nomine prcejerat , sed et aliis prwheat gra-
me peccat, devotioneque contumeliosa non tiam castitatis. Marice nomini , virginitas et
modo Deum sed etiam Deiparam offendit.
, inseparahiliter sunt adjunctce, (i) sanctitas
'^..W-Ahts contameliie addictam[pt).^\\on%0' Mulier Maria nuncupata lasciviens , a puro
lumerroneameorum opinionem qui ore blas- illo et sancto nomine sanctitatem et purita-
phemo , pra3cipuas Deipane dotes tollere ni- tem separat indigneque fert hoc virginitatis
tunlur , cujusmodi sunt hac ajtate Lutherani insigne ^ hoc pudicitice decus y hoc indicium
etCalvinisiie, qui omnem beatce Vir^inis de- castHatis. (2) Marianum nomen est gloria
negant lionorem ; qualis fuit Helviaius qui puritatis , castimoniae ornamentum , sancti-
Dcipara? virginalcm iniegritatem in partu et moniae splendor , virtutis insigne. Muhe-
post partumeripere ausus est, quahs fuit Nes- res hoc nomine insiornitae debent nitere vir-
torius,qui divinamMariae Maternitatemnega- tutibus, sanctitate fulgere, et pudicitiae co-
vit quem non secus ac suos sequaces detes- ruscare splendoribus. Sicut dominwn prce-
:

tandos vult D. Augustin. Detestandi sunt illi dioruni limitihus affixi tituli proloquuniur
qui Dominum nostrum Jesum Christum Ma- ita nomina ipsa scepe Sanctorum merita in-
tremMariam interrisneganthahuisse.iVjSeA dicant^ testantur insignia. (3) Mariaj nomen
eiiam in Virginemcontumeliosi sunt, i.Con- in Deipara Virginalem ejus puritatem deno-
fratresqui sanctoeSocietati adstricti scelerose tat eminentem designat sanctitatem : qua- ,

viyunt. Vereor autem ne multi se prolltean- re , ut refert Nicephorus , postquam puella


tur de popido eJuSy quos tamen ipsanon ha^ e maternis prodiit locis, statim eam Mariam
hcat pro populo suo. Vereor ne plerisqne cpd nondnant cunigmate latente^ acceptam gra^
quasi in populo ejus religiosiores esse idden- tlam declarant. (4) Mulieres autem libidi-
iu , ipsa aliquando dicat (4) - Populus hic nosae gloria Mariani nominis devenustant,
^abfiis me honorat, cor autem cjus longe est a decus dedecorant puritatem contaminant,
,

/72e.(^5)Quo sanctiorest Virginis confraterni- sanctitatem profanant. Quanti nequam sen^i


tas , eo magis rei sunt criminosi confratres reguni nominihus insultant (5), indigne ea :

Magis dainnahiUs est malitia , quam titulus ferentes? Quantae lascivae mulieres insuhant
honitatis accusat. Reatus impii est pium no- sanctissimo et castissimo Mariae nomini, suis
juen. (6) ludigne et damnabiliter confratris turpitudinibus illud dehonestantes ? Sapiens
Mariae defert nomen Christi inimicus non presbyter Eustathius ^ pro divino suo in im-
:

enim numerari potest inter populum Deipa- probos odio ^ etiam idem sihi cum impuro ^
racelectum, qui in populo et ha^reditate Jesu et scelerato Eustathio nomen esse grai^iter
non compulatur. « Frater , vis scire an per- et moleste ferehat^ ac nomen suum immuiare
tineas ad populum Jesu , vel potius vis esse cupiehat. (6) Dubium non est quin moleste
de populo illius ? Fac quae dicit Jesus , et ferat Deipara sanctissimum suum nomen de-
compulabit te in populo suo. Fac quaejubet ferri et foedari, abimpudicamuliere. Ffl//flc/a
in Evangelio Dominus quae jubet lege et fly?»f?//rt^ioAii^(7)Maria nuncupata, licetbeatis-
,

prophetis, quoejubet per ministros suos, qui sima Virgo ob contumeliam sibiillatamsuum
sunt in Ecclesia , obtempera ejus vicariis nolitmutare nomen,vellettamenmuIieressuo
praepositis tuis , et disce ab ipso Jesu quia nomine insignitas,immutaridelascivia ad cas-
initis est et humilis corde, et eris de bealo titatem,de nequitia ad probitatem, de peccato
populo ejus quem elegit in haereditatem sibi; ad sanctitatem.Tandem,3.Contumeliosi sunt
eris de laudabili populo ejus
,
quem bene- erga Mariam omnes generatim sive viri , sive
dicat eris de numero Filiorum Virginis , mulieres, conscientia contaminata et ore pol-
:

et inter veros ejus computaberis confra- luto , ejus nomen nominantes et laudantes,
tres. » I. Contumeliosoe sunt in Virginem Sanctimonia et magnificentia in sanctifica^
nmlicribus Mariae nomen habentes, et Ve- tione ejus.
(8) Animadvertit autem Agelhus
nerem impudice gestantes Marl;e nomen in Sacris Pa<yinis laudem denotari per sanc-
:

magnam cum sanctitate et virginitate habet timoniam quia prsecipua laus a vitae probi-.
,
rognatlonem quapropter Lucas Evangelis- tate mutuatur, et sanctimonia velut anima-,
:

la ,
titulo Maricie, virgluitatis attexit nomen, tur* hoc sacrificium laudis Deo immolandum
utinseparabilem utriusque denotaret nexum:
^ (0 Richard. a Laur. 6. de Laud. Virg. cap. 2.
S.

, , , , „
^
hFid.et Symbol. cap.4, —
'}" ^^''''^' ~ (') '^'"'^- ~
^- ''''- '^"- "'• (2) Chrysol. Serm. -
(3) Chrysol.
i46. Serm. i54. —
^^^V.T'""^
(3) Lib. (le fj) D. Bern. Hom. W\ ^ib 1 Hist cap 7. —
(5) Tcrt. L. i. adv. Maic. 7.
S.Supr. Miss. — (5) Maffh. i5.— (6) Salv. L. 4- dn Gu- 1_ (6) Isidor Pelus.' L. 5. Epist. 3.. — (7) BasiL ScJ.
b€-n. Dei. — (7) Bern. ibid. - (8)Cap. i. Orat. 17. —
^8) Psal. gS.
]N0MP:N. — CONGIO III. 43
Begius desiderat Vates: Immola Deo sacrifi- fuitAngelus, docens postea non posse prob^
cium laudis.[i) Ut autem expendit Agellius salutari et laudari nisi ab hominibus angeli-
:

« Sacrificiumlaudis nonnulliex nostris laudes cam vitameemulanlibus. Quod digne salutare


Dei,tum voce,tum rectevivendi ratione intel- tantam Virginem non dignus ^ sit quilibet
licrunt, hisque verbis indicari volunthac ilUid ostendit Dominus , cum ad eam salutandam
vere Deo gratum esse sacrificium, hac victi- nonnisi Angelum misit : per hoc evidenter
masiUi placere.» Uti vitae innocentia est sacri- ostendens quod quid salutationem suam ab
ficium laudis Deo gratissimum , ita beatissi- eo desiderat acccptari , angelicam {fitam de-
ma Virgo acceptas habet laudes ab anima , bet imitari. (i) Marise cultor haberi non me-
sancta dimanantes, a puro ore decantatas. retur, qui angehcam non imitalur puritatem,
Maria cum filio : Sacrificium laudis ho- neque Mariae placent laudes quas exhalat
dicit ,

norificavit me quoimmolatur vita innocua scelerosa anima, et prsedicat foetida hngua.


^
,

virtus sanctitas. Immunes esse debent a «Utautem nuncapropheticisverbisincipiam,


,

peccato, et gratia nitere qui digne Deiparam (2) Vse mihi, non quidem sicutPropheta, quia
laudare contendunt. In laudibus beatissimae tacui , sed quialocutus sum ,
quiavir polhitus
Virginis vita potius quam hngua quseritur. labiis egosum. (3)Heu quot vana,quot falsa,
!

Fihi sint Mariae non inimici qui eam hono- quot turpia , per hoc spurcissimum os meum
rare volunt : « Surrexerunt fihi ejus, et bea- evomuisse me recolo? Vehementer timeo ne
tissimam prsedicaverunt.» (3) Nota ordinem jamjam audiam ad me dictum Quare tu :

verborum: qui enim digne \>ult prcedicare enarras justiiias meas , et assumis testamen-
Mariam , aut ei seri>ire , prius debet swgere tum meum per os tuum? (4) Utinam etmihi
a peccato per pcenitentiam^ quia non est spe- de superno aUari non quidem carbo unus ,
ciosa laus in ore peccatoris : ideo prius dici- sed ingens globus igneus afferatur, qui vi-
tur , surrexerunt ; item fdii ejus , id est , dehcet muUam et inveteratam prurientis oris
imitatores ejus , beatissimam prcedicaverunt mei rubiginem ad plenum excoquere suffi-
eam. (4) Non plene Virginem beatam praedi- ciat , quatenus Angeh ad Virginem , et Vir-
cant peccatores , qui non sunt ejus fihi, sed ginis ad ipsum, grata invicem ac casta coUo-
hostes ; Deiparae fiUi sanctitate conspicui,etsi quia dignus habear , meo quaUcunque repU-
iingua taceant , vita proclamant, probisque care sermone. » Hucusque Bernardus. D. Au-
suis moribus laudes ejus decantant peccato- : gustinus : Laudari a male i^iuentibus nolo ,
res econtra , hcet Virginis laudes ore pro- abhorreo , detestor. Justius id dicere po-
mant, suis tamen sceleribus eam inhonorant. test beatissima Virgo , qua^ sanctiorem lau-
Nam ut ratiocinatur D. Augustinus de Deo dem merelur, tanquam cunctarum purarum
loquens, omnes male uiuentes, etsi lingua ta- creaturarumsanctissima. Quapropter, Chris-
ceantf uita Domino maledicunt. Quid prodest^ tiane,^/ uisad VirgiiLcm ingredi et eam saluta-
quia hymnum cantat lingua tua , si sacrile- re^oportetteesse Angelum.Angelum autemte
gium exhalat i>ita tua ? Male uii^endo multas faciunt potissimum puritas,char'itas , Jiumili-
linguas misisti in blasphemiam; lingua tua /«.y. (5) His virtutibus digne Deiparam lauda-

vacat hymnis^ et cceterce te intuentium i>acant bis , et devotione reUgiosa veneraberis ejus
blasphemiis : si ergo i^is benedicere Domi- nomen.
num ^ fac verbum ejus^ fac voluntatem ejus, Devotio religiosa , et jam sancta reli-
3.
(5) ad instar Angelorum quos ad benedi- ^/o/ie(6), tria poiissimum complectitur, nem-
cendum Deum hortatur Propheta , quia fa- peMarianinoininis venerationem,dilectionem
ciunt verbum ejus , divinamque adimplent et sanctificationem ; Mariae autem nomen ve-
voluntatem. Qui Dei vacant laudibus persi- neratur exterius et interius : extetius, vel per
miles AngeUs exoptat Regius Vates, qui post- dinussam capitis incUnationem vel per hu- ,

quam cunctas creaturas ad benedicendum milem corporis demissionem interius per ;

Deo soUicitavit,in fine Angelos ad Dei laudem sublimem dignilatis et exceUenlioe cognitio-
invitat. Ut doceret, inquit,ex auctore gra3CO
nem, per voluntariam cordis Uumiliaiionem,
AgelUus, « Angelis esse persimiles qui Dei Quo major est Deiparoe dignitas, eomajorem
laudibus vacant quorum enim idem sit stu-
: venerationem mereturaugustum ejus nomen.
dium eorum esse eamdem quoque dignita- Ut aulem fatur devotus et doctus Idioia Ma-
,

tem.» Par Augelis esse debet, non solum qui riam aHoquens Tantce ejccellentice cst no- :

Deo benedicit sed etiam qui Virginem lau- men tuum ut ad ejus invocationem ccelum
,

dat qui primus eam suo nomine salutavit,


^
:
'
„. ...,„,
(«)
o
8.—
R«cl>ar(l. a S. Laiir. Lib.
. ,
deLaud.
,
Virg. cap.
fi) Psal. 4.7. — Richard. a S. Laur. L. 2. de Latid.
(a) (s) U. Uern. Honi. 5. Sup. Miss. —
(o)Esa.G. )
Tsal. — (

Virg. 3. — (rj) Prov. 3i. —


(4) Uichard. ibid.
—(5) Ux 49- — (5) Hugo Card. in cap. i. Luc. —
(6) Tert. L. 3.
Ps. 101. adv. Marc. ao.
44 NOMEN. — CONCIO III.

rideat, terra lcetetur , Jugelique congau- Rabboni. » Quid est , quod haec mulier fa-
deant. (i) Quare, ut acute auiniadvertit Ri- miliariter notissimum Jesum oculis coram
chardus a Saucto Laureutio, « ter ad minus videt, neceum hactenus agnoscit; at ubi pro-
in cauticis in persona Augelorum quaeritur : prio se nomine appellari audivit, statim Do-
Quic est isla? Non tantum quia personce mi- minum
recognoscit? Cum dixit Maria^ tunc.
rantur excellentiam qua3 nec primam simi- ,
non visus , sed Docis fuitcognitio. (i) Sed
lem visa est nec hal)ere sequentem sed for- cur vocis cognitio? Nonne Christus jamjam
:

sitan quia dulce nomen sibi desiderant res- locutus fuerat ? nonne mulierem interroga-
ponderf. Sicut euim antiquis patrlbus, Isaiae verat, etquid qu;ereret,etploraret sciscitatus
etcapteris, nomen Domini in desiderio erat , fuerat? Yerum equidem est , sed Maria; no-
ut scilicet inter homines nominaretur Chris- men nondum protulerat. At ubi illuminans
tus qui notus erat in ca^lo , effunderetur in Maria3 insonuit nomen , fugatoe sunt ab intel-
,

terra sic et AngeU nomen Mariee desidera- lectu Magdalenoe tenebrae , etDominum certo
:

bant nominari, et in notitiam effundi, ut non cognovit. Hanc muheris mutationem merito
intra terra? terminos clauderetur, sed etiam miratur Origenes: O mutatio dexterce Ex'
celebre haberetur in coeHs. w Quis autem ex- celsi ! Conversus est dolor magnus in gau-
pHcet quanla veneratione Angeli Marianum diu7?i magnum ; mutatce sunt lacrymce do-
decantent nomen quanto dewotiojiis affectu, loris in lachrymas amoris; ubi Maria audiuit
,

a nobis i^olucrit honorari^ qui totius boni ple- Mariam, prcesentitin nomine quamdam i^oca-
nitudinem posuit in Maria? Ut proinde si tioftis sitigularem dulcedinem , et per eam
quid speiin nobis est , si quid gratice si quid cogno^it ipsum a quo vocabatur esse magis-
^

uirtutis ab eanoverimus redundare. (2) Fra- trum suum. Tunc rei^ixit spiritus ejus , et
tres , Augelorum oemulemini venerationem , reversus est sensus ejus ; cumque Jesus i^ellet
et ut gratias per invocationem Mariani nomi- adhuc adjungere, non potuit hcec Maria pa-
nis comparatas, valeamus aHquomodo reco- tienter exspectare ^ sed prce nimio gaudio in-
gnoscere , amal)ile iUud nomen, ardentissi- teirupit eum, dicens : Habboni. [o!.)Mi\ri£Lm
me diUgamus. nominis prolatio Magdalenae mentem iUus-
Verba quae in amoris cantico de Jesu no- travit , cor sufflammavit , tantaque replevit
mine dicuntur, Mariano nomini accommodat dulcedine , ut prae nimio Christi amore , et
Richardus a Saucto LaurenUo Judiamus concepto gaudio , in verba erumpens, Chris-
:

quid de hnjus excellentia nominis more pro- tum incipientem h)qui , pia peramanter bo-
phetico dixerit Salomon , quasi loquens ad nitate interruperit , per os , immersum in
Mariam : Oleum effusum nomen tuum, ideo corde amorem Domini demonstrans.
adolescentuUe dilexerunt tenimis.{Z)yirg\ms Sculpatur cordi , sculpatur et manibus
noinen recte comparatur oleo quod aUt ig- Marianum nomen cordi , per dilectionem, :

nem , quodque , ut subjunglt Richardus , manibus per sanctam operationem. Quam


igni infusum , ipsum fen>eiitiorem reddit» infeUx Christianus mundo haerens , iUumque
Ut coUigamus amoris divini flammam velut velut signaculum super cor ac super bra-
oleo foveri , nutriri , imo et augeri sanclis- chium ponens « Est quidem homo quandiu !

simo Maria; nomiue. lude concludit toties per amorem inhoeret mundo , procul dubio
laudatus Richardus O magna,o pia^ o muU mundumponitut signaculum supercor suum,
:

tum amabilis Maria ! tune nominari quidem ut signaculum super brachium suum ; mundo
votes , quin accendas ^ nec cogitari
,
quin se intus et foris , voluntate et opere ut ,

recrecs diligentium te animos. Neque dun- signaculo imprimit et quanto magis iUi per :

taxat recreas diUgentium corda, sed adhuc amoremimprimitur, tantoiUiconformioreffi-


mentes eorum iUuminas ut Magdalenae com- citur. (3) «QuamfeUxChristianus super cujus
:

probaturexemplo (4), quffiperamanter Jesum cor et brachium imprimitur Maria3 nomen !

inter vivum feUciter in- Potest dicere cum D. Bonaventura Ponam


mortuos quairens ,
'.

venit: "Namconversa retrorsum, vidit Jesum te sicut signaculum super cor meum cpda ,

staiitein, et non scie])at quia Jesus est. Dicit fortis est ut mors dilectio.
(4) Marioe nomen
eiJcsus: MuHer, quid ploras ? quem qua^ris ? in corde impressum sedulo gestat non se- ,

lUa exislimans quia hortulanus esset , cus ac martyr Ignatius Jesu nomen, « in cu-
dicit
ei Domine, si tu sustuHsti eum dicito mihi jus corde , et in quahbet ejus parte cum a
:
,

nbi posuisti eum et ego eum toUam. Dicit ieonibus esset semidevoratus, compertum
,

iUi Jesus Maria. Conversa iUa , dicit ei


:
fuit hoc sanctissimum nomen Jesu , aureis
:

(i) L. 1. de Laud. Virg 2. —(2) D. Bern. Serm. 2. de (1) D. Chrysost. Ilom. 85. in Joan.
— (2) Hom. de
Virg. Deip. — (3) Lib. 1. de Laud. Virg. —
2. Cant. 2. Magdal. - (3) Guillcl. in cap. 8. Cant. — (4) In Psal,
— (4) Joan. 20. B. Virg,
, ,

NOMEN. — CONGIO IV. 45


lijterisscriptumet insculptum.(i) Olim adhuc verso qui Deiparam honorat
, ejusque imagi-
Jesu nomen in manibus scribere solebant nem vila et moribus expriiriit,et ^w/ <?r<7M//7Y
Christiani. Christi et Mariae nomina cordi hae- gratiam Marice , agnoscetur a cii^ibus para-
reant per amorem , manibus per virtutem , disi , et qui hahuerit characterem ejus , an-
ut operibus unusquisque se Jesu et Mariae notahitur in lihro vitce, (i) Characterem bes-
servum demonstret. « Nota quod quidam ha- tiae deferentes criminosi et peccatores , in
bent Christum et Mariam , in corde per di- corde, per iniquitatem ; in fronte per im-
lectionem ; ahi in nianu per operationem, pudentiam , in manu per pravam operatio-
sine qua tria praedicta non sufficiunt , quia nem, gehennoe ignem sunt passuri. At econ-
probatiodilectionis,exhibitio estoperiset isti tra characterem Virginis deferentes devoti
soh remunerantur.» (2)Nam beatissimaVirgo Christiani , in capite , per Mariani nominis
agnoscit certe et diligit diligentes se, et prope existimationem ; in corde per dilectionem •

est in veritate inuocantibus se , prcesertim in manu per sanctam operationem ; in nu-


his quos videt sihi conformes factos , in cas^ meroservorum Deiparse collocantur; in hbro
titaie et humilitate : si tamen charitatem ad- vitee scribuntur, et in ccelo immortah fehci-
jecerint (3), Marianumque nomen par sancti- tate potiuntur.
moniam, virtutumque actus sanctificaverint.
y irgo beata lutum omne Jugit, ac cceno-
sas ajfectiones aversatur , quolibet i>itio oj^ CONCIO QUARTA.
fenditur , qualihet autem i^irtute , ut peca- ^ .7 . 7
^'"'^"' nommibus et titulis , et argumen.
liari nota sua iMatar et exsultat. Si virtutes ,.
-^'erce rehgion.s
sociashabemusjrequensipsaadfamulossuos ^" {^)
mxncyx^^nX.»v , el de-
"°'='"5"': t-hnstian..Quos tnbus yelut ep.the-
veniet, ac secumbolorumommumagmen tra-
-nsign.bus des.gnat Apostolus scr.bens
het. (4) Beatissima Virgo priedicatur ab Ec- *''.**
:

qui sunt Coloss.s


clesia, vita, dulcedo et spes nostra. Ut fs
sanctis et Jidelibus

autem animadvertil D. Bernardus , est ordo (t'"".''^."' ."! '^'"'""' {''." (^) ^"" "=""1"«
Chnst.ani in sua rel.g.one const.tuuntur
pulcherrimus : dulcedinem vita prwcedil ,
d-swim.nantur et d.gnoscuntur ,per i. Sanc-
spes sequitur. Non enim sapis, nisi i>i,as,
necsperabis, nisi ,iuas eJia^.. (5) Mariani '"^'*'" ' ^"
Creduhtatem , 3. Chantatem.
nominis dulcedinem nemo sapit nisi vivat !• PARS. Christiani sanctitatis ^viri (4)
supernaturah vita gratiae , neque sperare nuncupantur a Tertuhiano. Muha de hoc ti-
potest aeternam sahitem , nisi sit in gratia tulo ahorsum(5) dicta possuntvideri, quibus
et vivat, et Marise devotionem sapiat. Sen^i addendum est sanctitatem trina potisimum
Dei ^ magis sunt in gratia ^ tanto de causa competere Christianis, scihcet, i.
cj^uanto
majorem devotioneni , et dulcorem sen- Vocatione, 3. Nominatione 3. Professione. ,

tiufit in nomine Jesu. (6) Eodem modo ra- i. Quam autem sanctitatem (6)Christiano-
tiocinandum de Mariae nomine quod in- rum declarat Apostolus muhis in locis eos
,

devotis et criminosis non est dulce; perfectis nuncupans vocalos ad sanctitatem sanctifi- ,

vero et justis suavissimum et saluberrimum catos et sanclos. Etquidem vocatos ad sancti-


est.Nam devota ini^ocatioet recordatio nomi- tatem, ut patet, tum ex epistola ad Romanos,
nishujus , ducit ad vigorem gratias in prce- tuni ex prima ad Corinthios Omnibus qni :

senti et ad vigorem ccelestium in futuro, sunt Romce dilecti Dei , vocatis sanctis (y) ,
j

(7) Quare Sanctus Ephrem Syrus nuncupat , id est vocatis ad sanctitatem


, vocatis ad ,

nomen Maria , portarum paradisi resera- Christianismum ut sint sancli. Omnes enim ,

mentum, Maxime ihis qui Mariaj devotioni Christiani vocatione sunt sancti quia vo- ,

addicti sunt , qui ejus deferunt colores, cati sunt ad sanctimoniam et si vocationi ;

nempe sanctitatem et virtutes , qui sanctis- suae respondere vehnt, debent studere sanc-
simum ejus sapiunt nomen. « Si quis ado- titati , esseque sancti. Quare Apostolus Ju-
raverit besliam et imaginem ejus , et ac- daeos ad fidem conversos aHoquitur Unde , :

ceperit characterem un fronte sua , aut in Fratres sancti, vocationis coelestis participcs
manu sua , hic bibet de vino irae Dei , considerate Apostolum et Ponti/iccm confcs-
quod mixtum est mero , in cahce irasipslus , sionis nostrce Jesum, (8)Quasi dicat: Vos He-
et cruciabitur igne etsulphure. (8)» At econ- braei, vocati estis ad Christianismum, non ut

(i) Salmer. Tom. 4. Tract. Sj. —


(2) Richard. a S. (i) D. Bonav. in Psal. Virg. —(2) Tert. L. adv. Va-
Laur. L.4. de Laud.Virg. —(5) D. Bern. Scrm. x. Sup. lent. i. —
(5) Coloss. i. —(4) Tert. L.de Idol. i8.

aalv. Reg. -— (4) S. Jcan. Damasc. —(5) Orat. 2. de (5) Tcrt. Pra^dic. Tom. 3. Tract. de Ghristiano Conc.i.
Dorm.Virg.— (6) Bern. Sen. Tom. /j.Scrm.^.-
(;) Ri- 2. 5. —
(6) Tert. Lib. 5. adv. Marc i5. —
(7) Cap. 1.
chard. aS. Laur. L. a. de Laud. Virg. 2.—
(8) Apoc. 14. — (8) Hebr. 3.
:

46 NOMEN. - CONCIO IV.


crimlnose, setl netjue ad
ul sancte vivails ;
tata ,
vetuit ne fitleles appellareutur Chiis-
lerreua bona, qu?e vobis in JuJaismo polli- tiani. GaJilwos pro Christianis nominans
cel>autur, sed acl bona coelestla comparanda atqne ut ita vocarentur publica lege decer-
ideoque considerate , non Moysem , non nens. Ex quo perspicue ostendit Christiani
Aaron, sed Jesum, vocationis vestroe aucto- appellationem perhonorificam esse maximi- ^

rem et Pontlficem , cujus merlto estis sanc- que ad gloriam momenti ; quoniam eam nobis
lificati. Et ut Coriuthiis scribit Apostokis : eripere cogita{fit.[i)Mo\\lns ^^ulemnonimS"
Sancti/icatis in Christo Jesu : quiixsciVicetper set erlpere christianum nomen fidellbus
,

Christi uurita fuere In baptismo sanctificati. nisi ilkidkonorabile et gloriosum existimas-


Tandeni Christiani suscepto baptismate in ,
set. Unde autem procedat eximii illius nomi-

quo sauctificantur Sancii a Paulo nuncupan- nis dignltas declarat Apostokis dicens Roma-
lur :Oninibus sancfis , in Christo Jesu. (i) nis ad fidem conve^sis Estis et vos vocati :

Reuati fonte baptismatis sunt sancti tum , : JesuChristi^i^/ul esl,\oc'A\\\\i, quasi famuH,
quia per gratlam habitualem Spiritum bibe- vel discipuii , vel fiUi , vel fratres et regni
runt sanctiiatis (2) tum qula conjuncti sunt
; coelestls cohreredes. Non principis , non ter-
CluistOj qul est Sanctus Sanctorum sancti- : rence alicujus potestatis, non Angeli , non
tas elemm propria natura est ejus (3) ; tum ArcJiangeli ^ sed ipsius omnium regis nomi-
quia per baptismum facti sunt membra Ec- ne , appellari dignati sumus. (3) Inde prae
clesioe quic candida de sanctitate describi^
,
gaudio exclamat D. Bernardus Particeps :

tur (4); tum quia chrlstianum nomen , quod nominis sum P sum et hcereditatis ; Christia-
susceperunt in sacramento , sanctltatem si- ?ius sum P frater Christi sum. Si sum quod
gnificat. Quapropter sancti sunt, non sokmi dico^ hcvres sum Dei cohwres autem Christi.,

vocatlone , sed etlam nominatione. Titulus autem filll Dei , fratrls Chrlsti , hie-
o.. 'Estenim nomen Christianorum utique a redis regni coelestls , louge superat augus-
Chrisfo deductum. [^) Quemadmodum a Pla- tiora qua^^que nomlna quibus mortales glo-
tone Platonlci, ab Aristotele Aristotekcl, slc riantur.
a Chrlsto nuncupati sunt Chrlstlani. Ita ut Ut autemanimadvertliTertulhanus, Chris^
cognominarentur primum Antiochice discipuli tus dicitur a chrismate quod est unctio ^ ^

Christiani. (6) Quod factum exlstimat Suidas qua? Domino nomen accommodavit facta spi-
cum D. Petrus Romam abiturus Evodium ritalis quia Spiritus unctus est a Deo Patre.
,

s1bl successorem in sede Antlochena decla- Sic et in nobis carnaliter currit unctio sed ,

ravlt Tunc enim, inqult , Christianl vocari


: spiritaliter proficit : quoniam et ipsius bap^
coeperunt, qui prius vocabantur Nazareni tismi carnalis actus ,
quod in aqua mergimur;
et Gahhei. Genebrardus vero id factum putat spiritalis effectus^quod delictis Iiberamur.{/{)
anno Clirlsti 49 qul fuit a morte ejus de-
,
Ghristus Dominus
nuncupatur quia ejus
slc
clmus sextus.Verum id anterius factum fuis- anima dekbuta
gratla et sanctitate uncta et
se , eo scllicet anno quo Antiochlae praedl- fult, Christiani quoque a Christo uncto ap-
carunt Paulus et Barnabas , satis hlc innult pellantur uncti, non sokim quia eorum cor-
Lucas. Unde Baronlus oplnatur Ckristlani pus fult In baptlsmo ckrismate unctum , sed
iiomen indltum anno Chrlsti 4^ > q^^i ^"^t maxlme qula eorum anima fult spirituakter
decimus al) ejus niorte. Quovis autem anno uncta et sanctlficata. Unde, ut dlgne augus-
id contigerit, D. Chrysostomus Antiochlam tum illud valeant portare nomen , debent
mukum commendat quod primum ,
auditum esse unctlonis spIrltaHs partlcipes, et a gra-
sit in ea christianum nomen iUustre et exi- tlaqua^ a Christo dimanat inungl. Quare D.
iviium : lUustrlus est enim esse et vocari Ambrosius sic expendit istud Cantlcorum:
Chrlstianum quam esse et vocarl prlncipem
, «Unguentumexinanitum nomen tuum.» DeS'
vel regem. Quod probe sclens D. Hierony- cendat istud unguentum in animce prcecor-
mus sic scrlbit ad Furlam Pater tuus quem : dia, dii^imeque gratice spiramenta redoleat.
honoris causa nomino non quia consularis ,
(5) Christi nomen duo importat et vocem
et patricius, sed quia Christianus impleat , externam, et Internae sanctltatis unctionem.
nomen suum. (y) Idem Hierouymus PauH- Utrumque renatis communlcat Dominus c7//«
imm ^i\monet Noli respicere ad phaleras et propagine nominis cum traduce Spiritus
:
,

nomina vana Catonum. Esse Christianum Sancti (6) ut qui sunt sancti nomlnatione , ,

grandeest, non videri. nominis Ciirlstiani sint et professlone.


nol)iUtatem dedecorare volens JuHanus Apos- 3. Cum dicimus : Sanctificetur nomen
(0 PhJlip. 1. —
(2)Tert. Apol. 09. (5) Tcrt. L. de — Grcg. Naz. Orat. Contr. JuIIan.
5. {•>) Roifi. 1. —
Mon.3. —
Tcrt. L. I. ad Uxor.j.
(i) (.5) Tert. L.4. — (1)
— (5)Clirysnst. Hom.iS. m
Joan. —(4) Tert.L.de Bapt.
adv. Marc. 24. (6) Act. 11. —(7) Epis. 10. — 7-— (5) Lib. dc lastit. Virg.cap. i3. (6) Tert. Scorp.9.—
NOMEN.— CONCIO IV. ^.j

tuum , id petimus j ut sanctijiceiur in nobis , nonien usurpent sanctlssimum , et philoso-


qui in illo sumus. (i) Christus, cujus sanciis- phi appellentur. » Quanto magis est lugen-
simum est nomen
expostulat ut fideles in
, clum quod peccator sibi arroget Christiani
semetipsis christianum nomen sanctificent. nomen , longe philosophi titulo nobihus?
Ad quod eos stimulat Apostolorum Princeps: Nam, ut ad propositum philosophatur Gie-
Secundum eum qui vocavit vos sanctum , et goiius Nazianzenus , cur Christiani nomen
ipsi in omni conuersatione sancti sitis : quo- venerahile est P Jnnon quia Christus Deus?
niam scriptum est : Sancti eritis , quoniam Petrum honore persequor , nec tamen Petria-
€go sanctus sum, (2) Plura autem sunt quae nus vocor ; et Paulum^ nec tamen Paulianus
Christianos obllgant ad sancte vivendum nominatus sum. Non fero me ab hominibus
:

I. Qula debent divlnae conformes esse vo- nomen ducere^ qui a Deo sum creatus. (i)
luntati at voluntas Dei est sanctijicatio nos- Christiani
: nominis excellentiam declarat
tra. (3) 1. Qula in baptismo divina inslgniti aliorsuni^a) « Sicut juxta Pithium oraculum,
sunt similitudine qua3 in sanctitate slta est. equa Thessala reliquisomnibus antecellit, et
Exmagno aulem BasIUo rAm/M/izVwM^ ^7«V/ muHer Spartana omnibus aUis muHerlbus ,
est P Jssimilatio Dei , quatenus eam assequi et virl Sicuh omnibus viris ita etlam Chris- :

poiest humance fragilitas natnra3. (4) Satis tlani in rehgiosls ritibus atque sanctionibus ,
non fuit bonltati Dei in creatione suam nobls mortales omnes antecellunt, ac princlpem
contuHsse imaginem, in creatione vult ima- honoris locum merentur. » TaH honore ma-
ginem suam,nos etiaui simiUtudinem fieri, ut gis quam quavis aHa dignltate probi glorian-
simus sanctiy sicut ipse sanctusest.i^) 3. Quia tur Christiani. Cum aliis alia qucedam cogno-
a Palre coelesti in fiHosadoptati a tanti Patris menta sint , vel a parentibus accepta j velex
sanctltate non debent esse degeneres. Chris- seipsis , hoc est ex propriis vit(B studiis insti-
tiane, sic age ut vii^endo sancte, sancto res- tutisquecomparata , nobis e contra magnares
pondeas Patri. {6) /\. Qn\2i templum Splritus et magnum nomen erat, Christianos et esse
SanctiSanctum debetesse : ex D. autem Aug. et nominari : atque ea re magis efferebamur,
Christianus est templum Spiritus Sancti. (j) (3) quam cunctis aHis gloriee tituHs sive a ,

5. Quia sicut rami inseruntur arbori , ita fi- parentibus mutuatis , sive proprlo studio et
deles Christo inseruntur, ab eoque sugunt merito comparatis. Inde urget fidelem ut sit
et hauriunt sanctitatem simul cum nomine Chrlstianus nedum nomine , sed etiam re.
christiano Cujus genus sumus ejus cense- Proinde si quia Deum ipsum existimas, ideo
: ^

mur et nomine. (8) Probus autem Christla- Christianus vocaris , voceris sane et maneas
nus, Christo insitus, habuit cum sua origine in nomine atque adeo inre. (4) Nam si opera
consortium nominis , sicut et generis (9) reHgioni contraria facis, mendacio nominis
:

quia et re et nomine sanctus, sanctas Christi (5) gloriaris te esse Christlanum , te sancti
oemulatur virtutes , siquldem Chri^tianus est hujus nominis praebens indignum.
Christi imitaior. (10) 6. Qula christlana re- Apud ChnsU^inos olim constititdeiiominum
h*gio est sanctimonice disciplina (11) : probe suo respondebant
et ut proprietate (5), quia
fatur ibidem sanctam habentes conversationem,
D. Augustinus, Christianus jus- nomini ,

titice j bonitatis, integritatis patientice, cas- Nam , ut refertur in Actis Apostolorum,


,

titatis y pimdentice , humilitatis humanitntis, factum est autem ut Petrus dum pertransiret
,

innocentice ,
pietatis est nomen ; et tu illud uni{>ersos , deueniret ad Sanctos ,
qui habita-
quomodo defendis vindicas tibi, cui de tam bant Lydice (7), nempe ad Christlanos sanci-
et
pluribus rebus nec pauca subsistunt P (12) tos nuncupatos, quia sanctam agebant vltam.
Scelerosus honorabile nomen , suls crimi- Hos non imitaturpeccator, quicrimlnose ri-
nibus dehonestat, seseque christlani uomi- i^ens innomine {fenit aUeno{%),C\\v\sX\ s^inctx-
nls indignum pra^dicat. Honorablle nomen tatem lacescens , violans , dedecorans , infa-
dehonestat. (i3) ^gre ferebat oHm Musonius mans. Domitianus imperator Metlum et Pom-
quod homlnes improbi philosophi nuncupa- poslanum morte mulctavit , quod nomina
rentur. « Mihi dolori et aegritudini est, quod Magonis et HannibaHs utpote iUustrium du-
istiusmodi animaHa spurca atque probrosa , cum,servis indixissent. (9) AlexanderMngnus,
obviam habens mlHtem , nomine Alexan-
0) Tert. L de Orat. 3 -W
'• Petr. i. (S) Tert. -jpum ,' desldem et vccordem , dixit ei : Aut
L. de Exhor. Cast. 1. —
(4) Hoin. 10. Exam.
-
(5) Tert.—"luta mores , aut muta nomen. l^ilium ^ci-
t:>-i- c-
ibid.-(G) Cbrysol. Senn. 67. (7) Lib. 1. dc Symb.
ad Gatheciim. cap. 5. —
(8) Chrysol. ibid. (y) Tert,

Lib. adv. Ilermog. a5. —
(lo) D. August. Lib. dc Vit. (i) Orat. 3i. (2) Orat. 3. — —
(3) Cr^^g. Naz.
Orat.
Christian. cap. 1. —
(u) Tcrt. Lib. de Resiir. 4;. 20. —
(4) Orat. i3. — (5) Tert. L. —
4.adv. Marr, ^g.— (6)

(12) Lib. de Vit. Chrislian. cap. C. —


(i3) Apud. Gcll. Tert. L. 4. adv. Marc. 38.— (j^Cap. 9. —
(8) Ttrl. ib,
L. 9. cap. 2. —
(9) Sueton. ia Douiit.
cap. 10.
. :

^3 NOMEN. — CONCIO IV.

pionis storulum et nebulonem ,


glorioso pa- tolus sanctos el fiJeles : Onmihus sanclis qui
rentis nomine exuerunt Romani
imperato- sunt Ephesi et fidelihus i/i Clwisto Jesu, (i) :

res Arcadius et Honorius legem tulerunt qua Fideles id est credentes vocitat, quia fidei , ,

Eutropii viri consularis de cunctis actibus charactereformatietconsignatisujit[i)yi\e'


publicisdeletumest nomen (i): « Omnes res feruntque simul nomen christianum , quod
Eulropii qui quondam prrepositus fuit sacri est titulus fidei et credulitatis, i Exercendoe, .

cubiculi c-erarii nostri calculis adjunximus ,


,
2. Confitendoe , 3. Implendse.
erepio splendore ejus et consulatu a tetrail- i.Plura suutquaeChristianosadexercendam
luvie , et commemoralione nominis ejus, et fidem promovent Societasquam habent , i.

coenosis sordibus vindicato, ut ejusdem uni- cum ahis fidelibus nominis sacra- , in ipsius
versis actibus antiquatis , omnia mutescant //z<?/^^o (3) : quodnam. est autem ilhid nominis
tempora, nec ejus enumeratione secuh nos- sdiCViiywenlmwl sc\\\celsacrainentum fidei.{^^)
trihibes appareal. » Sacro etiam canone 2.Creduhtas quamveraciDeoprajstare tenetur
sancitum habetur « nomine deberi privari Christianus, cui tanquan} supremo intellectus
quempiam, ratione criminis. Profectochris- humani Domino cunctas mentis subjicere ')
,

tiano nomine privandus esset peccator nam, tenetur cogitaliones. Essentiahs enim h^o :

ut philosophatur Salvianus , qui christiani dependentia expostulabat , ut ordine disposi-


nominis opus non agit , Christianus non esse tionis et prcedicationis , Jides informata ,
Tidetur. ejus sine actu atque Nomen
officio et homini indiceretur a Deo , et Deo exhihe^
suo nihil est. Quid est
^
aliud principatus ,
retur ah homine. (5) 3. Subhmitas mysterio-
sine meritorum suhlimitate, nisi honoris titu- rum rehgionis , qua? humana rationis per-
lus sine homine P Aut quid est dignitas in in- spicacia attingi non possunt, sed duntaxat a
digno^ nisi ornamentuminluto ? Circulus au- credentibus per fidem cognosci possunt :
reus i/i iiarihus suis (2) i/iulier pulchra etfa^ Sed arcana ista Jiec oni/iiui/i /losse. (6) Gen-
tua. Et in Jiohis itaque chj'istia/iu//n^ocabu- tiles namque philosophi quantumvis men-
lu/n,quasi au/^eu/n decus est : quo si indigne tis acumine pra^diti , cognoscere nequeunt
uti/nur , fit ut sues cu/n orna//iento esse vi- mysteria Trinitatis , Incarnationis, Eucharis-
deamur. (3) Falso peccator defert christiani tioe, ahaque supernaturaha , quae Christiani
nomen, quod est titulus sanctitatis ; menda- solafidecredunt,qui idcirco fideles agnoscun-
citer a(Hiuc Haereticus nuncupatur Christia- tur. Cog/iosce qui nescis et crede Jiohiscu/n. ,

nus nomen , enim christianum, est vocabu- (7)4. Stalus viae umbris et oenigmatibus obvo-
lum fidei et creduhtatis. lutus, quo perveniendum est ad statum pa-
Tr r»iT>c TKT ^ 7 .^ »,.^ri trioe snlendoribus illustratum. Ow/a wo/i<:/w//2 •

II. PARS. ISon omjiium credej^e quoa i


7 7 * ^ . • ,, •

rM .. .
^ //\Tvr n ^T ^ t .^
Christia/iorum est. (4) Non Gentiiium, neque i
possuj/ius co/itempiari
i
per speciem.aeait inte-
^ „^ ru.:-. r -c" j j -* , 1
rwinobis et sapere per fidem. riaes ducit ad
, \
T 1
Judaeorum neque \haereticorum sed
^' 1
,
L.hris- ^ /o\ r\ .-^ ^^ , , .
'. t-

-^j^.. ,„-1^.^ ple/iam co^/iitio/iejn. (8) 5. Quia gratia ne-


. .
lianorum duntaxat est credere. JNon 1
quidem / .
^ ^ ^r w.
1
. , .

f^ .,. c V j^ ^... ^^. cessaria est ad salutem


' hdes autem estv dis- • ,
i .

Gentihum,'^ quia talsos colentes deos in errore ..


\

r
1
rj^'(r.\ . . •

.,,
»„„...„ r„i positio prsevia ad gratiam. ///<o^r^^^«^yf«^/ (^9;
. ,
versantur , neque verilate illustrantur. Cui 1 t^
•. ^tt. -^ f^^.l . . .» . •

.; ^ n
e/ii//i veritas co/nperta sine Ueo r cui Ueus
n . ad lustincationem requiritur. Ut enim tatur
^ .
,0

tx *
Jionemitur ri
^ Lfiristus,
^i.4..c 1 • . -*

ri r/ •/,«^^..7^.,^ U. KmhToswis .pecunia - * -) '

coii/iitus sinc Lliristo r cul Lliristus expiora''


^
^
sed
,
£^/-atia
. '
pretium
.

nost/mrn
^ r /
hdes. u ^
tiac
, c •,
tus si/ie opiviiu c .
D c •/ c ^ o
oa/icto P cui bpwitus oajictus
.
• • •
o ,
,. .' ' / \t i •^,!-.^
(10) Inde sQmeAner
.

V, . /> 7 . ''
D rr\ ejnu/itur dwina mrsteria.
accoj/ij/ioaatus si/ie
-^
,
fidei sacj^aj/iejito i^ (j) ,

conc udit contra Manichaeos


,, 7»^ •
i
Augustmus A
D. a t.:„..^ .

JNon etiam Judajorum , quia u



L T 1 •
^-
Tv:
baptismum non _, . .
, ,. j. ^;^„/^*^ .
i-
^• • \' c V. ri . ' Recte iiritur catholicce discipluice jjiajestate
recipiunt , in quo renatis inrunditur udeso . . ^ 7 ../ 7 /•,.,'^,.^^.
1 > •„ n, ,. j^.j. c .
•/ c • i/istitutu/n est.' ut accede/itihus adretigio/iem
ousi"/iata L/i fatre.et,
tdio.et, c>piritu oancto. /
^, . / \ ^^^r.^
«.tandem fides persuadeatur ante omJiia{ii).,we w^ileixl
lia3reticorum, quia r
/r\Tv ^, i .• •

(ojrSeque 1 .•
licet in ^ ,. / ... . .• v...c .

,^ (\\^ aditus interroirationibus , contentionibus ,


• •
\ ,'
haptismate hdem recipiant* , .tamen dum 1 1
ha- ... » ..' £: '
J
V
. .
t/
„ .• 1 i? auaestionibus
4^^'^^'-'-" curiositatibus
• quia, o. neg" • • :

l)ent usum rationis


1 ,
, de sinu Ecclesiae exeun-
1
.' ,. y> j /- ^^„ '
. -

fidei est non in con-


.

/ •
rj j s .r \ nu//r Dei in sw/plicitate
.

I
,

tes in lia2resL//i , fLae//i de//iuta/it (n) , errores i^ .'ta n\ , .

!.t, ut a,t D.Chryso,-


ah Ec,:lesia damnatos pertinaciler propu- «^«"««e .m«o««. (12)
gnantes ideoque a co-tu ficlelium merito re- t'"^"' ' ?''(«"''«'^
:
nuUanecessms ubijc
jiciuntur, ad quos solummodo pertmet cre- "
. 1 da ^^^\^^)i 1 auae """ humanis
est(i?>\, 4"'*' non ^" rationibus,'
1

"*

dere.Etob hanccausam illos nuncupat Apos- — D. Chrysost. — Teit.L. adv.


fo Ephes. i. (2) (3)
^ ^
Jucl. - Tert! L. de Pud. - Tcrt.
14.
L. 18. (5)
3.

(n Cod.Thcodos. Prov. 11. leg. 17. de Pncnit. — (?) adv. Marc. — Tert. L. de — Tert. L. ?..
(4)
(^))
Pali. 3. (7)
22. —{h) Gloss. 1. c. admonere 33. quaest. 2. L. 4. de de An.28. — D. Bern. Ep. 18.— (o^Tcrt.L. de Res.
rrov. — (4) Tert. L. de An. 6. (5) Tert. Llb. de — Car. — L. de Joseph. 25. — (n) contr. Ma- —(10}
(8)
c. 8. L.
An. i. — (G;Tcrt. L. de Bapt. 6. (7)Tert.L.de Prajsc. — nich. — D. Ambr. L. de Fide Trin.
c. i3. (12)
c. 5.

llacret. 4. (i3) Imperf. Hom. 1. in Matth.


NOMEN. — CONGIO IV. 4g
&ed iiiniiitur. quae naturam superant credlnius ; sed longe
auctoritati et verltati divinse
V vo^ecto judicarem indignum rationem fidei majus est Dei donum , quando pro pugnanda
humanis committi ratiunculis agitandam , fide tormenta , quae nalura abhorret patimur.
quam tam certa ac stabili veritate constat esse Donum patiendi majus censent D. Chrysosto-
suhnixam. (i) mus et Theophylactus, quam suscitare mor-
Verum Ucet intellectus humanus dominio tuos et slgna miranda patrare. Hic enim de~
Dei sit humillter subjiciendus ; hcet Deo ve- hitor sum^ illic auteni dehitorem haheo Chris-
raci indubitanter credendum sit ; Hcet scru' tum. O rem admirabilem I et donat mihi, et
tanda non sint quce sunt supra nos (2) ; Hcet superhoc , ipse dehet mihi. (i) Est autem pa-
in fide firmiter sit standum ; quia cum credi- tiendum pro Christo, praesertim quando ne-
mus nihil desideramus ultra credere. Hoc cessariaesteo/z/^^^/o /zom//2/^ (2): nam,utphi-
enim prius credimus , non esse quod ultra losophatur D. Augustinus , fides officium a
credere deheamus ^^y.Mdimen non o?>hidin\\hus nobis exigit, et cordis, et l i ng u ce. (j^)Cordls
tot ratlonlbus quse fidei exercitlum expostu- ad credendum ; Unguae ad fidem coufitendam,
lant , et increduHtatem a Christiano propul- dum tyianni et persecutores ad negandam
sant , nonnuhi Deo summe veraci creduHta- fidem inducere satagunt, quam tunc dehitri-
tem denegant. Sed ne suis quidem magislris cem martjTii (4) asseverat TertuHIanus. Sed
fidem inclinavit humana de incredulitate du~ quia hac tempestate non grassatur persecutlo,
ritia (4) quldam Eccleslse auclorltatem des- quce Christianls martyrii occasionem prae-
:

piciunt, et cathoHci haberi immerito volunt; beat fides non est passione confitenda , sed
,

ut de nonnemine obplorandum est cum D. bono opere adimplenda.


Bernardo Jamque in Ecclesia ^ hostis Ec-
: Z .Fidem commendamus{^\ Chi^istiani sci-
clesice ^ fulei persecutor , in gremio Jidei re- Hcel, qui recte credit, et recte credendo bene
quiescit. (5) AHi quaestlonlbus mysteria fidei vii^it , et hene vii^endo ^ fidem rectam cus-
quantumvis subHmia exagltant et labefactare todit. Tria autem sunt necessaria ut quis
tentant. Incredulitas rei tantce qua^stionihus recte credat et bene vivat : nlmirum , fides
fidem torquere coepit. (6) Isti tandem verilates obsequens , charitas ardens , opus bonum a
christlanas etiam supernaturales , ratione fideregulatum et a charitate proficiscens ;

comprobandas , non fide credendas existi- quia nec spiritus datur nisi credentihus , nec
mant. Quod praesumpsit Aballardus , cum fides valet, si non operatur ex dilectione.
ea ratione nititur explorare qucepia mens,
^
Quomodo istud Cantlcorum « Recti diHgun-
fidei vii>acitate apprehendit. Ut autem sub- te,» expendltD.Bernardus (6),adquodrequit
junglt MeUifluus Doctor , fides piorum ritur, i. Fides obsequens et recte acquies-
credity non discutit : sed iste Deum habens cens 2. Charitas ardens
: sine qua Chris- ,

suspectum credere non vult j nisi quod prius tianus nequit esse rectus. Nam , ut subjungit
ratione discusserit. (7) Cui probe competunt D. Bernardus , quomodo rectus cujus Jidcs
ea quae Marcioni in haeresim lapso objectat mortua ? Mors fiidei est separatio cJiaritatis.
TertuUianus Mortuus es qui non es Christia-
:
(7) 3. Opus bonum a charitate proficlscens :

nus^ non credendo, quod creditum facit Chris- Rectum judica^ si fide catholicum et justum ,

tianos. Eteomagis moj^tuus es^quo magis non opere probai^eris. {%) Frater, si rectus veUs
es Christianus ; qui cum fuisses , excidisti ^ haberi Chrisllanus, i. Crede : nam fide quce
rescindendo quod retro credidisti (S) , dese- est in Christum reuiximus a quafide Israel
,

rendo fidem exercendam et confitendam. cecidit. (9) 2. DiUge quia dilectio est vita et
,

2. Quam feUces Christlani fidem ad praxim anima fidei. Credis in Christum? fideni tuam
redigentes nam per fidem nominis Christi
! dilectio animet. [10) Z .^ene o^ev^ve. Rectum
omnibus in eum credentihus peccata remit- revera dixerim si recte in omnihus scntias ,

tuntur. (9) At muko feUciores qui pro fide etfactis non dissentias : im>isibilis animi sta-
Christi patluntur ; quapropter Apostolus ////- tum nuntiet fides ct Elenim fidem
actio. ,

quehealosaffLrmai^it^qulbus donatumyCst non dllectionem et bonam operatlonem com-


tantumcredereinChristum^sed etiamproipso plectltur integritas et disciplinco
veritatis
pati. (lo)Donum Dei est fidesqua credimus : plenitudo. (1 1) Frater, qui chrlstiano nomine
donum est etlam Dei qnando pro fide pati- gloriarls , qui te fidelem profiterls , qui te
mur. Magnuni est Dei donum , quo veritateg Christi disclpulum et servum proclamas, qui

(i) In c.ip- i. Ep. ad Philip. — (?-) Tert. Apol. 2.



(1) D. Bern. Ep. 189. —(2) D. Chrysost. Ilom. 4. in (7,) l. Je Fide ct Symb.c. 1.
— (4) Teit.Scorp. 8. (5] —
Gon. — (5) Tert. L. de Pracsc. U«r. 8. — (4)Tcr.. L. de Tert. L. de Orat. 2. — ^6) D. lierii. Serm. de Mod.
Rcsur. Carn.59.— (5) Epist. 069.— (6) Tert. L. de Res. ben.vivend. cap. 1. —(7) D. Bern. Ep. 4;. - (8) Serm.
Car. 59. —(7) U. Bern. ib.— (8) Tert. L. de Carn.Chr. ,4^ ;„ c.int. — (9) Tert. Lib. adv.
Jud. i5. —
(10) D.
^'— (9) T<''it« L. adv. Jud. 8. — (10) Tert. Scorp. i5. jj^.,.,,^ ibid. — (11) Tert. L. de Spect. ao

V. 4
So NOMEN. — CONGIO IV.
te ilicls in Christomanere, debes siciit ipse et sanguijie Christi vescitur ut et anima de ,

ambulavit ambulare quod si crimino- Deo saginetur (i), scilicet per gratioe aug-
et tu :

sam ducis vltam , es prwi>aricator fulei (i) ; mentum quod recipit digne suscipientis ani-
si male operarls, contiteris te nosse Deum , ma. Uti Eucharlstia est gratiarum fons et sca-
factls autem negas; non esGhristidiscipulus, turigo ita dilectio est charltas christiani ,

indigneque defers christianum nomen , quod nominis thesaurus [i)i tanlaqnequIhbetChris-


est vocabuhim fidei et creduhtatis , dilectio- tianus est dltior, quanto majori ardet chari-
nis et charitatis. late Quanto in quocunque majorest charitasy :

V"^ ^^^' (^) Eucharislia


^""''^^ "'^^''^'' ^^^ "^
IH. PARS. Pro dfscrimine vocahulorum
"""cupatur Tertulhano thesaurus Dei sed
a
etiamresseparantur. (2)Muka habentnomina ,

Christiani quibus a Geniilibus, Jud<xis et h<e- ^.^'% thcsauro suo providet. (4) Ex D.Grego-
r«o Nanzianzeno Christianos Deus pro divi-
reticis discrimlnantur. Ex D. Bernardo tria ,

sunt qua> nos faciunt Christianos : Jides ,


'"-^ ^^«^^^ et diwites reddit [^)'. Eucharistia
Oaptismus et altaris participatio. (3) Per fi- sacramentum sacramentorum cagtens an-
^f^
dem discrlmlnamur ab infidehbus, per bap- sacramentis chantas est regia virtus,
:

^'^^^"f
lismum a Judcels , per altarls parilcipationem charismatihus prasponenda. (6) Eu-
^f^^^^'^'^'^
ub hreretlcls , qui negant realem prcesentlam ^^i^^^^^stia ad amorem Dei et proximi suf-
^'^"i»^''»^ cliantas dicilur vmcuhmi , quia
corporis Chrlsii in sacramento vel potlus : ;

participatlo facit Christianos, quia est


Ghnstianum cum Deo et cum suis proximis
altarls
mysterium amorls et charltatis quod Chris- ^^'^j""git- Euchanstia commendatur , tum
,
""^. mstituentis ddectione ; tum ex
^^^^''^^»
lianos nobihiat, d.tat et discrimlnat nobi- :

supra Angelos dlgne


'"^' contentae digmtate ; tum ex gratiae
litat , accedentes dltat
ad sacram Synaxlm, discrlminat cathohcos "^"^"^ largitur valore. Commendatur etiam
ab heereticis; charltas est Christlanorum in- ^^^^^tas ex amore Spintus Sancti dlam lar-

signequod eos mlre, i. Nobihtat ; i. Dltat; ^'^"lis, ex naturaeipsms nobilitate, ex affec-

3. Dlscrlnilnat.
tuum quos largitur pretio. Quapropter eam
1. Humanaecarnis nobilitatem muUum
^postolus totis virihus Spiritus Sancti com-
commendat Tertullianus in praesentiarum :
"^^^"^^-
M ^
t- • •
i- • •
i

duas tautum ejus doies afferre iubet nam , :


^' landem i
Euchanstia Chnstianoscathoh-
i

I. Ratione carnis homo


^os ab haereticis discrimmat. Cathohci enim
sacerdolah pollet
dignltate. IJeo carnem nuncupat Deus apud realeChnsti praesentiam in sacramento cre-
Tertulhanum Religionis sucb sacerdotem.
:
^''^^' qf^od etcorpusejus inpanecensetur {S)
verofiguramduntaxatcorponsadmit- Hneretici
(4) I. Ratlone carnis , Chilstianus ad aUa-
ris mensam accedit Eucharistia^ sacramen-
;
^""'^ omnia Prophetas per- *
^^'-^^^'^^ '^olujit

tum omnihus mandatum a Domino etiam trn^g'^nes concionatos. {^)lmo C?.hmisX^ do-
,

antelacanis caiihus , ,iec de aliorum manu , ^^^"^ ipsummet Chnstum institutione sacra-
quam pnddentium sumimus.'S)T-^m s\xh\'i> '^^"^* figurahter locutum fuisse , adversus
mis est bina heec Chiistianornm prsero<^ativa "^^f^n^i^^^^n Evangelii sententiam (lo) , quae
ut in hac gloria Angelis superiores extstant: Chnstum corpussuum vereet reahter dedisse
hcet enim Chrlsium adorent Angeh in sacra- ^P^''^^ declarat. Uti Euchanstise fides catho-
mento, et tempore sacrlfich humihter adsint ^^^^^ abha3retic's discernit, s\c dilectio sum-
aUarl, allamen neque tantum mysteiium of- '''''"'
M^i^ sacramentum (ii) ab infidehbus
ferunttanquamsacerdotes, neque sunt sacrje ^VStinguit fideles qui ratione mutuaj d.lec- :

mensae paiticipes Hahemus altare , de quo t'Onis nuncupautur fratres , ut ipsimet faten-
:

ederenowhahentpotestatem, qui tahernaculo f"^" Eratrumappellatione censemur. (i2;Nec


deserviunt. (6j Ratione Eucharistice Christia- ^"^'^^'''^o commune cum sit nomen secundum
uus An^relosantecellit,et ratlone charitatis ad "^^^^^"^y secundum disciplinam. (j3) Dnphci
Seraphinorunigloriamascendlt.Amoretenim "3"^^"^ ratione Christlani sunt fratres una :

estpropriusSLraphiuorumcharacter,quiinter *" natura,ahain disciplina fundata.Secundum


cttlestes spiiitus prlmatum lenent, 'quia Dei "aturam fratres sunt omnium hominum nec ,

aisluant amore. Chiistlanus chaiUatis irrne ^^^ fraternitate distinguuntur ab infidelibus,


safdammatus Sera[)hIuorum tcmulatur nobi- ^^'"^ quibus in eadem essentia conveniant.
htatem et divlllarum Del ditatur gazis.
^ T7 I »• •
T 1-
r^ r rr . r
f»)
^
Trit., .
L. de t>Res. n c
Carn. 8. / > t —
^. P.f
(2) Tert. L. de Fat.
2. iLuchanstia
I
opulenler di^at digne acce- 12. -
(3) D. Aug. in Enchir. 117. -
(4) Tert. L. de
dentes ad sacram Synaxim: nam caro corpore !*«"• ^- —
{5)0rat. 12. —
{6)Tert. L. 5. adv.Marc. 8.

,,^ ,,, ' — (7)Tcrt. l. de Pat. 12. —
(8) Tcrt. L. de Orat. 6.

^;i c
^ ,

^\ '."• ~ (') ^^""^- ^- Nat. 4.


2« a'l - ((,) Tert. L. de Res. Cani. 20. -
(lo) Tert. L. adv.
de^i"': - —
•/

~/^ i!''"^-/' Fp.ph. [\) Lib. de Rcs. Carn. 12. Prax. 26. [x 1) Tert. L. de Pat. 12. —
(12) Tert. ApoJ.
-(5; Tert. L. de Cor. Mil. 3. _ (6) Ilebr. i5. 39. -
(»5^ Tert. L. de \eL Virg. 8.
NOMEN. — GONGIO V. 5i
Quapropter slc idololatris persecutoribus lo- defendis et vindicas libi cui de tani pluri-
,

quuniur Fratres auteni etiam vestri sumus


: mis rebus nec pauca subslstunt? » (i) Cbrls-
jure naturce matris unius , etsi vos parum tlanus accedens ad Deum credlt , auctoritati
homines , quia mali fratres. (i) Secundum et veracltati divinae cunctas mentls cogitatlo-
disciplinamdlstinguunturabinfidelibusChrls- nes subjlcit , superblam non sapit , neque
tiani , et conveniunt cuni cajterls Christianls , vanis quaestlonibus et dlsputatlonibus chris-
quorum sunt fratres , et haec fralfrnkas in tianas veritates debellare satagit. Tu auteni
rehgione et charitate fundata , nobihor est quomodo fidells habes nomen ,
qui temera-
ea quae in natura duntaxat fundatur. Nam , rie mysterla rehgionls aul negas , aut impu-
ut subjungit Tertulhanus , at quanto dignius gnas ? « Christlanus iUe est qui omnibus
fratres et dicuntur , et hahentur ^ qui unum mlsericordlam faclt , qui omnlno non move-
Patrem Deum agnoi^erunt , qui unum spiri- tur injurla, qui opprlmi pauperem se prae-
tum biberunt sanctitatis j qui de uno utero sente non patitur , qui miserls subvenlt , qui
ignorantice ejusdem , ad unam lucem expave- indlgentlbus succurrit , qui cum moerentibus
rint veritatis ; qui in eadem disciphna con- mceret , qui dolorem aUerius sicut proprium
foederantur, ejusdem Eccleslaj sunt membra, sentlt; qula ad fletum fletibus ahenis provo-
eamdemque sperant fehcitatem.Qiiod attenie catur, cujus domus communls est, cujus ja-
considerans D. Augustinus, audacter procla- nua nemimi claudltur, cujus mensam pauper
mat Omnes proximi sumus et conditione
: nunus ignorat.» (2) Num lu illum fratrem el
terrence naVwitatis ^ et etiam spe coelestis ha^- « Christianum putas, quiopprlmit mlserum
,

reditatis. (-2) qui pauperem gravat, qui res concupiscit


lUius autem fraternltatis In disciplina et ahenas, qui ut se divitem faciat, plures effi-
rehglone fundatse , qua Chrlstiani ab infideh- cit indlgentes , qui lucris gaudet injuslis, qul
bus distinguuntur,et inter se conveniunt, tri- de ahenis lacrymis clbum caplt , qui mise-
phcem nolam refert TertuUianus prima : rorum dllatur interitu ? (3) tu iUum Num
est facuUatum temporahum communio , seu Christlanum pulas , cujus nunquam pane sa-
communicatio : unde pungunt Gentiles
slc : turatur esuriens, cujus potu nuUIus siiis ex-
Ex substaiitia familiari fratres sumus, quce stinguilur, cujus mensam nemocognoscit,sub
penes vosfere dirimit fraternitatem. Itaque cujus tecto , nec advena , nec peregrlnus ah-
qui animo animaque miscemur^ nihil de rel quando succedlt, cujus nemo nudus tegltur
communicatione dubitamus .Omniaindiscreta vestlmentis , cujus pauper nuUus fovetur au-
sunt apud nos prceter uxores, In isto solo xlho , cujus boimm nemo sentlt, cujus mi-
consortium sohimus. (3) Secunda est mititas sericordiam nemocognoscit?(4)Num tuiUum
quam commendavit Dominus Beati mi- : Chrlstianum putas, in quo nuUus Christiani-
tes (4) quam speclahter verbo et exemplo
;
tatls est actus, in quo conversalio nuUa est
docuit : « Discite a me quia mitis sum; » justitloe,sed nequitlae, impietatls et sceierls?
quam etiam in suo adhuc nomine praese fe- (5) Absit ut hujusmodi Christianus dlcatur.
runt Christiani : Christianus , quantum in- Christianus iUe est qui non nomlne tan-
terpretatio est^ de unctione deducitur. (5) Ita- tum, sed et opere, Chrlstum in omnlbus imi-
que c\\Yis\\2iV\\im nomQw de suavitate vel be- tatur et sequitur ; qui sanctus , innocens,
nignitate compositum est. (6)Tertia est , ar- incontamlnatus , intactus est ; cujus in pec-
dens patiendl, imo et moriendl pro fratribus tore sola pietas consislit et bonllas , qui ne-
desiderlum mlrantes Gentlles , iUud per-
: mini novit nocere, nemlnem laedere , sed
verse aemulabantur f^ide , inquiunt , ut : omnlbus opem ferre ; » qui sanctilatem cre- ,

ini>icem se diligant. Ipsi enim invicem ode- duhtatem et fralernltatem in omnibus de-
runt. Et y ut pro alterutro mori sint parati. monstrat. (6)Quiest hujusmodi,verumsepro-
Ipsi enim ad occidenduin alterutrum para- fitetur Clirlstianum , et mercedem debitam
tiores. (j) sanctitali , fidei et charitali , in coelo asse-
Christlane , habesne tui nominis formam ,
quitur.
(8) nimlrum sanctltatem , creduhtatem et ^ ^^*^^^««^«
cnaritatem ( « Christianus, justitiae , bonita-
lis , integrltatis, patientlae, castltatls ,
pru- CONCIO QUINTA.
dentlae , humlhtatis
humanitatls , innocen-
,

tlae
,
pletatls est nomen et tu iUud quomodo :
Quam felices rehgiosum nomen liabenles et
statui suo probe respondentes ! Quibus a ccclo
(i) TcrL Apol. 59. — h) Scrm. ^o. de Temi). — (S)
Tert. Apolof?. 09. (4)Tert, L. d(; Pat. 11.— (S) Tert. — D. Ang. L. de Vit. Clir. c. C. — , ,
(u) D. Atig. L. de
,

Apol. 3. —
(ti^Tert. ib.— (7) Tert. Apol. Sg.— (8) Tert.
(1)
Vii. Chr. 14. —
(3) D. D. \\x^. L. de \ it.
c. 11. (4) —
L. adv. Valent. 6. Cap. 14. — (6) Cap. 10. —
((j) Cap. 6.


:

52 NOMEN. —XONCIO V.

hene est ob vitain csternam eis a Christo


(i) gustinus : Deveniamus
ergo opud mona'
Domlnopollicitam. Gunctis generatim Chris- chum Testamenti ^ Joannem scilice^
noi>i

tianis christlane vivLMitibus immortahs pro- Baptistam , qui propter sanctitatem et mun-
mitiltur beatituclo;secl regularibusacUiuc spe- ditiam vocatus est a Domino Angelus : prop-
ciahter clebetur, ob aclmirabilem status sanc- ter ariditatem potest dici monachus
i^itce

titateni. Nam
quis non miretur et prcEdicet quem nos possumus Jngelum terre-
dicere
eos qui contemptis atque desertis mundi hu- num et hominem coelestem. Idipsum de
jusHleccbris, in omneni vitam sanctissimam Joanne Baptista asseverat D. Chrysostomus ,
et justissimam congregati , siniul CEtatem religlosis objiciens propositi sui dignitatem;
agunt , viventes in orationihus in lectio- ^
Considerate, monachi, dignitatem vestram:
Tiibus , in disputationibus ; nulla superhia Joannes particeps vestri est dogmatis [\)\
tumidi , nuUa pervicacia turbulenti ; nulla quasi slatuta monastica sint velut fidei dog-
imndia sed modesti , verecundi
li^idi ; ,
mata ,
quorum sectator et particeps fuit Do-
pacatiy concordissimam vitam et intensis- mini pracursor. « RecabitcC, in veteri Testa-
simam in Deum agunt , et gratissimum mu- mento , vitam monasticam duxerunt , et eo
nus ipsi ojjcrunt ^ a quo illa posse merue- quod praecepto patris sui Jonadabobedierunt,
runt? (2) Poslquam D. Augustinus vitam a Domino collaudantur. Ipsi enim , sicut
religiosam a vitiis quae in seculo vigent, alie- Hieremias propheta narrat ,
praecepta patris
nampraedicavit,et pra3cipuis christianoe disci- namque eis
sui servare curaverunt. Praecepit
plinie virtutibusfulgidam demonstravit, eam ut vinum non biberent et domos non aedifi- ,

ubique coruscare desiderat, monachos allo- carent et vineas non plantarent et remota
, ,

quens : Tam bonum, tam sanctum est ves- coeterorum homlnum conversalione , seor-
trum propositum , quod in Christi nomine sum Yivere studerent : qui et ita prtecepta
cupi/nus , per omnes terras puIlulare.(J^)Nec patris sui servaverunt , quousque post hos-
mirum si Hipponensis Antlstes religiosam tium incursum, hcentiam habuerunt. Baby-
professionem commendat, ejusque dilatatio- lonico enim exercitu appropinquante , Hie-
nemet incrementum exoptat. Nam, ut fatur rusalem sunt ingressi. (2) » In novo quoque
MelUflluus Doctor modus quidem vitce est
, testamento, Heliamet JoannemBaptistam se-
sanctus , castitate decorus, discre-
honestus , cuti sunt Paulus et Antonius , et multi hujus
tione prcccipuuSf a Patribus institutus a , propositi sectatores. (d) ]Sam,ut iiii'inrad\erl\t
Spiritu Sancto prceordinatus animahus sal- ^ aliorsum D. Augustin. (4) « nomen Christia-
vandis non mediocriter idoneus. (4) Quia ta- norum quanclo dici coepit, scriptum est in :

men hac tempestate religiosi nominis prce- Antiochia enim primum post ascensionem
lium est (5) nam nonnuUi iUud aestimant ,
: Domini discipuli appeUatisunt Christiani , et
alii oderunt, mullo plures diffamant. Primi XenodochiaetMonasteria postea sunt appeU
tjuidem juste , secundi vero inique , tertii lata novis nominibus : res tamen ipsce et ante
tandem criminose. Itaque nomen religiosum, nomina erant ^ et religionis veritate firman-
I. Merito commendatur; 2. Injuste aversa- tur , quaetiam contra improbos defenduntur,
tur; 3. Scelerose depretiatur. (5) Ab initio nascentis Ecclesiae structa sunt

pneseilim, I. Vetustate Sa- J"^"ioai


luerum /iiexanuna. .uu aauctuiua..
2. Dij^nitate; 3.
;
o
lulls securitate ' cq ^ Essaei , sic dicti quasi sancti , seu pii.
Essa3orum sanctitas seu
i.\\eU^^\os\-ldeosuntvetustatenohiles(6), Q"^"^^ 7^^« ^''^'^^
utteste D. Augustino, ipsorum antesignani P\^^^\ declarat Porphyrius ,
infens.ssimus
liabeantur HeUas et Joannes Baptista i Hos Ghristianorum mimicus. Impn lUms philoso-
enimduos viros magnificos exordium monas- phi verbarefert Eusebius(6), quae hbens prae-
tici ordinis prcetulisse credimus. (8) Helias ^ereo , ut concludam cum D.
Bernardo sta-
quidem in veteri Testamenlo, Joannes vero i^i^ veYig\osi vetust^texnx Res enim est anticpucB
Bapiista in novo. Etenim Ueliam et Hceli- religionis , perfectcu fundatcu in Christo pie-
zceum constat veraciter veteris Testamenti ^^^'^^ ^ anticpm hoireditas Ecclesioi Dei, a
monachos fuisse. Subjungit ibidem D. Au- tempore Prophetarum pra^monstrata , jamciue
nouce gratice sole exorto , a Joanne Baptista
(i) Tert. L. (te Pall. 1. —
(a) D. Angust. L. de Mor*
rcclos. 3i. —
(ri) Lib. dc Oper. Monach. cap. 28. —
D. Bern. Apolo^'. de Morib. Rdigios. (5) Tert
— (4^
Apol (0 Wom. de S. Joan. Bapt. — (2) D. Aug.ibid. —(3)
2.— (6) Tert. L. de Pall. 4. —
(7) Tert. de Pall. 1.— (8)
^^?- -^S- —(4) D. August. ibid.— (5) Tract.97. inJoan.
Serm.de Instruc. Monach. — (6) Lib, 9. de Pracpar. Evang.
. ,,,

NOMEN. — GONCIO V. 53
histaurata et innovata^ ah ipso Domino ^anc- complectitur : Si est charitas , ihi est pleni-
tissime celebrata ; ah ejus discipulis ipso prce- tudo legis (i) tum quia, ut vult Doctor An- :

sente concupita. Post passionem vero Doinini gelicus , omnes alias virtutes quodammodo
calente adhuc in cordibus fidelium effusi ligat in unitatem perfectam (2) ; tum quia
ejus sanguinis recenti memoria , solitariam ut subjungit ibidem D. Thomas , « unit nos
hanc vitam eligentihus j paupertatem spiritus Deo , qui est ultimus finis humanoe mentis,
sectantihus ^ et in spiritualihus exercitiis ^ et et ideo secundum charitatem specialiter at-
in contemplatione Dei pingue otium altero in tenditur perfectio chrislianse vitae » (3); tum
alterum zelantibus deserta repleta sunt. Ex quia rehgiosos ad sequenda evangeUca con-
^

quihus legimus Paulum ^ Macharium, An- silia inducit. Inde merito exclamat D. Ber-
tonium , Arsenium et alios quamplures in nardus
, Bonus dilectio murus ; sed Jiahet :

sanctw hujus conversationis repuhlica con- hic murus antemurale dilectio quasi murus ,

sulares viros egregia nomina in cii>itate est , antemurale regularis districtio. (4) Se-
, ,

Dei nohiles et triumphales titulos hahentes culares dilectione tanquam muro cinguntur
de victoria hujus seculi , et principis hujus qua ad observanda divina mandata incitan-
juundi , et corporis sui , de cultu animi ^ et tur, et vitanda cuncta quoe divinae legis ob-
Domini Dei sui. (i) Postquam D. Bernardus servationi contraria sunt religiosi ultra hunc :

fuse monastici status retuHt vetustatem, hu- murum quo non secus ac caiteri Christiani
jus propositi consolatur sectatores , redar- adstringuntur ad praeceptorum divinorum
guens h?ereticos ahosque pravae voluntatis observantiam, habent antemurale , nimirum
,

homines, qui eos novitatis accusant. Sileant dilectionem, qua ad servanda consilia evan-
ergo qui in tenehris de luce j udicantes j nos gehcaaccenduntur, qua?querepellit acquiren-
arguunt novitatis ex ahundantia malce i^o~ dae perfectionis impedimenta. Quare nuncu-
luntatis^ ipsi potius arguendi vanitatis : qui panturaD. Bernardo christiance devotionisy ,

superbia qua tument excjecati , rehgiosi no- ac religionis speciosissima portio (5) Devotio .

minis non agnoscunt neque vetustatem,neque autem in fervore consistit charitatis , ad quam
dignitatem. se per votum adstrinxerunt. Quos ideo sic
I. Quanta sit rellgiosi nominis dignitas (2) urget D. Bernardus: Nonenim solum vovistis
duodenaria estratione demonstrandum sci- omnem sanctitatem , sed omnem sanctitatis
:

hcet ex, i. Ardenti dilectlone 2. Sts^tus perfsctionemy et omnis consummationifinem,


;

perfectione 3. Rehgionis
; obhgatione 4« (^) ;

Terrenorum abdicatione; 5. Perfecta imita- Non quod perfecllo essentiahter sita slt
tione; 6. Proximorum separatione 7. Om- in consihorum observantia
;
quam absque ,

nimoda suiipsius oblatione; 8. Crucis baju- consiHis evangehcis sectantur pra^lati sed ,

latione; g. Plenaria remissione ; 10. Merito- quia , utait D. Thomas , actualis renuntiatio
rum acquisitione ; 1 1 Ampla remuneratione; propriarum facultatum est instrumentum per-
.

12. Coeh comparatione. fectionis, (7) Neque quod rehgiosi sint in


Qui sufflammatur igne , ad ple-
charitatis statu sed duntaxat
perfectionis acqulsltse
,

nitudinem legis accedit. Nam , ut subjungit acqulrendaj : et ut fatur Doctor Angehcus


ex Apostolo D. Bernardus , plenitudo legis non quasi profitentes seipsos perfectos ^ sed
charitas in qua omnia concluduntur mandata profitentes se ad perfectionem tendere.^t"
(3) At religiosus ad plenitudinem Evangelii que tandem quod sint episcopis perfectio-
(4)assurgit: qulaquaardet dilectio eum non res episcopi enim sunt in statu perfectio-
:

Solum ad mandatorum observationem stimu- nis acqulsitae ; rehgiosi vero in statu per-
lat, sed adhuc ad sectanda evangehca consi- fectionls acquirendae. Hoc discrimen, inquit
lia invitat. Obhanccausam fratres de monte ipsemet Christus (8), nam dum pastorale mu-
Dei sic alloquitur Mehifluus Doctor « Non : nus commendare vult Petro, illum ter inter-
est vestrum circa communia prcecepta la?i- rogat an de facto plus caeleris amet, sclllcet
guere , neque hoc solum atteuclere quid prce- an Christum diligat , ut aliorsum dixlmus ,
cipiat Deus , sed quid velit , prohantes qucc plus quam sua , plus quam suos, plus quam
sit voluntas Dei hona , heneplaccns et per- se , ita ut sit paratus pro Salvatoris amore
fecta. (5), quoe charitatem resplcit. Charitas rehnquere suas facultates , sepaiaria proxi-
autem nuncupatur ab Apostolo, vlncuhim mls suamque donare constanter vilam at
, :

perfectionis tum qula omnla Dei mandala


: dum ad pauperlatem evangehcam vocat, ait
Lib. de Vit. Solit. ad Frat. de Mont. Dei cap. i.
(1) (i) Coloss. 3. — D. Aiig. in Psal.91.
(2) —
(S) aa. q.
— Tert. L. de Spect. 12.
(2) —
(5) D. IJcrn. Serm. xS. \\\. ad. 8. — (4) Serm. ao.
in Cant. —
(5) Tract. de
inCant. —(4) S. Paulin. Epist. 1. —(5) Tract. de Vil. Vit. Solit.cap. i. —
(6) Tract. de Vit. Sulilar. cap. a.
Solitar. cap. 1. — (7) 22. quxst. 184. a. 7. Act. 5. (8) Joao. 21.
:

54 NOMEN. — CONCIO V.
tantummodo : « vaJe, diores esse videntur. Quid enim illis can-
SI vis perfectiis esse ,

vende omnia qiioe habes, da pauperibus et didius, qui totius immunditias spurciiiae evi-
sequere me.» (ij Verum licet religiosi nonsint tanles , cogltationum sicut actionum peccata
in statu perfectionis acquisltaej neque episco- deplorant? quid fortius illis, quibus tribula-
palem perfectionem attingant , attamen sl tio pro solatio , contumelia pro gloria , ino-
bene pcrsniciinus istasoUicitiidonos adpcrfec' pia pro abundantia ducitur ? Isti carnem non
tionis necessilntcm constringit (i), quia per- habent , quia in carne carnem obUti audiunt
fectionis acquirendoe tolllt impedimenta et ab Apostolo ; «Vos autem in carne non estis,
medla sectatur. Quare rellglosam vitam velut sed in spiritu.» (i)Corio carent,quia nitorem
mediam collocat D. Bernardus inter coeli ci- el dlstensionem mundanarum sollicitudinum
ves et homlnes mundo deditos. Illi mandu- non habentes , in pace in idipsum dormiunt
cant panem Angelorum in regno Dei , isti et requiescunt. Nlhil morari intra se patiun-
cum prodlgo porcorum sihquas comedunt in tur, quia nec modicum quidem offendiculum
seculo.v^Z' utraque mensn prohibeor ; nb hac tolerabile reputant , aut intra se, aut in con-
quideni professionis, ab illa coiyoris vinculo: scientiis singulorum. Clausi sunt labiis ne vi-
ut nec acl inferiorem audeam^ nec ad supe- deantur, sic et nos materiaUbus valUs cir-
riorem accedere possim. (3) Verum iicet re- cumcingimur, ne secularium ocuUs et acces-
Uglosi accedere nequeant ad coelestium ci- sui pateamus. Indecens est si appareant, nisi
vium dignltatem mundanos tamen ionge interdum forte ad risum quia nihll turpius
, ,

superant in chrisliana perfectione. Quos de- quam monachus per urbes et casteUa discur-
notatos vult D. Athanasius per veros adora- rens nisi cum iUa cogit quoe operit multitu- :

tores qui adorant Deum in spirltu et verita- dinem peccatorum charitas. Charitas enim
te. (4) « Quinam suntiUi veri adoratores, qui risus est , quia hllaris est : laeta quidem non
neque in hoc monte , neque Hlerosolymis , tamen dissoluta. Toti corpori masticant ci-
sed in spiritu adorant Deum , et in veritate? bum dentes quia ipsi pro toto Eccleslae cor- :

Responsio, isti sunt qui in desertis montlbus, pore, videUcet tam vivis quam mortuis orare
etqui in speluncis et cavernis lerrae habitant , suntconstituti. Non facile consumuntur quia :

qui cltra congregationem Ecclesiae per opera quanto annosiores tanto ferventiores , et eo
bona spirltu iUuminati , in spiritu et veritate rapidiuscurrunt, quo vicinius appropinquant
adorant Deum. »(5)Non negat Aihanasius se- ad palmam.Perordinem positi sunt ; ubienim
culares qui soUtariam vitam non ducunt, esse aUquid ordinatum est,si hic non est, ubi cibus
veros Dei adoratores ; sed eremi cultores et et polus, vlgilare et dormire , laborare et
reUglosos antonomastice et per exceUentiam quiescere , ambulare et sedere, csetera omnia
nraedlcat Dei adoratores, quia omnibusspre- in numeroet mensuraet pondere constituun-
tis , unlus Dei adorationi unice vacant in spi- tur? Superiores et inferiores sunt, quia inler

rltu et verltate adorantes. Nec mirum si D. nos pra^lati et subditi sunt , et sic superiores
Athanasius vitam soUtariam agentes adeo inferioribusjunguntur,ut inferloresasuperio-
commendat ; quia in iUis pietas magis eni- ribus nondlscordentxum auleminferioresmo-
tuit ^
gratia plus refulsit, charitas amplius veautur, superiores nunquam moveri debent
radicai>it. ReUgiosorum pietatem et perfec- quia etsi subditi quandoque turbentur pree- ,

tionem ])eUe declaratD. Bernardus(5) exden- latorum est in mente composita perdurare?
tium comparatione « dentes enim candldi
: Huc usque D. Bernardus qui longiuscule re-
sunt et fortes ; carnem non hal^ent ; carent Ugiosam perfectionem ex dentium compara-
corio ; nlhil Intra se pati possunt ; noti est tione deducit qufB micantius adhuc , 3. Ex
,

(h)lor sicut dolor eorum ; clausi sunt lablis rellgionis obUgatione coruscat.
ne vldeantur; indecens est cum videntur nisi Status religionis totam ^itam obligat ad
ridendo ; toti corpori masticant cibum per studium perfectionis Ex Angelico nam-
;
.

ordlnem poslti sunt superiores aUi et aUi que Doctore, « ad statum duo requiruntnr
; :

inferiores; et cum
moventur su- primo, obUgatio
inferlores secundo, quod hoec obU-
, ;

periores nunquatn. (6) Hujusmodi dentes gatio cum aUqua solemnitate fiat , ut perpe-
t'go arbitror homines moMastica^ profes- tuam habeat firmltatem. Unde aUquis in statu
sionis qul vlain compendlosiorem et se- perfectionis dicitur esse
, non ex eo quod ,

curiorem vitam eligentes de tolo cor- liabet actum dilectlonis perfectoe


,
sed ex eo ,

pore Ecclesiae quod candidum est candi- quod obUgat se perpetuo cum aUqua solem-
,

,,„ ^„ ^ nitate ad ea quaBSuntperfectionis. » (i)ReU-


.

.l^^^^^Z^^^^^r^^Ztt-^ g'"^' «"'«"> "'^"g'^»' sesepervota, no>. pro



Qaacst.j. ad Antioclnim. (6) D. licrn. in Coen, Dom.
— (7) Serm. 95. de Diversis. ^1) Rom. 8. —(2) D. Thom. 2. 2. q. 1S4. n. 8. Art.4.
:,

NOMEN. — CONCIO V. jS
aliquo tempore , sed pro toto tempore "vitse;Bernardus spiritalem commendat pauperta-
tem. Religiosos qui eam profitentur Grego^
et hsec obligatio fit per vota solemnia; uncle
rius Nazianzenus multum adhuc proedicat
dicuntur esse in statu perfectionis ; y:?r^.y^r-" ,

titn cum in professione regulari promittatur Juhanum Apostatam redarguens Vidcsne :

stabilitas (i) status namque ab stando dic- hos pauperes victu ac tecto carentes P hos
:

tus constantiam , firmitatem


,
et quamdam humiles et terrenos y et supra terrena ; qui
,

velut innuit durationis perpetuitatem. Sic inter homines versantur , et rehus humanis
status matrimoniaUs est constans neque nisi sunt superiores ; qui vinculis pressi, liheri
,

per alterius conjugis mortem potest dirimi. sunt ; qui nihil in mundo hahent, et omnia
Sicstatusregularis perpetuoobligat reUgiosos hahent? qui mundo superiores sunt. Hos, in-
ad observationem votorum quae solemniter quam , propter mortificationem immortales
voverunt, velut aemulantes slatum beatorum. proptcr soluiionem Deo conjunctos ; quorum
Uti enim beatitudo est status omnium bono- est ahjicere , et quorum simul est super thro'
rum , in quo beati immutabiU fruuntur feU- nos sedere ; qui nudi sunt et incorruptihili^

citate , ila reUgio est status in quo regulares vestluntur indumento ; qui in solitudine hu-
iuvariabiliter obligantur ad observantium re- jus seculi , alterius seculi frequentia ac cele-
rum quas vovendo sunt. Inde D. britate fruuntur ; qui voluptatcs ^abjiciunt,
polliciti
Thomascommendatperfectionemregularium et tamen perpetuam atque inexplehilem ani"
supra Curatos, quia hi proprle non sunt in fnorum ohlectationem hahent. [i)\ides qudLn-
statu perfectionis, quia non sese obligant pro tum extoUat Gregorius Nazianzenus religio-
semper ad regimen animarum: possunt enim sam professionem. Taediosum foret singulas
ad libitum resignare aul permutare benefi- ejus elucidare sententias. Optime ad propo-
cium religiosi vero post emissa solemniter situm religiosos mundo superiores decantat ,
:

vota, nequeunt pro sua voluntate deserere seu , ut fatur Clemens Alexandrinus mundo ,

religlonem quam libere professi sunt , sed majores (2") ; quia nihil in mundo proprium
necessario et firmiter tenentur viverej 4« 1" habent, uihil desiderant ; omnia terrena con-
terrenorum abdicatione. temnunt,ut, 5. Illustri imitatione,exempIari
Quam hene monachi tonsionihus compa- divlno sese conforment,
rantur : quia rei^era tonsi sunt , quihus nec Scmper ante te hahes quem sequaris, Do-
corda^ nec corpora^ nec aliquid mundanum niinus exemplum in terra posuit cum E^an- y

in proprietate relictum est. (2) Si ex morali gelium ihi reliquit. (3) In Evangelio autem
Philosopho nemo dignus Deo qui opes non habent religiosi spiritalis paupertalis exem-
contempserit , nonne Deo digni sunt religiosi plaria, nimirum Christum et Apostolos , qui
qui pro Dei amore,non solum proprias relin- omnia relinquentes secuti sunt Dominum :

quunt facultates , sed adhuc desiderio eas nohilis titulus voluntarice paupertatis quam
habendi renuntiant? O quam nobilis est ab- Christus docuit verho : Beati pauperes spiri-
dicatio illa etiam desiderii terrenorum Nul- tu consecravit exemplo ; nec enim hahuit
! ,

lus est quantumvis pauper, qui non sit spe propriam domum , in qua caput reclinaret ,
ei desiderio habendi dives. Itaque religiosus et in qua cum discipulis Pascha manducaret
etsi de facto parvas vel nullas reliquerit nec proprium habuit unde trihuium soheret.
mundi divitias , atlamen mulium reliquit , (4) Sic paupertatem in ornnibus demonstra-
qui desiderium etiam hahendi reliquit. (3) vit Salvator , non solum in summa egestate
Religiosa paupertas binam complectitur ter- vivens , neque adhuc nudus moriens , et in
renorum abdicationem nam et bona quae alieno tumulo sepeliri volens , sed proesertim
:

possidebat deserit , et etlam spei et deside- nascens. Nam in dii^ersorio viatorum natus
rio quo homo cuncla mundi bona complec- est ut hospiies et peregrinos , super terram
, ,

titur renuntiat. Ut autem fatur D. Bernar- ipsius exemplo edocti, tios esse confiteremur,
,

dus , paupertatem spirilualem tria consti- Pannis involuius est , ut habentes tanium
tuunt: depositio rerum et coniempius ; vililas quihus iegamur his contenti simus : per om- ,

et ahjectio suiipsius ; ahdicatio proprice vo- nia pauperlate materna conientus ut totius ,

luntatis in omnihus. Ha'c sunt tria uerce re- religionis forma in ejus natiuiiate nota vi' ,

ligionis insignia quw hominem Deo et An- dereiur. (5) Ilabent Regulares paupertatis
,

gelis reddunt conjormem , coelesiis patrice evangelicae exemplar illustre , nempe paupe-
civem conscrihunt , et hceredem. (4) Mire D, rem et egenum Christum. Hujus paupertaiis

(i)D. Bern. Epist. 7. —


(9.) D. Born. Scrm. cp). de di- (1) Orat. 1. in Julian.

(9) Strom. 2. —
(S) D. Aug.
versis. —
(S) D. Crcg. Hom. 5. in Evang. — (4) Scrm. L. 5o. Ilom. Ilom. 34- —(4) D. Bcrn. Scrm. 2. in C«n.
2. in Coen. Dom. Dom. Malth. 5. — (5) Guerr. Serm. 5 de INat. Doic,
,:

55 NOMEN. — CONCrO V.
twejiiphim prinu post Christum Apostoli edi- Nihil enim gratius Deo possumus offerre
derunt^quando inprimitii'n Ecclesia multitu- quam quod dicamus : Possidenos (i)Tria suiit .

dinis credentium erat corunum et


anima una^ bonorum genera qua' Deo possumus offerre:
etomjiia communia: hcec reVigiosts Jpostolo' nimirum bona forlunae bona corporis et ,

rum scquacibus re/icta est. {i) « Laus ergo bona anlmi tria autem illa bona Deo offe-
;

hujus cliscipllnce ab Apostolis sumpsit exor- runt religiosi bona fortunae, quibus per vo-
:

dium qui sicut a Doniino didicerant , vel a luntariam paupertatemrenuntiant bonacor- ;

Spirilu Sancto , cujus viriute nuper ex allo


poris, quae per votumcastitatis abdicant; bona

fuerant induti , modum convivendi sio sibi animi, per votum obedientise mentem suam
inslituerunt ut esset multitudinis cor unum , imperio superioris subjicientes; tribus reli-
animauna, et omnia communia et essent gionis volis tresTrinitatispersonas honorant:
,

unanimes semper in templo. Hanc apostoli- hberahlatem Patris per votum paupertatis;
cce institutionis formam quidam aemulantes puram Filii generationem per votum castita-
non habentdomos vel diverticula, nisi do- tis per votum vero obedientiae missionem
, ;

mumDeil, domum orationis omniaquaecun- Spiritus Sancti a Patre et Filio missi non
: , ,

que facluntin nomine Domini faciunt, simul per imperium neque per consilium sed per ,

habitantes, uno ordine una lege viventes originem. Ex CardinaH AngeHco nihil in via
, ,

niliil habentes proprium nec ipsa corpora excellentius efficere possunt morlales, quam
:

sua, nec voluntatesin potestatesuahabentes, honorare Deum amare Deum, seseque tota- ,

simul dormiunt, simul surgunt, simul orant, liler donare Deo. Haec trla praestant flos Ec-
simul psallunt, simid et legunt fixum et 6'/^.y/(^ 07Y///?<?.y (2), religiosi namque honorant
:

immobile propositum eorum obedire proe- Deum, quia


, ut fatur Esaias propheta, sunt
,

posiiis suls,et suhjacere eis. »(2) Magna pro- in Ecclesia Dei y;/<7/?^fl!^/o Domini ad glorifi^
fecto relio^Iosorum dignitas Apostolorum esse candum. Deinde Deum amant demonstrantes
sequaces sed longe major eorum gloria, esse fervoreni spiritus in proposito rigorem in
,
, ^

ipsiusmet Chrlsti imltatores, pro ejus amore dilectionemipsamSancti Spiritus suavitatem^


abdicare terrena, ipsosque, 6. Relinquerepa- et plenam omnium in conversatione formam
rentes. pietatis. (3) Tandem seipsos totos Deo dant
Deus Abrahamum in perfectionls semita nimirum facultates , corpus , animam, rnen-
dlrigere volens , dixit ei : Egredere de terra tem, cor , et cuncta generatim quae habent
tua^ et de cognatione tua^ et de domo patris elquaesunt, Deo tanquam holocaustum con-
tui. (3 Non absimiliter qui in statu religioso secrant. Hoc namque intercedebat discrlmen
perfectlonemacquireresatagunt, debent exire inter holocaustum aliaque sacrificia , quod in
de terra sua de cognatione sua , relinquere
,
aliis sacrificiis una duntaxat pars victimae Deo

parentum domos , ab ipsis etlam parentibus offerebatur alla vero pars vel ad sacerdo-
,

extra cognatos quisque, ac proximos ,


sei^7iidii\ , tem vel ad offerentem pertlnebat verum
,

debet fieriy si vult parenti omnium verius m


holocausto tota vicllma Deo offerebatur,
jungi. (4) Dei Filius, etsi princeps pacis, non neque pars residua erat vel sacerdoti , vel of-
venit tamen pacem mlltere , sedgladlum , ferenti. Idem dlscrimen reperitur in oblalio-
venit spparare filium apatre, a matre fiiiam. nlbus Deo a secularlbuset a religiosls factis :
Duo sunt quoe naturae velut contraria vi- seculares dlmldlaturn cor offerunt unam