Sunteți pe pagina 1din 298

Știința, 2016

CZU 811.512.165+821.512.165.09(075.2)
V 34

Elaborat conform curriculumului disciplinar în vigoare și aprobat prin Ordinul ministrului


educaţiei al Republicii Moldova (nr. 321 din 28 aprilie 2016). Editat din sursele financiare bu-
getare.

Konstantin Vasilioglu – Limba maternă («Ana dili»), traducerea textelor din alte limbi
Ana Stoletneaia – Lecturi literare («Literatura okumakları»)

Comisia de evaluare: Maria Copusciu, prof. școlar (grad. did. superior), Liceul Teoretic „S. Bara-
novski”, com. Copceac, UTA Găgăuzia; Anastasia Leiciu, prof. școlar (grad. did. unu), Gimnaziul
„K. Kuroglu”, Comrat; Maria Jecova, prof. școlar (grad. did. unu), Liceul Teoretic „N. Tretiakov”,
Comrat;

Recenzenţi: Alexei Colîbneac, profesor universitar, Academia de Muzică, Teatru și Arte Plastice,
maestru în arte; Lidia Baurciulu, lector superior, Universitatea de Stat, Comrat; Ludmila Ceban,
doctorand, Academia de Știinţe a Moldovei; Ludmila Chior, lector, Universitatea de Stat, Comrat;
Galina Mustaf, lector, Universitatea de Stat, Comrat

Responsabil de ediţie: Valentina Rîbalchina


Redactor tehnic: Nina Duduciuc
Pictori: Oleg Cojocari, Ludmila Cojocari
Machetare computerizată: Anatol Andriţchi
Copertă: Vitalie Pogolșa, Vitalie Ichim

Întreprinderea Editorial-Poligrafică Știinţa,


str. Academiei, nr. 3; MD-2028, Chișinău, Republica Moldova;
tel.: (+373 22) 73-96-16; fax: (+373 22) 73-96-27;
e-mail: prini_stiinta@yahoo.com; prini@stiinta.asm.md;
www.editurastiinta.md

Toate drepturile asupra acestei ediţii aparţin Întreprinderii Editorial-Poligrafice Știinţa.


Descrierea CIP a Camerei Naţionale a Cărţii
Vasilioglu, Konstantin
Ana dili hem literatura okumakları: 3-cü klas / Konstantin Vasilioglu, Ana Stoletnäya;
comisia de evaluare: Maria Copusciu [et al.] Min. Educaţiei al Rep. Moldova. – Ch.: Î.E.P. Știinţa,
2016 (Tipogr. „BALACRON” SRL). – 296 p.
ISBN 978-9975-85-016-2
811.512.165+821.512.165.09(075.2)

© Konstantin Vasilioglu, Ana Stoletneaia. 2012, 2016


© Prezentare grafică: Oleg Cojocari, Ludmila Cojocari. 2012
ISBN 978-9975-85-016-2 © Întreprinderea Editorial-Poligrafică Știinţa. 2012, 2016
}~}NDEK}LQR

Ana dili
Yaz ................................................................................................................... 11
Tekrar. Tekst. Sxz. Cwmlq. Laf ...................................................................... 11
Sxz ................................................................................................................. 12
Tekstin n]=annar] ........................................................................................... 16
Gwz .................................................................................................................. 23
Tekrar. Birkxklw laflar ................................................................................... 23
Seslqr hem bukvalar ...................................................................................... 24
Laf hem k]s]m. Laf ge`irmesi ....................................................................... 29
Sesli hem sessiz konsonnar. Yazmakta onnar]n n]=annanmas] ....................... 30
K]= .................................................................................................................... 32
Cwmlq. Annatma, soru= hem duygulu cwmlelqr ............................................ 32
+a=ma cwmlelqr ............................................................................................. 36
Cwmlelerin ba= hem ikincili paylar]. Laflar]n cwmledq baalant]lar] .............. 39
Zanaat ............................................................................................................. 44
Lafbirle=mesi ................................................................................................. 44
Testlqr «Cwmlq» ............................................................................................ 47
Tabiat ............................................................................................................... 48
Laf kurulu=u. Kxk ......................................................................................... 48
Afikslqr .......................................................................................................... 53
Testlqr «Laf kurulu=u» ................................................................................... 61
+kola ................................................................................................................ 62
Sxz paylar] ..................................................................................................... 62
Laflar]n say]lar] ............................................................................................. 66
Testlqr «Sxz paylar]» ..................................................................................... 69
Adam ............................................................................................................... 70
Adl]k .............................................................................................................. 70
Adl]klar]n say]lar]na gxrq dii=ilmesi ............................................................. 74
Aylq .................................................................................................................. 77
Adl]klar]n hallara gxrq dii=ilmesi (hallanmas]) ............................................. 77
Konsonnan bitqn adl]klar]n hallanmas] ......................................................... 79
Vokallan bitqn adl]klar]n hallanmas] ............................................................. 81
K konsonunnan bitqn adl]klar]n hallanmas] .................................................. 84
Adl]k analizin s]ral]] ...................................................................................... 90
Testlqr «Adl]k» .............................................................................................. 93
Kww .................................................................................................................. 94
N]=ann]k ........................................................................................................ 94
Yak]n hem kar=] maanal] n]=ann]klar ............................................................ 97
Ne o yazd]rma teksti# .................................................................................... 99
Kasaba ........................................................................................................... 101
N]=ann]klar]n say]lara gxrq dii=ilmesi ......................................................... 101
Testlqr «N]=ann]k» ...................................................................................... 108
Vatan ............................................................................................................. 109
}=lik .............................................................................................................. 109
Yak]n hem kar=] maanal] i=liklqr ................................................................. 112
Ne o fikirlemq teksti .................................................................................... 113
Soru=lar, ang]lar]na cuvap ederlqr i=liklqr ................................................... 115
Sport .............................................................................................................. 118
}=liklerin zamannara gxrq dii=ilmesi ........................................................... 118
}=liklerin infinitiv formas] ........................................................................... 121
}=liklerin inkqrlik formas] ............................................................................ 128
Testlqr «}=lik» .............................................................................................. 133
Dostluk .......................................................................................................... 134
Ardlaflar ...................................................................................................... 134
Etiket ............................................................................................................. 137
Tekrar .......................................................................................................... 137
Tekst ............................................................................................................ 139
Lafkurulu=u ................................................................................................. 140
Sxz paylar] ................................................................................................... 144
Nasaatlar ....................................................................................................... 150
Yap]n kendinizq kontrol .............................................................................. 153
Tutun akl]n]zda bu laflar]n yaz]lmas]n]! ..................................................... 154

Literatura okumaklar]
Folklor (Literatura teoryas]ndan) ................................................................. 157
Şaka twrkwsw ................................................................................................ 157
W` ay]. Lev Tolstoy ...................................................................................... 160
Sqn bunu bilersin! Sqn bunu becerersin! Soru=lar hem s]n]=lar ................. 162

•4•
+kola bizim ya=amam]zda ........................................................................... 163
+kolaya. Konstantin Vasilioglu ................................................................... 163
~ancaaz. Nikolay Baboglu .......................................................................... 165
Sqn bunu bilersin! Sqn bunu becerersin! Soru=lar hem s]n]=lar ................. 166
Adam ki=ilii. Sxz etiketi ............................................................................... 167
Oollar. Valentina Oseeva ............................................................................. 167
Çekerdek. Lev Tolstoy ................................................................................. 168
Karpuz. Stepan Bulgar ................................................................................ 169
Kim `orbac]? Valentina Oseeva .................................................................. 171
Kaz]klar wstwndq almalar. Oleg Gon`ar ...................................................... 172
Gugu\an]n sallangac]. Spiridon Vangeli ...................................................... 173
Sqn bunu bilersin! Sqn bunu becerersin! Soru=lar hem s]n]=lar ................. 175
Literaturra adam]n ya=amas]nda ............................................................... 177
~eker ya=amaa. Dimitri Kara ~oban .......................................................... 177
Girgin horoz. Hristo Radevski ..................................................................... 177
Fabula (Literatura teoriyas]ndan) ............................................................... 178
Lelek. Todur Marinoglu .............................................................................. 179
Sqn bunu bilersin! Sqn bunu becerersin! Soru=lar hem s]n]=lar ................. 179
Adam hem aylq ............................................................................................. 181
Aylq. }on Dru\ă ........................................................................................... 181
Kaku. }on Dru\ă .......................................................................................... 182
Ana yatak hem evlad. Nikolay Baboglu ...................................................... 183
Bal]k tutmakta. }rina Stavskaya .................................................................. 184
Ne`in genq ge` kald]n# Konstantin Vasilioglu ............................................ 186
Papu`lar. Nikolay Baboglu .......................................................................... 187
Sqn bunu bilersin! Sqn bunu becerersin! Soru=lar hem s]n]=lar ................. 189
Zaamet adam]n ya=amas]nda. Zanaat ay]rmak ........................................ 190
Gxcen. Nikolay Baboglu ............................................................................. 190
Orlioglular]n `x=mesi. Nikolay Baboglu ..................................................... 191
Biz booday ekeriz. Aleksandr Aki=in .......................................................... 193
K]smet sesleri. Mina Kxsq .......................................................................... 194
Girgin xrdecik Maks. Aureliu Busuyok ....................................................... 195
Ekmek i`in sxz. Stepan Bulgar ................................................................... 202
Benim Koli batwm. Aleksandr Aki=in .......................................................... 204
Sqn bunu bilersin! Sqn bunu becerersin! Soru=lar hem s]n]=lar ................. 205
Kasaba, kww hem onnar]n an]lm]= gxsterilecek erleri .............................. 207
Ay-boba ~akir. Nikolay Baboglu ................................................................ 207
Dww=. Oli Radova ........................................................................................ 207

•5•
Yolum dw=tw ana taraf]ma. Petri ~ebotar ................................................... 209
Kudrik. Konstantin Vasilioglu ..................................................................... 209
Sqn bunu bilersin! Sqn bunu becerersin! Soru=lar hem s]n]=lar ................. 212
Adam hem tabiat. Saal]k hem sport ........................................................... 214
Yaz gecesi. Sofi Koca .................................................................................. 214
Siir (Literatura teoriyas]ndan) .................................................................... 214
K]= resimci. Georgiy Skrebi\kiy ................................................................... 215
K]= sabaas]. Konstantin Vasilioglu .............................................................. 217
K]= gecesi. Dimitri Kara ~oban ................................................................. 218
Kw`wk fidan. Engin recep ............................................................................ 218
Bay]rc]k wstwndq. Nikolay Nosov ................................................................ 219
Sokakta. Oleg Bu\en .................................................................................... 221
Sqn bunu bilersin! Sqn bunu becerersin! Soru=lar hem s]n]=lar ................. 221
Adam hem Vatan .......................................................................................... 223
Ana dilim. Dionis Tanasoglu ...................................................................... 223
Bucakta sabaa. Stepan Kuroglu ................................................................... 223
+en oynêêr gagauzlar. Todur Zanet ............................................................. 224
Bucak. Konstantin Vasilioglu ...................................................................... 224
Ana taraf]m. Gavril Gaydarc] ..................................................................... 225
Vatan]m i`in bir sxz. Stepan Bulgar ............................................................ 226
Ana taraf. Konstantin Vasilioglu ................................................................. 227
Taraf]m. Todur Marinoglu ........................................................................... 229
Sqn bunu bilersin! Sqn bunu becerersin! Soru=lar hem s]n]=lar ................. 230
Dostluk hem dostlar ..................................................................................... 231
Yard]mc]lar. Konstantin Vasilioglu ............................................................. 231
Eni =kolada. Oleg Bu\en .............................................................................. 232
Nicq dostlar anna=]lêr. Sergey Mihalkov ..................................................... 232
Bujorun gugu=lar]. Spiridon Vangeli ........................................................... 233
Sopac]k-belalardan kurtaran. Viktor Suteev ................................................ 234
Sqn bunu bilersin! Sqn bunu becerersin! Soru=lar hem s]n]=lar ................. 237
Kendiba=]na okumaklar .............................................................................. 238
+iirlqr ............................................................................................................. 238
}=`i gwz. Stepan Kuroglu ............................................................................. 238
Kolada. Todur Marinoglu ............................................................................ 239
Ayaz. Todur Zanet ....................................................................................... 239
Ana s]caa. Stepan Kuroglu .......................................................................... 240
Tilki (Fabula) Stepan Kuroglu .................................................................... 240

•6•
K]rlar eni kilim. Dimitri Kara ~oban ......................................................... 241
Sqn bunu bilersin! Sqn bunu becerersin! Soru=lar hem s]n]=lar ................. 241
Annatmalar .................................................................................................... 243
Diri paraliya. Nikolay Nosov ....................................................................... 243
E=il gxz. Konstantin Vasilioglu ................................................................... 245
Sofrada. Sergey Baruzdin ............................................................................ 246
Kirpi. Mihail Pri=vin ................................................................................... 247
Bilersin mi# Konstantin Vasilioglu ............................................................. 248
~iidem. B. Vovk ........................................................................................... 249
Kxr da gxrer Valentina Oseeva ................................................................... 250
Sqn bunu bilersin! Sqn bunu becerersin! Soru=lar hem s]n]=lar ................. 250
Masallar ......................................................................................................... 252
Masal dwnnesi. Konstantin Vasilioglu ......................................................... 252
W` ceviz (Gagauz halk masal]) ................................................................... 252
Demir-Di=li babu (Gagauz halk masal]) ...................................................... 253
Konu=an bal]k (Twrk halk masal]) ................................................................ 255
K]rnak k]z (Moldovan halk masal]) ............................................................. 258
Topal-xrdecik (Ukrain halk masal]) ............................................................. 259
Alt]n fen\q (Moldovan halk masal]) ............................................................. 262
Tamah garga (Gagauz halk masal]) ............................................................ 265
Kolobok (Rus halk masal]) ......................................................................... 269
Alt]n sa`l] Lqnka (Ukraшn halk masal]) ...................................................... 272
Beenilmi= `i`qq (Gagauz halk masal]) ........................................................ 273
Polkan hem ay] (Rus halk masal]) ............................................................... 276
Sar] kaun (Azerbaycan halk masal]) ........................................................... 278
Bal]k hem bal]k`] i`in masal. Aleksandr Pu=kin ......................................... 280
}ki moçuga (Gagauz halk masal]) ............................................................... 287
Ana taraf] (Kalm]k halk masal]) .................................................................. 289
Borçlu (Gagauz halk masal]) ...................................................................... 292
Su – bu b]r saal]k (Twrkmen legendas]) ....................................................... 294
Sqn bunu bilersin! Sqn bunu becerersin! Soru=lar hem s]n]=lar ................. 295

•7•
Anna=]lm]= n]=annar

— kurallar] a`]kladan soru=: literatura teoriyas]

— kural] lqqz]m esaba almaa

— kural] lqqz]m bilmqq

— i=lqr hem soru=lar

— lafkurulu=u analizi

— fonetika (ses-bukva) analizi

— sxzlwk

Kxrwk — laflar, ang]lar]n]n dooru yaz]lmas]n] lqqz]m


akl]nda tutmaa

•8•
Paalı dost!

Sqn =kolaya gel-


din wwrenmqq, bil-
gi kabletmqq. Pek
dooru yapt]n, ani bu
yolu kapt]n! Ama
bilgilerq yollar, bilq-
sin, diil kolay. Lqq-
z]m pek `ok i=lemqq,
aaramaa hem bulmaa:
okumaa, yazmaa, esaplamaa, aara=t]rmaa hem akl]nda
tutmaa...
Seni, nicq da ba=kalar]n], yollad]lar =kolaya bwwk
umutlan, ani sqn ii wwrenqsin.
Bu zor yolda bqn senin i=ini kolayladar]m, bir bwwk
yard]mc] olar]m, eer sqn benimnqn dostla=arsayd]n, cwnkw
benim sayfalar]mda sqn `ok soru=lar]na cuvap bulacan.
Ama sendqn sade bir i= isteniler: beni koruyas]n, y]rtma-
yas]n, kirletmeyqsin.
Saa ol, paal] dostum, ani sqn uzatt]n benim xmwrwmw,
da =indi var kolay] izmet edeyim senin kw`wk kafadar-
lar]na da! }i saatlan!
Kiyat
Ne var taa gxzql yazdan#!
Dolaylar xter!
U=aklar bu zaman]
Taa k]=tan bekleer.

Tekrar
Tekst. Sxz. Cwmlq. Laf

Nedqn kurulu bizim sxzwmwz#

1. Gxzdqn ge`irin resimi. Kóyun ad]n]. Kurun birqr tekst w`qr


cwmledqn.

• 11 •
2. Okuyun.

~ok =enni ge`ti bu yaz*:


Ka`]nd]k hem y]kand]k.
Biz k]rda da i=ledik
Hem evdq yard]m ettik.

Yaz]n (kullan]n nasaatlar])**.


Neylqn ba=kalan'rlar laflar i=ledik hem i= yapt]k#

Bizim sxzwmwz dwzwlw cwmlelerdqn, cwmlelqr da – laflardan.

3. Okuyun teksti.
Sxz
Hayvannar `]kar'rlar ses-signal. Bu seslqrlqn onnar biri-birinq sese-
derlqr bir korku i`in, imeelik i`in.
Sxzw kullan'r sade insan. U=ak wwrener sxzle=mqq (lafetmqq) ba=kas]n-
dan (anas]ndan-bobas]ndan).

Okuyup, siz ne annad]n]z bu teksttqn#


Yaz]n ba=l]]n] hem tekstin ikinci abza\]n]. Yap]n kontrol.

TEKST: dwzwler abza\lardan. Herbir abza\ yaz]lêr k]rm]z] s]radan.

Ne o cwmlq#

4. Okuyun cwmleleri hem ay]r] laflar].

1. Yard]mnamaa, kolhoz, i=, bereket, yaz. 2. Yaz. +kolac]lar i=leerlqr


kolhozda. Onnar yard]m ederlär toplamaa bereketi.

Cwmleleri yaz]n.
_______________
* Hepsiciini materiallar], ang]lar]nda gxsterilmeer avtorun ad], yazd] K. Vasilioglu.
** Nasaatlar] ay]r]n kiyad]n bitkisindä i=lerin istediklerinq gxrq.
• 12 •
Cwmlq – bu bir, yada birka` laf, ang]lar] bitirilmi= fikir
gostererlqr. Sabaa. U=aklar alatl''rlar =kolaya.

5. Okuyun.
ans]zdan
neetlenmqq
Kotoy hem garga
Bir da ans]zdan kotoyun wstwndq peydaland] garga da dooru onun bur-
nusunu gagalad]. Oradan i=idilqrdi yavrular]n sesleri. Kotoy ans]zl]ktan
dw=tw aa`tan erq. Piner kotoy aac]n wstwnq da neetlener tutmaa... Kotoy
gxrer dallar]n aras]nda ... yuvas]n].

Yaz]n cwmleleri xlq, ki onnardan annatma olsun.

6. }lerledin dialogu.

– Yaz]n sqn neredqydin#


– Bqn yaz]n malilerq gittim.
– Neredq senin malin ya=''r yq#
– O ya=''r ~ad]r]n xtqqnda,
Dimitrovkada.
– Nelqr gxrdwn orada#
– Bqn orada gxrdwm...

7. ~xzwn bulmaycay] kafes`iklerq gxrq.

1. Anan]n anas]
2. Transport
3. Undan yap]lma imqk
M
Makarina — k]y]lm]=, pi=mi= paz] piinirlqn

Herbir laflan kurun birqr cwmlq.


• 13 •
Nas]l bulmaa cwmledq ba= paylar]n]#

8. Okuyun. Sxlqyin, ka` cwmlq bu teksttq var.


koola=maa
serpinti
Deredq
S]cak gwnnerdq deredq kw`wk dalgalar sans]n koola='rlar, ama tq
u=aklar atlad]lar su i`inq ardlar]na direk gibi kalkt] su serpintileri derenin
boyu =ennendi her taraftan i=idilqrdi seslqr baar]= hem gwlw=.

Koola=maa — biri-biri ard] sora ka`maa


serpinti — su damnalar], ang]lar] f]rl''rlar
yukar] su i`inq birbi=ey dw=twynqn
boyu
• Yaz]n teksti.
• Herbir cwmlenin sonunda koyun lqqz]mn] durgu`luk n]=annar]n].
}kinci hem w`wncw cwmlelerdq `izin cwmlelerin ba= paylar]n].

Subyekt gxsterer, kimin yada ne i`in sxlener cwmledq.


O k i m # yada n e # soru=lara cuvap eder.
Predikat gxsterer, ne sxlener cwmledq subyekt i`in.
O n e y a p t ] # n e y a p ê r # yada n e y a p a c e k #
soru=lara cuvap eder.

9. Okuyun.

1. Cwmlq bitirilmi= fikir gxsterer.


2. Laflar cwmledq baal] biri-birinnqn maanayca.

_______________
__
Kaavi wwrenicilerq deyni.
• 14 •
3. Cwmlelerin sonunda koyul'r nokta, soru= yada =a=ma n]=annar].
4. Cwmlenin ilk laf] bwwk bukvadan `ekediler.

laf]
Kapay]n kiyad] da `al]=]n s]ralamaa hepsini,
ne siz bilersiniz cwmlq i`in. Kurun 2-3 cwmlq.

10. ~xzwn bilmeyceleri.

1)) Tombarlak bir evceezdq


Dxrt kula karda= ya=''r.

Sade evceezi k]rd]ynan,


Karda=lar wzq `]k'r.

2) Hergwn beni kullan'rlar,


Beni `]plac]k brak'rlar.

Ama kim soyundur'r,


Bir `anak ya= ak]d'r.

Yaz]n bilmeyceleri. `anak


Bulduu cuvaplarlan kurun birqr cwmlq.
A`]klay]n, nas]l siz duydunuz, ani bu – ...# kiyat

11. Doldurun kafes`ikleri uyan bukvalarlan. Kurun


laflar] xlq, ki n]=ann] direciktq peydalans]n alt]nc] laf.

Bulduu laflarlan kurun birqr cwmlq. o l


Direciktq bulunan laf i`in akl]n]za k l i t
getirin bir uygun sxz. k u u c u k
k r ] k
u `

• 15 •
Ne o tekst# laflar]

Tekstin n]=annar]
1. Tekst kurulu cwmlelerdqn.
2. Teksttq cwmlelqr baal] biri birinq maanayca.
3. Teksttq kimin i`in yada ne i`in sxlener. Bu tekstin temas].
4. Tekstin temas]n] var nicq annamaa (tan]maa) ba=l]]ndan.
5. Tekstin var par`alar] (bxlwmneri):
`eketmesi, ba= pay], sonu (bitkisi).
6. Teksti annamaa – bu onun xz fikirini annamaa.

12. Okuyun teksti. Ne i`in o#


Ka` maana pay]na (abza\a) onu var nicq bxlmqq#
Gxsterin abza\lar]n s]n]rlar]n] kara kalemnqn.
Neylqn merakl] 1-inci abza\# Yaz]n birinci abza\].
~izin ge`ilmi= orfogramalar]n altlar]n].
dii=tirmqq
doorutmaa
A`an biz wwreneriz dili, biz tan]='r]z dilin kanunnar]nnan hem yazmak
kurallar]nnan. Herbir laf kurulu seslerdqn. Seslqr toplan'rlar k]s]mnara.
Herbir k]s]mda sade bir vokal sesi (k]sa yada uzun). Bunnar heps] dil
kanunnar]. Onnar kuruldular kendi-kendinq evelki vak]tlarda. Kimsey-
cik yok nicq onnar] dii=tirsin yada doorutsun. Laflar] gagauz dilindq bir
s]radan ba=ka s]raya var nicq ge`irmqq sade k]s]m-k]s]m. Bu yazmak
kural]. }nsannar bxlq anna=m]=lar yazmaa, ki hepsinq olsun taa yak]=]kl]
hem kolay.
Kanun – `etin kural, ang]s]n] lqqz]m herbiri tamannas]n
kendi-kendinq – diil maasuz, ama kendiba=]na kurulma

evelki
* Bxlwn bu laf] k]s]mnara
hem ge`irmqq deyni.
• 16 •
13. Okuyun cwmleleri. datl]
tatl]
1) ~ift`ilqr `]kt]lar k]ra. Ba=`ada oldular almalar. Bqn karda=`]]m] pek
severim.
2) ~ift`ilqr `]kt]lar k]ra. Lqqz]md] vak]tlan bi`mqq, toplamaa boodaylar].
Boodaydan ol'r datl] ekmek ta, bulgur da. Adam ekmeksiz yok nicq
ya=as]n.
almalar
ba=`ada
Ang] cwmlelerq var nicq demqq tekst# Kóyun tekstin ad]n].
Yaz]n. Yap]n kontrol. A`]klay]n, neylqn benze=erlqr hem
ba=kalan'rlar laflar datl] hem tatl]#

14. Okuyun. A`]klay]n uygun sxzlerin maanalar]n].


Ne`in onnar pay edilmq iki par`aya# =ennik
wwsek

K]zaa yaz]n haz]rla, k]= – taligay] sakla. Yaz]n arkan terleyecek, k]=]n
=ennik gelecek. Yaz]n sqn `al]=acan – k]=]n tatl] uyuyacan. K]=]n kwrtwnnqr
wwsek, yaz]n ekinnar – `i`ek. Bwtwn yaz `al]=acan – k]=]n raatl]k bulacan.
Haylaz adam xrwyw=wndqn belli. Adam]n paas] i=inq gxrq. Adam] bak'r
zaamet, eer haylazsan – yok k]=met. Zanaats]z adam – sakat. Zaamet bizi
doyur'r, haylazl]k – `]plak brak'r.

raatl]k
=ennik
• 17 •
Zaamet – i=

Yaz]n tefterlerinizq. Bulun kar=] maanal] laflar] da yaz]n ay]r].


Neyq wwrederlqr bu uygun sxzlqr#

15. Okyuyn. Ólun dikat. ayaz

Sakl] laf
1) Var m] nicq ayazlar 2) Yada kuru kaz]klar
Saklas]n s]cak yaz]# Saklas]n besli kaz]#

ayazlar
kaz]klar
Ayaz – pek suuk hava

Laflarlan yaz hem kaz kurun birqr cwmlq. Bulun xlq laflar,
ang]lar]nda kolay]nnan ba=ka laflar saklan'r.

16. Okuyun soru=lar] hem cuvaplar].

1. Ne o laf#

Laf — o predmetin, n]=an]n yada i=lemin ad].

• 18 •
2. Nesoy soru=lara cuvap ederlqr laflar hem ne gxstererlqr onnar#

Laflar, ang]lar] cuvap ederlqr soru=lara:


kim# nesoy# ne yapmaa#
ne#

gxstererlqr

gxstererlqr

gxstererlqr
predmetleri predmetlerin predmetlerin
n]=annar]n] i=lemini

Kapay]n kiyad] da haz]rlan]n cuvap etmqq ilktqn birinci, sora


da ikinci soru=lara.

17. Yaz]n laflar] w` direcqq:

1) Laflar], ang]lar] gxstererlqr predmetlerin adlar]n];


2) laflar], ang]lar] gxstererlqr predmetlerin n]=annar]n];
3) laflar], ang]lar] gxstererlqr predmetlerin i=lemini.

Yaz, yazl...k, yaz.l, t]ynak, y]kanmaa, s]c...k, k]zg]n,


esmerl...nmqq, taazq, olmu=, `]rp]nmaa, ok...maa,
kiy...t, merakl], eni, gitmqq, gwn...=, oynamaa.

Kóyun ka`]r]lm]= bukvalar]. Aazdan herbir lafa koyun soru=.

Xrnek: yazl]k merakl] esmerlenmqq


... ... ...

esmerlenmqq
yazl]k

Esmerlenmqq – k]zarmaa, yanmaa (gwne=tq)


k]zg]n – pek s]cak (ha=lak)
`]rp]nmaa – dwwnmqq erindq (su i`indq)

• 19 •
18. Okuyun bilmeyceleri. Bulduu cuvaplarlan kurun birqr cwmlq.

1) Wwlen taraftan gelerim


Sa`ak alt]nda ya=''r]m.
Gwnwnq sinek tut'r]m,
Yavrular] doyur'r]m.

2) Ya=''r bizdq k]=lan yaz,


Yannar] onun biyaz.
O susam''r bir da saat,
Gwnwnq eder nasaat.

19. Bulun maanayca uyan laflar], ang]lar] gxstererlqr predmetlerin


n]=annar]n].

Aa`lar (n e s o y # ) e=il, twrkw (n e s o y # )..., ..., gxk (n e s o y # ) ..., ...,


derq (n e s o y # ) ..., ..., bulutlar (n e s o y # ) ..., lwzgqr (n e s o y # ) ..., ...,
ekmek (n e s o y # ) ..., ..., su (n e s o y # ) ..., ... .
bulutlar
Yaz]n. Ay]r]p bir laf], kurun bir cwmlq.

20. Okuyun. Var m] nicq bu cwmlelerq demqq tekst#


gw`
Ne`in# Var m] nicq bu tekstin ad]n] koymaa#
karn]
S]ralay]n tekstin n]=annar]n].

Korkak olan]n] kxpeklqr uzaktan tan]yarm]=lar. Aa` adam]n karn] do-


yar, ama gxzler] doymaz. Az iyqn adam – az uyuyar, `ok iyqn adam – gw`
uyuyar. Beygir yular]ndan, ama adam laf]ndan tutularm]=.

Gw` – prost, bet


karn] – =kembq, barsaklar
yular]ndan
Yaz]n. }lk cwmledq `izin ba= paylar]n altlar]n].
Ka` laf var bu cwmledq.

• 20 •
Ang] laflar yaz]da `ekederlqr bwwk bukvadan#

21. Okuyun. Kimin i`in hem ne i`in yaz]l] bu =iirdq#


Kay]ls]n]z m] avtorlan# Ne`in#

Ya=''r]z biz Moldovada,


Ya=''er]z Bucakta.
Ya=''r]z kqr karda= gibi,
Ya=''r]z dostlukta.

Yaz]n =iirceezi kiyats]z.


Bulun laflar], ang]lar] `ekederlqr bwwk bukvadan.
Ne`in bu laflar `ekederlqr bwwk bukvadan#

}nsannar]n soyadlar], adlar] hem bobaycalar], hayvannar]n


laaplar], devletlerin, kasabalar]n, kwwlerin, denizlerin, derelerin,
gxllerin adlar] `ekederlqr yaz]lmaa bwwk bukvadan.

22. Okuyun. ~xzwn bulmaycay]. merkez


Doldurun kafes`ikleri soyadlarlan, adlarlan kafesçik
(insan, kww ad]) xlq, ki direciktq bulunan bobayca
merkezin ad]ndan hepsicii bukvalar kullan]ls]n.

K • • •
• O • •
M • • •
R • • • • •
• A • • • • •
T • • • •

Merkez – devletin ba= kasabas]


soyad] – laap
bobayca – boba ad]
• 21 •
Bulduu laflarlan kurun birqr cwmlq da yaz]n onnar].

23. Okuyun. Neredqn bu yaratma par`as]# Kim avtoru.

— Bak uz xnwnq, poyraz taraf]na, – demi= Karaca. – Gorizonta yak]n


gxrwner bwwk hem gxzql bir kasaba. O – Moldovan]n Ki=inxv, merkez
kasabas].
Sora karaca dxnmw= poyraz-gwnduusuna dooru da Gogu= Nistrunun
iki kenar]nda gxrmw= taa iki bwwk kasaba: Tira=poliylqn Benderi. Onnar
durarm]=lar nicq bir bwtwn gibi. Sade Nistru, ang]s]n]n sular] alatlan Kara
denizq ka`arm]=lar, onnar] ay]rarm]=.
— Ama =indi, – demi= Karaca, – bak wwlen taraf]na. Uzakta, Bucaan
dibindq gxrwner Valkane=. Biraz gwnduusuna `evirdiynqn kafan], gxrecqn
Ukrainada bulunan Tumarva (Reni) hem Bolgrad kasabalar]n] da.

Gorizont — neredq gxklqn er bulu=êr (erin kenar])


ay]rmaa — bxlmqq
alatlan — h]zl], `abuk

Yaz]n teksti, koyup ad]n]. Bulup, `izin laflar]n altlar]n], ang]lar]


`ekederlqr bwwk bukvadan. Ne`in onnar bwwk bukvadan yaz]-
lêrlar#
kenar]nda
kasabalar]n]
24. Okuyun. Bulun zeedq laf].

Vani, Petri, Mani, Yamboglu, Karayani, ~ebotar, Vasi,


Simu, Tudorka, Todur, Kosti, Sofi, Tomay, Bulgar, Baboglu,
Dani, To=i, Kirana, Miti.

W`qr-dxrdqr adlan yada soyad]nnan kurun birqr cwmlq. Yaz]n.

• 22 •
Gwzdqn taa gxzql zaman
Yoktur Bucakta!
Hepsicii sans]n ya=''r
Bwwk meyval]kta.

Tekrar
Birkxklw laflar

Ang] laflara deniler birkxklw#

1. 1. Okuyun. Var mı burada birköklü siireklenmqq


laflar. Neçin# f]=]rdamaa

Cevizlär düşer: pat-pat.


Uyumaa, uşaam, sän yat.
Sabaa ceviz kıracan,
Yatkasını iyecän.

yatka — cevizin içi


yapraklar
lwzgerciktq

Yaz]n tefterlerinizä.

2. Okuyun. Bulun teksttq birkxklw laflar]. gwzlwk


A`]klay]n, ne`in onnar birkxklw.

Ge`ti s]cak yaz. Geldi gwz. Ekinneri toplad]ktan sora k]rlar] swrdwlqr,
gwzlwkleri ektilqr. Birka` vak]ttan sora o kara k]rlar] yoktu nicq tan]maa
– gwzlwklqr xrttwydwlqr eri e=il kadifqylqn.

• 23 •
Laflar, ang]lar] benzeerlqr biri-birinq maanayca hem kxkleri
birtwrlw, say]l'rlar birkxklw.
er – erli dost – dostla=mak k]= – k]=l]k

3. Herbir direciktq bulun birkxklw laflar]. kay]k


}nand]r]n, ani onnar birkxklw. saat`]

e=ek saa (taraf) baka erik kaymak


e=ik saat bak]r terlik kay]l
e=ermqq saamaa bakmaa erek kay]k
e=ik`i saat`] bak]c] eriklik kay]k`]

~]kar]n tefterlerinizq sade birkxklw laflar],


n]=annay]n kxklerini. Kurun onnarlar birqr cwmlq.

Seslqr hem bukvalar


Ses bukvadan neylqn ay]r]l'r#

4. Okuyun laflar]. S]ralay]n ilkin sesleri, zaamet


ang]lar]ndan toplu herbir laf, sora da sxlqyin bukvalar].
Vatan, Moldova, Bucak, zaamet, =iir.
Bacak
zaamet
Zaamet – i=
=iir – peet

Ang] laflarda ses bukvadan taa az#


Kurun birka` cwmlq, kullan]p bu laflar]. Yaz]n.

5. Okuyun uygun sxzleri da sxlqyin ka`ar


bukva hem ka`ar ses herbir lafta. wwrenmqk
Ne`in bukva seslerdqn taa `ok# dwwnwk

• 24 •
Ak]ll] du=man ahmak dosttan iidir. Bir ellqn dwwnwk baalanmaz, =amar
dwwlmqz. Wwrenmenin faydas] belli, wwrenqn taa fikirli. Swtlqn ha=lanm]=
da yuurda da wfleer.

wwrenmqk
dwwlmqz

* Seslerin hem bukvalar]n


say]s] bu laflarda birtwrlw mw#

Yaz]n.

6. ~xzwn bilmeyceleri. Bulduu cuvaplarda `orap


sxlqyin, ka`ar bukva hem ka`ar ses var. gxlcqqz

1) ~oraplar] – k]rm]z],
Ama =ubas] biyaz.
Varkana gxlcqqz yak]n,
Sudan `]km''r bwtwn yaz.

2) Bqn gxzqlim, k]vrac]k,


Gwn gibi tombarlac]k.
Yanaklar]m boyal]...
Sade k]rmay]n dal].

Yaz]n. gxlcqqz
• 25 •
7. Okuyun laflar]. Eklqyin herbir lafa birqr dar]
bukva da kabledeceniz eni on laf. kirpik

a=]k az kar] kirpi en


baca ar] u=ak aul xz

Xrnek: en – eni; en – ben; en – =en.

Yaz]n.

Sesi biz sxleeriz hem i=ideriz.


Bukvay] yaz'r]z hem gxreriz.
Gagauz dilindq herbir sesin var kendi bukvas].

Gagauz dilindq vokal sesleri: [a], [o], [u], [ı], [ê], [ä], [ö], [ü],
[i], [e].
Vokal bukvas] on: a, o, u, ], ', q, x, w, i, e.
Uzun vokallar: aa, oo, uu, ]], '', qq, xx, ww, ii, ee gxstererlqr
bir ses. Onnar var nicq bulunsunnar laf]n `eketmesindq da, ortas]
nda da, sonunda da.

Bukvalar q, x, w, i, e gagauz dilindq y]m]=ad'rlar konsonnar]


iki tarafa da: en [yen’], ne [n’e], el [yel’], kel [k’el’], ver [v’er’].

8. Yaz]n laflar] iki direcik: sol direcqq yaz]n laflar], ang]lar]


`ekederlqr vokal seslqn, ama saa direcqq – laflar], ang]lar]
`ekederlqr konson sesindqn.

Erik, suan, kaz, swt, elek, lelek, ensq, oyun, ayna, bwwk, wwrenmqq,
gezmqq, Oli, Koli, Petri, Sofi, Ani, Doni, kuan, ar], olak, e=ek, biber, ka-
bak, eski, uzun, iplik, iki, elli, otuz.

• 26 •
9. ~xzwn bilmeyceleri. ayaz
gxl

1) Kim, pek`q s]cak olduynan,


+ubay] h]zl] giiyer,
Ama ayazlar geldiynqn
Onu h]zl] s]b]d'r#

2) Bizim kwwywn yan]nda


Bir maavi ayna dur'r.
Onda s]k`a y]ld]zlar
Hem bulutlar bak]n'r.

Bilmeyceleri yaz]n tefterlerinizq:


~izin tekstlerdq y]m]=ak konsonnar].
maavi
kwwywn
Neylqn ba=kalan'r vokal sesi konsondan#

Vokal sesini sxleyqrkqn soluk `]k'r serbest, i=idiler ses.


Vokal sesi dwzer k]s]m: e-lek, e-ni=-tq, o-la-`]k, a-ul-lar.

taazq
maaza
* Neylqn benze=erlqr bu laflar#
Ne`in bukva sestqn taa `ok#
• 27 •
10. ~xzwn bilmeyceleri.

1) Bqn ya=''r]m kar]kta,


Kxkwm bir, ama tatl].
Benim peliim d]=arda,
Turumcu etim sakl].

2) Yaz]n kar]kta yat'r]m,


Bqn e=ilim hem taazq.
K]=]n kwptq bulun'r]m.
Hem evim benin – maaza.

Yaz]n bilmeyceleri tefterlerinizq, yannar]na da – cuvaplar]n].


Say]n, ka`ar k]s]m var herbir lafta.
Nas]l annamaa, ka`ar k]s]m var laflarda#

11. Olun dikat. Ang] ses var hepsindq laflarda#

~izmq, ke`i, `ayl]k, `uval, ka`ak, `x=mq, b]`ak

12. Yann]= bukva. gxzlwk


sxzlwk
1) Babu borcu buzlam]=, 3) Komu=u yaka sxledi,
Sora sokaa f]rlam]=. Annamad]k, ne dedi.
2) Bostanda kau= bwwyer, 4) Eni sxzlwklqn dqdu taa ii gxrqrmi=,
Dqdu ke`eyi dwwyer. ne yaz]l] gxzlwktq.

gxzlwk
sxzlwk
* Neylqn ba=kalan'r bu iki laf#
• 28 •
Yazin. ~izin incq vokallar]n altlar]n].

13. Okuyun yaz]c]lar]n soyadlar]n].

Gaydarc], Tanasoglu, Baboglu, Kxsq, Zanet, ~ebotar, Filioglu, Pu=kin,


Tolstoy, Skobioal[, Krqng[, Marinoglu, Vasilioglu, Kuroglu, Kuyumcu,
Topal, Ko`anc], Kr]lov, ~impoe=, Arabac], Arnaut, Bak]rc], Bal]k`], Bo-
yac], Kara ~oban, Matkovskiy, Vangeli, K]rkelan, Zadnipru, Golqvkin,
Dragomir, Dabija, Bulgar, Eminesku, Suhomlinskiy, Mihalkov.

Yaz]n yaz]c]lar]n soyadlar]n] alfabet s]ral]]na gxrq.

14. Yann]= bukva. susuzluk

1) ~at]c] satm]= `ok dal da toplam]= bir `uval yara.


2) Bir `ar]k kuan ektim
}=imi da bitirdim.
3) Adam]n susuzluktan budaklar] patlam]=.
kar]k
`ar]k

* Neylqn ba=kalanêrlar bu laflar#

~ar]k — deridqn yap]l] ayak kab]

Cwmleleri dooru yaz]n, laflarda incq vokallar]n altlar]n]


`izerqk.

Laf hem k]s]m. Laf geçirmesi

Nicq annamaa, ka` k]s]m var lafta#

15. Ay]r]n da yaz]n iki=qr laf iki k]s]mn], testerq


iki=qr w` k]s]mn], iki=qr dxrt k]s]mn]. e=illik
• 29 •
Bostan, yaka, sokak, mamu, testerq, karpuzluk, e=illik, onedi, pen`erq,
bak]nmaa, kiyat, sesirgenmqq, okuyucular, musaafirlqr, enserlemqq, k]rk]n-
maa, esaplanm]=, wwredicimiz.
onedi
sesirgenmqq – dikat seslemqq

Yaz]n tefterlerq, laflar] k]s]mnara ge`irmqk i`in bxlerqk.

Nesoy kurallar lqqz]m bilmqq, ki dooru ge`irmqq laflar]:


urok, kaar, yaa, e=ik, olak, erik, uzak, oolum, wwsek, iinq#

1. Laflar ge`irilerlqr k]s]mnara gxrq: al-ma.


Bir k]s]mn] laflar ge`irilmeer: kaar, yol, yaa, baa, saat, dil, gxz.
2. Bir bukva brak]lm''r da, ge`irilmeer da: inek, erik, ibik.
Uzun vokallar say]l'rlar nicq bir: iinq, aala, wwlen, iiri.
3. Vokallar bulun'rlar yotlan bir k]s]mda: ko-yun, ka-ya, ku-yu.
4. }kili konsonnar ge`irqrkqn bxlwnerlqr: kan-n], bal-l], el-li.

16. Okuyun laflar], bxlerqk onnar] ge`irmqk i`in.

Baa, wzwm, `otuk, bereket, meyval]k, kolhoz`ular, u=aklar, =kolac],


wwredicilqr, ana, boba, babular, dqdular, =arapana, f]`], maaza, =]ra, `iten,
sepet, tatl], =ekerli, sevmqq, i`mqq, datmaa, koymaa.

Sesli hem sessiz konsonnar.


Yazmakta onnar]n n]=annanmas]
17. Yaz]n laflar]. ~izin n]=ann] bukvalar]n altlar]n]. ad
kap
Ad – ad]m, kap – kab],
av – ava, diz – dizq, klub – kluba, tuz – tuzu.

• 30 •
ad
at
tuz

Okuyun laflar]. Uydurun n]=ann] bukvalar].


Uydurun sesleri, ang]lar]n] onnar
gostererlqr: sesli mi osayd] sessiz mi#

~iftli ses lilqr: b c d g j v z


~iftli sessizlqr: p ` t k = f s

~iftli sesli konsonnar laflar]n bitkisindq i=idilerlqr (sxlenerlqr),


nicq sessiz, ama yaz]da dii=ilmeerlqr. Kontrol yapmaa deyni
lqqz]m dii=tirmqq laf] xlq, ki konsondan sora peydalans]n
(dursun) vokal: klub – kluba, kab – kab], horoz – horozu.

18. Yazın cümleleri.

Aulda hodul gezer, taukları gözleder. Kaçınêr, aul pek toz, sesindän
belli....

Sana verilmi=,
Ama insan kullanêr.

Çözün bilmeyceleri. Koyun laflarda urgular].

Xrnek: Auldá, hodúl...

• 31 •
K]= gibi gxzql zaman
Bilmeerim, dostlar!
Kaar kundaannan sar]l]
Yorulmu= k]rlar.

Cwmlq
Annatma, soru= hem duygulu cwmlelqr

Ne`in bizim sxzwmwzdq var twrlw cwmlq `e=itleri#

1. Okuyun dialogu rollerq gxrq. dialog


kundak
– Koli, =indi y]l]n ang] zaman] d]=arda#
– +indi k]=.
– Nezaman yaad] ilk kaar#
– Kaar yaad] noyabrinin ortas]nda.
– Neredq kaar yat'r#
– Kaar yat'r erdq, xrtwlerin wstwndq.
– Sqn seversin mi k]=]#
– Pek severim!

Bulun cwmleleri, ang]lar]nda bulun'r soru=. Bxlq cwmlelerq


soru= cwmlesi deniler. Bulun cwmleleri, ang]lar]nda na=eysq
sxlener, annad]l'r. Bxlq cwmlelerq annatma cwmlesi deniler.
Yaz]n soru=lar] hem onnar]n cuvaplar]n]. Siz, sormaa deyni,
ang] cwmleleri kullanacen]z#
Nicq deniler o cwmlelerq, ang]lar] verer cuvap koyulmu= soru=-
lara#
• 32 •
Herbir cwmlq sxlener bir neetlqn. }nsan, sxzle=qrkqn biri-birinnqn,
na=eysq sor'r, na=eysq sxleer, na=eysq teklif eder.
Cwmleyq, ang]s]nda na=eysq annad]l'r, annatma cwmlq deniler.
Cwmleyq, ang]s]nda teklif ediler birbi=ey yapmaa, duygulu cwmlq
deniler.
Duygulu cwmlelqr intona\iyaya gxrq var nicq olsunnar sa=ma da,
izin da.

2. Okuyun teksti. Bulun =a=ma cwmleleri. sarp

Bay]rdan a=aa u`'r Gelin siz da buray]!


Sarp k]zac]klar. Ka`arak, dostlar!
Nicq tww yaay'r gxktqn Haliz havada u`'r
Bu y]ld]z`]klar. +en u=ac]klar!

Yaz]n teksti. Yap]n kontrol. Nicq siz ge`irersiniz k]= gwnnerini#


Nesoy iilenceleriniz var k]=]n, yokkan kaar#
K]=]n ba=ka ne yap'rs]n]z#
y]ld]z`]klar
u=ac]klar
3. Okuyun teksti. Ka` abza\ var onda# kantina
emnik
Biz Maniylqn pek severiz ku=lar].
Sa`ak ku=u hem kimi ba=ka ku=lar s]cak taraflara u`up-gitmeerlqr.
K]=]n onnar kimqr kerq aa` dur'rlar. Onu=tan biz kararlad]k onnara dey-
ni kantina a`maa.
Bizim aulda var `ok meyva aac]. Ku=lar taa `ok aa`lar]n dallar]na
kon'rlar. Tq onu=tan biz emnii ast]k zerdeli aac]n dallar]na.
Her sabaa biz Maniylqn koy'r]z oray] trofa, tenq...
Bu vak]t ku=lar bizi art]k bekleerlqr. Pek bizq sevinerlqr. Siz da ku=lar]
k]=]n doyur'rs]n]z m]# Yap]n bu hat]rl]] ku=lara! Onnar bizim bwwk yard]m-
c]m]z!

Kantina – stolovaya
hat]rl]k – iilik
kararlad]k – esaplad]k
• 33 •
4. Okuyun. kap
1) Ang] ku=lar u`up-giderlqr s]cak taraflara#
2) Ang] ku=lar kal'rlar erindq k]=lamaa#
3) Ang] hayvan k]=]n doyun'r aa`lar]n kaplar]nnan#

Nicq deniler bu cwmlelerq, ang]lar]n] siz okudunuz# Ne`in#


Verin cuvap soru=lara. ~ekedin cwmleleri n]=ann] laflardan.
Nicq deniler o cwmlelerq, ang]lar]n] siz yazd]n]z#

5. Okuyun. Sorun biri-birinizq.

Sqn k]=]n ku=lar] bak'rs]n m]#


Sqn yapt]n m] onnara deyni emnik#
Sqn trofa, tenq onnara k]=]n at'rs]n m]#
Ne`in sqn k]=]n doyur'rs]n ku=lar]#
Ne fayda getirerlqr bizq ku=lar#

Yaz]n sade soru=lar]n cuvaplar]n].


X r n e k : Sqn k]=]n ku=lar] bakêrs]n m]# – Bqn k]=]n ku=lar] bak'r]m.

6. Okuyun soru= cwmlelerini, seslqyin, ay]rarak n]=ann] laflar].

Sofi bwwn =kolaya gitti mi#


Sofi bwwn =kolaya gitti mi#

Sofi bwwn =kolaya gitti mi#


Sofi bwwn =kolaya gitti mi#

Cwmlenin sonunda n]=an dii=ildi mi# Ama laflar]n s]ral]]#


Soru=un maanas] dii=ildi mi# Nicq# Ne`in#

7. Okuyun cwmleyi birka` kerq, ay]rarak seslqn ba=ka-ba=ka


laflar]. Nicq dii=iler maanas]#

Sqn sabaa gidecqn malinq.


• 34 •
Cwmledq seslqn bir laf]n ay]rmas]na logika urgusu deniler.
Logika urgusunnan cwmledq ay]r'rlar o laf], ang]s] maanaya
gxrq taa xnemli.

8. Dw=wnwn da erle=tirin bu kafes`iklerq o laflar] hem kallq


xlq, ki n]=ann] direciktq peydalans]n bizim temam]z. emeni

Ac], pwswr, kwrek, swmek, wzwm, baca, caba,


c]ba, sanc], lqqz]m, kallq, Lqnka, lwlq, sepet,
keremet, `et]n, emeni, imqk, emin, kwllwk, wzwk,
kwrek, kqqmil, malak, kulak, elek.

C]ba – k]sac]k k]rk]nmaa


emeni – pantofi
kallq – laanaylan bulgur birerdq
lqqz]m
Bulunmu= laflarlan yaz]n birqr cwmlq, kqqmil
kóyun onnar]n urgular]n].

* Neylqn benze=er hem neylqn


ba=kalanêr bu laflar#
9. ~xzwn bilmeyceleri.

1) Kim xrter `ay]rlar],


K]rlar], bay]rlar]...
Yap'r dolay] pam-pak,
Kayd]rêr bizi k]zak#

2) K]=]n ba=a=aa bwwyer,


Xrtwdqn geler.
Salt gwne= ona baks]n,
Aalay]p, xler.

Bulduu cuvaplarlan kurun birqr cwmlq da yaz]n.


Bilmeycelerin durgu`luk n]=annar]n] a`]klay]n.
• 35 •
+a=ma cwmlelqr

Nezaman cwmlenin sonunda =a=ma n]=an] koyul'r#

10. Okuyun. Akl]n]za getirin, neredqn bu yaratma par`as].


Kim avtoru#

Pinerlqr ma=inaya da giderlqr ileri.


Giderlqr, giderlqr, giderlqr, giderlqr da taa =indiyqdqn da aktar]l-
m''rlar. Pek gxzqldir ya=amak, a`an hepsi barabar bir i=tqn tutun'rlar!

Nicq ann''rs]n]z laf] =indiyqdqn#


Dii=tirin onu ba=ka yak]n maanal] laflan.
Nesoy durgu`luk n]=annar] koy'rlar cwmlelerin sonunda#
Neyq bu baal]# Yaz]n teksti tefterlerinizq. Yap]n kontrol.

Cwmleyq, ang]s] sxlener wwsek duyguylan, =a=ma cwmlq deniler.


+a=ma hem izin cwmlelerin sonunda =a=ma n]=an] koyul'r (!)

11. Okuyun teksti. Ang] durgu`luk n]=annar] dwnnq


dur'rlar cwmlelerin sonunda# Ne`in# bwlbwl

Dwnn.yi gwne= ayd]nnad.r, adam] – bilgi! Kiyat.a bilgi aara, o – nicq


alt]n para!
Beygir yular]ndan, ama adam laf]ndan tutularm]=. Herbir tencerq kapaan]
bularm]=. Garga, gargan.n gxzwn., `]karmaz.
Laflar]n olsun kaba, ama i=lerin – `etin. K]=]n bwlbwllqr `almaz. Turnalar
uzaa u`.r, gwz k]=a haz]rlan.r. Bwtwn yaz `al]=acan – k]=]n raatl]k bulacan.

Raatl]k – usluluk

Yaz]n teksti, koyarak ka`]r]lm]= bukvalar].


Haz]rlan]n yazmaa birka` cwmlq, ang]lar]n]n sonunda olsun
=a=ma n]=an].
• 36 •
12. ~xzwn bilmeyceleri.

1) Kqr =eker gibi biyaz,


Ama ne`insq inmqz.
Koydum onu `áya `ok,
Ama tatl]l]] hi` yok.
2) Oniki karda=, dostum, Sade bwwk karda=
Y]llarlan yar]='rlar, Yola ilk `]k'r.
Ama herkerq onnar Sora en kw`ww
S]raya bak'rlar. Ard]na ka`'r.

Bulduu cuvaplarlan kurun birqr cwmlq.

kafadar
13. Okuyun. `elikle=mqq
Kafadarlar
Sandi pek s]k hastalanarm]=. Ama onun kafadar] Panti bwwyqrmi= ka-
avi bir `ocuk, yanaklar] herkerq alma gibi k]rm]z]ym]=. Sandi ba=lam]=
dw=wnmqq, ne`in o hasta gezer, kafadar] da xlq saal]kl].
«Elbetki olacek saal]kl]! O hergwn gimnastika yap'r, suuk suylan
`elikle=er!
Ya bqn da sabaa `ekedeyim sportlan iilenmqq! Bakay]m olmayacam
m] kaavi#!» – dw=wnmw= Sandi...

Saal]kl] – a`an adam]n ii saal]] var.


sportlan iilenmqq – gimnastika yapmaa,
ka`maa, atlamaa, oynamaa, ...

}lerledin teksti. Yaz]n tefterlerinizq.

• 37 •
14. Okuyun teksti. Nesoy durgu`luk n]=annar] lqqz]m koymaa
herbir cwmlenin sonunda# Ne`in#
Gxzal Bucak bay]r
Pek gxzql erlqr var Bucakta Gagauziya herkerq gxzql: yaz]n da,
k]=]n da, ilkyaz]n da, gwzwn da Ama
taa pek biz severiz k]=] K]=]n var ni-
cq kaymaa konkilqrlqn, k]zaklarlan,
ayak k]zaklar]nnan dik bay]rlardan
salverildiynqn a=aa dooru, sans]n,
kanatlar]n bwwyer da havada u`' rs]n
Ayaz havada soluk taa pak, solun'r
taa ilin.

Yaz]n teksti tefterlerinizq.


Herbir cwmlenin sonunda lqqz]m-
n] n]=annar] kóyun. ~izin
=a=ma cwmlelerin altlar]n].
Lafta bay]rlardan `izin
konsonnar], ang]lar]n]n var
çiftleri.

15. Bak]n resimq da ona gxrq kurun bir annatma


«K]= iilenceleri» temaya. Okuyun teksti.
kaar
k]zak

K]=
Bacadan kalk'r twtwn,
Herersi kaba kwrtwn,
Sar]l] `]plak daalar.
Xrtwlw boz bay]rlar.
Kim kay'r bu bay]rdan#
Kaar f]rl''r her taraftan!
Doz-dolay xter sestqn!
K]zaklar u`'r erdqn!
(T. Zanet)

• 38 •
Yaz]n =iiri tefterlerinizq. ~izin =a=ma cwmlelerin altlar]n].
Kurun kendinizdqn birqr =a=ma cwmlq.

Cwmlelerin ba= hem ikincili paylar].


Laflar]n cwmledq baalant]lar]
16. Okuyun. Bunnar cwmlq mi# Ne`in# }nand]r]n. Nesoy cwmlq
onnar sxlemqk neetinq hem sxlemqk sesinq gxrq#

Oldu av=am.
Tutu=tular lampalar.
G]c]rd''r taftalar.
T]kl''r saatlar.
Sal'r kxpek.
Bqn okuy'r]m.

Okuyun taa bir kerq herbir cwmleyi.


Kimin yada ne i`in sxlener onda# Kóyun soru=u.
Haliz ne sxlener# Kóyun soru=u. Eter mi bu iki laf cwmledq, ki
aç]klamaa onun maanas]n]#

17. Okuyun cwmleleri. Olmayaceklar m] zeedq o laflar,


ang]lar]n] biz ekledik# Ne`in siz xlq dw=wnersiniz#
Dii=tirdilqr mi bu laflar cwmlelerin maanalar]n]#
Ee na=ey ozaman dii=ildi#

H]zl] oldu av=am.


Tutu=tular pen`erelerdq =afkl] lampalar.
G]c]rd''r eski taftalar.
Kapunun xnwndq sal'r kxpek.
Bqn okuy'r]m sevgili masal]m].

Kimin yada ne i`in sxlener herbir cwmledq#


N]=ann] laflara deniler cwmlenin gramatika temeli.
Nicq siz dw=wnersiniz, ne`in cwmlenin temeli#
• 39 •
Ka` laf girer cwmlenin temelinq#
Ne onnar gxstererlqr hem nesoy soru=lara cuvap ederlqr#

Cwmledq herbir laf]n var kendi rolu. Laflara cwmlelerdq deniler


cwmlq pay].
Cwmlenin gramatika temeli – bu ba= paylar: subyekt hem pre-
dikat.
Tutu=tular pen`erelerdq =afkl] lampalar.

Subyekt gxsterer, kimin yada ne i`in sxlener cwmledq, hem cu-


vap eder soru=lara ki m# yada ne#
Tutu=tular pen`erelerdq =afkl] lampalar.
Predikat gxsterer, ne sxlener subyekt i`in hem cuvap eder
soru=lara ne yapt ] # ne ya p' r# n e y a p a c e k # h. b.
Tutu=tular pen`erelerdq =afkl] lampalar.

Ne`in subyekt hem predikat – cwmlenin ba= paylar]#


Ang] cwmlq paylar] girerlqr cwmlenin gramatika temelinq#
Ne girer laf]n temelinq#
Ya dw=wnwn da sxlqyin, neylqn benze=erlqr bu terminnqr:
laf]n temeli, cwmlenin temeli#

18. ~]kar]n cwmleleri 17-ci i=tqn. Herbir cwmledq `izin subyek-


tlerin altlar]n]. Ang] soru=a onnar cuvap ederlqr#
~izin subyektlerin altlar]n] bir `iziylqn. Ang] sxz paylar]n
laflar]nnan gxsteriler subyektlqr#
Bulun predikatlar].
Ang] soru=lara onnar cuvap ederlqr#
Ang] sxz paylar]n laflar]nnan onnar gxsteriler# ~izin predikat]n
alt]n] iki `iziylqn.

Yaz]n xrnqq: H]zl] oldu av=am.

• 40 •
19. Yaz]n cwmleleri. Bulun da `izin gramatika temellerinin altlar]n].
Dw=wnwn bxlq: Uluy'r lwzgqr. Bu cwmledq sxlener lwzgqr
i`in. Ne# Lwzgqr – bu subyekt, `izerim alt]n] bir `iziylqn. Ne
sxlener lwzgqr i`in# Lwzgqr ne yap'r# Uluy'r – bu predikat.
~izerim alt]n] iki `iziylqn. Herbir subyektin wstwnq yaz]n,
nesoy sxz pay].
i=l. adl.
↓ ↓
Uluyer lwzgqr. Kuru toprak ayazdan, kaun gibi, `atl''r.
Bacalar twter gwnnqrlqn. Bacal]k aal''r.

Bulun cwmlelerdq birkxklw laflar], n]=annay]n kxkleri ( ).


Nesoy sxz pay] onnar#
kuytu
20. Okuyun. kwrtwn
kwwlw

Kuytularda bwwdw wwsek kwrtwnnqr. Derin `ukurlar doluydu kaarlan.


Kwwlwlqr gezqrdilqr wwsek kwrtwnnerin wstwndq.

Kuytu – neredq esmeer lwzgqr


kwrtwn – kaar y]v]n]

Yaz]n ilk cwmleyi, `izin ba= paylar]n altlar]n].


Kóyun subyekttqn soru= da bulun ikincili pay], ang]s] ona
cuvap eder. ~]kar]n o laflar].
Kóyun soru= predikattan da bulun ikincili pay], ang]s] ona
cuvap eder. ~]kar]n o laflar]. Kontrol yap]n yaz]lm]=a bu xrnqq
gxrq.
X r n e k : Kuytularda bwwdw wwsek kwrtwnnqr.
kwrtwnnqr ( n e s o y # ) wwsek
bwwdw ( n e r e d q # ) kuytularda
Yaz]n ikinci cwmleyi. ~izin ba= paylar]n altlar]n] hem `]kar]n
laflar], ang]lar] onnarlan baal] maanayca.
Yaz]n hem analiz yap]n w`wncw cwmleyq da.
• 41 •
Laflar cwmledq baal] biri-birinq maanayca. Ki bulmaa o laflar], ang]-
lar] baal] biri-birinnqn maanayca, koyun soru= bir laftan xbwrwnq.

21. Okuyun cwmleleri. bwwk

K]=]n ol'r bwwk ayazlar. K]=]n k]rlar sar]l] kaba kaarlan.

Yap]n hep o i=i, ang]s] istener 19-cu i=tq.

22. Okuyun. Herbir cwmledq bulun gramatika temellerini.

Borannar esqrdi. Kwrtwnnqr


xrttw sokaklar]. Diil `oktan bu-
rada `i`eklqr a`ard]. Ama =indi
kaardan yorgan sard] kwwyw hem
bwtwn dwnneyi. Saurgunnar, nicq
yaban]lar, uluyêrlar k]rlarda.

Yazın, çizeräk herbir


cümledä subyektlerin hem
predikatların altlarını.
saurgunnar
k]rlarda
23. Yáz]n cwmleyi.
Bulun da `izin cwmlenin gramatika temelini.

Meyval]kta biz gxrdwk `ok tav=am izi.

Okuyun laflar], ang]lar] girmeerlqr cwmlenin gramatika


temelinq. Var m] nicq cwmlelqr olsun onnars]z#
Ne i`in onnar lqqz]m# Bu cwmlq paylar]na deniler ikincili.
Dw=wnwn da sxlqyin, ne`in# Ang] laflara onnar baal]#
Koyun soru=lar] da gxsterin onu shemayca. Ang] sxz paylar]n
laflar]nnan gxsteriler cwmlenin ikincili paylar]# Yáz]n wstlerindq.

• 42 •
Hepsicii cwmlq paylar], ba= paylardan kaarq, – ikincili cwmlq pay-
lar]: tamann]k, bellilik hem hall]k. Mamu ald] Tanasa eni bir gxlmek.

24. Yáz]n. N]=annáy]n gramatika temellerini hem herbir cwmlenin


ikincili paylar]n].

~amcaaz kaba kaarlan xrtwnmw=.


K]yna=gxzlw tav=am] tilkidqn kaar h]zl]
xrtmw=.
Dw=wnmqk xrnqq:
~amcaaz kaba kaarlan xrtwnmw=.
Cwmledq sxlener `amcaaz i`in. N e #
~amcaaz — bu subyekt. Ne sxlener `amcaaz
i`in# ~amcaaz ne yapm]=# Xrtwnmw= —
bu predikat. Xrtwnmw= neylqn# Kaarlan – bu
cwmlenin ikincili pay]. Nesoy kaarlan# Kaba
— bu cwmlenin ikincili pay], baal] ba=ka bir
ikincili paya.
adl. i=l.
Y a z ] x r n q q : ~amcaaz kaba kaarlan xrtwnmw=.

25. Okuyun. Bulun herbir cwmledq ba= hem ikincili paylar].


Herbir cwmledqn `]kar]n gramatika temellerini. Shemayca
gxsterin, subyektq osayd] predikata m] baal] ikincili paylar.
Karann]k gecq geler.
Sabaa genq olacek.
Kedi twrkwyw `al]p,
Bizi tez kald]racek.
adl. i=l.
Y a z ] n x r n q q : Sabaa ↔ olacek


genq
(nezaman#)

• 43 •
}=lemqrsqn yaz]n, dost,
K]=]n i=lerin pek prost.
Adam] bak'r zaamet,
Eer haylazsan – yok k]smet.

Lafbirle=mesi

Lafbirle=mes] – bu iki laf, ang]lar] biri-birinq baal] maanayca.


Lafbirle=mesindq bir laf mutlak baal] xbwrwnq.
Subyektlqn predikat lafbirle=mesi kurm''r.

Cwmledq K]z`aaz topl''r olmu= alma iki lafbirle]me=i:


1) topl''r n e # alma, 2) alma n e s o y # olmu=.

1. Okuyun cwmleleri.

Gwzwn kolhoz`ular topl''rlar zarzavatlar]. Ba=`ada morkva pek


iiri olmu=. K]rlarda i=leer eni ma=inalar. +kola bostan]nda bwwdw iiri
karpuzlar.

Yáz]n cwmleleri tefterlerinizq, `izerqk ba= paylar]n]n altlar]n].


Lafbirle=melerini `]kar]n ay]r]. Yáp]n cwmlelerin shémalar]n].
• 44 •
2. Bu laflardan kurun be= cwmlq.

1) Kombayna, bi`er, eni, boodaylar], wwsek.


2) Tav=am, alt]nda, bir da, kosalar]n, bir, kombaynac], gxrmw=.
3) Zaval], kurtarm]=lar, xlwmdqn, tav=am].
4) Birdqn, ka`m]=, o, kalkm]=, ta.
5) Sevinmi=, kombaynac], pek, buna.

Kóyun tekstin ad]n]. Yáz]n.


Yáp]n kontrol. }lk cwmledq `ízin ba= paylar]n altlar]n].
Lafbirle=melerini `]kar]n ay]r].

Kar]=t]rmay]n bu terminneri

Sxz paylar] Cwmlq paylar]


Ba= paylar]
adl]k subyekt
i=lik predikat
n]=ann]k }kincili paylar
aderlik tamann]k
ardlaflar bellilik, hall]k

3. Bakın resimä dä kurun bir küçük tekst. kombaynac]


yulaf

Yazın tefterlerinizä teksti.

• 45 •
4. Lääzımnı lafı alın, lafbirleşmasi kurun da yazın.

Çizgin...., islää...,verdi..., uşak..., ool..., kraa..., gözäl..., küü..., duuma...,


ilin..., olgun.
Lääzımnı laflar: yalpak, saalık, yıldız, booday, büük, düştü, yaamur,
käämil saabi, yorgan, günü.

Lafbirleşmelerini tefterlerinizä yazın.

Olgun – olmuş

5. N]=ann] laflara bulun kar=] maanal] laflar.


Yaz]n tefterlerinizq lafbirle=melerini.

Bulutlu hava – ... hava, karann]k gecq – ... gecq,


zor daava – ... daava, wwsek ev – ... ev, eni torba – ... torba,
aar `uval – ... `uval, tatl] biber – ... biber.

Lafbirle=melerin birinnqn kurun cwmlq.

6. Haz]rlan]n annatmaa cwmlq i`in plana gxrq:

1) Ne o cwmlq#
2) Nesoy cwmlelqr var sxlemqk neetinq gxrq#
(Verin xrnek annatma cwmlq)
3) Nesoy cwmlelqr var sxlemqk sesinq (intona\iyaya) gxrq#
(Verin bir xrnek =a=ma cwmlq).
4) Ang] cwmlq paylar]na deniler ba= paylar#
(Kurun bir cwmlq da `izin ba= paylar]n altlar]n]).
5) Ne o subyekt# Ne o predikat#
6) Ne`in cwmlelerq lqqz]m ikincili paylar#
Cuvaplar] `ekedin n]=ann] laflardan. Eer cuvab] bilmqrseydiniz, bu-
lun onu kiyatta da dikat okuyun.
• 46 •
Testlqr “Cwmlq”
1-inci test. Ang] cwmlq duygulu sxle- 6-nc] test. Bulun predikat] bu
mqk neetinq gxrq # cwmledq.
1. Pazar gwnw biz gideriz Komrada. Batw `eketti kazmaa kartofileri.
2. Brak beni raata! Sokulma bana! A. ~eketti.
3. Sqn, Miti, haz]rland]n m] =kolaya# B. ~eketti kazmaa.

2-nci test. Ang] n]=annar yada laflar 7-nci test. Bulun bu cwmlenin
gxstererlqr ilkyaz]n gelmesini# gramatika temelini.
1. Havalar taa s]cakt]lar, ama aa`lar]n U=aklar `]kt]lar =kolan]n xnwnq.
yapraklar] ba=lad]yd]lar sararmaa. A. U=aklar `]kt]lar.
2. Havalar art]k s]cakt], ba=lad]yd] B. Hepsicii k]z`aazlar hem
peydalanmaa `imen. `ocucaklar `]kt]lar.

3-wncw test. Ang] cwmledq sxlener yaz 8-inci test. Nesoy n]=an dur'r bu cwm-
i`in# lelerin sonunda#
1. K]zaa yáz]n haz]rla, k]= – taligay] 1. Kim dostun – u=aa sorduk bir
sakla. raatl] gwndq.
2. Yazín bitkisindq yaad] bwwk (T. Zanet)
yaamurlar. 2. Bucak, Bucak, duuma erlqr Tavlu,
karagxz, yalpak, ana toprak
4-wncw test. Bulun cwmleyi, ang]s]nda (D. Tanasoglu)
yok ikincili pay# 3. Gecq al`aklara konmu=, uyuklamaa
1. Borq yaz'r. bir er aar''r
2. Mamuylan baka otur'rlar ba=`ada. (S. Kuroglu)
3. Kwwywn u=aklar] y]kan'rlar.

5-nci test. Bulun subyekti bu cwmledq.


Koli ekmek iyer.
1. Koli.
2. Ekmek.

• 47 •
Tabiat – ana evim,
+ükür herkerä sana!
Saa ol, ani yaz]-k]=]
Yard]mc]ys]n insana!

Laf kurulu=u
Kxk

Neyq deerlqr kxk#

1. Okuyun laflar].

+kola – =kolac], daa – daac], bostan – bostann]k, tabiat – tabiattak], buk-


va – bukval]k, bukvac]k, traktor – traktorcu, ekin – ekinnik, u=ak – u=akl]k,
`i`ek – `i`ek`i, `i`eklik, dwz – dwzwcwk, dwzlwk.

Néylqn bu laflar benze=erlqr biri-birinq#


Yáz]n laflar], n]=annayarak ( ). Onnar]n birtwrlw paylar]n].

Senselq laflar]n maanal] hem dii=ilmqz par`as]na kxk deniler.


Tuz – tuzlu, tuzdan, tuzsuz, tuzluk, tuz`u.

• 48 •
2. Okúyun teksti.
Duuma er
Erq, neredq duudun, deniler vatan. Ba=kalar]na, ang]lar] duudular hep
o erdq (kwwdq), deniler vatanda=, `wnkw ona deyni da hep o kww, k]rlar,
derecik, hep o sokak bu dwnnedq hepsindqn paal] hem gxzql.

Yáz]n teksti. Yáp]n kontrol.


Búlun teksttq birkxklw laflar]. Buna deyni uydurun laflar]
maanaya hem kurulu=a gxrq. N]=annay]n ( ) laflar]n
kxklerini.

3. Herbir s]rac]kta búlun birkxklw laflar]. Unutmay]n, ani


birkxklw laflar benzeerlqr biri-birinq maanayca.

Aa`, daa, aa`l]k.


Hayvan, hayvanc], inek, hayvann]k.
~i`ek, `i`eklemqq, gwl, `i`eklik, `i`ek`i.
Deniz, deniz`i, gemi, denizlik.
Bay]r, yama`, bay]rl], bay]rdak].
Gxk, bulut, gxkta=], gxklerin.

~]kar]n sade birkxklw laflar], n]=annayarak ( ).


Ang] laflara deniler birkoklw#
Herbir kxk s]ras]ndan birqr laflan kurun cwmlq.

4. Yáz]n birkxklw laflar] s]racaa, virgwl a=]r]. k]zkarda=


Kxkleri n]=annay]n ( ). karda=l]k

meyval]k
meyva meyvac]
meyval]

k]zkarda=
karda= karda=l]k
karda=lanmak
• 49 •
kxrkxstebek
kxrsinek
karda=lanmak

Kxrlwk – iiliin antonimi


karda=lanmak – filizlenmqk, zeedelenmqk,
biri-birinq benzemqk

5. Okuyun. }lerledin annatmay].


Yaban ke`isi Ans]zdan
Ma=ina gidqrdi gwr daa yolunca. Ans]zdan =ofer birdqn bast] frenq
(tormoza). Yolun ortas]nda, xnwmwzdq, masinadan bir-iki metra uzak du-
rard] yaban ke`isi.
O aar soluyard]. O durard] yolun wstwndq xlq, sans]n onu enserlemi=tilqr.
«Ne bu#!» – dw=wndwk. Ama cuvab] h]zl] bulduk. Gwmelerin i`indq yalab]
yard] yaban]lar]n gxzleri...

Yaban ke`isi – ke`i, ang]s] ya=''r daada yada bay]rlarda


fren – tormoz
(ma=inay] yava=]tmaa yada durgutmaa deyni)
enserlemi=tilqr
gwmelerin
• 50 •
Ne annad]n]z siz bu teksttqn# Nas]l var nicq koymaa onun ad]n]# Adam
yaban hayvannar]na dost mu osayd] du=man m]# Ne`in#Bulun
tekstin 1-inci abza\]nda birkxklw laflar], n]=annay]n.

6. Okuyun laflar]. Birkxklw mw onnar# Ne`in# gwlwntw


Yaz]n, birkxklw laflar]n kxklerini n]=annay]n. gxzlemq

1) Kepek, kepka, kepekli, kepek`i.


2) Kwp, kwpq, kwpeli, kwpelik, kwpeci.
3) Gxz, gxzlerimq, gxzql, gxzlwk, gxzlwk`w.
4) Gwl, gwlwntw, gwllwk, gwlcw, gwlw=.
gxzlwk`w
Yaz]n birkxklw laflar].
Varsayd] ba=ka laflar da birkxklw laflar]n s]ralar]na, eklqyin.

7. Okuyun. }kinci direciktq laflar birkxklw mw# swlwcqk


bxcecik

sokak – sokac]k bxcek – bxcecik


k→c kxpek – kxpecik urok – urocuk
kxrwk – kxrwcqk susak – susac]k
swlwk – swlwcqk kapak – kapac]k

Say]n, ani bu laflarda kxk ilk direciktqn laflar.


~al]=]n sxlemqq ikinci direciktq laflar] bu kxklqrlqn: sokak,
kxpek, ... Yak]=acek m] sxlemqq bu laflar]: sokak + c]k, kxpek
+ cik, ...# }kinci direciktq laflar]n kxklerini n]=annay]n.

Ses hem bukva k dü=er: sokak – sokac]k, fidan – fidanc]k,


kemik – kemicäk, kilit – kilit`ik.

Kxrwk – o bir deridqn tulum, ang]s]n]n i`indqn


soluu bo=altt]ynan ate=q, ate= kuznedq aliflener,
yan'r taa kuvetli
kxpecik
susac]k
• 51 •
8. Okúyun. }ki direciktq da laflar birkxklw mw# dolap
dip

kap – kab] =arap – =arab]


p→b esap – esab] dip – dibi
dolap – dolab] kalip – kalibi
dolaptak]
kiyatlar]n
Say]n, ani bu laflarda kxk ilk dire`iktqn laflar.
~al]=]n sxlemqq ikinci direciktq laflar] bu kxklqrlqn: kap, esap...
Yak]=acek m] sxlemqq bu laflar]: kap + ], dolap + ], ...#
N]=annay]n ikinci direciktq laflar]n kxklerini.

9. Okuyun uygun sxzleri. Bulun birkxklw laflar].

Kanats]z ku= olmaz. Bakacan sqn ku=lar] – gxrmeycqn t]rt]llar].


Tabiat – bwwk evimiz, biz onu koruyacez. Tabiatta biz nicq dostta.
Dost`as]na ya=ayacan – herkerq kazanacan.

~]kar]n birkxklw laflar] ay]r], n]=annayarak onnarda kxkleri ( ).

10. Okuyun.
İki direciktä da laflar birköklü mü# Neçin#
`e=it
keremet

kilit – kili...i keremet – kereme...i


t→d sepet – sepe...q tokat – toka...]
dut – du...u =iret – =ire...i
`e=it – `e=i...i demet – deme...i
keremetlerdqn
İkinci direciktä lääzımnı bukvaları koyun.
dutlar]n
~e=it – twrlw-twrlw
demet – kucak, tutam

• 52 •
Laf]n bitkisindä duran sessiz konsonnar vokallar]n önündä olêrlar
sesli: p > b: kap – kab], dolap – dolab]; t > d: sepet – sepedä,
dut – dudu; ç > c: u` – ucu, kola` – kolac].

11. Okuyun. kola`


}ki direciktq da laflar birkxklw mw# Ne`in# ila`
ana`

u` – u...u kola` – kola...]


`→c aa` – aa...] yama` – yama...a
`eki` – `eki...in topa` – topa...]
ila` – ila...] ana` – ana...a

İkinci direciktä lääzımnı bukvaları koyun.

Ana` – yavrular]n anas]


`eki` – kw`wk `okan topa`lar]n
kola`lara

Siz gxrdwnwz dil kural]n]: konsonnar, birkxklw laflar]n


kxklerindq var nicq dxnswnnqr ba=ka konson sesinq.
Butak]n dxnmeyq konson dxnmesi deniler.

Afikslqr

Neyq deerlqr kxk#

• 53 •
12. Okuyun. Laflar] bxlwn kxklerq hem afikslerq.

Xrnek: tauk`ular – tauk-`u-lar, ...

Kwwlw, kwwdqn, kwwdeki, kww, kwwlwlqr; yaal], yaac], yaa, yaadan, yaas]z,
yaada; k]rc], k]ra, k]rlar, k]r], k]rdan, k]r; bostan, bostanc], bostana, bos-
tanda, bostandan, bostannar, bostannarda, bostanc]n]n, bostanc]lar]n.

Kwwdeki – ang]s] kwwdq ya=êêr (bulunêr)


yaac] – kim yaa yapêr (satêr)
k]rc] – k]rda i=leyennqr

Yaz]n, sade afiksleri n]=annayarak ( ).

Laf]n kxkwnq eklenqn par`alara afiks deniler:


bostan-c]-lar-]n, ev-de-ki-ler-dq.

13. Okuyun. A=aadak] laflar] dii=tirin, uyar afiksleri kullanarak.

Xrnek: i=tq, i=in, i=lqr, i=`i, i=lq, i=siz,...

derq
=kola
el -lar, -lqr, -n]n, -nin,
-un, -wn, -]n, -in, -`u,
tuz -cu, -c], -ci, -`w
yol
gxz

Yaz]n laflar] virgwl a=]r], afiksleri n]=annayarak ( ).

Ne o formadii=tirici af]ks#

• 54 •
Afikslerq, ang]lar] sade dii=tirerlqr laf]n formas]n], lafdii=tirici afiks
deniler:
Adam — adam-]n, adam-a, adam-], adam-da, adam-dan.

14. Okuyun. Bulun laflar], ang]lar] kurulu sade lafdii=tirici


afikslqrlqn.

~izmeci, `ift`i, araba, kiyatta, baac]lar, =kolac], =kolada, uroklar, `iz-


melqr, baalar, =kolan]n, ekmeksiz.

Yaz]n bu laflarlan birqr cwmlq, afiksleri n]=annayarak.

Afikslerq, ang]lar]n]n yard]m]nnan dii=tiriler laflar]n maanalar], laf-


kurucu afiks deniler:
+kola – =kola-c], kolhoz – kolhoz-`u.

15. Okuyun. Bulun laflar], ang]lar] kurulu sade lafkurucu


afikslerin yard]m]nnan.

}zmet`i, danac], danalar, danada, yolcu, yo llar, yoldan, bostanda, bos-


tanc], bostannar, kwrkwm, kwrklqr, kwrk`w, tauk, tauklar, tauk`u, tauktan, ta=`i.

Bu laflarlan kurun birqr cwmlq da yaz]n, lafkurucu


afiksleri n]=annayarak.

16. Okuyun. Laflarda lafdii=tirici afikslerin altlar]n] `izin birqr


`iziciklqn, lafkurucu afikslerin altlar]n] da – iki=qrlqn.

Kusursuz, telcilerin, =kolac]larda, avc]lar]n, tokatlarda, kiyatlardan,


tefterimdq, yolculara, u=aklar]n.

Telci – tel yapan (satan) adam

• 55 •
17. Okuyun. Verilmi= laflar] dii=tirin sade lafkurucu
afikslqrlqn.

alma
kwp
ta= -dq, -ta, -cu, -cw, -tq,
-`], -`i, -`u, -da, -`w,
armut
-n]n, -wn, -]n, -in, -c],
u=ak -an, -un
bal
ek

Kar]=]k vokall] laflarda afikslqr eklenerlqr bitki vokala gxrq. Bitki


vokal kal]nsayd], eklenqn afikslqr olaceklar kal]n vokall], ama bitki
vokal incqseydi – afikslqr olaceklar incq vokall]:
dqdu-lar-]n; aalem-ne-rin; insan-nar-da.

18. Okuyun. A=aadak] laflara lqqz]mn] afiksleri eklqyin (vokal


garmoniyas]na gxrq): -dan, -dqn, -tan, -tqn.

Xrnek: tuz – tuz-dan, gxzdqn, ...


K]r, aul ev, demir, beygir, koyun, domuz, dam, dil, k]z, el, en, gxz, ip,
sa`, kol, ool, buz.

Yaz]n, a`]klayarak, ne`in ay]rd]n]z o afiksi, ama diil ba=ka afiksi.

19. Okuyun a=aadak] laflar] da sxlqyin, ang] verilmi= dxrt


variantl], afiksleri onnarlan var nicq kullanmaa hem ne`in
(-d]m, -dim, -dum, -dwm, -t]m, -tim, -tum, -twm).

Tut, git, ver, dur, at, bak, yat, al, getir, gxtwr, u`, se`, yut, gwt, dwrt, xp,
`ek, otur, sokul, bul, sar, `]kar.

Yaz]n, inand]rarak, afiksin dooru ay]rd]]n] hem afiksleri


n]=annayarak ( ).
• 56 •
Nesoy afikslqr yaz]lêr vokallan bitqn laflarda#

Vokallan bitqn laflarda hem vokaldan `ekedqn afikslerin aras]nda


peydalanêr ay]r]c] y (yot):
kasaba-ya, y]m]rta-y], su-yu, kuyu-yadan.

20. Okuyun. Bulun laflarda afiksleri, ang]lar]n] kxktqn ay]rêr


ay]r]c] y (yot) da `izin altlar]n].

Dani `i`ularda yaar]n saayaceym]=lar koyunnar]. Yortuya kalm]= taa


be= gwn. Alt]ya koyduynan dxrt olacek on. Palicik seftq suya dw=mw=,
ama h]zl] wwrenmi= wzmqq. Miti y]m]rtay] soymu=, imi=, sora da kuyu-
yu atlam]=.
Xrnek: kuyuyu, yaaya.

Yaz]n cwmleleri tefterlerinizq.

21. Verilmi= laflara eklqyin lqqz]mn] afiksleri vokal garmoniyas]-


na gxrq (-y]n, -yin, -yun, -ywn).
Xrnek: pakla-y]n, beklq-yin,
solu-yun, kwrw-ywn, ...
Otla, eklq, seslq, oku, titirq,
yokla, atla, bitlq, kitlq, pakla,
kapakla, koru, swrw, terlq, sxlq,
beklq, yaala, topla.

Yaz]n. Herbir varianttan birqr laflan kurun cwmlq. Eklenilmi=


afiksleri n]=annay]n.

Urgu alt]nda q dxnmeer e vokal]na:


beklq́ — beklq́yin, seslq́ — seslq́yin, kitlq́ — kitlq́yin.

• 57 •
22. Okuyun. Sxlqyin bu lafbirle=melerini bir laflan.
Xrnek: inekleri gwdqn – s]rtma`, ...
Adam, ang]s] satêr; yolda gidqn (bulunan), imqq yapan, =kolada u=aklar]
wwredqn, kemen`edq `alan, daulu dwwyqn, kombaynada i=leyqn, gemidq
i=leyqn, patret yapan, danalar] gwdqn, bostan] bekleyqn, tauklar] bakan,
ke`ileri gwdqn, domuzlar] bakan, hastalar] ila`layan.

Yaz]n laflar] virgwl a=]r], lafkurucu afiksleri n]=annayarak ( ).

Ang] laflara lqqz]m kontrol yapmaa, ang]lar] da kontrolcu#


Ne`in#

23. Yaz]n laflar]. Kxkleri n]=annay]n.

Tuzu – tuz, omuzu – omuz, sekizq – sekiz, dizim – diz,


xkwzw – xkwz, bizq – biz, `iizi – `iiz, sak]zlar – sak]z.

Kxkwn bitkisindq yaz]lan z bukvaya mutlak lqqz]m yapmaa kon-


trol, `wnkw bu laflarda ses hem bukva uymêêrlar: kaz [kaz], kaz]
[kazı], kirez [kires] – kirezi [kiresi]. Burada laflara kaz hem kirez
lqqz]m kontrol yapmaa, ama laflar kaz], kirezi – kontrolcu laflar...

• 58 •
24. Okuyun. N]=ann] laflarlan barabar sxlqyin aazdan kontrolcu
laflar] da.
Xrnek: Kaku kabletti wz (wzq) sekiz (sekizi) ley.
Baka lafkadan alm]= sekiz kila tuz, w` kila kirez, otuz sekiz tefter
hem dokuz makaz.
Mamu gxtwrdw panay]ra satmaa bir kaz bir da horoz. Batw getirdi bos-
tandan `ok karpuz.

Yaz]n, n]=ann] laflar]n yan]na kontrolcu laflar] koyarak.

25. Okuyun. ~xzwn bilmeyceyi. Bulduu cuvaplarlan kurun birqr


cwmlq, kontrol yap]n onnara.

1) }ki u`, iki delik, 2) K]z]l tarak ba=]mda,


Ortada bir ensercik. Kwmeslqr hep akl]mda,
Kolumda saad]m da yok,
Sade bqn dar]ylan tok.

Bilmeyceleri hem kurulmu= cwmleleri tefterlerinizq yaz]n


Bilmeycelerin cuvaplar]na kontrol yap]n.

Vokallan bitqn laflarda, afiksleri ekleyqrkan, vokallar a hem q var


nicq dxnswnnqr ê hem e vokallar]na:
sakla – saklêêr, beklq – bekleer; =i=q – =i=elqr, kwpq – kwpeyq.

26. A=aadak] laflara eklqyin lqqz]mn] afiksleri


(-c]k, -er, -êr, -nin).

• 59 •
Xrnek: silkínmq – silkínmeer, ...
Sopa, lwlq, sat, bak, eklq, sakla, getir, swpwr, yokla, dwrt, ver, yat, beklq,
meklq, yázma, sátma, bákma, gitmq, vérmq.

Yaz]n, afiksleri n]=annayarak ( ).


Dxnqr vokallar]n altlar]n] `izin.
}=liklqrlqn beklq, yázma, bákma, vérmq kurun birqr cwmlq.

27. Okuyun. N]=ann] laflar]n afikslerini n]=annay]n.


Ang] yaratmadan bu parça# Kim onun avtoru#

Tekir taucak
Bir vak]tlar varm]=, bir vak]tlar yokmu=. Kwwywn kenar]nda
ya=ayarm]=lar babuylan dqdu.
Varm]= onnar]n bir tekir taucaklar]. Gwnwn birindq y]m]rtlam]= o te-
kir taucak.
Sade onun y]m]rtas] diilmi= ba=ka tauklar]n y]m]rtalar] gibi, ama...

Yaz]n. N]=ann] laflarlar]n birisinnqn kendinizdqn birqr cwmlq


kurun.

28. Verilqn laflar]n i`indqn sade dxnqr vokall] laflar] ay]r]n hem
onnara lqqz]mn] afiks eklqyin.

Xrnek: bekleer — beklq, ...


Git, sat, bak, seslq, eklq, oku, getir, swpwr, lwlq, elq, testq, patla, kwpq,
kwlq, tepq, oka, pakla, okúma, yátma, tútma, imq, yaala.

Kwlq — ba=nq
oka — kilal]k `xlmek

Yaz]n, kxklerq eklenmi= afiksleri n]=annayarak.

• 60 •
Testlqr “Laf kurulu=u”
1-inci test. Ang] laflar birkxklw# 5-inci test. Ang] s]rada birkxklw
1. Deri, derin, derq laflar#
2. Teknq, tek, etek 1. Kxpecik, kxpek, kxpek`i.
3. En, ennik, enni 2. S]r, s]]r, s]r]tmaa.
3. Keser, keskin, kesq.
2-nci test. Ang] laflar birkxklw#
1. Aa` (bwwyer), aa` (kalmaa), aa`l]k. 6-nci test. Ang] s]rada laflar hepsicii
2. El, elli, belli. birkxklw#
3. El, ellemqq, elle=mqq. 1. Kepek, kepka, kepekci.
2. Kwp, kwpq, kwpeli.
3. Gxz, gxzlwk, gxzletmqq.
3-wncw test. Neredq kxk dooru
n]=ann]# 7-inci test. Ang] s]rada lafdii=tirici
1. Ekmek`i afikslqr#
2. Ekmek`i 1. Danac], bostanc], pili``i.
2. Danaya, bostanda, pili`lqr.
3. Ekmek`i
8-inci test. Ang] s]rada lafkurucu
4-wncw test. Neredq kxklqr dooru afikslqr#
n]=ann]# 1. Domuza, domuzlar]n, domuzu.
1. K]zkarda=]m 2. Domuz`u, domuzluk, domúz`a.
3. Domuzlar, domuzun, domuzdan.
2. K]zkarda=]m
3. K]zkarda=]m

• 61 •
+kola – bizim evimiz,
+kolaya gezeriz biz.
Biz orda wwrenecez,
~ok bilgi edinecez.

Sxz paylar]

Bizim dilimizdq laflar pay olêrlar birka` bwwk bxlwmq, sxz pay-
lar]na: adl]klara, n]=ann]klara, i=liklerq, aderliklerq, say]l]klara,
ardlaflara h. b.
Laflara, ang]lar] gxstererlqr predmetlerin adlar]n] hem cu-
vap ederlqr soru=lara k i m # yada n e # adl]k deniler: adam,
=kolac], karpuz, soluk, gxz, penal.
Laflara, ang]lar] gxstererlqr predmetlerin n]=annar]n] hem
cuvap ederlqr soru=lara n e s o y # a n g ] # , n]=ann]k deniler: ka-
avi, wwsek, sulu, ak]ll], maavi, yalpak.
Laflara, ang]lar] gxstererlqr predmetlerin i=lemini hem cu-
vap ederlqr soru=lara ne yapt]# (ne oldu#), ne yapêr#
(ne olêr#), ne ya pacek# (ne olacek#), ne yapmaa#
i=lik deniler: ald], okuyêr, satacek, okumaa.

1. Okuyun, a`]klayarak, ne gxsterer herbir laf.


Bunun i`in ne lqqz]m yapmaa#

U=aklar =kolada wwrenerlqr. Ma=i giimi= eni fistan]n]. +kolan]n aulu


bwwk. Klas]m]z bizim bwwk hem ayd]nn]k. Biz wwreneriz w`wncw klasta.
Kiyatlar]m]z bizim eni hem merakl].

Yaz]n laflar] w` direcik: adl]klar], n]=ann]klar] hem i=likleri.

• 62 •
Annamaa deyni, ne gxsterer herbir laf, lqqz]m koymaa ona soru=
hem bakmaa, ne gxsterer o laf (predmet mi, predmetin n]=an]n] m],
predmetin i=lemini mi).

2. Verilmi= laflardan kurun birkxklw laflar.

ne# =ennik nesoy# =en


bal nesoy# ...
biber nesoy# ...
toz nesoy# ...
kim# u=ak ne yapmaa# u=aklanmaa
dost ne yapmaa# ...
wwrenici ne yapmaa# ...
wwredici ne yapmaa# ...
nesoy# ak]ll] ne# ak]l
cann] ne# ...
ta=l] ne# ...
kemikli ne# ...

Bulun, ang] sxz pay]na girerlqr bu laflar. Herbir laf]n wstwnq


k]sadan koyun sxz pay]n ad]n]:
adl. – adl]k ; i=l. – i=lik ; n]=. – n]=ann]k .

3. Okuyun.

Gxzql gramatika
+kola – bu bizdq adl]k.
Wwrenmqq – i=lik
Gxzql n]=ann]klan biz
+kolaya geldik.

Ang] sxz paylar] i`in sxlener bu =iirdq# Yaz]n =iiri, `izerqk


adl]]n alt]n] birlqn, i=liin alt]n]-ikiylqn, n]=an]]n da alt]n]
dalgal] `iziylqn.
• 63 •
4. Okuyun.
Xrdeklqr
Bwwk t]ynak k]=]n donmêêr. O t]ynaa akêr kavallardan s]cak su. T]y-
nakta ya=êêrlar yaban xrdekleri. Onnar hi` sak]nmêêrlar insandan da `]
kêrlar t]ynaan kenar]na.
Bqn hergwn gelerim buray] da doyurêr]m xrdekleri.
T]ynaan ortas]nda var bir kw`wk adac]k. Orada xrdeklerq deyni ko-
yulu kw`wk evceezlqr. O evceezlerin i`indq xrdeklqr gwndwz saklanêrlar
lwzgerdqn, gecq da yatêrlar.
T]ynaan yan]nda bqn s]k`a kar=]la=êr]m bizim klas]n wwrenicilerinnqn.
Onnar da getirerlqr em xrdeklerq.

Ada – ostrov

Ne i`in bu tekst# Ba=ka twrlw onun ad]n] var m] nicq koymaa#


Annad]n teksti plana gxrq:
1. T]ynak donmêêr.
2. Xrdek adas].
3. Xrdekleri doyurmak.
• Yáz]n bu tekstin takririni.

Bqn, biz; sqn, siz; o, onnar – bunnar aderlik . Onnar sxlqmeerlqr


predmetin ad]n], ama sade gxstererlqr ona. Aderlik – o sxz pay].

5. Okuyun teksti. Ka` cwmlq onda var#

Soni bwwn kalkt] erken o toplad] dx=eeni Soninin mamusu haz]rlad]


ona sabaa ekmeeni sora k]z`aaz ald] `antas]n] da `]kt] auldan sokakta
bekleyqrdilqr onu kumalar] hepsi =en lafederqk gittilqr =kolaya.

Herbir cwmleyi `ekedin bwwk bukvadan hem bitkidq kóyun


nokta. Aderlikleri yaz]n barabar adl]klarlan, ang]lar]n]
gxstererlqr. N]=ann] laflara yap]n lafkurulu=`a analiz.
Xrnek: ona (Soniyq), ...
• 64 •
6. Okuyun. Bulun teksttq cwmleyi, ang]s]nda bulunêr xz fikir.
Kóyun herbir lafa soru=. Nesoy sxz pay] onnar# ~]kar]n laflar]
bxlwm-bxlwm, sxz paylar]na gxrq.
Laf]n eri
Laf – o bwwk i=. Bir laf insan] var nicq toplas]n da, var nicq daa-
ts]n da.
Laf var nicq izmet etsin sevdalaa da, ama var nicq izmet etsin
du=mannaa da.
Tatl] laf var nicq aar hastay] dx=ektqn kald]rs]n, ama ac] laf
saa adam] da var nicq xldwrswn.
Kullan]n laflar], dw=wnwp ta.

Bulun teksttq kar=] maanal] laflar]. Nesoy sxz paylar] onnar#


Nicq dw=wnersiniz, ne`in avtor kullanm]= onnar] teksttq# Nesoy
fikiri onnar a`]klêêrlar#

7. Yaz]n w`qr adl]k, w`qr n]=ann]k w`qr da i=lik. Kurun onnarlan


w` cwmlq, sxleyerqk, ne gxsterer herbir sxz pay].

8. Yaz]n akl]n]zda tuttuuna gxrq.

Kiyatta bilgi aara, o – nicq alt]n para.

Akl]n]za getirin ba=ka sxleyi=leri da =kola, kiyat hem bilgi i`in.

9. Herbir adlaa bulun onnara uyan birqr n]=ann]k.


Yaz]n lafbirle=melerini.

Aa` (nesoy#) wwsek, patlacan (nesoy#) ... , =kola (nesoy#) ... , u=aklar
(nesoy#) ... , twrkw (nesoy#) ... , gxl (nesoy#) ... , yast]k (nesoy#) ... ,
penal (nesoy#) ... , kiyat (nesoy#) ... .

10. Kurun bu laflardan be= cwmlq.


Bilgi
* A`êr, bilgi, gxzlerini, adam]n;
• 65 •
* gwne=, ayd]nnadêr, dwnneyi, bilgi, – adam];
* kxkw, ac]yd]r, bilginin, onun, tatl]yd]r, meyvas];
* yok, hi`, zarar, bilgidqn, pek, `ok, faydas], ama;
* utan, bilmemqq, utanma wwrenmqq.

11. Yaz]n be=qr hayvan gxsterqn adl]k. Onnar]n birisinnqn kurun


birqr cwmlq. Nesoy cwmlq pay] o bulunêr bu cwmledq#

Nesoy sxz paylar] var gagauz dilindq# Bulun da okuyun bunun i`in
bu teman]n `eketmesindq.
Nesoy cwmlq paylar]n] siz bilersiniz# Bulun da okuyun kiyattan.

Laflar nesoy dii=ilerlqr#

Laflar]n say]lar]

Adl]klar hem i=liklqr dii=ilerlqr say]lara gxrq: alma – almalar,


gxzlwk – gxzlwklqr, baa – baalar; gitti – gittilqr, okudu – okudu-
lar, yazêr – yazêrlar, yazaceklar.

12. Dii=tirin adl]klar] say]lara gxrq.

+kola – =kolalar, klas – ... , wwrenici – ... , kiyat – ... ,


tefter – ... , kalem – ... , sayfa – ... , tafta – ... ,
tebe=ir – ... , adam – ... , resim – ... , banka – ... ,
pen`erq – ... , yaprak – ... , laf – ... .

Yaz]n laflar]. ~izin laflarda `okluk says]nn]n afikslerin altlar]n].

Nicq annamaa, ang] say]da durêr laf#

• 66 •
Adl]klar birlik say]s]nda gxstererlqr bir predmet: alma, dut, dal.
}=liklqr birlik say]s]nda gxstererlqr bir predmetin i=lemini: i=leer,
bakêr, okuyêr.

13. ~xzwn bilmeyceleri

1) ~antada erim benim, 2) Diil gwmq o – yaprakl],


Ne olêr klasta bilerim. Diil adam o – ak]ll],

~al]=kans]n m], haylaz m] – Diil gxlmek o – dikili,


Hepsinq bqn bildirerim. Diil tarla o – ekili.

Yaz]n bilmeycelerin tekstlerini. Yaz]n cuvaplar]n]. Nesoy sxz


paylar] var bu bilmeycelerin tekstlerindq# Ang] say]da durêrlar
onnar#

14. Haz]rlan]n cuvap vermqq soru=lara:

1) Neyq deerlqr adl]k, n]=ann]k, i=lik# Ne gxsterer herbir sxz pay] hem
nesoy soru=lara onnar cuvap ederlqr#
2) Nesoy bir sxz pay]n] ay]rmaa ba=ka sxz pay]ndan# }nand]r]n a`]k-
laman]z] xrneklqrlqn.
3) Nicq dii=ilerlqr adl]klar, i=liklqr.
4) Ang] sxz pay] cwmlq pay] olmêêr. Ne`in# Verin xrnek.

• 67 •
15. Bak]n resimi. Koyun onun ad]n].
Kurun birqr tekst verilmi= plana gxrq.

1) Tezdq gelecek ku=lar.


2) Ustal]k klas]nda i=lemqk.
3) Ku=lar bizq sevinecek.

Yaz]n teksti plana gxrq. Yap]n kontrol.


~izin i=liklerin altlar]n].

16. Verilmi= laflardan kurun be= cwmlq.


Yaz]n onnar] tefterlerinizq:

1) =kolada, ku=lar], `ocucaklar, haz]rlanêrlar, bizim, kar=]lamaa;


2) `ocucaklar, eski, dwzerlqr, evceezlerini, ku=;
3) birqr, herkezi, isteer, ku=, evceezi, aa`lara, asmaa;
4) evceezleri, s]y]rc]klar]n, tezdq, dallar]nda, peydalanaceklar aa`lar]n;
5) buna, sevineceklqr, ku=lar, pek.

}kinci cwmleyq yap]n sxz pay] hem cwmlq pay] analizi.


Kurun cwmlenin shemas]n].

• 68 •
Testlqr “Sxz payları”
1-inci test. Ang] s]ran]n laflar] cuvap 4-wncw test. Ang] laflar gxstererlqr
ederlqr soru=a k im # predmetlerin i=lemini#
1. Gwl, laalq, papatya. 1. Gitmqq, vermqq, ka`maa.
2. Orak, kazan, horu. 2. ~izi, klas, tebe=ir.
3. U=ak, dqdu, kom=u. 3. Maavi, kaavi, gxzql.

2-nci test. Ang] laflar] `ekedecez 5-inci test. Ang] s]rada laflar gxste-
yazmaa bwwk bukvadan# rerlqr predmetlerin birtwrlw n]=annar]-
1. Derq, deniz, gxl. n]#
2. Adam, wwredici, doktor. 1. Taazq, wwsek, tefter.
3. Komrat, Prut, Lqnka. 2. Oynamaa, esaplamaa, tafta.
3. +eker, bal, ho=af.
3-wncw test. Ang] laflar gxstererlqr,
predmetlerin adlar]n]#
1. ~etin, uzak, arif.
2. Kiyat, gxzlwk, `i`ek.
3. Koy, oku, yat.

• 69 •
Bu dwnnedq insann]k –
Hepsindqn paal].
Olmaa namuzlu adam –
Hep buna baal].

Adl]k
Ne gxstererlqr adl]klar#

1. Okuyun teksti.

~ok i=lqr adam var nicq yaps]n kendi ellerinnqn: toplas]n zarzavat,
meyva, baa bozsun, as]r hem `iten xrswn, `at] k]vrats]n... Ama ellqr, kqr
alt]ndan olsunnar–genq ruba dikqmeyeceklqr iinesiz hem aa` kesqme-
yeceklqr nacaks]z, ekmek kesqmeyeceklqr b]`aks]z, dokumay] kesqme-
yeceklqr makazs]z.
Onu=tan insan pek `oktan bulmu= kendisinq deyni twrlw yard]mc]lar,
twrlw tedaariklqr, ang]lar]n]n ad] – instrument, tedaarik, avadann]k. ~okan
yokkan elimizdq bir enseri kakamayacez, kerpedensiz enseri `]karama-
yacez, oklavas]z bir paz]y] yazamayacez.
• 70 •
Nelqr i`in sxlener bu teksttq. Koyun tekstin ad]n].
Okuyun teksti adl]ks]z. Var m] nicq annamaa teksti adl]ks]z#
Bulun da virgwl a=]r], `]kar]p, yaz]n adl]klar].

2. Herbir laf bxlwmwnq eklqyin da yaz]n taa iki=qr laf.

}nsannar: k i m # yaz]c], i=ci, batw, ...


Ku=lar: k i m # kartal, ...
Bwwmnqr: n e # gwmq, ...
Zarzavatlar: n e # biber, ...
Yaban hayvannar]: k i m # yaban], ...
Tabiat olu=lar]: n e # lwzgqr, ...
Transport: n e # tramvay, ...

3. Okuyun laflar].

Germqq, yazmaa, bakmaa, `izmqq, esaplamaa, wkletmqq.


+en, wfkeli, kinni, k]smetli, bay]rl], sulu, kaymakl], ball].

Germqq – rastqnut’, raspqt’


kinni – mstitel’n]y

Nesoy sxz pay]yd]r ilk s]rada laflar# }kincidq# Bu verilmi=


laflardan kurun (dwzwn) adl]k. Yaz]n onnar], altlar]n] `izerqk.
Xrnek: gezmqq – gezinti, =en – =ennik, ...
Nicq inand]rmaa, ani bu laflar dxndwlqr adlaa!

Ang] adl]klar cuvap ederlqr soru=lara k i m #

Adl]klar, ang]lar] gxstererlqr insannar] hem cann]lar], cuvap ederlqr


soru=a k i m # Kalan adl]klar cuvap ederlqr soru=a n e # Adl]]n
sintaksis rolu cwmledq – subyekt hem tamann]k altlar] `iziler uz
`iziciklqn ( ) hem k]sa `iziciklqn ( ).

• 71 •
4. Yaz]n be=qr adl]k, ang]lar] gxstererlqr ev hayvannar]n adlar]n]
hem be=qr adl]k, ang]lar] gxstererlqr =kola avadann]klar]n].

Ev hayvannar]: k i m # inek, ...


+kola avadann]klar]: n e # tafta, ...

5. Verilmi= laflardan, kurun birkxklw adl]k, ang]lar] cuvap


ederlqr soru=a k i m # Yap]n lafkurulu=`a analiz.

ne# kim#
deniz – deniz`i, yaz] – ..., daa – ..., araba – ... ,
dermen – ..., baa – ..., wwrenmqk – ...,
resim – ..., traktor – ..., kiyat – ...,

6. Resimni sxzlwktqn bulun be=qr laf, ang]lar] cuvap ederlqr


soru=a kim# hem onar laf, ang]lar] cuvap ederlqr soru=a ne#

Xrnek: lwlq – lwlelqr, sqn – senin, ...

Ang] adl]klar `ekederlqr yaz]lmaa bwwk bukvadan#

7. Okuyun da uydurun iki teksti.

1) Gxzql bizim devletimiz. Moldovanın sınırlarından ge`er iki derq.


Moldovanın poyraz tarafında daa da, wwsek yama`lar da, tıynak hem gxl
da var.
2) Pek gxzql bizim Moldova Respublikamız, baktıynan ona bir wwsek
bayır wstwndqn! Bo=una ona `i`ek a`an meyvalık demeerlqr! Moldovayı
kqr iki kaavi batır kolu wstwndq tutêrlar Nistruylan Prut, angılarının su-
ları, yarı=arak hem gwlw=erqk, =en ka`êrlar Kara denizq dooru. Moldova-
nın merkez tarafında bwwyer 500 bin hektara yakın e=il, gwr Kodru daa-
ları. Onnar – Moldovanın ak ceerleri. Var Moldovada bwwk, deniz gibi,
tıynaklar da, gxllqr da.

Ang] tekst taa uygun# Ne`in# Yaz]n ikinci teksttqn ilk w`


cwmleyi. Bulun bu teksttq uydurmalar] hem cannatmalar].

• 72 •
Ne`in Kodru daalar] – Moldóvan]n ak ceerleri# Ne`in kimi
laflar bwwk bukvadan `ekeder#

8. Okuyun.

Moldovada var `ok gxzql kasabalar hem kwwlqr. Ki=inxv – Moldovan]n


merkezi. Nistrunun kenarlar]nda dizili, nicq boncuk, Tiraspol hem Ben-
der, Slobodzeya hem Grigoriopol, Kriulqn hem Dubosar, Rezina, R]bni\a
hem Kamenka. Reutun kenarlar]nda da bulunêrlar Bel\, Flore=t hem Or-
geev. Gxzal kasabalar var wwlen tarafta da: Kahul, Komrat, ~ad]r-Lunga,
Valkane=. Kongaz bizim taraflarda – en bwwk kww.

Yaz]n teksti. Adlar] gxsterqn laflar]n altlar]n] `izin.

9. Yaz]n kendi kwwywnwzwn yada kasaban]z]n ad]n]. Haz]rlan]n


annatmaa onun i`in. Yaz]n 4–5 cwmleli bir annatma.

10. Okuyun teksti.


An]lm]= adamnar
~ok an]lm]= adamnar var Moldovada. Moldovan]n hodulluu – yaz]c]-
lar: M. Eminesku, }. Krqng[, S. Vangeli, G. Vieru, }. Dru\[, N. Dabija,
A. Lupan, V. Ro=ka, A. ~okanu, A. Skobioal[, D. Tanasoglu, N. Babog-
lu, D. Kara ~oban, M. Kxsq h. b.; kompozitor E. Doga, halk twrkwcwsw
M. Bie=u, halk oyun ansamblisi «Jok», halk muz]ka orkestras] «Fluera=»,
gagauz twrkw hem oyun devlet ansamblisi «Kad]nca», halk kolektivleri
«Dwz-ava», «Laalq», «Bucak» h. b.

Yaz]n teksti tefterlerinizq. Bilqn (tan]yan) sxz paylar]n]


n]=annay]n. Ne gxstererlqr bwwk bukvadan `ekedqn laflar#

Gagauz dilindq adl]klar]n var m] soyu#

Gagauz dilindq soy kategoriyas] yok:


benim evim, benim bobam, benim anam.

• 73 •
11. Okuyun teksti.

Aalemq kuyu kazarsan – kendin oray] dw=qrsin. Yalanc]n]n evi yanm]=,


kimsey onu inanmam]=.

Tan]d]] sxz paylar]n altlar]n] `izin, wstwndq da yaz]n, ang] sxz


pay] o.

Adl]klar]n say]lar]na gxrq dii=ilmesi


Neylqn ay]r]lêrlar birlik say]s]n]n adl]klar] `okluk say]s]n]n
adl]klar]ndan#

12. Okuyun teksti.

Salk]m – yaprakl] aa`. O pek gxzql bwwyer bizim taraflarda. Salk]mdan


yapêrlar f]`], kaz]k, kxprw.

Nicq lqqz]m dii=tirmqq laflar], eer laf gidqydi `ok aa` i`in#
Yaz]n cwmleleri. ~izin adl]klarda afikslerin altlar]n] yada
n]=annay]n onnar] ( ).

Adl]klar dii=ilerlqr say]lara gxrq.


Adl]klar birlik say]s]nda gxstererlqr bir predmet, `okluk say]s]n-
da – iki yada taa zeedq predmet.
Adl]klara `okluk say]s]nda eklener afikslqr: -lar, -lqr, -nar, -nqr:
ku=lar, ellqr, adamnar, ennqr.

13. Ang] say]da durêrlar adl]klar#

}nsannar, bayraklar, =kolac]lar, evlqr, bay]rlar, senselelqr, karda=lar,


analar-bobalar, ba=aklar, kombayna, erik, dqdu, `i`ek, wzwm, dana, u=ak,
k]z`aaz, direk, adam, kar], bostan, k]r.
=kolac]lar
• 74 •
Herbir laf]n say]lar]n] dii=tirin, n]=annayarak onnar]n
afikslerini.
Xrnek: insannar – insan, k]z`aaz – k]z`aazlar, .....

14. On-oniki laftan kurun birqr sincir.


Kaku, u=ak, .....

Bu laflarda kal]n vokallar]n altlar]n] `izin birqr `iziciklqn, incq


vokallar]n da altlar]n] – iki=qrlqn.
15. Okuyun =iiri.

* * *
Yolum dw=tw ana taraf]ma, Sora avaz olup ona,
Serin soluu `ekerim gwwswmq; Doldu `alg]ylan herersi.
Tq dxneme`, bitki y]lma – Ne erken bu orkestra uyand]#
Da bqn girerim kwwywmq. Beni mi kar=]lêêr Aydar#
Sabaa durard] sak, a`an ~almaa wrqqm da yolland]
Koptu bir kart horoz sesi. O horozlarlan barabar.
(P. ~ebotar)

+iirdqn adl]klar] `]kar]n temel formas]nda onnar] yazarak


(Temel hal]nda).
Xrnek: yolum (yol), taraf]ma (taraf), .....
• 75 •
16. Bir ii, zanaat`] adam i`in 5–6 cwmledqn kurun birqr annatma.
Yaz]n tefterlerinizq. Kontrol yap]n tekstq.

17. Okuyun teksti. Neredqn bu yaratma par`as]. Kim onun avtoru.

Padi=aa bildirmi= dolaylara, ani kim gen`lerdqn atlay]p eti=ecek kwle-


nin tepesinqdqn hem kimq Lqnka verecek kendi wzwwnw, – o da padi=aay]n
gwveesi olacek hem kabledecek ondan baa=]= yar]m padi=aal]k.

Adl]klar]n altlar]n] `izin, a`]klayarak, ang] say]da durêr hem


ne ses dxnmeleri onnarda var. Ne`in kimi laflar `ekederlqr
bwwk bukvadan# Ne`in kimi laflarda var uzun vokal#

18. Okuyun teksti.

Bir aftadan sora, a`an Pavlu= wwrendiydi diil sade Genkan]n hem k]z-
karda=`]]n adlar]n], ama bilqrdi ad]nca Genkan]n malisini hem mamusu-
nu, ang]s] hep bolni\ada terapevt i=leyqrdi, dqdu Sava gitti bolni\aya unu-
kas]n] evq almaa.
Dqdu Sava `ok =wkwr etti Anton Petrovi`q, Genkan]n bakas]na, da sor-
du ona izin almaa u=aklar] ikisini da ~ay]r baay]na, aday]p, ani sora Gen-
kay] kendisi geeri getirecek.

Yaz]n, adl]klar]n altlar]n] `izerqk hem a`]klayarak, ne`in kimi


laflar `ekeder yaz]lmaa bwwk bukvadan.

19. Okuyun.

Hepsicii insannar, bu toprakta ya=ayannar, lqqz]m bil-


sinnqr, ani lqqz]m namuzlu olmaa, kendi terinnqn ya=amaa,
biri birinq yard]mnamaa, tabiat] korumaa, bu dwnnedq
`al]=maa, hat]r hem iilik yapmaa.

Yaz]n. ~al]=]n gwn-gwndqn yakla=maa bu istediklerq.

• 76 •
Dqdu masal annadêr,
Babu bwwder `ok laalq.
Ana-boba, u=aklar –
Hepsi birlikli aylq.

Adl]klar]n hallara gxrq dii=ilmesi


(hallanmas])

1. Okuyun, koyarak laf mamu soru=lar]n erinq.


Dii=tirin laf] soru=lara gxrq.

(Kim#) `ald] bana bir twrkw#


Bwwk evdq as]l] durêr ( k i m i n # ) patredi. Baka ( k i m q # ) ald] eni
fistan. Bqn ( k i m i # ) taa gxrmedim kwswlw. Bizim ( k i m d q # ) var `ok
u=ak. Bu dwnnedq ( k i m d q n # ) paal] yoktur.

Teksttqn `]kar]n da yaz]n laflar], ang]lar] baal] koyulmu=


soru=a. Afiksleri n]=annay]n.

kim# mamu
patredi kimin# mamunun
ald] kimq# ...
gxrmedim kimi# ...
var kimdq# ...
paal] kimdqn# ...

Adl]klar]n (soru=lara) hallara gxrq dii=ilmesinq hallamak deniler.

• 77 •
Hallar Soru=lar Adl]k Soru=lar Adl]k
Temel kim# kar] ne# aylq
Saabilik kimin# kar]n]n neyin# aylenin
Doorudak kimq# kar]ya neyq# ayleyq
Gxsterek kimi# kar]y] neyi# ayleyi
Erlik kimdq# kar]da nedq# ayledq
~]k]= kimdqn# kar]dan nedqn# ayledqn

Tutun akl]n]zda hallar]n adlar]n] hem onnar]n soru=lar]n].

2. Dii=tirin laf] =kolac] hallara gxrq

Bu kim#
~anta kimin#
Verdim kimä #
Gxrerim kimi#
Var kimdq#
Ald]m kimdqn#
Yaz]n, n]=annayarak afiksleri.

3. Yaz]n cwmleleri, koyarak laf vatan. Bu laf] dii=tirin soru=lara


gxrq.

1. Herbirindq var vatan. 2. Biz pek `ok `al]=êr]z vatan]n ilerlemesinq


deyni. 3. ... biz hepsimiz bor`luyuz. 4. Vatan bizi bwwder, wwreder.
5. Biz da lqqz]m ... koruyal]m. 6. Sade ... biz duyêr]z kendimizi adam. 7.
Herbir adama deyni ... paal] yoktur.

4. Hallay]n laflar] ev hem f]r]n.

T. ne# ev f]r]n G. – #
S. neyin# evin f]r]n]n E. – #
D. neyq# evq f]r]na ~. – #

Bu laflarlan kurun iki cwmlq.

• 78 •
Nicq annamaa adl]klar]n hal]n]#

Adl]klar]n hal]n] annamaa deyni, bulun laf], ang]s]na baal] adl]k


da kóyun ondan soru=. Koyulmu= soru=tan hem onun afiksindqn
belli olacek, ang] halda durêr adl]k.
Yoldan ge`ti ma=ina.
ge`ti n e r e d q n # n e d q n # yoldan (`]k]= hal]).

Konsonnan bitqn adl]klar]n hallanmas]


Konsonnan bitqn adl]klar: adam, aul, kwl, gxz, don, okwz,
omuz, ... hallanêrlar butak]m:
T. n e # dal dil don kwp
S. n e y i n # dal]n dilin donun kwpwn
D. n e y q # dala dilq dona kwpq
G. n e y i # dal] dili donu kwpw
E. n e d q # dalda dildq donda kwptq
~. n e d q n # daldan dildqn dondan kwptqn

5. Hallay]n adl]klar] bal, gwl, gwn hem dam.

Yaz]n tefterlerinizq, n]=annayarak hal afikslerini.

6. Hallay]n adl]klar] pesmet, kah]r, sa` hem =eker.

Yaz]n tefterlerinizq, n]=annayarak hal afikslerini.

7. Hallay]n adl]klar] gwz, el, ba= hem k]r.

Yaz]n tefterlerinizq, n]=annayarak afiksleri.

• 79 •
Konsonnan bitqn adl]klar]n hal afiksleri
Hallar Soru=lar Laflar Afikslqr
Temel kim# ne# pat set – – – –
Saabilik kimin# neyin# pat]n setin -]n, -in, -un, -wn
Doorudak kimq# neyq# pata setq -a, -q
Gxsterek kimi# neyi# pat] seti -], -i, -u, -w
Erlik kimdq# nedq# patta settq -da, -dq, -ta, -tq
~]k]= kimdqn# nedqn# pattan settqn -dan, -dqn, -tan, -tqn

8. Okuyun teksti, a`]klayarak, ang] halda durêr konsonnan bitqn


adl]klar.

Yaz]n k]zaa haz]rla, k]= – taligay] sakla. Varsayd] martta yaamur – olur
teknedq hamur. }lkyaz]n gxzelli – `i`ek, gwzwn gxzelli – ekmek. Yaz]n sqn
`al]=acan – k]=]n tatl] uyuyacan. D]=arda urdu ayaz, yap i`ersini sqn yaz.
K]=]n ii dinnenecqn – k]r] erken ekecqn. Kaar yaad]ysa k]=]n `ok – kah]r
ekmek i`in yok.

Yaz]n, aazdan a`]klayarak, ang] halda durêr adl]klar.

9. Okuyun. Kóyun adl]klara soru=lar] da, tabli\aya bakarak,


bulun, ang] halda durêrlar.
X r n e k : Toplam]= n e y i # almalar] (G.h.)
K i m d q # Petridq var `ok gugu=. (...) Ma=inin kumas] yazêr kiyat.
Bqn seftq gxrerim (...) Kara denizi. Biz yaar]n gidecez (...) bostana. (...)
bostanda var `ok karpuz hem olmu= kaun. Biz (...) mamudan uzak hi` ay]-
r]lmêêr]z. Kw`wklqr herkerq lqqz]m (...) bwwklerq hat]r gwtswnnqr.

10. Okuyun teksti.

Mamu yollad] kakuyu panay]ra. Kakuda var `ok boncuk. Mali annatt]
kakuya bir eni masal. Malidqn hem kakudan bqn da i=ittim `ok eni ma-
sallar. Bqn ald]m kakunum eldivennerini. Kaku bizq herkerq yard]m eder.

Yaz]n teksti. Sxlqyin, ang] halda durêrlar n]=ann] laflar.


• 80 •
11. Hallay]n laflar] ip, ot hem ka=.

Yaz]n hem aazdan herbir laflan kurun birqr cwmlq.

12. Okuyun teksti. Neredqn bu yaratma par`as]# Kim onun avtoru#


Ganinin mamusu art]k bir afta evdq yoktu. Bakas] sxledi, ani onun ka-
fas] ac]yarm]= da gitti ila`lanmaa bolni\aya. Gani yoktur ay]r]ld]] anas]ndan
bxlq `ok vak]da da =indi art]k pek can] s]k]lard], kendinq er bulamazd].

Yaz]n teksti, adl]klar]n wstwndq gostererqk, ang] halda onnar durêr.

Vokallan bitqn adl]klar]n hallanmas]


Vokallan bitqn adl]klar: kar], kaku, babu, ana, kedi, lwlq,...
hallanêrlar butak]m:
T. mamu lwlq xrtw aba tww
S. mamunun lwlenin xrtwnwn aban]n twwywn
D. mamuya lwleyq xrtwyq abaya twwyq
G. mamuyu lwleyi xrtwyw abay] twwyw
E. mamuda lwledq xrtwdq abada twwdq
~. mamudan lwledqn xrtwdqn abadan twwdqn

13. Hallay]n adl]klar] kaku, kar], kwpq hem deri.

Yaz]n tefterlerinizq, n]=annayarak hal afikslerini.

14. Hallay]n adl]klar] dar], kuzu, ke`i hem kww.

Yaz]n tefterlerinizq, n]=annayarak hal afikslerini.

15. Hallay]n adl]klar] bww, baa, yaban] hem burnu.

Yaz]n tefterlerinizq, n]=annayarak hal afikslerini.


Herbir adl]klan aazdan kurun birqr cwmlq.
• 81 •
Vokallan bitqn adl]klar]n hal afiksleri
Hallar Soru=lar Laflar
Afikslqr
Temel kim# ne# babu – – – –
derq
-y]n, -yin, -n]n,
Saabilik kimin# neyin# babunum derenin
-nin; -nun, -nwn
Doorudak kimq# neyq# babuya dereyq -ya, -yq
Gxsterek kimi# neyi# babuyu dereyi -y], -yi, -yu, -yw
Erlik kimdq# nedq# babuda deredq -da, -dq
~]k]= kimdqn# nedqn# babudan deredqn -dan, -dqn

16. Okuyun teksti, a`]klayarak, ang] halda durêrlar vokallan


bitqn adl]klar.

Bizim klas, nicq bir bwwk aylq. Hepsicii ya=êêr birliktq. Biri-birimizq
zorda yard]m ederiz. Uroklar] annadêr]z, gxstereriz, a`]klêêr]z onnar] taa
annay]nca. Daavalar], zor laflar] taftada yazêr]z. Üwredici pek beener, nicq
biz dostlukta ya=êêr]z.

Yaz]n, n]=annayarak vokallan bitqn adl]klar]n wstwndq, ang]


halda onnar bulunêr.

17. Okuyun. ~xzwn bilmeyceleri. Cuvaplar]nnan kurun birqr


cwmlq, koyarak onnar] saabilik hal]nda.

1) K]rm]z] onnar, tatl],


Dallarda bwwyerlqr.
Onnar] kw`ww hem bww –
Heps]cii severlqr.

2) Suukta bqn saklanêr]m


Y]s]nd]ynan – a`]lêr]m.
Yaz]n pek`q =ennenerim,
K]=]n uyumaa yatêr]m.

Yaz]n, vokallan bitqn adl]klar]n wstwndq koyarak onnar]n


hallar]n].
• 82 •
18. Bak]n resimi. Kurun birqr annatma «Aylq» temas]na.

Yaz]n, `izerqk vokallan bitqn adl]klar]n altlar]n] hem aazdan


a`]klayarak onnar]n hallar]n] hem say]lar]n].

19. Okuyun teksti.

Komrat – Gagauziyan]n merkez kasabas]. Komrad]n klisesi say]lêr


taraf]m]z]n en bwwk hem en gxzql klisesi.
Komratta var `ok =kola, bolni\a, biblioteka, bwwk klisq (sobor), geni=
sokaklar hem wwsek evlqr.
Orada ya=êêrlar karda=`a gagauzlar, bulgarlar, moldovannar, ruslar,
ukrainnar, `]f]tlar hem ba=ka milletlqr da.

Yaz]n, `izerqk vokallan bitqn adl]klar]n altlar]n] birqr `]zicik-


lqn, konsonnan bitqn adl]klar]n altlar]n] – iki=qrlqn.

20. Hallay]n adl]klar] buu, daa, kirez hem zerdeli.

Yaz]n, hal afikslerini n]=annayarak.

• 83 •
K konsonunnan bitqn adl]klar]n hallanmas]

K konsonunnan (`ok k]s]mn]) adl]klar: u=ak, elek, sand]k, dwbek,


e=ik, kxpek, sinek, kabuk, ... hallanêrlar butak]m:
T. u=ak dwbek sand]k erik
S. u=aan dwbqqn sand]]n eriin (k dw=tw)
D. u=aa dwbqq sandaa erqq (k dw=tw)
G. u=aa dwbqq sand]] erii (k dw=tw)
E. u=akta dwbektq sand]kta eriktq
~. u=aktan dwbektqn sand]ktan eriktqn
Saabilik, doorudak hem gxsterek hallar]nda konson k dw=er.

21. Hallay]n adl]klar] elek, kemik, ku=ak hem kxrwk.


T. kxrwk G. – #
S. kxrwwn E. – #
D. kxrqq ~. – #

Yaz]n, hal afikslerini n]=annayarak.

22. Hallay]n adl]klar] e=ik, kxpek, otluk hem kwtwk.


T. kwtwk G. – #
S. kwtwwn E. – #
D. kwtqq ~. – #

Yaz]n, hal afikslerini n]=annayarak.

23. ~xzwn bilmeyceleri. Cuvaplar]n-


nan kurun birqr cwmlq.

1) Beni hepsicii `iineer,


Kesip, derin aktarêr.
Hepsinq bqn dayanêr]m,
Hepsini bqn doyurêr]m.

• 84 •
2) Maavi `ar=af dwnneyi xrter
Hem onu gxzelleder.

Yaz]n, adl]klar]n dooruyaz]lmas]n] a`]klayarak.

Bir k]s]mn] k konsonunnan bitqn adl]klar hallanêrlar, nicq da


konsonnan bitqn adl]klar. K konsonu saabilik, doorudak hem gxste-
rek hallar]nda dw=meer:
gxk – gxkwn – gxkq – gxkw – gxktq – gxktqn.

24. Hallay]n adl]klar] wk, ok.

Yaz]n, hal afikslerini n]=annayarak.

K konsonunnan bitqn adl]klar]n afiksleri


Hallar Soru=lar Afikslqr
Temel kim# ne# – – –
Saabilik kimin# neyin# -]n, -in; -an, -qn; -un, -wn (k dw=er)
Doorudak kimq# neyq# -a, -q (k dw=er)
Gxsterek kimi# neyi# -], -i; -u, -w; -a, -q (k dw=er)
Erlik kimdq# nedq# -ta, -tq
~]k]= kimdqn# nedqn# -tan, -tqn
• 85 •
25. A=aadak] adl]klarlan birqr cwmlq kurun.

Dx=qqn, kemiin, dirqqn; kxpektq, e=iktq, sokakta; dwbqq, kar]], erii,


soluu.

Yaz]n kurulmu= cwmleleri xrnqq gxrq.


Xrnek: Dx=qqn i`i dolu yapaalan.

26. Okuyun teksti. Neredqn al]nma bu yaratma par`as]#


Kim onun avtoru#

Gugu\[ utanmaktan haz]rm]= erin


i`inq girsin. Nqqnda gxrwldw bu i=: ada-
m]n kiyatlan dolu `antas] da onu hepsinin
gxzwnwn xnwndq yollas]nnar karpuz imqq!

Yaz]n, `izerqk konsonnan bitqn


adl]klar]n altlar]n] birlqn, vokallan bitennerin – ikiylqn.

27. ~xzwn bilmeyceleri. Cuvaplar]nnan kurun birqr cwmlq.

1) Yama` a=]r] ya=êêrlar,


Aynada salt bulu=êrlar.

• 86 •
2) Topun i`i dolu kan.
Onun eri – bostan.

Yaz]n, sade konsonnan bitqn adl]klar]n altlar]n] `izerqk.

28. Hallay]n adl]klar] saat, kap, gxzlwk hem Komrat.

Yaz]n, a`]klayarak adl]klar]n dooruyaz]lmas]n].

Adl]klar temel hal]nda nesoy cwmlq pay] olabilir.

29. Herbir cumleyq bulun yak]=an birqr subyekt.

1) ... ya=êêr s]cak taraflarda.


2) Bwtwn gwn daldan-dala atlêêr, ime-
elik toplêêr ... .
3) ... bwtwn k]= yatêr yataanda.
4) ... pek sever morkva imqq.
5) ... pek zararc] hayvan.
6) Bizim evimizi, zenginnii mizi
koruyêr ... .

Yaz]n, koyarak noktalar]n


erinq kontrolcu laflardan
birisini: tav=am, fil, kxpek, s]ncap, ay], ke`i hem `izerqk
cwmlelerin ba= paylar]n]. Sxlqyin, ang] halda durêrlar
subyektlqr.
• 87 •
Xrnek: F i l ya=êêr s]cak taraflarda.

Adl]klar temel hal]nda cwmlelerdq subyekttir.


T. h.
( k i m # ) Dqdu tamannad] etmi= ya=]n].
T. h.
(kim#) U=ak sever okumaa.

30. Okuyun.

Dekabri ay]nda gagauzlar herkerq tutêrlar kolada adetlerini. Eveldqn


bu adetq deerlqr Krê`un. Dqdular, babular annadêrlar, ani Krê`un – o
bir ihtqr dqduymu= da gezqrmi= dwnnedq, insana iilik, k]smet getirqrmi=,
u=aklara da oyuncak hem tatl]l]k.

Yaz]n, cwmlelerin ba= paylar]n]n altlar]n] `izerqk.

31. Okuyun.

Ayledq adam bulêr raatl]k, ruh yard]m] hem ilinnik. Ayledq adam
wwrener kullanmaa halk adetlerini, seftq i=ider halk masallar]n] hem ses-
leer halk twrkwlerini. Ayledq adam ilerleer, terbiediler hertaraf`a.

Yaz]n, `izerqk cwmlelerdq ba= paylar]n altlar]n].

32. Verilmi= ba= paylar]nnan kurun cwmlq.

Gwn duuêr, dqdu annadêr, babu xrer, kedi tutêr, fidan bwwyer, mamu
`alêr, kaku okuyêr, batw kazêr, karda=]m wwrener, k]zkarda=]m yazêr.

Yaz]n.

33. Okuyun, noktalar]n erinq koyarak eti=mqz afiksleri.

}ki adam kw`wkkqn kafadar...lar. Ama a`an bwwmu=..., birisi zengin


olmu=, xbwrw da ona `oban ol... . Zengin ya=ayarm]= dwzgwn evlerdq,
• 88 •
`oban da ya=ayarm]= bir kuyu i`indq, bordey... Birisinin zenginnikleri
say]s]zm]=, `oban]n sa bwtwn zenginnii – be= kxpekmi=.

Yaz]n, n]=annayarak koyulmu= afiksleri.

34. Yaz]n sincir gibi on laf (Var nicq kullanmaa sxzlww).

~am, mantar, ...

35. Okuyun, koyarak adl]klar] lqqz]mn] halda.

(Mani) var eni kiyat. ~imana gider (derq). Wwrenicilqr dxnerlqr (=kola).
Bu (kapu) a`maa pek kolay. (Sofi) fistan] eni hem pek gxzql. (Dimu) var
`ok eni kiyatlar. (Bal]k) var nicq yapmaa (haz]rlamaa) `ok twrlw imeklqr.

Yaz]n, eklenilmi= afiksleri n]=annayarak.

36. Okuyun `ocucaan annatmas]n]. Koyun ad]n].

Bir suuk k]= gwnw buldum bqn kapunun xnwndq bir donuk inir ku=u.
Sa`ak ku=u `ok vak]t yatt] benim aucumda. Sora y]s]nd] da bir vak]ttan
sora sesetti: «~iv-`iv». Biz onun ad]n] xlq da koyduk ~iv-`iv. Ondan sora
sa`ak ku=u s]caklar olunca ya=ad] i`erdq.

~]kar]n n]=ann] laflar]. Bulun adl]klar]n hallar]n].


(}=liktqn koyun soru= adl]klara).
Verin yaz]l] cuvap soru=lara:
1. Nezaman hem neredq `ocucak bulmu= sa`ak ku=unu.
2. Nicq koymu=lar sa`ak ku=un ad]n]# Ne`in#
3. Sa`ak ku=u neredq ba=lam]= ya=amaa#

37. Okuyun teksti.

Tilkinin ard]na ka`arm]=lar kxpeklqr. O pek yorulmu=tu da gwcwlq


soluyard]. Kxpeklqr ne kalm]=t] tutsunnar tilkiyi. Tilki birdqn sin-
di koraylar]n i`inq. Sora sakland] gwmelerin ard]na. Okadar da onu
gxrdwlqr.
• 89 •
Yaz]n. A`]klay]n, ang] hallarda durêrlar n]=ann] laflar.
Yap]n kontrol yaz]lm]=a.

38. Hallay]n laflar] `oban, olak, tepq hem ekin.

Yaz]n, herbir laflan


kurarak birqr cwmlq.

39. Bu adl]klardan
kurun ba=ka adl]k.

Xrnek:
bostan, bostanc],
bostann]k, bostanc]l]k, ...

Baa, ev, =kola, kiyat,


hayvan, ke`i, u`ak, deniz.

Herbir laflan
kurun birqr
cwmlq. Yaz]n.

Adl]k analizin s]ral]]* (esaba almaa)


1. Soru=.
2. Temel forma ( birlik say]s]nda cuvap eder soru=lara k i m # yada
ne# ).
3. Adl]]n n]=annar]:* cann] yada cans]z
* say] hal
Yaz] xrnqq: Maymun gxrmw= aynada... (}. Kr]lov)
Maymun — adl., ( k i m # ) , t. f. maymun, cann], T.h. b. s.
Aynada — adl., ( n e # ) , t. f. ayna, cans]z, E. h., b. s.

40. Kurun verilmi= adl]klardan onnar]n `okluk say]s]n].

Don, kuan, lwlq, kwpq, derq, ara, pala, kar]k, soluk, tolu, mamu, ke`i,
deri, dut, pat.
• 90 •
Yaz]n, be= laftan kurarak birqr cwmlq. A`]klay]n kimi adl]klar]n
dooruyaz]lmas]n].

41. Verilmi= laflar] koyun `]k]= hal]nda.

Pat, set, pesmet, kat, dut, umut, keremet, saat, et, k]smet, sepet, but,
sakat, tokat.

Yaz]n, be= laflan `]k]= hal]nda kurun birqr cwmlq. A`]klay]n


kimi adl]klar]n dooruyaz]lmas]n].

42. Verilmis xndeki i=tq laflar] koyun doorudak hal]nda. Yaz]n,


be=innqn kurun birqr cwmlq, kullanarak onnar] doorudak
hal]nda. A`]klay]n kimi adl]klar]n dooruyaz]lmas]n].

Be= vokallan bitqn adl]klan kurun birqr cwmlq.

43. Okuyun. Bulun bu teksttq vokallan bitqn adl]klar] da yaz]n


wstlerinq, ang] halda onnar bulunêr.
Mamu
~ok var laf, ama nazl],
Ayd]nn] hem merakl]
Halklar]n aras]nda
«Mamu» – hepsindqn paal].
Anam]z ya=êêr bizimnqn,
Biz ya=aarkan bu erdq.
Kismettq da, belada da
O – paal] bu dwnnedq.
(P. Zadnipru)

44. Verilmi= laflardan ay]r]n sade onnar], ang]lar] cuvap ederlqr


soru=a k i m #

Aylq, ev, insan, lelw, aul, bostan, kxpek, inek, batw, kuzu, kaku,
yap], selqm, dqdu, wwredici, =kola, wwrenici, =kolac], direktor, klas,
• 91 •
ba=`a, sokak, mali, tqtw, eni=tq, daa, toloka, domuz, ke`i, aul, karda=,
dost, dostluk, gxzlwk, kom=u, kom=uluk, baa, baac], deniz, deniz`i,
u`ak, u`ak`].

45. Okuyun.

Mamuya baa=]= Bqn onu sevdaylan


Sat]n almayacam. Kendim yapacam.
N]=ann] laflara bulun birkxklu laflar.
Annad]n, ne baa=layacen]z siz kendi analar]n]za.

46. Okuyun. Neredqn bu yaratma par`as]# Kim onun avtoru#

Ya=ayarm]=lar bir vak]t evin birindq bir `ocucak Vani, k]z`aaz Tani,
kxpek Barbos, xrdek Ustina hem pili``ik Boska.
Gwnwn birindq `]kêrlar onnar hepsicii aulun i`inq da erle=erlqr bir uzun
skemnenin wstwnq: `ocucak Vani, k]z`aaz Tani, kxpek Barbos, xrdek Us-
tina hem pili``ik Boska.

Yaz]n, adl]klar]n wstwndq koyarak, ang] halda onnar bulunêr.


T.h. D.h.
Xrnek: Gitmi= dqdu daaya.

47. Haz]rlan]n cuvap vermqq soru=lara:

1) Neylqn adl]klar ba=kalanêr i=liklerdqn hem n]=ann]klardan# }nand]-


r]n xrneklerinizlqn.
2) Ang] adl]klar cuvap ederlqr soru=a k i m # , ang]lar] da – soru=a n e #
Verin xrnek.
3) Ang] say]larda var nicq olsunnar adl]klar. Verin xrnek.
4) Nicq annamaa, ang] say]da durêr adl]k#
5) Nicq dii=ilerlqr adl]klar# }nand]r]n.
6) Ka` hallanmak (bxlwmw) variant] var adl]klarda#

• 92 •
Testlqr “Adl]k”
1-inci test. Ang] laflar gxstererlqr 6-nci test. Bulun k konsonunnan bitqn
predmetlerin adlar]n]# adl]klar].
1. Bqn, edi, keskin, `etin. 1. Tokatta, gwwswmq, elimdq.
2. Adam, doktor, troleybus. 2. Kulaan, olakta, basamaa.
3. Y]kanmaa, saymaa, xrwmqq. 3. Odan]n, kapuya, arada.

2-nci test. Ang] s]ran]n laflar] 7-inci test. Ang] s]rada vokallan bitqn
durêrlar bir halda# adl]klar bulunêr#
1. ~]rtmaya, taftada, kwwywn. 1. Sak]z]n, kxpwwn, k]zaan
2. Tav=amc]kta, aulda, unda.
2. Ke`inin, kuzuya, kxprwnwn.
3. Kuyuya, saattan, parmaan.
3. Tebe=irin, karda=a, laf].

3-wncw test. Bulun s]ray], ang]s]nda


hepsi vokallan bitqn adl]klar. 8-uncu test. Ang] adl]klar bir halda#
1. Derenin, arpay], =kolada. 1. Baaya, kabaa, kemii.
2. Diirenin, aulu, bostana. 2. Suyu, daay], delii.
3. Karpuzu, `ukuru, kabaa. 3. Demirdq, kazman]n, `ekicq.

4-inci test. Bulun s]ray], ang]s]nda 9 -uncu test. Ang] s]rada bulunêr
adl]klar bir say]da. k i m # soru=a cuvap edqn laflar#
1. Tokatlar, aul, k]r. 1. Saat, xrtw, sa`ak.
2. Maaza, top, baalar. 2. ~anak, ev, klisq.
3. Tarla, meyva, wwrenici. 3. Dost, kafadar, olak.

5-nc] test. Ang] s]rada adl]klar 10-inci test. Ang] cwmledq adl]k =kola
bulunêrlar Gxsterek hal]nda# – subyekt#
1. +kolaya, wwrediciyq, klasa.
1. +kolan]n aulu dolu u=aklan.
2. Ba=`ada, masan]n, tefterq.
2. +kola bizim kwwyw gxzqlleder.
3. Yazal], tebe=iri, resimi.
3. +kolada bqn bulu=tum dostumnan.

• 93 •
Ko olsun kwwlerdq
Kuzulu `ay]rlar.
Ko bwwswn k]rlarda
Dalgal] boodaylar.

N]=ann]k
Ne neetlqn kullan]lêr sxzwmwzdq n]=ann]klar#

1. Bulun da sxlqyin, ne i= i`in laf gider bu teksttq.

Zooparkta u=aklar gxrmw=lqr pek bwwk bir hayvan. Onun kulaklar]


geni=mi=, burnusu uzunmu=. O ya=êêr s]cak taraflarda.

Ang] laflar yard]mnad]lar sizq bulmaa, ne i= i`in laf gider bu


teksttq#
Kóyun tekstin ad]n]. Yaz]n.
Kóyun soru=lar] adl]klardan n]=ann]klara.
Xr nek : hayvan (nesoy#) bwwk.

• 94 •
N]=ann]klar gxstererlqr predmetlerin n]=annar]n].
Onnar bizim sxzwmwzw uygunnadêrlar hem gxzellederlqr.
Taa `ok kerq onnar]n sintaksis rolu – ikincili pay.

2. ~xzwn bilmeyceleri. Cuvaplar]nnan kurun birqr cwmlq.

1) Tombarlak her taraf]m,


Rubalar]m korafl].
Bqn – kxpek gibi, baal].
}`im – bal gibi, tatl].

2) Suya kendisi gider,


Kqr gemi gibi wzer.
Rubalar] yald]zl],
~izmeleri k]rm]z].

Yaz]n, `izerqk n]=ann]klar]n altlar]n] dalgal] `iziciklqn.

yald]zl] – burada: yalab]yêr

3. Okuyun teksti.
Kww
Bizim kwwywmwz bwwk hem gxzql. Sokaklar geni= hem uz. Evlqr taa
`oyu k]vrak, eni hem wwsek tavann].
}nsannar kwwdq `al]=kan, iilik`i hem hat]rc]. Bwwk hem gxzql evlerdq
ya=êêr `al]=kan hem geni= wrekli gagauzlar. Paal] musaafirlerq onnar pek
sevinerlqr.

Yaz]n teksti, bularak n]=ann]klar]n adl]klarlan baalant]lar]n].


N]=ann]klar]n altlar]n] `izin dalgal] `iziciklqn.
• 95 •
4. Kurun w` cwmlq bu shemaya gxrq. Yaz]n.
S. P.

nesoy# nereyi#

Haz]rlan]n annatmaa n]=ann]klar i`in plana gxrq:


1. Ne o n]=ann]k# Ne gxsterer#
2. Nesoy soru=lara cuvap eder n]=ann]k#
3. Ang] sxz pay]nnan baalanêr n]=ann]k#
Kurun cwmlq n]=ann]klarlan (aazdan).

5. Yaz]n =iiri akl]n]zda tuttuunuza gxrq.

Ana dilim – tatl] bal, +]ras]n] wklw dal


Salk]m `i`qq kokusu, Vermi=, gxme` dolusu.
(D. Tanasoglu)

Bulun teksttq n]=ann]klar], ok`aazlan gxsterin onnar]n baalant]-


s]n] adl]klara.

6. Dwzwn adl]klardan n]=ann]k afikslerin yard]m]nnan.

Bal – ball] pita, kww, boya, `ukur, dalga, lwzgqr, y]ld]z, su, ot, bay]r,
`amur, kasaba, ev, k]smet.

Lafbirle=melerin birisinnqn kurun cwmlq.

7. Okuyun teksti:

Derelerdq, `ay]rlarda otlar, sazlar, papurlar gwr bwwyqrdilqr. Taa bu-


yanda e=il `imen dx=eliydi uzun hem geni= kadifq kilim gibi. Kazlar y]-
kanm]= bacaklar]nnan, enikunu ad]mnayarak, sans]n koruyêrlar gxzql ki-
limi bozmas]nnar, `imenin en kxrpq yaprac]klar]n], ay]r]p, gagalayard]lar.

Uydurun ba=l]klar] «}lkyaz» hem «}lkyaz geldi».


Ang] ba=l]k bu tekstq taa pek uyêr# Yaz]n tekstin ba=l]]n].
• 96 •
Yak]n hem kar=] maanal] n]=ann]klar
8. Uydurun iki teksti.
Yaamurun xnwndq
Suuk lwzgqr eser surat]na. Aar bulutlar kaplad]lar gxkw. }=idiler sert
gxk gwrwldemesi.
Yamurdan sora
S]cak lwzgqr eser surat]na. }lin bulutlar kayêrlar wwlen taraf]na. }=idi-
ler yufka gxk gwrwldemesi.

Nesoy dii=ikliklqr olmu= naturada yaamurdan sora#

Ang] laflarlan bu olu=lar gxsteriler# ~]kar]n kar=] maanal] n]=ann]klar]


adl]klarlan barabar.
Xrnek: suuk lwzgqr – s]cak lwzgqr.

Bir predmeti maanayca, n]=annar]na gxrq, var nicq kar=] koymaa


ba=ka predmetq: xl`wswnq, s]cakl]]na, renginq yada gxzelliinq gxrq:
suuk – s]cak, kara – biyaz, bwwk – kw`wk,
gxzql – `irkin, kaavi – yufka...

9. Uydurun pelinnqn bal] dad]na gxrq, derqylqn derecii geni-


=liinq gxrq, kxmwrw hem tebe=iri renginq gxrq, evlqn bordeyi
bwwklwwnq gxrq, ta=lan twwyw aarl]]na gxrq, kartallan sa`ak
ku=unu bwwklwwna gxrq, aslannan tav=am] girginnqq gxrq,
gxllqn denizi derinnqq gxrq, lampaylan gwne=i =afkl]]na gxrq.
Xrnek: Pelin ac], ama bal tatl].

10. Bulun kar=] maanal] n]=ann]klar] da yaz]n.

}i wrekli adam – fena, k]sa – ..., yak]c] – ..., ha=lak – ...,


derin – ..., wwsek – ..., `etin – ..., pi=mi= – ...,
karann]k – ..., uzak – ..., kara – ..., iiri – ... .
• 97 •
K o n t r o l c u l a f l a r : ufak, uzun, biyaz, tatl], yak]n, suuk, ayd]nn]k,
sua, `ii, al`ak, y]m]=ak.

11. Kóyun cwmlelerq maanaya gxra yak]=an n]=ann]klar].

1. Vasilerin aylesi bwwk, ama Petrilerin – ... .


2. Ma=inin dqdusu ihtqr, ama Pa=inin dqdusu taa ... .
3. Donilerin evi al`ac]k, ama Sandilerin evi – ... .

Maanayca uydurun laflar] `al]=kan, h]zl], `abuk, ka`arak.


Onnar yak]n maanal] laflar m] osayd] kar=] maanal] m]#

12. Bulun kar=] maanal] n]=ann]klar] da yaz]n.

Erken ilkyaz – ge`, wwsek aa` – ..., =en twrkw – ...,


derin t]ynak – ..., gwne=li gwn – ...,
sulu `amur – ..., eski ev – ..., yalab]k demir – ...,
gecq vak]d] – ... .

13. Herbir s]radak] laflar] uydurun. Maanayca neylqn onnar


benze=erlqr hem neylqn ba=kalanêrlar#

1. Bwwk, pek bwwk, bay]r gibi bwwk.


2. Kw`wk, kw`wcwk, pek kw`wk, dar] gibi kw`wk.

Bu n]=ann]klara bulun maanayca uyan adl]klar] da yaz]n.

Xrnek: Pek bwwk kasaba, bay]r gibi bwwk bir dev, ...

14. Herbir n]=ann]] dii=tirin yak]n maanal] laflan da yaz]n.

}=`i adam, gwne=li gwn, lwzgersiz hava, serin hava, ak]ll] `ocuk, gxzql
insan, ii wrekli adam, y]m]=ak `amur, koyu bulama`, datl] manca, wwsek
bay]r.
K o n t r o l c u l a f l a r : balaban, kqqmil, sulu, `etin, hat]rl], uygun
(yak]=]kl]), arif, lwzgerli, sak, s]cak, `al]=kan.
• 98 •
Ne o yazd]rma teksti#

15. Okuyun teksti.


Bulut`uklar
Wwlendqn sora gxktq peydalanm]= ilk bulut`uk. O, bir incq perdq gibi,
biyaz]yarm]= gxkwn wzwndq. Bir vak]ttan sora onun yan]nda peydalanm]=
taa bir bulut`uk. Onnar kqr nicq ikiz – pek benze=qrmi=lqr biri-birinq.
Gxk, gittikcq, a`]k-maavidqn dxnqrmi= swtlw-maaviya. O iki bulut`uk
ba=lam]=lar sans]n ka`]nmaa, aarlanmaa, kararmaa-bozarmaa da k]sa vak]-
d]n i`indq kaplam]=lar yar]m gxkw. Bulut`uklar -bulutlar, kuvetlendiynqn,
gwne=i da saklam]=lar insandan.
(K. U=inskiy)
Ne sxleneer bu teksttq bulut`uklar i`in#
Bulun bulut`uklar]n yazd]rmas]n] da yaz]n.

Yazd]rma teksttq veriler insan, hayvan, bwwm, olu=,


twrlw predmetlerin yazd]rmas].

16. Okuyun teksti.


}necik
}nek diil xlq pek gxzql hayvan, ama swt verer. Ann]s] geni=, kulak-
lar] yay]l] iki tarafa; di=leri aaz]nda hepsi yok, ama buynuzlar] bwwk;
s]rt] toyan, kuyruu – swpwrgq gibi, yannar] =i=, t]rnaklar] yar]k. Gwnwnq
otlêêr, gecq-gwndwz sak]z `iineer, sucaaz i`er, «mu-u-u» baarêr, `or-
bac]ykay] `aarêr.
(K. U=inskiy)
}nqqn ang] n]=annar]n] yazd]rêr avtor#
Yaz]n teksti, `izerqk n]=ann]klar]n altlar]n].

17. N]=ann] n]=ann]klar]n yan]nda yaz]n yak]n maanal] n]=ann]


klar].

Yaad] bwwk yaamur. Bizim rubalar]m]z nemdqn oldular ... .

• 99 •
Vasilka gxrmu= muzeydq bir u`an kolek\iyas]. Onda varm]= kw`wk
u`annardan ... kelebeciklerqdqn. Kristinalar]n evi kwcwrqk, ama Donilerin
taa da ... .

~izin yak]n maanal] n]=ann]klar]. A`]klay]n, neylqn onnar


benze=er hem neylqn ba=kalanêr.

18. Okuyun teksti. Ang] bukvalar ka`]r]lma laflarda#

Ertesi gwnw zengin gitmi= `oban... evinq. Ama taa girqrkqn aula, sar...r
onu `oban]n kxpekleri. Da `eketmi=lqr dartmaa onun rubalar..., parala-
maa. ~oban `]k...r i`erdqn da h]zl] kar=]l...r musaafiri, el...=er s]k]-s]k],
taa kxpeklqr islqq paralay]nca onun wstwnw. Sora kool...r onnar].

Yaz]n teksti,
koyulmu= bukvala-
r]n altlar]n] `izerqk
hem a`]k – layarak
onnar]n dooruya-
z]lmas]n].
Gxsterin n]=ann]-
klar]n adl]klarlan
baalant]s]n].

19. Okuyun teksti.


Vasicik
Kotoy-kotoycuk – boz ann]c]k. Kotoy-Vasicik yalpak hem =iret, ba-
cac]klar], sans]n, kadifedqn, t]rnaklar] keskin. Vasiciin kulaklar] ku=ku,
b]y]klar] uzun, =ubas] ipektqn.
Yalpaklanêr kotoy, kamburunu f]rladêr, kuyruunu sallêêr, gxz`eezlerini
yumêr, twrkwcwwnw `alêr, ama s]`an tutularsa – kwsmesin! Gxz`eezlerini
bwwlde, demir t]rnaklar]n] saplêêr, buruk di=lerini g]c]rdadêr, t]rnaklar]
nnan tutup, s]`an] iyer.
(K. U=inskiy)

Nesoy bu tekst# Ne`in# Bak]n, ka` kerq hem ka` twrlw yazd]r]-
lêr, gxsteriler kedi hem onun harakteri, t]rnaklar], gxz`eezleri...
• 100 •
~ok zavod hem fabrika
Kasabada var.
Bir da sokac]k orda
Gxrmeycqn sqn dar.

N]=ann]klar]n say]lara gxrq


dii=ilmesi
1. ~xzwn bilmeyceleri. Cuvaplar] koyun `okluk say]s]nda da
kurun onnarlan birqr cwmlq, mutlak kullanarak onnarlan
barabar n]=ann]klar] da.

1) Suuklarda yatêr,
Sade y]s]ns]n – `ukura ka`êr.

Fark – razni\a 2) Y]m]=ac]k parmaklar],


Pek keskin t]rnaklar].

Yaz]n tefterlerinizq. ~izin n]=ann]klar]n afikslerini.


Var m] fark n]=ann]klar]n birlik hem `okluk say]s]nda afikslerin
aras]nda#

• 101 •
N]=ann]klar kullan]larkan adl]klarlan say] afikslerini dii=tirmee-
rlqr. Dii=iler sade adl]klarlan barabar say] afiksleri:
bwwk kww – bwwk, kwwlerq – bwwk kwwleri, ...
Adl]klarlan barabar kullan]larkan, n]=ann]klar]n hal afiksleri da
dii=ilmeer: gxzql kww, gxzql kwwywn, gxzql kwwyq.

2. Okuyun tabli\ay].

Birlik say]s] ~okluk say]s]


uzun `at] kaavi adam uzun `at]lar kaavi adamnar
geni= yol yak]c] biber geni= yollar yak]c] biberlqr
tatl] bxrek s]cak hava tatl] bxreklqr s]cak havalar

Kullanarak kural] hem tabli\ay], cuvap edin soru=lara hem


tamannay]n i=leri.
1. Var m] n]=ann]klar]n say]lar]#
2. Dii=iler mi n]=ann]klar]n afiksleri `okluk say]s]nda# Verin
xrnek. }nand]r]n.
3. Nesoy soru=lara cuvap ederlqr n]=ann]klar# Dii=iler mi
n]=ann]klar]n soru=lar] birlik hem `okluk say]lar]nda# Verin
xrnek.
4. Koyun n]=ann]klar]: maavi, dwz, uzak, kqqmil, derin, cxmert,
yalpak, `okluk say]s]nda, kullanarak onnar] adl]klarlan
barabar.

3. Bu verilmi= adl]klara bulun uygun n]=ann]klar.


Yaz]n onnar]. A`]klay]n n]=ann]klar]n dooruyaz]lmas]n] birlik
hem `okluk say]lar]nda.

Bwwk kww, ... evlqr, ... ekmeklqr, ... piinir, ... u=aklar, ... `i`eklqr,
... gelin, ... kaunnar, ... wzwm, ... kemen`ecilqr.

4. Yaz]n lafbirle=melerini. N]=annay]n adl]klar]n hem n]=ann]k-


lar]n say]lar]n].
• 102 •
~. s. ~. s.
Ak]ll] u=aklar, kw`wk pili`, k]sa =iritlqr, datl] gxzlemelqr, ball] pita-
lar, olmu= kirezlqr, fena kxpek, derin kuyular, e=il yapraklar, maavi gxk,
=afkl] y]ld]zlar.

5. Okuyun teksti.

Renkli zaman
Yaamur yaad]. Renkli ku=ak gxktq. Bucakta renkli `i`eklqr a`êr
ba=calarda.
Renkli kilimnqr, palalar ya=amam]z] gxzelleder. Renkli yaamur yaayêr
gxktqn asker yortular]nda. Renkli dwnnq, renkli insan, renkli ya=amam]z.

Dw=wnwn da sxlqyin, ne`in hem ang] maanalarda kullan]lêr laf


renkli. Ne bununnan gxsteriler# Yaz]n teksti tefterlerinizq. A`]k-
lay]n n]=ann]klar]n maanalar]n].

6. Verilmi= adl]klardan dwzwn n]=ann]k.

~i`ek, koraf, ak]l, dat, biber, tuz, `amur, boya, y]ld]z, yaprak, =eker,
su, toz, kwl, un, ot, yama`, `ukur.

Yaz]n onnar] mutlak adl]klarlan barabar.


X r n e k : ~i`ekli fistan, ...

7. ~xzwn bilmeyceleri. Cuvaplar]n]


kullan]p, n]=ann]klarlan kurun bi-
rqr cwmlq. A`]klay]n n]=ann]klar]n
dooruyaz]lmas]n].

1) Xrtw wstwndq gxzw,


}`erdq onun sxzw.

Nelqr dwnnedq gxrer,


H]zl] bizq gxsterer.

• 103 •
2) Burnunda bqn oturêr]m,
Dwnneyq ordan bakêr]m.
Var iki kolum sarkak
Hem dostum benim – kulak.

8. Adl]klara bulun yak]=]kl] n]=ann]k. Yaz]n onnar].

Kiyat (nesoy#) ..., zerdelilqr (nesoy#) ..., yol (nesoy#) ..., sokak-
lar (nesoy#) ..., zavodlar (nesoy#) ..., teatrular (nesoy#) ..., ekinnqr
(nesoy#) ..., kilim (nesoy#) ..., xrdeciklqr (nesoy#) ... .

N]=annay]n adl]klar]n hem n]=ann]klar]n say]lar]n].

9. Okuyun teksti. Yaz]p, `izin n]=ann]klar]n altlar]n].


Renklqr
Dwnnenin wzwndq `ok twrlw renklqr var.
Sade gxk ku=aanda edi twrlw renk var: k]
rm]z], turuncu, sar], e=il, a`]k- maavi, maa-
vi hem da zambak.
E=illiklerin yapraklar] – e=il.
Gwllqr, patlacannar, kirezlqr, keremet-
lqr – k]rm]z].
Ay, y]ld]zlar, portokal, limon – sar].

10. Okuyun.

Turna tarlas]
}lkyaz]n traktorcular, k]rda swrqrkqn, gxrerlqr xnnerindq boz turnala-
r]n yuvalar]n]. Onnar dolanm]=lar o eri.
O yuvalarar]n dolay]nda bwwmw= wwsek koraylar da saklam]=lar turna-
lar]n yavrular]n] insandan.
Ozamandan beeri o tarlan]n ad]n] koymu=lar Turna tarlas].

Cuvap edin soru=lara:


1. Ne gxrmw=lqr traktorcular ilkyaz]n k]rda#
2. Ne yapm]=lar traktorcular#
• 104 •
3. Nicq ku=lar kurtulmu=#
N]=annay]n bu teksttq hepsini n]=ann]klar].

11. Yaz]n da yap]n sxz pay] analizi n]=ann] laflara.

Yaz – u=aklar]n sevgili zaman]. Yaz gwnneri u=aklar oynêêrlar, ka`]


nêrlar, bwwklerq yard]mnêêrlar hem dinnenerlqr. Gwz geldi ans]zdan.
U=aklar toplam]=lar birqr buket gwz yapraa. Bu kww pek bwwk hem gxzql.
Kww u=aklar] erken wwrenerlqr herbir i=i kendiba=]na yapmaa.
A`]klay]n, ang] cwmlelerdq n]=ann] laflar adl]k, ang]lar]nda da
onnar n]=ann]k rolunda bulunêrlar.

Nesoy annamaa ang] say]da durêr n]=ann]k#

N]=ann]klar]n say]s]n] var nicq annamaa adl]ktan, ang]s]na baal]


n]=ann]k.

12. Okuyun.

+en u=aklar oynêêrlar =kolan]n xnwndq. Mamu ast] duvara eni kil]mi.
Eski kiyatlarda var nicq bulmaa faydal] hem merakl] masallar] # Dwn eni
kartofidqn seftq manca yapt]k.
Yaz]n. Koyun soru= n]=ann]klara. A`]klay]n, ang] say]
da hem halda onnar bulunêr. Nicq annad]n]z# Gxsterin
lafbirle=melerin say]lar]n]. Aazdan – hallar]n].

13. Okuyun.

Mamudan paal] bu dwnnedq bi=eycik hi` yoktur. Mamunun laflar]


gxzql, yalpak, tatl]. Onun biyaz sa`lar]n], derin gxzlerini, kabarc]kl]
ellerini bqn pek severim.

Yaz]n, `]kararak n]=ann]klar], virgwl a=]r]. Dwzwn onnardan adl]k.

• 105 •
14. Yaz]n akl]n]zda tuttuuna gxrq. Neredqn bu laflar# Kim avtoru#

– Helq bak, – demi=, – dostum, Ne fas]l buru=uklar,


Nesoy zotka bu olsun# Hem da ne `irkin gxzlqr!

~izin n]=ann]klar]n altlar]n].

15. Doldurun kafes`ikleri n]=ann]klarlan.

1) 2)

N]=ann]klar] yaz]n virgwl a=]r]. A`]klay]n herbir soyad]n]n


maanas]n] hem onun peydalanmas]n].

16. A`]klay]n resimin i`indekiliini.

Yaz]n yazd]rma tekst, gxstererqk kasaban]n gxzelliini.

17. Okuyun teksti.


Benim batwm i=leer zavodta. Zavod bwwk. Yap]lar wwsek. Zavodun ba-
cas] balaban. O zavodta yapêrlar buz dolab]. Biyaz buz dolaplar] gxzql
• 106 •
hem bwwk. Onnar]n i`indq zarzavatlar, meyvalar hem ba=ka imeklqr `ok
vak]t durêrlar taazq.

Yaz]n, `izerqk n]=ann]klar]n altlar]n].

18. Okuyun teksti.

Ge`ti ilk gwrwltwlw ilkyaz yaamuru. Bqn girdim parka. Durêr]m erimdq
da gxzlerimi korkêr]m kapamaa. Benim xnwmdq durêrlar taazq yaamurlan
y]kanm]= aa`lar hem gwmelqr.
Kay]n, me=q, kavak, `inara aa`lar]n yaprac]klar] serin yaamurdan sora
titirerlqr, sans]n w=wmw=lqr.
Gwmelerin yapraklar]nda yaamur damnalar] yalab]yerlar, nicq sedef te-
neleri.
Sedef – jem`ug

Neyq =a=a kalm]= avtor parkta yaamurdan sora#


Haz]rlan]n yazmaa bu teksti diktant.
A`]klay]n kar=]lanan orfogramalar]n yaz]lmas]n].

19. Okuyun, yazarak adl]klar] n]=ann]klarlan barabar virgwl a=]r].


Karpuz, tur=u, =efteli, =eker, ta=, kuru, ev, pali, sarm]sak, direk,
`etin, olmu=, bwwk, pembq, tatl], kw`wk, yak]c], gxzql, wwsek, ii=i.
Xrnek: kuru tiken, ...
Yaz]n tefterlerinizq verilmi= xrnqq gxrq.

20. Haz]rlan]n cuvap etmqq soru=lara:


1) Neyq deniler n]=ann]k#
2) Nesoy soru=lara cuvap ederlqr n]=ann]klar#
3) Ne gxstererlqr n]=ann]klar#
4) Nicq dii=ilerlqr n]=ann]klar# }nand]r]n xrneklqrlqn.
5) Cwmledq n]=ann]klar ang] sxz pay]na baal]#

• 107 •
Testlqr “Nı=annık”
1-inci test. Ang] laflar gxstererlqr 2. Ev – yap], dost – arkada=, k]r –
predmetin n]=annar]n]# tarla.
1. Tatl], kara, eni, wwsek. 3. Kal]n – inca, uzun – k]sa, yak]n –
2. Be=, alma, yaz], koymaa. uzak.
3. Aydamaa, bwwmqq, otlamaa.
5-inci test. Bulun zeedq laflar].
2-nci test. Ang] lafbirle=melerindq E=il, pembq, `i`ek, sar].
n]=ann]klar#
1. Taazq soluk, kaavi adam, wwsek bay]r. 6-nc] test. Ang] laflar cuvap ederlqr
2. H]zl] ka`maa, sessiz oturmaa, gxzql ang]# soru=a.
yazmaa. Wwsek olannar], sar]lar], kw`wklerq.
3. Bir u=ak, `ok meyva, evin ard]nda.
7-nci test. Bulun bu s]rada zeedq laf].
3-wncw test. Ang] n]=ann]klar 1. Kaun, karpuz, kirez.
bulunêrlar birlik say]s]nda# 2. Ev, klub, =kola klas.
1. Y]m]=ak mamaliga, taazq piinir, 3. Yak]n, uzak, wwsek, kal]n.
yak]c] manca.
2. Kxrpq kuzular, gen` `ocuklar, olmu= 8-inci test. Ang] s]rada n]=ann]klar
zerdelilqr. yara=t]r]lêrlar#
3. Be=inci klas, yaal] kay]s, swpwrwlmw= 1. Kaavi, e=il, uzun, `irkin.
sokak. 2. Taa kaavi, pek e=il, taa uzun, may-
mundan `irkin.
4-wncw test. Ang] n]=ann]klar kar=] 3. Eski, evelki, ka`arak, h]zl].
maanal]#
1. Wwsek – balaban, kal]n – toyan, u=ak
– =opar.

• 108 •
Pek severim seni,
Kudretli Vatan]m!
Bqn sendqn uzaktaykan,
Er bulamêêr can]n.

}=lik

Ne gxstererlqr i=liklqr sxzwmwzdq#

1. Haz]rlan]n annatmaa, nelqr siz yapêrs]n]z fizkultura urokla-


r]nda. Say]klay]n i=lemneri, ang]lar]n] siz yapêrs]n]z bu
urokta.

Ang] sxz pay]n] siz kullanêrs]n]z kendi cuvab]n]zda#


Yaz]n cwmleyi, tamannayarak onu kendi i=liklerinizlqn, ang]lar] ma-
anayca uyêrlar.

Fizkultura uroonda biz ka`êr]z, oynêêr]z top,...

}=liklerin altlar]n] `izin iki=qr `iziylqn.

2. Okuyun.

Kqqmil ma=inalar yapêr adam. O `]kêr kosmosa, iner denizin dibinq,


girer erin i`inq, i=leer tarlalar], bwwder ekmek, koruyêr Vatan]n].

Bulun i=likleri. Ne lqqz]m yapmaa bunun i`in#


(1. Koymaa lafa soru=. 2. Annamaa, ne gxsterer bu laf:
predmeti predmetin n]=an]n] m] osayd] predmetin i=lemini mi.)
Yaz]n teksti. ~izin i=liklerin altlar]n] iki=qr `iziylqn.

• 109 •
Sxz pay]na, ang]s] gxsterer predmetin i=lemini, i=lik deniler.
}=liklqr cuvap ederlqr soru=lara: ne yapmaa# ne yapm]=# ne
yapêr# ne yapacek# ne oldu# ne olêr# ne olacek# }=liin
sintaksis rolu cwmledq – predikat, `iziler alt] iki ciziciklqn ( ).

3. Okuyun teksti.

Bir kwwdq ya=ayard]lar gagauzlar. Onnar kendi aullar]nda hem k]rlar-


da gecq-gwndwz `al]=ard]lar. U=aklar =kolada wwrenqrdilqr, bwwklqr kendi
i=lerini yapard]lar. Bwwklqr pek sevqrdilqr kendi u=aklar]n]. U=aklar bu-
nun i`in bwwklerq yard]m edqrdilqr, onnara hat]r gwdqrdilqr.

Bulun i=likleri. ~izin i=liklerin altlar]n] iki=qr `iziylqn.

4. Okuyun teksti.

Suuk akêr derq, kraa dw=er daalaa, don `i`ek erq geler evallaa. (D. Kara
~oban) Ertesi gwnw zengin gitmi= `oban]n evinq. (D. Kara ~oban)

Yaz]n teksti. Bitki cwmleyq yap]n cwmlq pay] analizi.

Nesoy cwmlq pay] olabilir i=liklqr#

}=liklqr cwmledq taa `ok predikat olabilirlqr: Biz vatan]m]z] pek


severiz. Bizim Vatan]m]zda dost`a ya=êêrlar gagauzlar, bulgarlar,
moldovannar, ruslar, ukrainnar hem ba=kalar] da.

5. Yaz]n, i=likleri koyarak lqqz]mn] formada.

Vasilka dwn (git) lelwsuna. Lqnka uroklardan sora (yaz) evdeki i=leri.
Sandi (al) bibliotekadan eni kiyat. Art]k w` gwn (yaa) yaamur. Baka paza-
ra (al) bana bir `anta. Mard]n Sekizinq (baa=la) mamulara twrlw baa=]=lar.
Tezdq (ba=la) (gel) ku=lar. Ge`qn afta bqn (as) aaca bir evcqqz.
• 110 •
}=liklerin altlar]n] `izin iki=qr `iziylqn.

6. Okuyun teksti, koyarak yak]=an i=likleri soru=a gxrq.


Sa`ak ku=u (ne yapm]=#) ...
pen`eredqn i`eri. O (ne yapm]=#)
... masan]n wstwndq hem ... tro-
falar].
Birisi i`eri girdiynqn, ku=`aaz
(ne yapm]=#) ... pen`eredqn d]-
=ar]. Biz pek (ne yapm]=#) ...
ku=`aazlar], onnar] ...
K o n t r o l c u l a f l a r : atla-
yarm]=, toplayarm]=, girmi=, bakêr]z, severiz, f]rlayacek.
Yaz]n teksti. }lk cwmleyq cwmlq pay] analizi yap]n. Yap]n onun
shemas]n]. Ang] sxz pay]nnan gxsteriler subyekt# Ang] sxz pay]n-
nan gxsterili predikat#

7. Yaz]n sincirciklqn on incq vokall] laf.


Xrnek: ek – kes – sil

8. Okuyun verilmi= i=likleri. Bulun onnara kar=] maanal] i=liklqr.


Xrnek: Gitmqq – gelmqq, ...
Almaa – ..., yatmaa – ..., baarmaa – ...,
kaybetmqq – ..., oturmaa – ..., xrtmqq – ..., e=ermqq – ...,
kararmaa – ..., kald]rmaa – ..., susmaa – ..., girmqq – ... .

Yaz]n. Be= laf `iftinnqn kurun birqr cwmlq.

9. Okuyun teksti. Ang] sxz pay] ka`]r]lma#

Gecq du=man askercileri `al]=t]lar ... bizim devlet s]n]r]n]. Ama kxpek
Canavar ... du=mannar].
O ... du=mannar]n wstwnq. Bizim s]n]rc]lar ... du=mannar]. Bo=una ...,
du=mannar! Biz s]n]r]m]z] ... ku=ku.
• 111 •
K o n t r o l c u l a f l a r : koruyêr]z, `al]=êrs]n]z, tuttular, aband] (h]z-
land]), duydu, ayk]rlamaa.

Koyun yak]=an i=likleri noktalar]n erinq da yaz]n.

Yak]n hem kar=] maanal] i=liklqr


10. Okuyun uygun sxzleri. A`]klay]n onnar]n maanalar]n].

1. Usluluk dwzer, ama `enk y]kêr.


2. Wwrenecqn – ilerleyecqn, wwrenmeyecqn – geeri kalacan.

Yaz]n uygun sxzleri akl]n]zda tuttuuna gxrq. ~izin i=liklerin


altlar]n], uydurun onnar]n maanalar]n].

Gagauz dilindq var yak]n maanal] i=liklqr hem kar=] maanal] i=liklqr.
}=liklqr sxlemqq, lafetmqq, konu=maa maanayca yak]n biri-birinq.
}=liklqr k]rmaa, dwzmqq; gitmqq, gelmqq; almaa, vermqq;
bulmaa, kaybetmqq – kar=] maanal] laflar.

11. Laflardan al, bak, ver, dur, yat kurun birqr kar=] maanal] i=lik.
Dwzwn onnarlan birqr cwmlq da yaz]n.

12. Oku. Cümleleri karşı maanalı işliklän bitir.

Avşamneyin göktä yıldızlar tutuştular, sabaalen _________________.


Üürenici gider okula, mamusu iştän __________________________.
Miti kösteklendi da düştü, ama hızlı __________________________.

Cümleleri tefterlerinizä yazın.

13. Okuyun teksti. Bulun yak]n maanal] i=likleri.

U=aklar derq boyunda bulmu=lar iki palicik. Evdq `eki=mesinnqr deyni,


onnar saklam]=lar palileri damda. Ama a`an ba=lam]=lar mizlemqq, u=aklar
sau=turmu=lar onnar] otluk i`inq. Orada palicikleri bakarm]=lar, doyurarm]=lar.
• 112 •
Bulun i=likleri, `izin altlar]n] iki=qr `iziciklqn.

14 Okuyun.

Deerlqr: bu saad]m durêr,


Deerlqr: o saat alatlêêr.
Deerlqr: bu saat uz gider,
Xbwrw geeri kalêr...
Ama bakt]m: sergendq
Onnar durêr erindq.

Bulun teksttq i=likleri.


Uydurun i=likleri durêr ilk hem bitki cwmlelerdq.
Bulun laflar], ang]lar] baal] lafa saat.

Herbir i=lik var nicq kullan]ls]n twrlw maanalarda. Laf]n maanas]


belli olêr cwmledq, teksttq.
K]z`aaz gider =kolaya. Benim saad]m gider dooru. Gider merakl]
lek\iya.

Ne o fikirlemq tekst#

Fikirlemq tekst a`]klêêr olu=lar]n peydalanmak sebepini.


Bxlq tekstlerq var nicq koymaa soru= n e ` i n #

15. Okuyun teksti.

Herbir devletin dolay]nda var s]n]rlar, ang]lar]n] koruyer s]n]rc]lar.


Ne`in# Ne`inki du=mannar var nicq ayk]rlas]nnar s]n]r] da `ok zarar
yaps]nnar insana. Tq ne`in herbir adam]n borcu korumaa kendi Va-
tan]n].
Yaz]n teksti tefterlerinizq. Kontrol yap]n. Nesoy bu tekst
annatma m] osayd] fikirlemq mi# }nand]r]n.
• 113 •
16. Okuyun.
Bizdq bwwyer pek gxzql zarzavatlar. Ama Rusiyan]n poyraz taraflar]-
nda patlacan var nicq bwwtmqq sade plxnka alt]nda. Ne`in# Bxlq yapêrlar
onu=tan, `wnkw patlacannar s]cak sevqn zarzavatlar, poyraz taraf]nda sa
suuk.
Yaz]n teksti. Sxlqyin, nesoy bu tekst: annatma m], fikirlemq mi#
}nand]r]n.

17. }lerledin fikirlemq tekstini.


S]y]rc]k evceezlerini dw=meer aaca enserlqn kakmaa, ne`inki bunun-
nan var nicq yaralamaa aac]. S]y]rc]k evceezi ilktqn kak]lêr bir sopaya
(pard]ya), sora da...

Nicq dii=ilerlqr i=liklqr#

18. Bak]n resimi. Uydurun, ka` n]=an resimni soldak] resimdq


hem ka` saadak]. Kurun iki=qr cwmlq. Yaz]n. Ka`]nc] say]-
da durêrlar i=liklqr ilk cwmledq, hem ang] say]da – ikincidq.
Ne`in# Nesoy soru=a cuvap eder i=lik birlik say]s]nda hem
nesoy – `okluk say]s]nda#

}=liklqr dii=ilerlqr say]lara gxrq. }=liklqr birlik say]s]nda gxstererlqr bir


predmetin i=lemini. Eer i=lik gxsterqrseydi iki yada taa `ok predme-
tin i=lemini, ozaman o durêr `okluk say]s]nda: u=ak oynêêr, u=aklar
oynêêrlar.

• 114 •
19. Okuyun

~ocucaklar ast]lar aa`lara s]y]rc]k evceezlerini. Onnar bekledilqr


ku=lar]n gelmesini.
S]y]rc]klar peydaland]lar ans]zdan.

Yaz]n teksti. }=liklerin xnwndq, parantezalar i`indq, yaz]n


soru=lar]. Ang] say]da durêrlar i=liklqr#

Soru=lar, ang]lar]na cuvap ederlqr i=liklqr


Birlik say]s]
1. ne yapêr]m# ne yapacam# ne dw=wnerim yapmaa#
2. ne yapêrs]n# ne yapacan# ne dw=wnersin yapmaa#
3. ne yapêr# ne yapacek# ne dw=wner yapmaa#
1. ne yapt]m# ne yapard]m# ne yapt]yd]m#
2. ne yapt]n# ne yapard]n# ne yapt]yd]n#
3. ne yapt]# ne yapard]# ne yapt]yd]#

~okluk say]s]
1. ne yapêr]z# ne yapacez# ne dw=wneriz yapmaa#
2. ne yapêrs]n]z# ne yapacen]z# ne dw=wnersiniz yapmaa#
3. ne yapêrlar# ne yapaceklar# ne dw=wnerlqr yapmaa#
1. ne yapt]k# ne yapard]k# ne yapt]yd]k#
2. ne yapt]n]z# ne yapard]n]z# ne yapt]yd]n]z#
3. ne yapt]lar# ne yapard]lar# ne yapt]yd]lar#

20. Cuvap edin soru=lara xlq, ki sizdq kurulsun tekst.

1. }lkyaz]n insan nicq haz]rlanêr ku=lar] kar=]lamaa#


2. Ne`in insannar ku=lara yard]m ederlqr#

21. Kurun cwmleleri shemalara gxrq.

• 115 •
1) S. ( k i m # ) P. ( n e y a p ê r l a r # )

nesoy# neredq#
2) P. ( n e y a p ê r # ) S. ( n e # )

neredq# nesoy#

Ang] say]da lqqz]m kullanmaa i=lii ilk cwmledq hem ang] sayda
– ikincidq# Yaz]n cwmleleri. Yap]n onnara cwmlq pay] analizi
hem sxz pay] analizi.

22. Okuyun teksti. Dw=wnwn, ang] afikslqr eti=meer bu laflarda.

U=ak... wwrenerlqr uroklar]n]. Traktorcular swrdw... tarlay]. Silkiner


aa`lar]n yaprak... . Bizim kwwdq hepsi ev... gxzql. Ku=... konmu=lar aa`...
dallar]na. Klas]n wwrenici... `]kt]... aralaa. Temelin ta=... `etin. Biz ald]k
kazma... da gittik kartofi... buvazlamaa.

Hepsini laflar], ang]lar]nda var ka`]r]lm]= afiks, koyun birlik


say]s]na da kurun cwmleleri onnara gxrq. Yaz]n teksti.

23. Nesoy i=liklqr lqqz]m eklemqq bu cwmlelerq#


Monument
~ad]rda, gagauz teatrusunun xnwndq, ... M. ~akirin monumenti. Onu
... gagauzlar, ki gxstermqq, ani Mihayil ~akiri halk]m]z ... . Mihail ~akir
gagauzlar]n aras]ndan ilk ... gagauz`a hem gagauzlar i`in. O ..., ani bi-
zim kulturam]z ilerleyecek.
K o n t r o l c u l a f l a r : inanard], yazd], sever, koydular, durêr.

Yaz]n teksti. Tan]d]k sxz paylar]n] n]=annay]n.

24. Bu verilmi= cwmleler] dii=tirin birqr laflan da yaz]n.

1) Adam]n duuduu erleri (taraf]).


2) Tarla, neredq bwwyer kaun-karpuz.
• 116 •
3) Adam, ang]s] kemen`edq `alêr.
4) Kombaynada i=leyqn adam.
5) ~oban, ang]s] gwder ke`ileri.

Laflar]n ikisinnqn kurun birqr cwmlq da yaz]n.

25. Okuyun teksti.

Duuma gwnwndq Koliyq baa=lam]=lar bir kw`wcwk palicik. Koli pek


sevqrmi= Culbars]n].
~eketmi= cenk. Aárm]= ay]r]lmaa kxpeklqn, ama Koli gxtwrmw= sev-
gilisini kxpek =kolas]na. Culbars] wwretmi=lqr mina bulmaa.
Da tq ilk denemqk. Geeri ka`arkan, du=mannar u`ak alay]na `ok mina
gxmmw=lqr. Yaam]= bwwk yaamur, sora urmu= ayaz. O alay xrtwlmw= kal]n
bir buz kabuunnan. Ama kxpek hep okadar bulmu= sakl] minalar].
Taa cenk bitincq Culbars insana izmet etmi=.
(V. ~aplinaya gxrq)

Bulun tekstin w` pay]n] (par`as]n]) da koyun onnar]n adlar]n].


Tekstin ang] cwmlesindq bulunêr xz fikir#
Cuvap edin soru=lara.
1. Kolidq palicik nicq peydalanm]=#
2. Ne`in `ocucak ay]r]lm]= kxpeklqn#
3. Culbars]n ilk denemesi.
Haz]rlan]n bu teksti takrir yazmaa. Yaz]n tekstin takririni.

26 Okuyun uygun sxzleri. A`]klay]n onnar]n maanalar]n].

1) Dostu kaybetmqq kolay, ama bulmaa pek zor.


2) Nekadar `ok verecqn, okadan `ok kabledecqn.

Yaz]n uygun sxzleri. ~izin kar=] maanal] i=liklerin altlar]n].

• 117 •
Sportlan saal]k
Bireri baal].
Sportlan sqn iilenecqn
}la`tan kurtulacan.

}=liklerin zamannara gxrq dii=ilmesi


}=liklqr dii=ilerlqr zamannara gxrq.
}=liklqr =indiki zamanda cuvap ederlqr soru=lara ne yapêr]m# ne
yapêrs]n# ne yapêr# ne yapêr]z# ne yapêrs]n]z# ne yapêrlar#
}=liklqr ge`mi= zamanda cuvap ederlqr soru=lara ne yapt]m# ne
yapt]n# ne yapt]# ne yapt]k# ne yapt]n]z# ne yapt]lar#
}=liklqr gelecek zamanda cuvap ederlqr soru=lara ne yapacam# ne
yapacan# ne yapacek# ne yapacez# ne yapacen]z# ne yapaceklar#

1. Okuyun cwmleleri.

1) Sabaalen bqn kalkt]m, dx=ekleri toplad]m, sabaa ekmeeni idim da


gittim =kolaya.
2) +kolada biz wwreneriz, yazêriz, okuyêr]z, esaplêêr]z.
3) Uroklardan sora u=aklar gideceklqr muzeyq.

Kóyun soru= i=liklerq da sxlqyin onnar]n zamannar]n].

2. Okuyun uygun sxzleri. Bulun, ang] zamanda durêr herbir i=lik.

Girginniklqn hem kuvetlqn du=man] enseyecqn. Kendisi dost kaybede-


cek, ama zorda gelecek. Dost dostun ay]b]n] wzunq sxleer. Bilgi adam]n
gxzlerini a`êr. Dwnneyi gwne= ayd]nnadêr, adam] ayd]nnadêr bilgi. Ne
ekecqn, onu da bi`ecqn. Kim isteer zengin olmaa – taa `ok lqqz]m `al]=maa.
Adam] bakêr zaamet. }=leyecqn sqn – iyecqn, w=enecqn – aa` kalacan.
• 118 •
Bulun i=likleri, koyarak onnara soru=. Ang] zamanda durêrlar#

3. }=likleri koyun zamannara gxrq.

X r n e k : al-ald]m, alêr]m, alacam.


Dur, ek, koy, sat, tut, ver, duy.

Bir i=liklqn w` zamanda kurun birqr cwmlq, n]=annayarak


afiksleri ( ).

4. Okuyun teksti.
Kon’ki
}lk kon’kilqr peydalanm]= birka` bin y]l geeri. Bizim uzak dedelerimiz
yaparm]=lar kon’kileri kemiktqn da kayarm]=lar onnarlan sopalar]n yard]-
m]nnan.
+indi biz kayer]z demir kon’kilqrlqn. Kolay dxnerlqr figurac]lar figu-
ral] kon’kilerin wstwndq. H]zl] kayêrlar kon’kilqrlqn ka`annar uzun buz
yolcaazlar]nda.
Yaz]n teksti, `izerqk n]=ann] bukvalar] hem a`]klayarak onnar]n
dooruyaz]lmas]n]. N]=annay]n i=likleri, ang]lar] durêrlar =indiki
zamanda (=.z.).
=.z.
X r n e k : gideriz, ...

5. Okuyun teksti. Koyun i=likleri ge`mi= zamanda da okuyun.

Bir gwn kedi b]kêr uzanmaa i`erdq da dw=wner genq gitsin dostuna lafa
durmaa.
~]kêr d]=ar]. O haylaz, bast]m-basmad]m yakla=êr kxpqqn yan]na da
`ekeder onunnan lafetmqq.
(Oli Radovaya gxrq)

Yaz]n, `izerqk dii=ilmi= i=liklerin altlar]n].

6. Okuyun teksti.

• 119 •
Ki=inxv
Ki=inxv – Moldova... merkezi. Ki=inxv – Moldovan]n en bwwk hem
gxzql, en e=il hem sevgili kasaba... .
Yaz]-k]=] orada var `ok musaafir, ang]... may]l olêrlar Ki=inxv...
gxzeeliinq, temizlii... hem musaafircilii... . Ki=inxv – nica biyaz ta=tan
yap]l] bir bwwk hem gxzql `i`ek.

Ne sxlener bu teksttq Ki=inxv i`in.


A`]klay]n ka`]r]lm]= afikslerin dooruyaz]lmas]n].
Yaz]n teksti, ekleyerqk eti=mqz afiksleri.
Bulun i=likleri. Ang] say]da hem zamanda durêrlar#

Neylqn ay]r]lêrlar ge`mi= zaman]n i=likleri =indiki zaman]n


i=liklerindqn#

Ge`mi= zaman]n i=liklerini var nicq tan]maa soru=lardan


ne yapt]m# ne yapt]n# ne yapt]# ne yapt]k#
n e y a p t ] n ] z # n e y a p t ] l a r # hem afikslerdqn -d]m (-dim), -t]
m (tim); -d]n (-din), -t]n (-tin); -d] (-di), -t] (-ti) ...

ald]m verdim att]m gittim


ne yapt]m#
durdum swrdwm tuttum gwttwm
ald]n verdin att]n gittin
ne yapt]n#
durdun swrdwn tuttun gwttwn
ald] verdi att] gitti
ne yapt]#
durdu swrdw tuttu gwttw

7. Okuyun i=likleri, sxlqyin, ang] zamanda durêrlar.

Ka`êr, urdu, bast], durêr, atlêêr, oynêêr, tuttu, ald], koydu, bakêr, yapêr,
gitti, verdi, `]kêr, bekleer, `eker.

Yaz]n ilkin i=likleri, ang]lar] ge`mi= zamanda durêrlar, sora da


– =indiki zamanda.
• 120 •
8. Okuyun uygun laflar].

Eer i=tqqrsqn swt i`mqq – taa islqq doyur inqq. Wwrenmqq utanma,
bilmemqq utan. }stqqrsqn k]smetli olmaa – dw=meer zaameti saymaa.
Alatlama fenal]k yapmaa. ~al]= sportlan iilenmqq, girmqz doktor evinq.

Yaz]n, n]=annayarak i=liklerin say]lar]n] hem zamannar]n].


Ang] i=liklerdq yok ne zaman, ne da say]# Ne`in#

9. Okuyun cwmleleri.

Gitmi=lqr `ocucaklar futbol meydan]na top oynamaa. Bir vak]ttan sora


ba=lam]= yaamur yaamaa.
}stqr-istemqz u=aklara lqqz]m olmu= daal]=maa evlerq, ama kimisi
gitmi= bibliotekaya kiyat almaa, olsun evdq ne okumaa.

Yaz]n. Bulun zamans]z hem say]s]z i=likleri da `izin onnar]n


altlar]n] iki=qr `iziylqn.

}=liklerin infinitiv formas]


}=liklqr infinitiv formas]nda cuvap ederlqr soru=lara
ne yapmaa# ; ne olmaa#
ne yapmaa# ne olmaa#
yazmaa karann]k olmaa
okumaa suuk olmaa

10. Okuyun teksti. Bulun i=likleri, ang]lar] cuvap ederlqr infinitiv


forman]n soru=lar]na.

~]km]=lar u=aklar d]=ar] da ba=lam]=lar ka`]nmaa, atlamaa hem twrlw


oyunnar oynamaa. Bu vak]t iki k]z`aaz ba=lad] twrkw `almaa. ~ocucaklar
tutunmu=tular bir uzun sopan]n iki ucundan da `al]=ard]lar biri-birlerini
ensemqq.
• 121 •
Yaz]n, `izerqk infinitiv formas]nda duran i=likler]n altlar]n]
iki=qr `iziylqn.

11. Okuyun laflar], koyarak onnar] infinitiv formas]na.

Al, bak, git, ver, gir, yat, oyna, seslq, beklq, dur, yap, bitir,
gel, getir, `]k, gwt, tut, sil, ek, kapa, `eki=, gxtwr.

Yaz]n. Be= laflan kurun birqr cwmlq.


X r n e k : getir – getirmqq, ...

}=liklerin infinitiv formas], vokal garmoniyas]na gxrq kurulêr


afikslqrlqn -maa, -mqq, ang]lar] eklenerlqr temel formaya:
at-maa, dur-maa; git-mqq, ver-mqq.

12. Okuyun laflar], koyarak onnar] temel formas]nda.

Gxtwrmqq, getirmqq, y]kamaa, paklamaa, atmaa, delmqq, urmaa, bak-


maa, tutmaa, atlamaa, `]karmaa, kald]rmaa, yoklamaa, silmqq, wrkwtmqq,
swpwrmqq, temizlemqq, eklemqq, swrmqq.
X r n e k : temizlemqq – temizlq, ...

Yaz]n. W`qr i=liklqn kurun birqr cwmlq.

13. Okuyun laflar]. Dwzwn i=liklerin infinitiv formas]ndan eni,


birkxklw inkqrlik formas]n].

X r n e k : gitmqq – gitmemqq; gitmqq =kolaya; ...


Atmaa, oynamaa, ka`maa, atlamaa, urmaa, tutmaa, dw=mqq,
wzmqq, `ekmqq, gitmqq, xrwmqq, vermqq, `elmqq.

Yaz]n, dwzerqk bu i=liklerdqn lafbirle=mesi.

14. Okuyun. Koyun i=likleri temel formas]nda.


• 122 •
Bakmaa, saamaa, koymaa, urmaa, dw=mqq, yakmaa, bwwmqq,
se`mqq, giimqq, imqq, doymaa, saymaa, diimqq, yaamaa.

15. Okuyun. Ang] cwmlelerdq i=lem olêr =indi# Ang] cwmlelerdq


olmu= nezamansa# Ang] cwmlelerdq i=lem olacek nezamansa#
~]kar]n n]=ann] i=likleri, koyarak onnara soru=.

Vasilka wwrener w`wncw klasta. Dwn o yazd] yaratma hem yazd] onu
islqq. +indi o yazêr diktant. Evdq o okuyacek annatmay] da haz]rlana-
cek takrirq. Yaar]n o yazacek takrir.

Yaz]n, cwmlelerdq ba= paylar]n altlar]n] `izerqk.

16. Okuyun teksti. Bulun da `izin i=liklerin altlar]n]. Kóyun soru=u


da sxlqyin, i=lem cwmlelerdq olmu= mu, olêr m] osayd] olacek m]#

~ocucaklar topland]lar kwwywn kenar]nda, tolokada. Koli tutard] kol-


tuunda topu. Miti hem Todur bxldwlqr u=aklar] iki komandaya.
}=idiler orbitran]n sesi. Oyun tolokada `ekeder. Burada oynêêrlar iki
sokaan u=aklar]. Gittik`q oyun k]z]=êr, i=idiler seslqr, baar]=, s]kl]k...
Eer bwwn komandalarda belli olmaarsayd], kim kimi ensedi, oyunu
ilerledeceklqr xbwr pazara da `al]=aceklar mutlak belli olsun enseyici.

Yaz]n tefterlerinizq.

Nicq dii=iler i=liklqr#

17. Okuyun teksti.

Nekadar `ok e=illik olacek dolaylarda, okadar taa saal]kl] olacez, okadar
taa gxzql olacek tabiat hem ya=amam]z. Bolni\alarda gezmemqq hem ila`
aaramamaa deyni, lqqz]m herbir adam nekadar taa `ok erindq durmas]n:
gimnastika yaps]n, oynas]n, gezsin, atlas]n, y]kans]n, wzswn...

Yaz]n, i=liklerin altlar]n] `izerqk.


• 123 •
18. Okuyun laflar], olun dikat! Bu laflarda var sakl] i=liklqr. Bulun
onnar].

P}N-
DAALI+MAA
D}RMQQ

Yaz]n sakl] laflar] hepsiciini, `izerqk sade i=liklerin altlar]n]


hem onnar]n aras]ndan be=innqn kurun birqr cwmlq.

19. Okuyun tabli\ay].

Zamannarda i=liklerin dii=ilmesi


}nfinitiv Temel forma Ge`. zaman +ind. zaman Gel. zaman
Ne yapmaa# Ne yap# Ne yapt]# Ne yapêr# Ne yapacek#
gitmqq git gitti gider gidecek
vermqq ver verdi verer verecek
durmaa dur durdu durêr duracek
koymaa koy koydu koyêr koyacek
almaa al ald] alêr alacek
bwkmqq bwk bwktw bwker bwkecek
asmaa as ast] asêr asacek

Tabli\ay] kullanarak, dii=tirin i=likleri gxrmqq, ekmqq hem


kwsmqq.

20. Okuyun teksti.

Fizkultura uroklar]na deerlqr saal]k uroo. Ne`in acaba# Bulêr]m, ani


buna cuvap herkezi klasta oturannar verqbilecek. ~wnkw sport, fizkultu-
ra uroklar]...
• 124 •
Yaz]n annatman]n `eketmesini da bitirdin `ekedilmi= fikiri taa
iki-w` cwmlqylqn. }=liklerin altlar]n] `izin, a`]klayarak onnar]n
zamannar]n].

21. Okuyun tabli\ay]. Neylqn bu tabli\an]n i=likleri ba=kalanêrlar


xbwr tabli\an]n i=liklerindqn# A`]klay]n fikirlerinizi.

}nfinitiv Temel forma Ge`mi= zam. +indiki zam. Gelelecek zam.


saklamaa sakla saklad] saklêêr saklayacek
paklamaa pakla paklad] paklêêr paklayacek
seslemqq seslq sesledi sesleer sesleyecek
beklemqq beklq bekledi bekleer bekleyecek
imqq i idi iyer iyecek

Bu tabli\ay] kullanarak, dii=tirin i=likleri xrwmqq, eklemqq hem


erimqq.

22. Bulun bu laflara lqqz]mn] i=lik da koyun onnar] w` zamanda


soru=lara gxrq.
ne yapt]#... ne yapt]#
k]z`aaz ne yapêr#... fidan... ne yapêr
ne yapacek#... ne yapacek#
∙∙∙ ∙∙∙
pali ∙∙∙ mum ∙∙∙
∙∙∙ ∙∙∙
∙∙∙ ∙∙∙
saat ∙∙∙ horoz ∙∙∙
∙∙∙ ∙∙∙

23. Okuyun teksti.

Kati herkerq kendi i=lerini koyêr erlerinq. O pek sever, ki i`erdq pak
olsun. O biler vak]d]n paas]n].
K]z`aaz becerer havezlqn i=lemqq. O y]kêêr kaplar], yard]m eder ma-
lisinq imqq haz]rlamaa, i`erlerini tertiplemqq.
• 125 •
Bulun i=likleri. Koyun onnar] ge`mi= zamanda.
Yaz]n teksti i=liklqrlqn ge`mi= zamanda.
~]kar]n da yaz]n bitkidq sade vokallan bitqn i=likleri.

24. Dii=tirin bu i=likleri zamannara gxrq. Kullan]n tabli\alar].

Oturmaa, wzmqq, okumaa, kaz]maa, beslemqq.

}=liklerin ikisinnqn kurun birqr cwmlq da yaz]n.

25. Okuyun teksti.


Derq ta=m]=
Biz kay]klan yakla=t]k adac]]n kenar]na. Onu h]zl] xrtqrdi su.
Adac]kta ka`]nard] karaca. Bir gwmenin alt]nda yatard] karaca yavrusu.
Tq ne`in o istemqzdi gitmqq adac]ktan! Onun yavrusu becermqqzdi wzmqq.
Biz ald]k yavruyu kay]k i`inq. Karaca-mamu wzqrdi ard]m]za. Tq
kay]]n dibi diidi kenara. Daac] ald] da koydu yavruyu kuruya.
Tezdq anas] da wzerqk eti=ti kenara. Yavrusu gitti onun ard]na.
(G. Skrebi\kiyq gxrq)

Nas]l ba=ka twrlw var nicq koymaa bu tekstin ad]n] (ba=l]]n])#


Cuvap edin soru=lara:
1. Ne vard] nicq olsun bu hayvannarlan#

• 126 •
2. Ne`in karaca-ana` gitmqzmi= adac]ktan#
3. Nicq kurtarm]=lar karaca yavrusunu#
Haz]rlan]n takrir yazmaa.
Yaz]n takririn tekstini.

26. Yaz]n cwmleleri, i=likleri koyarak lqqz]mn] wzdq hem say]da.


}=likleri kóyun ge`mi= zamanda.

Vari hem Nasti (git) =kolaya. Bqn (oku) bir merakl] annatma. Sqn (yaz)
pek gxzql. Biz (gel) evq. Siz (atla) `ukuru. Onnar (eti=) bostana. Sqn (al),
ama faydas]z.

Yaz]n, a`arak parantezalar] hem a`]klayarak i=liklerin wzlerini


hem say]lar]n]. Kóyun onnara soru=.

27. Okuyun i=likleri. Sxlqyin zamannar]n].

Sallêêr, okuyêr, a`êr, verer, atêr, wzer, gxtwrer.

Yaz]n i=likleri ge`mi= zamanda birlik say]s]nda w`wncw wzdq.


Afiksleri n]=annay]n. X r n e k : gxtwrer – gxtwrdw, ...
}=liklerin birisinnqn kurun bir cwmlq.

28. Yap]n cwmlq pay] analizi. }lk cwmlenin shemas]n] yap]n.

Bizim klasta wwrener w` an]lm]= gwre=`i. Onnar tezdq gideceklqr res-


publika yar]=lar]na.

Uydurun laflar]: gitmqq, gelmqq, dxnmqq. Ang] i=liklqr burada


yak]n maanal], ang]lar] da kar=] maanal]#

29. Okuyun. Dw=wnwn, ne`in xlq deerlqr.

1. Kqqmil kiyat – haliz yortu.


2. Kiyat yard]mnayacek zaametindq, kurtaracek beladan.
3. Kiyat – en ii kafadar.
4. Kiyat sevinmeliktq gxzelleder, belada usland]rêr.
• 127 •
5. Okumaa sqn bilmqqrsqn – bokluk,
Kapal] gxzlerin perdesi.
Sqn tutarsan kiyatlan dostluk –
Ayd]nn]k hem =afkl] ilersi.

Yaz]n uygun sxzleri. A`]klay]n i=liklerin zamannar]n]

}=liklerin inkqrlik formas]


30. Okuyun.

~al]=kan adam sever i=lemqq. Zaamet ona sevinmelik getirer.

Nicq siz annêêrs]n]z ikinci cwmlenin maanas]n]#


Yaz]n teksti akl]n]zda tuttuuna gxrq. }=liklerin altlar]n] `izin.
Nesoy afiks lqqz]m eklemqq i=liklerq, laf gidqrseydi haylaz
adam i`in# Yaz]n.
Haylaz adam sevmeer i=lemqq. Zaamet ona k]smet getirmeer.
Bxlq insannar] hat]rlamêêrlar.

}=liklerin =indiki zamanda afiksleri -mê (-me-) gxsterer onnar]n inkqr-


liini: al-mê-êr, sat-mê-êr, gel-me-er, ver-me-er. Afiks -mê- (-me-)
yaz]lêr vokal garmoniyas]na gxrq.

31. ~xzwn bilmeyceleri.

1) Ate=tq yanmêêr,
Suda daalmêêr.
2) Gecq-gwndwz xrwyer –
Erindqn k]p]rdanmêêr.
• 128 •
Yaz]n bilmeycelerin cuvaplar]nnan birqr cwmlq, i=likleri
koyarak inkqrlik formas]na. Tekstlerdq inkqrlik formas]nda
duran i=liklerin altlar]n] `izin.

32. Okuyun uygun sxzleri. A`]klay]n maanalar]n].

Wwrenecqn – ilerleyecqn, wwrenmeyecqn – geeri kalacan. Wwrenmqq


utanma, bilmemqq utan. }stqrsqn k]smetli olmaa – dw=meer zaametini say-
maa. Biyaz ellqr i=i sevmeer. Y]m]rta tauu wwretmeer.

Yaz]n uygun sxzleri. Yap]n kontrol. }nkqrlik formas]nda


bulunan i=liklerin altlar]n] `izin.

33. Okuyun teksti. Neredq yak]=êr, i=likleri koyun inkqrlik


formas]na.

Petri yazêr, ama Kosti yaz... . Niku istq... yazmaa.


Ma=i diker dadaya fistanc]k, ama Tudorka dik ... . Oli istq ... dikmqq.
Simu oynêêr top, ama Todur istq ... oynamaa.
Sandi gwder koyunnar], ama }li=ka istq ... gwtmqq.

Yaz]n cwmleleri, `izerqk koyulmu= afikslerin altlar]n] hem a`]-


klayarak onnar]n dooruyaz]lmas]n].

}=liklerin ge`mi= zamanda afiksleri -ma-, -me- gxsterer onnar]n inkq-


rliini: al-ma-d]m, oyna-ma-d]m, ver-me-dim, gxr-me-dim.
Afiks -ma-, (-me-) yaz]lêr vokal garmoniyas]na gxrq.

34. Okuyun.

Dwn biz `ocuklarlan futbol oynamad]k, cay]ra hi` gitmedik, xbwr


komandaylan hi` bulu=mad]k.
Sokakta biz gxrdwk bir bwwk kxpek, ama o bizq hic dokunmad],
sokulup, korkutmad], hi` salmad] da.
~ocucaklar pek `al]=t]lar, ama xbwr maalenin komandas]n] xlq da
enseyqmedilqr.

• 129 •
Var m] nicq olsun ses dxnmesi i=liklerin inkqrlik formas]nda#

}=liklerq, ang]lar] temel formas]nda biterlqr sessiz konsonnarlan,


eklener ileri dooru sessiz konsonnan `ekedqn afikslqr. Ama inkqrlik
-mê-, -me-; -ma-, -me- afikslerdqn sora o sessiz konsonnar dxnerlqr
`etin e=lerinq: sat – satt], sátma-d]; kap – kapt], kápma-d]; sus – sustu,
súsma-d]; ak – akt], ákma-d], ek – ekti, ékme-di.

35. Okuyun. Hepsini i=likleri ge`mi= zamanda inkqrlik formas]na


kóyun.

Asmaa, kesmqq, kwsmqq, suutmaa, bakmaa, ekmqq.


Verilmi= i=liklerin ikisinnqn kurun birqr cwmlq, koyarak onnar]
inkqrlik formas]na.

36. Okuyun teksti. Kimin i`in annad]lêr bu teksttq# Kóyun tekstin


ad]n].

~ocucak bu sabaa erken kalkmam]=, yataan] toplamam]=, wzwnw y]ka-


mam]= hem gimnastika da yapmam]=. O evdekilerinq selqm vermemi=,
sabaa kavalt]s]n] yapmam]= hem =kolaya da gitmemi=.

Yaz]n bir tekst =eremet u=ak i`in hep bu i=likleri kullanarak


Kóyun tekstin ad]n].

}=liklerin gelecek zaman]nda -ma-, (-me-) afiksleri gxsterer onnar]n


inkqrliini: almayacam, beklqmeyecqm. Af]kslqr -ma-, (-me-) yaz]-
lêrlar vokal garmoniyas]na gxrq.

37. Verilmi= i=likleri kóyun gelecek zamanda inkqrlik forma-


s]nda.
Xrnek: Gitmqq – git – gitmeyecek, ...
• 130 •
Oynamaa, baarmaa, eti=mqq, devirmqq, `eki=mqq, kabarmaa, sa`maa,
i`mqq, dikmqq, ka`maa, durmaa.

Yaz]n i=likleri. W`wnnqn inkqrlik formas]nda kurun birqr cwmlq.

38. Kurun bir annatma «Nicq biz yortuya haz]rlanêr]z» yada


«Nicq bizim klas gezintiyq gitti». Yaz]n annatma. }=liklerin
altlar]n] `izin, belliederqk zamannar]n] hem formalar]n].

39. Okuyun teksti.


Mamunun gwnw
Yaar]n mamunun gwnw. Mamuya deyni bqn haz]rlad]m `icek hem bir
baa=]=. O gwnw bqn brakmayacam mamu i=lesin. Yaar]n o dw=meer imqq
da yaps]n, i`ersini da paklas]n. Hepsiciini i=leri biz bakaylan yapacez.
Bwtwn gecq uyumayacez, ama mamuyu sevindirecez.

Yaz]n. }nkqrlik formas]nda i=liklerin altlar]n] `izin.

40. Okuyun. A`]klay]n uygun sxzlerin maanalar]n].

Ko sa`]n k]sa olsun, ama fikirin olsun uzun. Ne ekecqn – onu da


bi`ecqn. Kim isteer zengin olmaa – taa `ok lqqz]m `al]=maa. Kw`wktqn
zanaat aara, sora dalacan bala. Tabeetini brak, dostum, taa tez i=indqn tu-
tun. K]zaa yaz]n haz]rla, k]= – taligay] sakla.
Yaz]n. Temel formas]nda i=likleri kóyun infinitiv formas]na
(paranteza i`indq).
X rnek: Yátma (yatmaa) yaz]n gxlgedq, ekmek bwwmeer sergendq.

41. Okuyun teksti. Kóyun ad]n]. }lerledin teksti.

Bu olmu= a`an, art]k av=amm]=. ~ocucak, k]rdan dxnqrkqn, durgunmu=


kxprwnwn wstwndq. Su i`indqn i=itmi= kurbaalar]n sesini. Kxprwnwn yan ger-
mesinq dayand]ynan, gérmq k]r]lm]= da `ocucak ba=a=aa dw=mw= su i`inq. Su
diilmi= derin, ama `ocucak kaybetmi= kendisini da sade inneyqrmi=. Biraz vak]-
ttan sora ge`er kxprw wstwndqn sport`u Vasi. O i=itmi= `ocucaan innemesini...

• 131 •
Yaz]n teksti, a`]klayarak i=liklerin zamannar]n], formalar]n],
wzlerini hem say]lar]n].

42. Okuyun teksti.


Nata=an]n bay]rc]]
Bu olmu= 1942-ci y]lda.
Nata=a Ko`uevskaya `]karm]= dww= tarlas]ndan yaral]lar] hem sakatlar]
da erle=tirmi= onnar] blindajda. Tezdq lqqz]mm]= gelsin sanitar ma=inas].
Ans]zdan yolda peydalanm]=lar nem\elqr. Onnar doorulmu=tular
dooru blindaja.
Nata=a kapm]= avtomat] da ka`arak gitmi= bay]rcaa. Du=mannar
gxrmw=lqr onu da a`m]=lar ate=. Bir pulq batm]= ayaana. Nata=a mekle-
yerqk eti=mi= bay]rc]]n tepesinq da a`m]= ate= du=mannar]n wstwnq.
Patronnar bitmi=. Du=mannar sarm]=lar k]z]. A`an onnar pek yak]n
sokulmu=lar, Nata=a bitki granatay] atm]=.
Sora bu bay]rcaa koymu=lar k]z]n ad]n].
(O. Korot\eva gxrq)

Ne`in tekstin ad] xlq#


Cuvap edin soru=lara:
1. Nezaman olmu=lar bu olu=lar, ang]lar] i`in annad]lêr bu teksttq.
2. Neredq Nata=a erle=tirmi= cenk`ileri#
3. Ne`in Nata=a dww=q kat]lm]=#
4. Nicq o dww=qrmi= du=mannarlan#
5. Nicq siz onu gxrersiniz sizincesinq#
Ne gxsterer laf bay]rc]k (bay]r)#
Haz]rlan]n yazmaa takrir.
Yaz]n takririn tekstini.

43. Haz]rlan]n annatmaa i=liklqr i`in verilmi= plana gxrq:

1) Ne o i=lik#
2) Ne i= i`in lqqz]m i=liklqr bizim dilimizdq (sxzwmwzdq)#
3) Nesoy soru=lara cuvap ederlqr i=liklqr#
4) Nicq dii=ilerlqr i=liklqr# Verin xrnek.
5) Nesoy cwmlq pay] taa `ok kerq olêrlar i=liklqr#
• 132 •
Testlqr “}=lik”
1-inci test. Ang] laflar gxstererlqr 6-nc] test. Bulun konsonnan bitqn
predmetin i=lemini# i=likleri.
1. Kal]n, kaavi, korafl]. 1. Almaa, tutmu=, verecek, yazêr.
2. Vatan, dost, saal]k. 2. Korumaa, tuzlayacam, solumu=,
3. Korumaa, iilenmqq, dostla=maa. ekleer.
3. Kaz]yacam, ka=]m]=, kwrwyer, bek-
2-nci test. Ang] adl]klar kurulma lemqq.
i=liklerdqn# 7-nci test. Bulun vokallan bitqn i=likleri.
1. Okumak, yazmak, susmak. 1. Kwsmqq, delmqq, oturmaa, bakmaa.
2. Ta=]maa, k]ymaa, yuurmaa. 2. Silmi=, e=mi=, girmi=, sinmi=.
3. Gxster, dostla=, koru. 3. Elemqq, beklemqq, tuzlamaa, okumaa.

3-wncw test. Ang] i=liklqr kurulma 8-inci test. Bulun zeedq lafl] s]ray].
adl]klardan# 1. Bakm]=, bildi, gitmi=ti, okuduydu,
1. }=lq, seslq, eklq. verecek.
2. Ya=amaa, yaymaa, yolmaa. 2. Aalamaa, yaamaa, suumaa, diimqq,
3. Susmaa, durmaa, kurumaa. in.
3. ~ek, ge`, dur, yat, gel, imqq.
4-wncw test. Ang] i=liklqr gxstererlqr
=indiki zaman]# 9-uncu test. Ang] s]radak] laflar
1. Adad], bakt]yd], gitmi=. durêrlar temel formas]nda#
2. Uracek, dola=m]=, koruyacek. 1. Alêr, satêr, bakêr, yazêr.
3. Okuyêr, dostla=êr, iilener. 2. Almaa, satmaa, bakmaa, yazmaa.
3. Al, sat, bak, yaz.
5-inci test. Bulun ge`mi= zamanda
i=liklqrlqn s]ray]. 10-uncu test. Ang] s]rada bulunêrlar
1. Alacek, ge`ecek, sesleyecek. zamans]z i=liklqr#
2. Durmu=, yard]mnam]=, kald]rm]=. 1. A`êr, bakêr, gider, okuyer.
3. Yayêr, swrwyer, kar=]lêêr. 2. A`maa, bakmaa, gitmqq, okumaa.
3. A`t], bakt], gitti, okudu.

• 133 •
Dostun yoksayd] – edin,
Tutma kendini girgin.
Kendisi dost kaybedecek
Zorunda o gelecek.

Ardlaflar
Ang] laflara deniler ardlaf#

Laflara, ang]lar] sxzwmwzdq yard]mnêêrlar taa derindqn annamaa


olu=lar], onnar]n zaman]n], erini, sebepini h.b., deniler ardlaf: pazara
kadar, yazdan sora, evin wstwndq, aac]n alt]nda, p]nar]n yan]nda,
av=amdan, pazaradan, gwzqdqn.
Ardlaflar yaz]lêrlar kendiba=]na kullanan sxz paylar]n ard]na.
Onu=tan da onnara deniler ardlaf.

1. Okuyun. Bulun verilmi= teksttq ardlaflar], ang]lar] a`]klêêrlar


neyisq. Neredqn bu yaratma par`as]. Ang] tema burada a`]-
klanêr# Nesoy bu tekst: annatma m], yazd]rma m] osayd] fi-
kirlemq mi#
Petriyi, kendi saabisini, Bozka pek sevqrmi=. Bo=taykan, hi` onun yan]n-
dan ay]r]lmaazm]=. Pek sevqrmi= Petriylqn oynamaa, onun dolay]nda ka`]
nmaa, yada, oturup xnwndq, dooru onun gxzlerinq bakmaa. Bozka anna-
yarm]= Petriyi yar]m laftan, tamannayarm]= onun herbir izinini. Ama ... .
Yaz]n, ardlaflar]n altlar]n] `izerqk.

Adl]klarlan, ang]lar] cuvap ederlqr soru=lara neylqn# nezaman-


dan#, nezamana kadar# ardlaflar yaz]lêrlar birerdq, bir afiks gibi:
almaylan, eriklqn; samannan, elimnqn; sabaadan – av=amadan.

• 134 •
2. Okuyun teksti. Noktalar]n erinq `al]=]n bulmaa yak]=]kl] yard]-
mc] laf (ardlaf]).

Bwtwn afta biz bulunduk deniz ... . Bir gwnwn ... u=aklar hepsicii tan]=t]-
lar. Pali saklanm]=t] masan]n ... .
Vasilka cuvap edqrdi soru=lara taftan]n ... . Lelek yapm]=t] yuvas]n] evin
... . U=aklar oynayard]lar kapunun ... . Hamurlan teknq durard] pat]n ... .

Yaz]n, `izerqk ardlaflar]n altlar]n].

3. Okuyun uygun sxzleri, a`]klay]n onnar]n maanas]n].

Dostluk paraylan al]nmaz.


}nsana deyni dostluk – kqr nicq taazq soluk.

Yaz]n, `izerqk ardlaflar]n altlar]n].

4. Okuyun ardlaflar]. Kurun herbir ardlaf]nnan birqr cwmlq.

X r n e k : beeri — Dwndqn beeri dostum bizdq bulunêr.


}`in, kadar, sora, ba=ka; xn, ard, boy, wst.

Yaz]n cwmleleri tefterlerinizq, ardlaflar]n altlar]n] `izerqk.

5. Okuyun, koyarak yard]mc] ardlaflar]n] lqqz]mn] formada.


Buna var m] nicq demqq tekst# Var m] nicq koymaa bu tekstin
ad]n]# Ne`in#

X r n e k : ~xlmek durêr pen`erenin (wst) wstundq.


Koy swpwrgeyi kapunun (ard). Garga oturmu= bacan]n (wst).
Ke`ilqr otlêêr derenin (boy). Dostum bulunarkan benim (yan), wreemq
pek ho= geler. P]nar]n (i`) topa` atmaa olmaz. +kolan]n (ard) bwwyer bir
kal]n me=q. Kwwywn (orta) toplanêr insan.

Yaz]n cwmleleri tefterlerinizq, ardlaflar]n altlar]n] `izerqk.

• 135 •
6. Okuyun teksti. Buna var m] nicq demqq tekst# Ne`in#
Var m] bu tekstin temas]#
Kapumuz a`]k
U`aklan kalkt]ynan havaya da bakt]ynan a=aa, kanatlar]n alt]nda a`]lêr
bir bwwk hem gxzql panorama. Moldovaylan Bucak gxrwner, nicq gerdan,
topraan boynusunda. }ki dizi sedef gibi, durêrlar Prutlan Nistrunun boy-
lar]nda, sans]n sicim ipindq dizili, gxzql hem zengin moldovan, ukrain,
gagauz hem bulgar kwwleri. Bir iiri almaz gibi durêr bu sedeflerin ortas]-
nda Ki=inxv. Gxzqlleder bu diziyi taa ufarak paal] ta=lar da, nicq Bel\,
Bender, Tiraspol, Komrat, Kahul, Tumarva, Bolgrad...

Yaz]n, `izerqk ardlaflar]n altlar]n], a`]klayarak onnar]n rolunu


hem dooruyaz]lmas]n].

7. Dw=wnwn da doldurun
kafes`ikleri adl]klarlan. n a n
n q n
l a n
l q n
d a n
d q n
l q n
W`qr ardlaf]nnan kurun birqr cwmlq da yaz]n tefterlerinizq.

Dooru kullan]n ardlaflar]


Ardlaflar: i`in, kadar, gxrq, kar=], ba=ka, sora, beeri, wst, alt, xn,
ard, yan, orta, i`, d]=, kar=], ba=, boy h.b. yaz]lêrlar ba=ka laflarlan
ay]r]: u=aklar i`in, k]=a kadar, bana gxrq, du=mana kar=], bundan
ba=ka, yazdan sora, dwndqn beeri; pat]n wstwndq, masan]n alt]nda,
kapunun xnwndq, evin ard]nda, p]nar]n yan]nda, alay]n ortas]nda,
=kolan]n i`indq, `evrenin d]=an]nda, bana kar=], pay]n ba=]nda, yolun
boyunda ...
Ama ardlaflar -lan, -lqn; -dan, -dqn; -tan, -tqn; -nan, -nqn laflar-
lan yaz]lêrlar birerdq: kumnan, emnqn; u=aklan, kirezlqn; yazadan,
bizqdqn.

• 136 •
Bwwklerq hat]r gwderiz ...
Kw`wklerq yard]mnêêr]z ...
Bizq bwwk dost etiket,
Ne`inki biz =eremet.

Tekrar
1. Okuyun kiyatta, ang] temalar] (wwrendiniz) ge`tiniz bu
wwrenmqk y]l]nda. Kiyad]n ang] par`as]nda var nicq bulmaa
bunun i`in informa\iya#

2. Okuyun soru=lar] hem onnar]n cuvaplar]n].

Neyq deniler laf# Laf – o predmetlerin adlar], n]=annar],


i=lemneri: kiyat, eni, okumaa.

Ne o cwmlq# Bir yada birka` lafa, ang]lar] gxstererlqr


bir bitirilmi= fikir, cwmlq deniler: Yaz.
U=aklar dinnenerlqr deniz boyunda.

Nesoy par`alardan
kurulu laflar# Laflar kurulu kxktqn hem af]kstqn: ev,
evcqqz, evdq; =kola, =kolac], =kolaya.

Nedqn kurulu
cwmlelqr# Cwmlelqr kurulu laflardan, ang]lar]
baal] biri-birinq maanayca: Panti ald]
bibliotekadan eni bir kiyat.

• 137 •
Nesoy sxz paylar] siz bilersiniz#

Sxz paylar]: adl]klar, n]=ann]klar, i=liklqr, ardlaflar:


yaprak – adl]k ak]l – adl]k
yaprakl] – n]=ann]k ak]ll] – n]=ann]k
yapraklanmaa – i=lik ak]llanmaa – i=lik
yapraan wstwndq – ardlaf

Nesoy cwmlq paylar] var#

Cwmlq paylar] bxlwnerlqr ba= hem ikincili paylara.


Subyekt hem predikat – cwmlenin ba= paylar]:
S. Pr. S. Pr.
Panti ald] bir kiyat. Gagauzlar `]kêrlar k]rlara.

3. Okuyun teksti. Ka` cwmlq var onda#

}lkyaz]n `eketmesindq duumu=lar gxcenciklqr onnar biri birinq


dayanm]=lar pek kqqmil saklanm]=lar gxcenciklqr b]ld]rk] koraylar]n
i`indq burada onnar] bulamayacek =iret tilki gxcenciklqr dayan]kl] bek-
leerlqr analar]n] mamular] geler ka`arak da doyurêr aa` u=ac]klar]n].
(}. Sokolov-Mikitova gxrq)

Yaz]n teksti. Herbir cwmlenin sonunda koyun nokta. }lk w` cwm-


ledq `izin ba= paylar]n altlar]n]. }lk cwmlenin shemas]n] yap]n.
Al]n esaba, ang] laflar teksttq kullan]lêr gxcenciklerin erinq.

4. Okuuyn teksti. Bulun laflar], ang]lar] kullan]lêrlar adl]klar]n erinq.


Yaban]
Yaz]n yaban] tok. O insana h]zlanmêêr. K]=]n yaban] aa`l]k `eker. O
pek zabunnêêr. Suuklar onu zeetleer. Boran koolêêr oradan oray]. K]= hep
taa derin olêr. Yaban] imqq aarêêr. Kolay, ama bulamêêr. Ona can]n ac]-
• 138 •
yêr. Ozaman yaban] adama da h]zlanêr. Adam korunêr. Twfek atarsa, ya-
ban] ka`êr. Adam kurtulêr.

Ne`in tekstin ad] koyulu bxlq# Yaz]n ilk cwmleyi, `izin subyektin
hem predikat]n altlar]n], `]kar]n bu lafbirle=melerini. Hep bxlq
analiz yap]n ikinci hem w`wncw cwmlelerq.

Adl]klar]n (adlar]n) erinq kullan]lan laflara aderlik deniler: Yaz]n


yaban] tok. O insana h]zlanmêêr. Ondan lqqzim korunmaa.

Tekst
5. Okuyun soru=lar] da haz]rlan]n vermqq onnara cuvap:
1. Nicq ay]rmaa teksti toplama cwmlelerdqn#
2. Ne o tema hem tekstin xz fikiti#
3. Nesoy tekstlqr var nicq olsunnar#

6. Kurun bir tekst verilmi= plana gxrq:


1. Nesoy kiyatlar bqn okudum#
2. Neyi bqn beenerim kiyatlarda#

Yaz]n teksti. Yap]n kontrol. Nesoy tekst siz yazd]n]z: annatma


m], yazd]rma m] osayd] fikirlemq mi# }nand]r]n.

7. Dikat ge`irin gxzdqn parkta


aa`lar]. Nicq dii=ilmi=lqr onnar
ilkyaz]n# Yaz]n kw`wrqk
bir yazd]rma teksti 2–3
cwmledqn aa` i`in, ang]-
s] sizin bak]=]n]z] kendisinq
baalad].

Taa `eketmedqqn teksti yazmaa,


koyun tekstin ad]n] hem bulun onun
xz fikirini.

• 139 •
Laf kurulu=u
8. Kurun birkxklw laflar laflardan adam, dost, baa.

ADAM DOST BAA


Yáz]n laflar] s]rada virgwl a=]r]. Laflar]n wstwndq belli edin sxz
paylar]n]. Ang] laflara deniler birkxklw# Annad]n bunu verilmi=
xrneklerdq.

9. Verilmi= laflara yap]n lafkurulu=ca analiz.

Baalar, yaamurluk, kiyat`]l]k, kazmac], esaplamaa, bukvalar]n,


e=iklerdq, dostla=maa, selqmna=maa, hat]rlamak, ac]lamamaa.

Bulun laflar], ang]lar] uyêrlar bu shemalara:


1) 2) 3)
Bu laflarlan kurun birqr cwmlq. Kendinizdqn bulun (kurun)
birqr laf bir afiksli, iki afiksli, w` afiksli.

• 140 •
10. Gxzdqn ge`irin resimi. Kurun ona gxrq bir annatma.

K o n t r o l c u l a f l a r : `imen, gwne= y]s]dêr, ilkyaz i=leri, zaamet,


aa`lar]n gwwdelerini, aa`lar]n dolaylar]n], kire`leerlqr, k]z`aazlar, `ocu-
caklar, dikerlqr fidanc]k, y]slêêr, t]rm]klêêrlar, `al]=êrlar, fidanc]klar
bwwyeceklqr, meyva yapaceklar, u=aklar `al]=kan, u=aklar sevinerlqr.

Koyun annatman]n ad]n]. Yaz]n. Yap]n kontrol.

11. Cuvap edin soru=lara.

1) Ne`in kxk – laflar]n en paal] par`as]. Gxsterin xrneklerdq.


2) Laf]n ang] pay]nnan (kxklqn mi osayd] afikslqn mi) dilimizdq
peydalanêr eni laflar# }nand]r]n. Okuyun kiyatta lafkurulu=u i`in.
3) Ne o lafkurucu hem lafdii=tirici afikslqr# Ne yapêr lafkurucu afiks
hem lafdii=tirici afiks#
4) Ne o -lan, -lqn; -dan, -dqn# Var m] nicq onnar] =a=]rmaa afikslqrlqn#
Ne`in#

12. Bulun da yaz]n laflar], ang]lar] biterlqr (var nicq bitsinnqr)


bu afikslqrlqn:
nan ler-dq lar-]n yq ya
dan un nwn tq dq

W`wnnqn kurun birqr cwmlq, gxstererqk lafkurulu=unu.

13. Afikslqrlqn dwzwn eni laf. Paranteza i`indq veriler, ang] sxz
pay] olsun.

Dost – ... (i=l.), er – ... (n]=.), kirli – ... (adl.), `i`ek – ... (n]=.),
yaralanmaa – ... (adl.), ses – ... (n]=.), eski – ... (i=l.), gecq – ... (i=l.), tuz
– ... (n]=.), ... (i=l.), =eker – (n]=.), ... (i=l.).
Xrnek: pap=oy — pap=oyluk (adl.), ...

}ki laflan kurun birqr cwmlq. Yaz]n.

• 141 •
14. Yaz]n ku=lar]n adlar]n].

1) Ev ku=lar]: tauk, ...


2) Yaban ku=lar]: kartal, ...
kartal, turna, gugu=, bwlbwl, garga, xrdek, buura, lelek, buhu, tauk

Yaz]n laflar] virgwl a=]r]. A`]klay]n, ne fayda yada zarar


getirerlqr ku=lar bizq.

Ne o lafdii=tirici afiks#

15. Cuvap edin soru=lara.

1) Ne o afiks#
2) Afikslqr laflarlan nicq yaz]lêrlar#
3) Dii=tirin laflar]n formalar]n]: a) al, git, ver, koy, bul; b) ekmek, kiyat,
bukva, kxk, afiks, laf, wwredici, penal, buura, saat.

Yaz]n iki bxlwmdqn da iki=qr laflarlan birqr cwmlq, afiksleri


n]=annay]n.

16. Uydurun i=likleri maanayca hem kurulu=`a. Neylqn ay]r]lêr


i=lik `iftleri#

1) A`maa – kapamaa, doldurmaa – bo=altmaa, gelmqq – gitmqq, girmqq


– `]kmaa, vermqq – almaa, kalkmaa – oturmaa.
2) A`maa – a`mamaa, doldurmaa – doldurmamaa, gelmqq – gelmemqq,
girmqq – girmemqq, vermqq – vermemqq, kalkmaa – kalkmamaa.

Hep o mu: a`maa — kapamaa hem a`maa — a`mamaa # Yaz]n,


n]=annayarak ikinci bxlwmdq laflar]n afikslerini.

17. Okuyun.
Bizim dostumuz
Bizim klas]n u=aklar] pek beenerlqr Georgiy }vanovi` Stamatovu, ang]
s] s]k-s]k geler bizim klasa. O geler bizq klasa da annadêr `ok merakl]
• 142 •
olu=lar: kendi gen`lii i`in hem insan]n o vak]tlarda ya=amas] i`in, ge`mi=
cenk hem kendi kafadarlar] i`in, ang]lar] onunnan barabar dww=mw=lqr
du=mannarlan.

Annad]n, ne annad]n]z Georgiy }vanovi` i`in. Yaz]n tefterlerinizq.

18. Gxzdqn ge`irin resimi. Ona gxrq yaz]n bir annatma.

19. Okuyun teksti


Ekmek
Bwwtmqq ekmek – zor i=. Bwtwn y]l `al]=êrlar `ift`ilqr, ki kabletmqq
kqqmil booday, pap=oy, arpa, yulaf berekedi. Gwzdqn taa haz]rlêêrlar
toomnuk.
Ay]rêrlar en iiri teneleri. K]=]n dwzerlqr ma=inal]]n bozgun`luunu,
haz]rlêêrlar toomnuu ekmqq. }lkyaz]n traktorlar birlikli k]ra `]kêrlar.
~ekederlqr ekmqq.
Ekinnqr olduynan, k]ra `]kêrlar kombaynalar. Yaz]n i= uslanmêêr gecq da.

Nicq annêêrs]n]z i= uslanmêêr# Nas]l var nicq demqq ba=ka


twrlw# Haz]rlan]n yazmaa teksti diktant gibi.

20. Okuyun sxleyi=leri, a`]klay]n onnar]n maanalar]n].

1. }i toomdan – ii bereket. 3. Vak]d] ka`]racan – berekedi kaybedecqn.


2. ~ok kaar – `ok ekmek. 4. Herbir adam i=tq belli olêr.
• 143 •
Akl]n]zda tuttuuna gxrq yaz]n sxleyi=in birisini.

21. Annad]n, ne`in ilk bxlwmdq laflar yaz]lêr uzun vokallan, ama
ikinci bxlwmdq k]sa vokallarlan.

1) Art]k bir afta saurdêr kaar. Saat be=tq u=aklar topland]lar =kolan]n
xnwnq. Baa bozumunadan kald]yd] bir aftadan zeedq. Swwt aa`lar] sark]t-
m]=t]lar dallar]n]. Bu i=i taa bir kerq yap]n.
2) ~amuru kard]ktan sora yapm]=lar topalak. Ge`qn pazar o zulum
ke`iyi satm]=lar. Kapuya urard] ba k]z`aaz, ba `ocucak. Vasilka kedicqq
verdi swt. Pat ta doluydu u=aklan.

Yaz]n.

Sxz paylar]
22. Okuyun da `xzwn bilmeyceleri. Cuvaplar]nnan kurun birqr
cwmlq.

1) Onun tantelas] – ipek.


Onunnan o tutêr sinek.
O tantelaya dw=qn,
Kaybeder can] heptqn.

2) ~ay]rda durêr `oban,


Buynuzlar] alt]ndan.
Ama durêr salt gecq,
Dayanamêêr gwne=q.

Bilmeycelerin tekstlerini yaz]n, `izerqk laflar]n altlar]n], ang]-


lar] cuvap ederlqr soru=a ne # Ama ang] adl]klar cuvap ederlqr
soru=a k i m #

23. Bulun zeedq laf].

• 144 •
Derq, pirq, gecq, kxpek, dana, kiyat, ana, biber, kemen`q, daul.

Kurun birqr cwmlq laflarlan gecq, kemen`q, hem daul da yaz]n.

24. Dii=tirin laflar] soru=lara gxrq, ( n e y in # , n e y q # ,


neyi#) , n]=annayarak afiksleri.
Kemen`q, resim, muz]ka, daul, sergi, dizi, dwwn, teatru.
X r n e k : lwlq – lwlenin, lwleyq – lwleyi; ...
Yaz]n tefterlerinizq, n]=annayarak afiksleri ( ).

25. Bulun zeedq laf].


Daulcu, kemen`eci, baac], wwredici, kaku, ke`ici, doktor, agronom.
Bu laflar]n aras]ndan be=innqn kemen`ecilqr
kurun birqr cwmlq da yaz]n. daulcunun

26. Okuyun teksti. Paranteza i`indq bulunan laflar]n yaz]lma-


s]n] a`]klay]n.

Alma aac]na pindi (gani), armut aac]na da – (koli). Bizim (bozka)


pek fena kxpecik. Kotoy (vasi) tuttu bir bwwk s]`an. Mani ya=êêr (kos-
monavt) sokaanda. Todur (ki=inxvda) gitmi= zooparka. (lungan]n) bo-
yunda otlêêr `ok koyun swrwleri. (baboglu nikolay ignatyevi`) – an]lm]=
gagauz yaz]c]s].
Yaz]n, a`arak parantezalar] hem i`indq bulunan laflar] dooru
yazarak.

27. Okuyun. Paranteza i`indq laflar] koyun lqqz]mn] formaya.


Nesoy soru=lara onnar cuvap ederlqr#

(Gecq) vak]d] dqdu saatlarlan bakard] (kara) gxkq da sans]n sayard] o


(pap=oy) tenesi gibi daan]k (ufak) y]ld]zlar]. Dqdu kendi (arif) bak]=]nnan
gxrqrdi diil sade o (yalab]k) y]ld]zlar], ama bwtwn (bwwk) dwnnq yap]s]n].
Da bundan sora, erdq ya=ayannar hem o kendisi gxrwnqrdilqr ona (ak]ll])
ama kw`wcwk, ufa`]k hem hals]z dwnnq toz`aaz].
• 145 •
Ne`in laflar formalar]n] dii=tirmedilqr# Ne var nicq sxleyqsiniz bu
laflar i`in, ang]lar] cuvap ederlqr soru=lara nesoy# hem ang]#

Hals]z – kuvetsiz

28. Bulun zeedq lafbirle=melerini.


Kaba kaar, eni fistan, kaavi `ocuk, pi=mi= h]zl], olmu= wzwm, geni=
yol, wwsek ev, derin p]nar, gezer yava=, incq iplik.
W` lafbirle=mesinnqn kurun birqr cwmlq. Laflar]n, ang]lar]
cuvap ederlqr soru=a nes oy# , altlar]n] `izin.

29. Okuyun. Nesoy tekst bu# Neredqn bu yaratma par`as]# Kim


onun avtoru#
A`an o dxner geeri, k]z`aaz ona sormu=:
– O senin malin mi#
– Diil, – demi= `ocucak.
– Mamun mu# – =a=arak sormu= k]z`aaz.
– Diil!
– Bekim bulwn yada komu=uykan#
– Diil! – cuvap etmi= `ocucak. – o babunun biri. Bqn onu hi` bilmeerim.
Yaz]n. }=liklerin altlar]n] `izin iki=qr `iziylqn, koyarak onnara
soru=lar].

30. Okuyun yaratma par`as]n]. Bulun soru=, annatma hem =a=ma


cwmlelerini.
– Korun! Kurtar kendini!
Ama Koli bulmu= bir sopa da, ne ka`abilqrseydi, alatlêêr Juku kurtarmaa.
Bu sesq hem baar]=a h]zl] `]kêr daac] da koolêêr kendi kxpeklerini.
– Kimin bu kxpek# – wfkeli sormu= daac].
– Benim, – demi= Koli.
Ama Vani hi` aaz]n] da a`mam]=.
~al]=]n aazdan `evirmqq bu dialoglu teksti dialogsuza. Yaz]n,
w`wncw hem dordwncw cwmlelerin ba= paylar]n]n altlar]n] `izerqk.

• 146 •
31. Okuyun cwmleleri. Bulun ardlaflar] da a`]klay]n onnar]n
dooruyaz]lmas]n].

Pazardan pazaradan Sofi gezer muz]kal =kolas]na. Evdqn =kolaya-


dan Ristu gider sade aullar]n boyundan. Hem dooru da yapêr. Bir paya-
can damda sarkêr tavandan erqdqn. Simu haz]rlam]= mamusuna deyni
kqqmil bir baa=]=. Evin wstwndq kqr bir bak]r leen gibi yalab]yarm]= dolu
ay. U=aklar toplanm]=lar wwredicinin yan]na.

Bak]r leen – medn]y tazik

Yaz]n, n]=annayarak ardlaflar].

32. Gxzdqn ge`irin resimi.

1) Kiminnqn sqn gittin zooparka# mamuylan, bakaylan...


2) Nesoy yabannar ya=êêrlar zooparkta# maymunnar, fillqr,
karacalar, yaban ke`ileri.
3) Yabannar]n ang]s] sever y]kanmaa#
4) Ang] yabannar] sqn beendin#

Yaz]n yaratma verilmi= plana gxrq.

• 147 •
33. Okuyun “Tezdq yaz” temas]n]n plan]n]. Dw=wnwn da kurun
birqr annatma bu plana gxrq.
Xrneklik plan]:
1. Y]l]n ang] zaman] yakla=êr#
2. Nesoy hava kuruldu d]=arda#
3. Nelqr yapacan yaz]n (yaz vak]d])#
4. Beenersin mi yaz]# Ne`in#
5. Y]l]n ang] zaman]n] sqn taa pek beenersin# Ne`in#

Yaz]n annatmay] tefterlerinizq, a`]klayarak cwmlelerin tiplerini


intona\iyaya gxrq.

34. Afikslerin yard]m]nnan -cu, -cw, -c], -ci, -`u, -`w, `], -`i kurun
laflar], ang]lar] gxstererlqr adam]n zanaat]n].

Kwrk – kwrk`w, daul, kemen`q, ekmek, dana, xkwz, ke`i, bostan, trak-
tor, avtobu=, ila`, su, dut, zerdeli, alma, armut, swt, kaymak.

A`]klay]n bu afikslerin rollar]n].

35. Okuyun.
Eski hem eni laflar
Mamu hem ekmek laflardan taa paal] yoktur.
Herkerq olaceklar mamular, herkerq olacek ekmek. Mamular vererlqr
can u=aklar]na, ekmek tutêr ya=amay] dwnnedq. Hep xlqydi binnqrlqn y]l
geeri da. Xlq ileri dooru da olacek.
Eski laflar: arman ta=], dwven, yaba hem t]rpan. Kaybeldi bu laflar]n
adlar], `wnkw =indi kimsey onnar] kullanmêêr.
Traktor, kombayna, radio, televizor, kompyuter, troleybus – tq eni laf-
lar, ang]lar] peydaland]lar bitki vak]tlarda.

Yaz]n teksti. Yap]n kontrol.

36. Okuyun cwmleleri. Noktalar]n erinq koyun k]sa yada yak]=]-


kl] uzun vokallar].
• 148 •
U=aklar l... z]mm]= toplans]nnar bir s...ttan sora. Alm]= ... redici s...t
dalc...z]n] elinq da `eketmi= annatm... ur... . Herbir adama deyni en p...l],
s...l]k. Cum... gwnw u=aklar giderlqr d...ya gezintiyq. G...ri dxneceklqr sade
...v=am ustw. Gezintidq u=...klar l...z]m olsunn...r pek dikat.
Yaz]n tefterlerinizq, a`]klayarak koyulmu= bukvalar]n dooru
yaz]lmas]n].

37. Yaz]n laflar], noktalar]n erinq ka`]r]lm]= bukvalar] koyarak.


N]=annay]n laf]n o par`as]n], neredq onnar bulunêrlar.
Ka..., tu..., a..., esa..., omu..., sakl..., ekl..., bekl..., karpu...,
ren..., cen..., du..., ka..., sa..., seki..., der..., lwl...

Ka`]r]lm]= konsonnar] koyun vokallar]n aras]na da yaz]n, ama


vokallan bitqn i=likleri hem adl]klar] dii=tirin xlq, ani gxrwnswn
(belli olsun) ses dxnmesi.
X r n e k : Kap — kab]; seslq — seslemi=, ...

38. Haz]rlan]n yazmaa teksti diktant gibi.


}ncqzanaatl]k
}ncqzanaat`] adam – o bir zengin ruhlu adam. O xlq bir adam, ang]s]
ya=amakta duyêr hem gxrer onu, neyi duymêêr hem gxrmeer ba=kas]. }ncqza-
naat`] adam diil sade kendisi taa derindqn gxrswn, duysun, annas]n olu=lar]n,
seslerin, renklerin uygunnuunu, gxzelliini, ama o becerer kendi zanaat]nnan,
yaratmalar]nnan ba=kas]n] da terbietmqq, ba=kas]n]n da gxzlerini a`maa bu
gxzellqq, ang]s] bizi sarêr, ba=kas]n] da wwretmqq annamaa, duymaa, gxrmqq,
may]l olmaa, dalgalanmaa hem sevinmqq bwlbwlwn twrkwswnq da, halk avas]na
da, gwlwn `iili `i`eklerinq da, dedelerin masal]na da, kad]ncan]n k]zg]nn]]na da.
}ncqzanaat`]lar]n borcu – terbietmqq insan]n ruhunu, yapmaa onu taa
cana yak]n, taa mahkul, taa y]m]=ak.

Mahkul – krotkiy
`ii – rosa
Yaz]n, a`]klayarak uzun vokallar]n hem ikili konsonnar]n
dooruyaz]lmas]n]; vokal hem konson sesdxnmelerini.
• 149 •
NASAATLAR
1. Nicq wwrenmqq dooru kopiya yapmaa
1. Okuyun cwmleyi.
2. ~al]=]n annamaa zor laflar]n maanalar]n].
3. Bulun o bukvalar], ang]lar]n]n dooruyaz]lmas]na lqqz]m kontrol yapmaa.
Ak]lca bulun kontrolcu laflar].
4. Yazarkan herbir laf], ak]lca kendi-kendinizq k]s]m-k]s]m sxlqyin.
5. Yazd]ktan sora, kiyada bakarak, kendinizq kontrol yap]n, herbir laf]
k]s]m-k]s]m okuyarak.

2. Nicq haz]rlanmaa diktanda kiyattan


1. Okuyun teksti. Sorun wwrediciyq zor (anna=]lmaz) laflar]n maanalar]n].
2. Bulun herbir cwmledq laflar], ang]lar]n]n dooruyaz]lmas]na lqqz]m
kontrol yapmaa. Dw=wnwn, nicq kontrol yapacen]z lafa. Unutmay]n:
ilkin lqqz]m annamaa, laf]n ang] par`as]nda bulunêr o bukva, ang]s]na
lqqz]m kontrol yapmaa.
3. Yazarkan laflar], olun dikat, alatlamay]n!

3. Nicq haz]rlanmaa akl]n]zda tuttuuna gxrq kiyats]z yazmaya


1. Okuyun teksti.
2. ~al]=]n annamaa zor laflar]n maanalar]n].
3. Bulun laflar], ang]lar]n]n dooruyaz]lmas]na lqqz]m kontrol yapmaa.
Akl]n]zda tutun onnar]n dooruyaz]lmas]n].
4. Ezberlqyin teksti.
5. Kapay]n kiyad] da taa bir kerq kendi-kendinizq tekrarlay]n teksti.

4. Nicq yapmaa lafkurulu=`a analiz


1. Bulun laf]n kxkwnw. Buna deyni lqqz]m bulmaa birkxklw laflar] (dostla=-
maa, dostluk, dost`as]na), uydurun onnar] da bulun birtak]m par`alar]n].
O da olacek kxk. N]=annay]n onu : dostla=maa.
2. Bulun laf]n afiksini (afikslerini). O (onnar), durêr(lar) kxkwn ard]nda
da dii=tirerlqr laf]n formas]n] yada kurêrlar eni laf. N]=annay]n onu
(onnar]) : dostlara.

• 150 •
5. Nicq fonetikq (ses-bukva) analizini yapmaa
1. Yaz]n laf], koyun laf]n wstwnq urguyu.
2. Bulun, ka` k]s]m var bu lafta.
3. Herbir sesq harakteristika verin.
4. Yáz]n, ka` ses hem bukva var bu lafta.
Yaz ma k x r n q q :
mamu – ma-mu (2 k]s]m);
m [m] – konson, sesli, `etin; m [m] – konson, sesli, `etin;
a [a] – vokal, kal]n, urgulu; u [u] – vokal, kal]n, urgusuz. 4 bukva, 4 ses
Aaz da n x r nq q :
vatan — 2 k]s]m, 5 ses, 5 bukva.
2 vokal, 3 konson, a – vokal, kal]n, urgusuz, v – konson, sesli, `etin,
t – konson, sessiz, `etin, a – vokal, kal]n, urgulu, n – konson, sesli, `etin.

6. Cwmlq pay] analizi nicq yapmaa


1. Bulun, kimin yada ne i`in gider laf cwmledq. Kóyun o lafa soru=. Eer
laf cuvap edqrseydi soru=a k i m # y a d a n e # – bu subyekt. ~izin
subyektin alt]n] bir `iziylqn.
2. Kóyun subyekttqn soru= n e y a p ê r # n e y a p t ] # , n e y a p a c e k #
(yada ba=ka soru=lar, ang]lar] gxstererlqr predmetin i=lemini). O laf,
ang]s] cuvap eder bxlq soru=lara – predikat. O gxsterer, ne sxlener
subyekt i`in. ~izin predikatlar]n altlar]n] iki `iziylqn.
3. Kóyun subyekttqn hem predikattan soru=lar] ba=ka cwmlq paylar]na.
Bulun (annay]n), neyi a`]klêêr ikincili pay: subyekti mi, predikat] m]
osayd] ba=ka bir ikincili cwmlq pay]n] m]. Gxsterin laflar]n cwmledq
baalant]lar]n] ok`aazlarlan:
adl isl adl. adl.
U=aklar oynêêrlar =kolan]n aulunda.

7. Tekstin plan]n] nicq kurmaa


1. Bxlwn teksti par`alara.
2. K]sadan sxlqyin herbir par`an]n xz fikirini. Tq bu da olacek plan]n
bxlwmneri.

• 151 •
8. Nicq haz]rlanmaa takrirq
1. Okuyun teksti. Bulun onun temas]n] hem xz fikirini.
2. Bulun teksttq dayanak laflar].
3. Bxlwn teksti par`alara, koyarak onnar]n adlar]n].
4. Bulun bukvalar] (laflar]), ang]lar]n]n dooruyaz]lmas]na lqqz]m kontrol
yapmaa. A`]klay]n, ne`in onnar xlq yaz]lêrlar.
5. Taa bir kerq okuyun teksti. Al]n esaba, nicq kullan]lêrlar laflar hem
lafbirle=meleri.

9. Adl]klar]n analiz s]ral]]


1. Sxz pay]. 3. Cann] m] osayd] cans]z m]#
2. Birlik say]s]n]n temel hal] 4. Ang] hallanmak bxlwmw.
(temel formas]) 5. Hal. 6. Say].
Aazdan analizin x r n q q :
Okuyêr]m kiyad]. Kiyad] – adl]k, temel formas] kiyat, cans]z, hallanmak
bxlwmw – konsonnan bitqn, durêr gxsterek hal]nda, birlik says]nda.

10. N]=ann]klar]n analiz s]ral]]


1. Sxz pay]. 3. Say].
2. Ang] adlaa baal].
Aazdan analizin x r n q q :
Elimdq eni kiyat. Eni – n]=ann]k, baal] adlaa kiyat, durêêr birlik say]s]nda.

11. }=liklerin analiz s]ral]]


1. Sxz pay]. 3. Zaman]
2. Temel formas]. 4. Say]s]
Aazdan analizin x r n q q :
Deredq wzer kay]k. Wzer – i=lik, temel formas] – wz, dii=ilmqk bxlwmw –
konsonnan bitqn, durêr =indiki zamanda, birlik say]s]nda.

• 152 •
Yap]n kendinizq kontrol
7. (s. 13) Mali, ma=ina, makarina.
10. (s. 15) Ceviz, suan.
11. (s. 15) Kiyat (kol, kilit, kuyucuk, kar]k, tu`).
15. (s. 18) Ayaz, kaz]k.
22. (s. 21) Komrat, Kati, Koli, Miti, Radova, Baboglu, Tomay.
24. (s. 22) Tomay.
3. (s. 24) E=ik – e=ik`i, saat – saat`], bakmaa – bak]c]; erik – eriklik, kay]
k – kay]k`].
7. (s. 26) Ka=]k, bacak, kaz, kar], kar]k, ku=ak, kirpik, daul, ben, gxz.
6. (s. 25) Kaz, alma.
9. (s. 27) Aa`, gxl.
10. (s. 28) Morkva, h]yar.
12. (s. 28) Tuzlam]=, keciyi, =aka, gxzlwklqrlqn, sxzlwktq.
18. (s. 31) Horoz, Ad.
8. (s. 35) Cwmlq; baca, wzwk, emeni, kulak, kqqmil.
9. (s. 35) Kaar, sa`ak buzu.
12. (s. 37) Kaar, y]l]n aylar] (yanvar, fevral).
25. (s. 59) Makaz, horoz.
13. (s. 67) Gwnnwk, kiyat.
17. (s. 82) Alma, derq.
23. (s. 84, 85) Toprak, gxk.
2. (s. 95) Karpuz, kaz.
1. (s. 101) Kaar, kedi.
18. (s. 124) Pin, pindi, pindir, pindirmq, in, indi, indir, indirmq, indirmqq;
daal, daal]=, daalí=ma, al, al]=, alí=ma, al]=maa.
31. (s. 128) Buz, saat.
7. (s. 139) Adam, adámca, adamník, adámcas]na, adámcilqqn; baa, baac],
baal]k; dost, dóst`a, dostlúk, dostla=máa, dóst`as]na.
12. (s. 141) Adam-nan, ev-ler-dq, kapu-lar-]n, dere-yq, yaa-ya; kuru-dan,
aulun, swrw-nwn, kwp-tq, er-dq.
14. (s. 142) Gugu=, xrdek, buura, tauk, kaz, b]c], pili`, horoz; kartal, turna,
bwlbwl, garga, lelek, buhu, saksan, sa`ak ku=u, s]y]rc]k, duvan, k]rlan-
ga`.
22. (s. 144) Payak, yar]m ay.

• 153 •
Tutun akl]n]zda bu laflar]n yaz]lmas]n]!

A` — aa` da — daa ol — ool


alma — almaa dalmaa — daalmaa sa — saa
az (`ok) — aaz dat — daat salmaa — saalmaa
ba — baa dil — diil sar — saar
ben — been dwn — dwwn sat — saat
bu — buu er — eer s]r — s]]r
bul — buul kar — kaar swt — swwt
bwk — bwwk kqr — kqqr ur — uur

A H N taazq
aalamaa hepsicii naanq t]]maa
aalem nqqn] toom
aaretlik } tww
ii P
B iilenmqq padi=aa U
baarmaa iinq piinir uumaa
buumaa iirenmqq
bww iiri R W
bwwmqq ii=i raametli wwlen
bwwn islqq raatl]k wwnmqq
wwrenmqq
C K S wwsek
ceer kaavi saabi wwswrmqq
cumaa kqqmil saad]`
kuumaa saal]k V
~ kww saamaa vaatiz
`ii saat
`iidem L sabaa Y
`iinemqq laana s]]r yaa
`iiz laalq siir yaal]
lqqz]m siirek yaamaa
D leen siimqq yaan]
diimqq suuk yaar]n
diiren M suuma yuurmaa
dii=mqq maalq yuurt
dooru maana +
duumaa maani =iir Z
maasuz zaabit
G maavi T zaamet
geeri maaza taa zeedq
giimqq musaafir taanq zeet

• 154 •
Açık dannar sana, dostum!

Herbir gwn, paal]


dostum, dannardan
`ekeder, dannarlan
da biter. Senin da
gwnnerin kiyatlan
`eketsin, kiyatlan da
bitsin.
Sqn ald]n m] esa-
ba, ani y]ldan y]la,
gwndqn gwnq sqn taa `ok vak]t oturêrs]n kiyat elindq, ki-
yatlar]n aras]nda. Vard]r m] dw=wndwwn, ne`in butak]m
olêr#
Sqn bwwyersin gwndqn gwnq taa havezlqn, taa `ok isteer-
sin bilmqq, annamaa. ~ok i=leri bilmqq, annamaa deyni
=indiyqdqn sqn sorard]n, dan]=ard]n bwwklerq da brak]lmaa-
zd]n onnardan taa annamay]nca. Binnnqn „ne`in#” hem
„bu ne#”. Ama... onnar da `ok i=leri bilmeerlqr. ~wnkw
sqn kendin annad]n, ani al]p lqqz]mn] kiyad], dur bulmaa
cuvap o soru=lara, ang]lar] sana pek lqqz]m.
Herbir adam biler, ki nekadar taa `ok okuyêrs]n, oka-
dar taa derindqn ba=lêêrs]n annamaa dwnnq olu=lar]n], in-
san]n ya=amas]n] hem herbirinin yapt]klar]n]. Annêêrs]n,
ani sqn, nicq da ba=kalar], lqqz]m koruyas]n tabiat], bir-
liktq ya=ayas]n tabiatlan, gxzelledqsin onu. Annêêrs]n,
ne olmu= hem ne var nicq olsun dwnnedq bu yak]n vak]-
tlarda hem taa sora; ani hepsi bu dwnnedq kalma bizq
dedelerimizdqn; ani bizim borcumuz hepsini, ne var
dwnnq wzwndq, tabiattan ba= zenginniklerqdqn, koruyup-
brakmaa ba=ka evlatboylar]na...
A`]k dannar sana, dostum! A`]k yollar!
Kiyad]n avtorlar]
Folklor
(Literatura teoriyas]ndan)

Hepsi milletlerin var kendi dilleri te nicq bizim gagauzlar]n var gagauz
dili, moldovannar]n da var kendi dili, ruslar]n – rus dili, bulgarlar]n – bul-
gar dili… Hepsinin insannar]n var kendi dillerindq masallar], twrkwleri,
sxleyi=leri, bilmeyceleri, legendalar] – folkloru.
Folklor (ingliz dilindq – folklor – halk yaratmalar]) – halk poeziyas],
prozas], halk twrkwleri, sxleyi=leri, cwmbw=leri, bilmeyceleri, muz]kas],
oyunnar] h.b.
Pek derin evellerdqn, a`an yokmu= yazmak-okumak, insan dwzqrmi= twrlw
peetlqr, ang]lar]n] aazdan sxlqrmi=lqr, `alarm]=lar; hep aazdan aaza onnar
ge`mi=lqr ihtqrlardan gen`lerq, eti=ip =indiyadan. Biz kullanêr]z onnar] haz]
rdan, zerq dwzwlmw=lqr eski o zamannardan, diil =indi. Masallarda, twrkwlerdq
insan annadarm]= twrlw olmu= i=leri, kendi zaametlerini, dw=wnmeklerini, se-
vinmeklerini, kah]rlar]n] hem umutlar]n]; cwmbw=lqrlqn dq kah]r daadarm]=lar.
Gagauzlar severlqr pek halk masallar]n]. Var w` twrlw masallar: bwwlw @
Demir di=li babu@ , @Dev oolu@; hayvannar i`in @Tamah garga@ hem ya=ay]=
masallar] @Dqdu hem babu@ h.b. Masallarda her kerq iilik enseer fenal]].
~ekederlqr onnar: @Bir vak]tlar varm]=, bir vak]tlar yokmu=, varm]=...@;
biterlqr: @Da bqn dq oradayd]m; ne gxrdwm, sizq da tq sxleerim...@
Yaz]c]lar halk yaramalar]n] toplay]p, i=lendirmi=lqr, yaz]ya ge`irmi=lqr. On-
nar]n aras]nda Stepan Bulgar]n hem Lev Tolstoyun masallar] da bulunêrlar...
Halk türküleri – göstererlär halkın derin eveldän yaşamalarını, onnarın
adetlerini, onnarın çalışkannıını. Türküyü, nicä da başka halk yaratmaları-
nı, insan kendisi kurarmış, düzärmiş. Halk türkülerin var çok çeşidi: şakalı
türkülär, adet türküleri, şen türkülär, üüsüz türküleri, darsık türküleri h.b.
Şaka türküsü
Keçiciimin kuyrucaandan Keçiciimin kafasından
Süpürgä mi yapayım, mali# (3 kerä) Çotra mı yapayım, mali# (3 kerä)

• 157 •
Zümbüllü baalara, Zümbüllü baalara,
Keçi pindi dallara, Keçi pindi dallara,
Bän sana ne dedim, mali# (3 kerä) Bän sana ne dedim, mali# (3 kerä)
Keçiciimin kulacıından Keçiciimin yaanısından
Tuzluk mu yapayım, mali# (3 kerä) Küftä mi yapayım, mali# (3 kerä)
Zümbüllü baalara, Zümbüllü baalara,
Keçi pindi dallara, Keçi pindi dallara,
Bän sana ne dedim, mali# (3 kerä) Bän sana ne dedim, mali# (3 kerä)
Keçiciimin bacacıından Keçiciimin gözçeezindän
Çırtma mı yapayım, mali# (3 kerä) Boncuk mu yapayım, mali# (3 kerä)
Zümbüllü baalara, Zümbüllü baalara,
Keçi pindi dallara, Keçi pindi dallara,
Bän sana ne dedim, mali# (3 kerä) Bän sana ne dedim, mali# (3 kerä)
Keçiciimin derisindän Keçiciimin dişçeezindän
Daul mu yapayım, mali# (3 kerä) Sedef mi yapayım, mali# (3 kerä)
Zümbüllü baalara, Zümbüllü baalara,
Keçi pindi dallara, Keçi pindi dallara,
Bän sana ne dedim, mali# (3 kerä) Bän sana ne dedim, mali# (3 kerä)
Keçiciimin buynuzçuundan
Tarak mı yapayım, mali# (3 kerä)
Zümbüllü baalara
Keçi pindi dallara,
Bän sana ne dedim, mali# (3 kerä)
Söleyiş – o bir kısa sölemäk, angısı göstere bir üüretmäk, bir faydalı fikir.
Söleyiş paa koyêr insanın işinä hem da birdän çıkış yapêr. Söleyişleri olur nicä
bölmää temalara: “Vatan”, “Mamu-baka”, “Dost hem dostluk”, “Ekmek” h.b.
Söleyişlär
1. Bir fidan taa diildir daalık.
2. Haliz türkünün büüktür kanatları.
3. İslää işin isläädir türküsü dä.
4. Bir kişi gezecek – iz kalacek,
Ama bin kişi gezärsä – yol kalacek.
• 158 •
5. Laf-laf yolu kısaldarmış.
6. Fena köpek sürüyü beklärmiş.
7. Yaz kışı besleer.
8. Herbir arı bal yapmaz.
9. Balık kuruda üzmäz.
10. Terli annılı – tok karnılı.
11. Tuz, ekmek varkan – aaçlık yok.
12. Mamu, baka – paasız laflar,
Kim onnarı sayêr – çok yaşar.
13. İnsan Vatansız, nicä kuş türküsüz.
14. Seviner kuş havaya, uşaksaydı – anaya.
15. Biri yapêr – bini çeker.
16. Nicä döşeycän, ölä da yatacan.
Bilmeycä – o kısa bir halk yaratması, neredä saklı bir iş, oluş, obyekt,
da onu lääzım “bilmää”, bulmaa.
Bilmeyceleri, nicä dä söleyişleri olur nicä bölmää temalara: “Şkola”,
“Avadannıklar”, “Hayvannar”, “Meyvalar, zarzavatlar” h.b.
Bilmeycelär
1. Elsiz-ayaksız, ama tokatları açêr.
( )
lüzgär

2. Kulaa var, ama işitmeer.


( )
iinä

3. Başında dili baalı,


Kuyruunda dili aalı.
( )
kuan

4. Ne salêr,
Ne dalêêr,
Ne da içeri brakêr.
( )
kilit

5. Biyaz kaar gibi,


Eriyer tuz gibi.
( )
şeker

6. Sırt`aazı iinä-iinä,
Yok onu sevmää.
( )
kirpicik
• 159 •
Lev Tolstoy

W` ay]
K]z`aaz]n biri gitmi= evdqn daaya. Daada onun tersi dxnmw= da
ba=lam]= evq yolu aaramaa, ama bulamam]=. Gezq-gezq, gxrmw= bir
evcqqz.
Evceezin kapusu a`]km]=. O bakm]= kapudan i`yanna da annam]=, ani
evdq kimseycik yok, girmi=. Bu evceezdq ya=arm]= w` ay]. Ay]n]n biri
bobaym]=. Onun ad] Mihaylo }vanovi`mi=. O pek bwwkmw= hem yolukmu=.
Xbwrw anaym]=. O taa kw`wrqkmi= hem ad]ym]= onun Nastasya Petrovna.
W`wncwsw – kw`wk bir ay]c]km]=, oollar]. Onun ad] Mi=utkaym]=.
Ay]lar yokmu=lar evdq, gitmi=lqr daa i`inq gezinmqq.
Evceezdq varm]= iki i`er: birisindq ekmek iyqrmi=lqr, xbwrwndq da
yatarm]=lar. K]z`aaz ilkin girmi=, neredq ekmek iyqrmi=lqr da gxrmw=
w` `anak mancaylan. }lkinkisi – pek bwwkmw=, kqr gwve`mi=. Ondan
iyqrmi= Mihaylo }vanovi`. }kincisi – ortancaym]=. Ondan iyqrmi= Nastasya
Petrovna. W`wncwsw – maavi `anac]k. Ondan iyqrmi= Mi=utka. Herbir
`anaan yan]nda birqr da ka=]k varm]=: bwwk, ortanca hem kw`wcwk.
K]z`aaz alm]= en bwwk ka=]] da imi= biraz gwve`tqn. Sora alm]= ortanca
ka=]] da imi= biraz ortanca `anaktan. Bitkidq alm]= kw`wcwk ka=]caa da
imi= maavi `anac]ktan. Mi=utkan]n mancas] ona gxrwnmw= hepsindqn datl].
K]z`aaz istemi= oturmaa da gxrmw= masan]n dolay]nda w` skemnq:
birisi bwwk – Mihaylo }vanovi`in, xbwrw ortanca – Nastasya Petrovnan]n
hem w`wncw kw`wcwk, maavi yast]cak wstwndq – Mi=utkan]n. K]z-
`aaz pinmi= ilkin bwwk skemneyq, ama dw=mw=. Sora pinmi= ortanca
skemneyq – o yak]=]ks]zm]=. Bitkidq oturmu= kw`wcwk skemneyq da
=en gwlmw= – pek kqqmilmi=. K]z`aaz alm]= maavi `anac]] dizlerin
wstwnq da ba=lam]= imqq. }mi= mancay] bitirincq da sora ba=lam]=
skemnedq sallanmaa.
Skemnecik k]r]lm]= da k]z`aaz dw=mw= erq. O kalkm]=, gitmi= xbwr
i`eri. Orada varm]= w` yatak: birisi bwwk – Mihaylo }vanovi`in, ortanca –
Nastasya Petrovnan]n hem w`wncw kw`wcwk – Mi=utkan]n. K]z`aaz yatm]=
ilkin bwwk yataa, ama ona deyni pek bwwkmw=: yatm]= ortancaya – pek
wwsekmi=; yatm]= kw`wcwwnq – taman ona gxrqymi= da uyuklam]=.
Bir vak]ttan sora ay]lar dxnmw=lqr evq, pek ac]km]=lar da istemi=lqr
wwlennii yapmaa. Bwwk ay] alm]= kendi `anaan] da `irkin seslqn baarm]=:
– K}M }D} BEN}M ~ANAAMDAN#
• 160 •
Nastasya Petrovna bakm]= kendi `anaana da gwve` – bwwk `anak
taa yava= baarm]=: `]vd]rmaa – wwsek
– K}M }D} BEN}M ~ANAAMDAN# seslqn baarmaa
Ama Mi=utka, gxrdwynqn kendi `anac]]n]
bo=, incecik keskin seslqn baarm]=:
– K}M }D} BEN}M ~ANACIIMDAN DA BANA H}~ BRAKMAMI+#
Mihaylo }vanovi` bakm]= skemnesinq da `irkin seslqn baarm]=:
– K}M OTURDU BEN}M SKEMNEMQ HEM S}V}+T}RD} ONU
B}R TARAFA#
Nastasya Petrovna bakm]= kendi skemnesinq da taa yava= baarm]=:
– K}M OTURDU BEN}M SKEMNEMQ HEM S}V}+T}RD} ONU
B}R TARAFA#
Mi=utka bakm]= kendi k]r]k skemnesinq da incecik seslqn baarm]=:
– K}M OTURDU BEN}M SKEMNEMQ HEM KIRDI ONU#
Ay]lar ge`mi=lqr xbwr i`eri.
– K}M YATTI BEN}M DX+EEMDQ HEM TIKA~LADI ONU# –
`irkin seslqn baarm]= Mihaylo }vanovi`.
– K}M YATTI BEN}M DX+EEMDQ HEM TIKA~LADI ONU# – taa
yava=`a baarm]= Nastasya Petrovna.
Ama Mi=utka koymu= skemnesini, pinmi= kendi yataana da incecik
seslqn baarm]=:
– K}M YATTI BEN}M DX+EEMDQ#
Ans]zdan o gxrmw= k]z`aaz] da xlq `irkin `]vd]rm]=, sans]n onu
kesqrmi=lqr:
– Tq o! Tutun! Tutun! Tq o! Taa tez tutun!
Ay]c]k istemi= k]z`aaz] dalamaa.
K]z`aaz uyanm]=, a`m]= gxzlerini, gxrmw= ay]lar] da – hu pen`ereyq.
Pen`erq a`]km]=.
K]z`aaz f]rlam]= pen`eredqn da ka`m]=. Ay]lar – onun ard]na, ama xlq
da eti=qmemi=lqr onu.
(~evirdi K. Vasilioglu)
• Ne olmu= k]z`aazlan#
• Ay] aylesi neredq ya=ayarm]=#
• Ne gxrmw= k]z`aaz ay]lar]n evceezindq#
• Neyi en `ok beenmi= k]z`aaz#
• Ne olmu= evceezdq, ay]lar evq dxndwynqn#
• Rollara gxrq masal] okuyn.

• 161 •
Sän bunu bilersin! Sän bunu becerersin!
Soru=lar hem s]n]=lar
1. Nezaman peydalanm]= folklor yaratmalar]#
Nelqr i`in onnar annadêêrlar#
Kendi laflar]n]zlan annad]n.
2. Ang] folklor yaratmas]ndan bu s]rac]klar:
@Zwmbwllw baalara,
Ke`i pindi dallara,
Bqn sana ne dedim, mali...@
3. Tan]y]n masal] verili s]rac]klara gxrq:
@...Skemnecik k]r]lm]= da k]z`aaz dw=mw= erq. O kalkm]=, gitmi= xbwr
i`eri.
Orada varm]= w` yatak: birisi bwwk – Mihaylo }vanovi`in, ortanca –
Nastasya Petrovnan]n hem w`wncw kw`wcwk – Mi=utkan]n...@
4. @W` ay]@ ang] halk]n masal]#
a) Moldovan halk masal];
b) Gagauz halk masal];
c) Rus halk masal];
d) Bulgar halk masal]
5. @W` ay]@ masal]n] rollara gxrq haz]rlay]n (kostwnmar] haz]rlay]n,
hem i`erlerini donaklad]n kendiniz).
6. Bu verilmi= bilmeycenin cuvab]n] bulun.
Gxlmek diilim – dikiliyim,
Fidan diilim – var yapraam,
}nsan diilim – annadêr]m.
7. Tutun alk]n]zda!
• Hepsindqn paal]yd]r dooruluk.
• Kiyat – o ii bir dosttur, ondan da ii yoktur.

• 162 •
Şkola bizim
yaşamamızda

Konstantin Vasilioglu

+kolaya
Gwnnqr k]salard]. Gwne= ta art]k pek xlq k]zd]rmazd]. Aa`larda sat-pat
sar] yaprak gxrwnqrdi. Herersi e=illik, meyva doluydu, wzwmnqr olard]lar.
Gogu= bu gwzwn lqqz]md] gitsin =kolaya, ama o bilmqzdi, nezaman
gwz gelecek. Gwnwn birindq Gogu= sokakta top oynayard] u=aklarlan,
a`an i=itti mamusunun sesini:
– Gogu=!
– Ne, mamucuum#
– Ya, brak oyunu da gidelim lafkaya.
– Na=ey alacan lafkadan, ma#
– Na=ey, na=ey# Sana bir kostwmcuk alacam, `anta, tefter... Ne, sqn
unuttun mu, u=aam, ani =kolaya gidecqn#
– Ee, gwz geldi mi art]k#
– Geldi yq, nas]. Vak]t ge`ti. Sqn da bwwdwn. Tq koca `ocuk oldun.
– Sabaa m] =kolaya gidecqm#
– Diil sabaa, gxzelim. W` gwndqn sora. Pek ii n]=an, u=aam, ani sqn
wwrenmqk yoluna seftq pazertesi hem ay]n da `eketmesindq gidecqn.
Gogu=, wzwnw y]kay]p, tutundu mamusunun elindqn da gittilqr lafkaya.
Orada her=ey vard]. Sat]c], sesleyip, ne lqqz]m, uzatt] bir maavi kostwmcuk.
Gogu=, giidi onu. Kostwmcuk kqr s]rt]na gxrqydi. Gogu=`uk xlq da `]-
karmad] s]rt]ndan o kostwmcuu. Ondan sora ald]lar tefter, kalem hem
ba=ka =kolac] tedar]klar]n]. Lafkadan evq dxnqrkenq, Gogu= hepsinq
gelenq – ge`enq baarard]:
– Bana =kolac] kostwmu ald]lar! Bqn =kolaya gidecqm! Bqn =kolaya
gidecqm!
• 163 •
Bu w` gwnwn i`indq Gogu= hi` topu k]zd]rmaa – y]s]tmaa
elinq almad]yd], u=aklar]n oyunnar]na kat]- lafka – twkqn, magazin
lmad]yd]. Bu vak]tta o birka` kerq `]kt]- wz – surat
yd] sokaa, ama ozaman da gxstermqq eni tedaarik – lqqz]mn] ter-
kostwmunu, eni `antas]n], eni tefterlerini, tiplqr
eni... emeni – ayak kab]
Ne s]ralamaa, a`an onda hepsi eniydi. girginnik – hodulluk
Kqr Gogu= ta eniydi. Onu hi` yoktu duva – adam]n istedii
nicq tan]maa. O hi` benzemqzdi o xbwr
`ocucaa, ang]s]n]n, sokakta oynayarkan, gxzleri tozdan gxrwnmqzdi,
sa`lar] dola=]kt] hem taa `ok yalnayak gezqrdi.
Geldi sentqbrinin biri. Gogu=lar =koladan uzac]k ya=ayard]lar da
onu=tan, tokat`]k g]r`lay]p, a`]ld], a`an taa edi yoktu. }lkin `]kt] auldan
Gogu=`uk.
Onu hi` yoktu nicq tan]maa: eni kostwmcuklan, eni emeniciklqrlqn,
eni biyaz gxlmeciklqn, ang]s]n]n yakac]] kostwmcuun wstwnq `]kar]l], eni
`antaylan, eni kiyatlarlan... Gogu= ayaktan ba=]nadan yalab]yard]. Kendisi
gxzqldi.
Onun wzw sevinmektqn hem girginnenmektqn bir gwne=`ik gibi kqr =afk
edqrdi. Ama o renkli gwz `i`ekleri onu taa da pek gxzqlledqrdi. Gogu=un
ard]na `]kt] sokaa donakl] mamusu da.
+kolaya yollanacaazaman, bakas] sokakta kald]rd] Gogu=`uu yukar],
xptw hem dedi:
– }i gwnnqr sana, oolum! }i bilgilqr! Ya=amakta adam olas]n hem senin
bilgi yollar]n herkerq a`]k olsunnar!
~ok i=lqr Gogu=un ya=amas]nda unudulmu=, ama bakas]n]n duvas]n]
bwwnkw gwnqdqn da unutmam]=.

• Nedqn anna=]lêr, ani gwz geldi#


• Ne wzerq mamusu `aarm]= Gogu=u sokaktan#
• Nereyi hem ne`in gitmi=lqr Gogu=lan mamusu#
• Nelqr alm]=lar Gogu=a#
• Annad]n, nas]l Gogu= =kolaya haz]rlanarm]=.
• Ne`in Gogu=u hi` yokmu= nicq tan]maa#
• Annad]n Gogu=un =kolaya gitmesini.
• Neyi Gogu= `ok vak]t akl]s]nda tutmu=#
• Akl]n]za getirin, nicq mamular]n]z sizi haz]rlad] =kolaya#

• 164 •
Nikolay Baboglu

~ancaaz
Biz art]k al]=t]k bizim =kolam]z]n `ancaaz]na. Evdqn geldiynqn, bekle-
eriz o bizi ilk dersq toplas]n, ama aralaa `]kt]ynan, isteeriz taa uzun aral]k
olsun.
~ancaaz sa i=ini biler, saad] da ii biler. Onun c]ng]rt]s]n] herbir wwre-
nici tembihleer: „Oldu, – deer, – etecek ka=]nd]n, serinnedin – =indi haz]r
ol bir saat yazmaa, okumaa, esaplamaa, wwrediciyi seslemqq.”
Biz hepsindqn `ok bekleeriz `ancaaz]n sesini, a`an =kolam]z yak]n kol-
vermqq. Taa da pek ozaman, a`an analar]m]z unudêr bir dadam]k-kat]k
`antam]za koymaa da karn]m]z art]k iicq ac]km]=. Hi` hal]m]z kalmêêr
wwrediciyi seslemqq, ne`inki, istqr-istemqz akl]m]z hep evdq: „Acaba
anac]]m]z bizq ne imqk haz]rlad], bekleer mi beni, osa bir i=inq bireri mi
gitti#!
Da tq son derstqn `an urdu. Biz yan]k gibi isteeriz, f]rlay]p, ka`al]m
evq, ama =kolada var `etin s]ral]k: wwredicimiz s]marlêêr uslu olal]m,
esapl]-esaps]z sal]nmayal]m. Nekadar da can]m]z istesq =]marmaa-ka`]n-
maa, biz lqqz]m s]ral]] bilelim, dis\iplinay] tutal]m.
Bizim klas]m]z derslerq girer uslu, aral]kta `ok az]tmak yok, ama ders
bittiynqn kapuda s]k]=mal]k ta yapmêêr]z. Eer `okluk kapuda toplanarsa,
ilkin k]z`aazlar] kolvereriz, sora gider `ocucaklar.
Son derstqn `an urduynan, biz, dizilip, s]ralardan `]kêr]z iki=qr-iki=qr,
xlecq dizili da `]kêr]z klastan, =koladan da sade a`an art]k basamaklardan
ineriz, ozaman olur herkezi xrwswn evinq, nas]l istqrsq.
Bizim klas]m]z] uslu, terbiedili gxrdw- tembihlemqq – izin etmqq
ynqn, kafadarlar]m]z hem aalemnqr da istqqr – istemqz – mutlak
bizq may]l olêrlar, metin laf sxleerlqr. Biz yan]k gibi – pek h]zl]
da bununnan kabarêr]z. az]tmak – esaps]zl]k

• Ne i= i`in lqqz]m =kolada `ancaaz#


• Ang] `ancaaz] u=aklar taa pek beenerlqr# Ne`in#
• Ne`in son uroktan sora u=aklar yan]k gibi, isteerlqr d]=ar] f]rlamaa#
• Nesoy s]ral]] (kural]) u=aklar herkerq tutêrlar akl]lar]nda#
• Neyq u=aklar kabarêrlar# Sizin i`in da metin laflar sxleerlqr mi#

• 165 •
Sqn bunu bilersin! Sqn bunu becerersin!
Soru=lar hem s]n]=lar
1. @+kolaya@ yaratman]n avtoru kimdir#
a) Nikolay Baboglu; c) Konstantin Vasilioglu;
b) Todur Marinoglu; d) Stepan Bulgar.
2. Ang] yaratmadan bu s]rac]klar hem kim onnar]n avtoru#
@Biz hepsindqn `ok bekleeriz `ancaaz]n sesini, a`an =kolam]z yak]n
kolvermqq. Taa da pek ozaman, a`an analar]m]z unudêr bir dadam]k-kat]k
`antam]za koymaa...@
a) @+kolaya@; b) @~ancaaz@.
3. Rifmaya gxrq bulun ka`]r]lm]= laf].
Turnalar gitti..., – lwzgqr esti poyrazdan.
a) bizdqn; c) buradan;
b) insandan; d) yazdan.
4. Getirin akl]n]za gwz n]=annar]n]:
– Gwz e=il yapraklar] sarardêr.
– Ge` gwzwn suuk yaamurlar s]k yaayêr.
– Bulutlar dwz bask] gxktq durêrlar.
– Gecq lwzgqr hererdq uuldêêr.
– Yaamurlardan toprak y]m]=êêr.
– Gwz yava=-yava= havay] heptqn suuldêr.
5. Haz]rlay]n birqr resin, gwz n]=annar]n] akl]n]za getirerqk. Klasta bir
resim sergeni yap]n.
6. Aylak zamanda okuyabilirsiniz.
Gwz
Gwz alt]n dx=eklqn Fidandan dw=qrkqn
Yolumu xrter, Yapraklar dxner
Yukarda ge` yazlan Gwz gwnw =]larkan
Lwzgqr koola=êr. Gxzlqr kama=êr...
Fidannar dallarlan
Yapraks]z kalm]=,
Yaz gwzdqn ka`arkan
Ku=lar] `alm]=.
(S. Kuroglu)
• 166 •
Adam kişilii.
Söz etiketi

Valentina Oseeva

Oollar*
}ki kar] p]nardan su alarm]=lar. P]nara geler taa bir kar]. Dqdunun biri
p]nara yak]n bir ta=]n wstwnq oturmu= dinnenmqq.
Kar]n]n biri deyqrmi= xbwrwnq:
– Benim oolum xlq `emrek hem kaavi – kimseycik onu enseyqmeer.
– Ama benimkisi, – demi= xbwrw, – `alêr twrkw, nicq bwlbwl. Kimseydq
otak]m gxzql ses yok.
W`wncw kar] susarm]=.
– Sqn, mari, ne`in kendi oolun i`in hi` bi=ey annatmêêrs]n# – sorêrlar
ona komu=uykalar.
– Na=ey bqn onun i`in sxleyim, – demi= kar]. – Onun gibi binnqn vard]r.
Tq doldurêr kar]lar bak]rlar]n] suylan da yollanêrlar evq. Dqdu da
yollanêr artlar]na. Gider kar]lar, sora durgunêrlar. „Of, kollar]m ac]yêr.
Su `alkalanêr. Arkalar]m ac]yêr”, – aala=êrlar kar]lar biri-birinq.
Bir da onnara kar=] w` `ocuk ka`arak `]kêr. Birisi ba=]a=]r] aktar]-
larm]=, tekerlek gibi dxnqrmi=. Kar]lar ona pek may]l olmu=lar. Xbwrw
twrkw `alarm]= – bwlbwl gibi sesi xtqrmi=. Kar]lar durgunmu=lar da
sesleyqrmi=lqr. Ama w`wncwsw – doorulêr mamusuna: alêr onun elindqn
aar kazannar] da gxtwrer onnar] evq.
Kar]lar durgutmu=lar dqduyu da sorarm]=lar:
– Gxrdwn mw, dqdu, bizim oollar]m]z]#
– Ee nqqnda onnar ya# – sormu= dqdu. – Bqn burada sade oollar]n
birisini gxrdwm.
(~evirdi K. Vasilioglu)

• Kimnqr i`in sxlener bu annatmada.


• Ne`in w`wncw kar] kendi oolu i`in bi=ey annatmam]=#
• 167 •
• Nicq annêêrs]n]z dqdwnun laflar]n]: „Bqn burada sade oollar]n birisini
gxrdwm#”

Lev Tolstoy

~ekerdek
(Ger`ek)
Ald] mamu erik da istedi vermqq u=aklara wwlennii yapt]ktan sora.
Onnar durard]lar `anak i`indq. Vani hi` yoktur taa erik idii da onnar]
kokalard].
Pek onnar] beenmi=. Pek isteyqrmi= imqq. O hep eriklerin dolay]nda
gezqrmi=. A`an i`erdq kimseycik yoktu, o dayanamam]=, kapm]= bir erii
da imi=.
Sofraya oturacaa zaman mamu saym]=t] erikleri da gxrer: bir eti=meer.
O sxledi bakaya.
Ekmek iyqrkqn baka deer:
– Ya sxlqyin, u=aklar]m, kimsey mi imedi bir erii#
Hepsimiz dedik:
– }medik.
Vani da k]zard], nicq enge`, da dedi:
– Bqn da imedim.
Ozaman baka dedi:
– Eer birkimsey aran]zdan idiseydi, bu diil islqq, ama i= diil bunda.
}= onda, ani eriklerdq var `ekerdek, da kim bilmqrseydi onnar] imqq da
yudarsayd] `ekerdqq, ozaman o bir gwndqn sora xlecek. Bqn bundan
korkêr]m.
Vani biyaz]d] birdqn da dedi:
– Yok, bqn `ekerdqq s]b]tt]m pen`erq a=]r].
Da hepsi ba=lad]lar gwlmqq, ama Vani `eketti aalamaa.
(~evirdi K. Vasilioglu)

• U=aklar]n mamusu ne alm]= u=aklara vermqq deyni#


• Vani ne kapm]=, a`an kimseycik yokmu=#
• Hepsi „imedik” dediynqn Vani da ne demi=#
• Ama ne`in Vani k]zarm]= enge` gibi#
• Bulun o eri neredq Vani aalamaa ba=lam]= da annad]n ne`in.
• 168 •
Stepan Bulgar

Karpuz
Vasiciklqn bek`i Mqlu= dqdu dostla=ard]lar. Dost olduydular onnar
ilkyaz]n, bir pazar gwnw, a`an Vasicik girdiydi aral]ktan pilaramaya da,
oturup yongalar wstwnq, okuyard] bir kiyat`]k. Gwne= gxzql y]s]dard].
Vasicik hi` =wpelenmqzdi, ani burada var nas]l bulsun onu bek`i. Da o
dapturu geldi, a`an i=itti:
– Sqn ne aarêêrs]n burada#
Vasicik korkudan ka`]rd] kiyad] elindqn. Xnwndq durard] Mqlu= dqdu,
hi` diil fena gwlwmseyerqk. Da bu gwlw= koydu u=aan wreeni erinq. Mqlu=
dqdu kald]rd] erdqn Vasiciin kiyad]n] da sildi tozu aucunnan.
– }slqq mi kiyat#
– Pek!
– Bqn sa bilmeerim okumaa...
Onnar ba=lad]lar lafetmqq da Vasicik annad], ani dqdu Mqlu= hi` diil
fena adam.
Hava kurulmu=tu islqq. Gxktq yoktu bir da bulut, gwn y]s]dard] isleecq.
Vasicik koydu kiyad] koltuun alt]na, sxledi, ani gidecek evq. Ama bay
Mqlu= dedi ona:
– }steersin mi bakmaa beygirleri#
– }steerim, e n-e-e...
Dqdu Mqlu= a`t] kapuyu da onnar girdilqr dama. Ah]ra baal] durard]
iki balaban beygir. Onnar c]ng]rdadard]lar sincirlqrlqn hem alatlamayarak
iyqrdilqr alaf. A`an traklad] kapu, samannar]n wstwndqn kalk]verdi bir
k]rm]z] kulicik. O traklatt] kara t]rnaklar]nnan da f]rlad] d]=ar]. Vasicik ta
`]k]verdi onun ard]na. Kulicik ka`]nard] dolay-dolay aul i`indq.
– Var m] nas]l `ekinmqq kulidq# – sordu Vasicik.
– Sqn ne#! Onun beli taa yufka, var nicq k]r]ls]n. }stqrsqn, bqn seni
`ekindirecqm kula beygirdq#
– Elbetki, isteerim!
Dqdu Mqlu= `]kard] kula beygiri da yard]m etti Vasicqq pinmqq hayvan]n
geni= arkas]na. O gwnw Vasicik doyunca `ekindiydi beygirdq. Dqdu brakt]yd]
onu yaln]z birka` kerq dxnswn aul i`indq.
O gwndqn beeri dqduylan u=ak dostla=t]yd]lar.
• 169 •
... Yaz]n, bir gwn, a`an =kola kolverdiydi u=aklar] dinnenmqq, Vasicik
gitti Mqlu= dqduya i=q. O bir i=lenir gwndw da onu=tan vard] `ok insan.
Onnar wkledqrdilqr taftalar] taligalara, ma=inalara da `]kard]lar auldan
sokaa. Dqdu bakard] kendi i=inq. }nsannar daal]=t]ynan evlerinq, bay Mqlu=
sokuldu Vasicqq da dedi kulaana:
– Ha gidecez benimnqn da bqn sana na=esa gxsterecqm... Onnar ge`tilqr
pilarama aulundan yap] ard]na, neredq s]k-s]k otlar bwwyqrdi. Dqdu
Mqlu= durgundu da bak]nd] her tarafa. Sora iildi da aralad] ellerinnqn
otlar]. Vasicik ta iildi. Otlar]n i`indq `ocucak gxrdw bir kw`wk karpuz`uk.
Karpuz`uk durard], nicq bir top`aaz, baal] kxkenq.
– E-he-he-e, ne islqq karpuz`uk! – dedi Vasicik da suvazlad] onu.
– A`an bwwyecek, ikimiz iyecez onu. Anna=t]k m], oolum. Ama kimsey
bilmesin, – dedi dqdu.
Onnar xrttwlqr karpuzu otlan, ama xlq, ki gwn eti=sin kxkenq. Bundan
sora onnar arada-satta dola=ard]lar karpuzu da bakard]lar, nekadar bwwmw=.
Geldi bir gwn, a`an dqdu Mqlu= urdu t]rnaannan da dedi, ani tezdq karpuz
olacek kani`li.
Sentqbridq Vasicik geldi pilaramaya bir pazar gwnw, a`an kimsey yoktu
orada dqdudan kaarq. Dqdu o vak]t oturarm]= skemneciktq da twtwdqrmi=
bir \]garka.
– Dqdu, hadi gidecez karpuzu imqq.
– Karpuz yok, u=aam...
– Nas]l xlq yok#!
Dqdu k]st] omuzlar]n] da onnar gittilqr yap] ard]na. Dqdu hi` iilmedi
da, ama Vasicik diz `xktw da ellerinnqn yayd] sararm]= otlar]. Ama orada
gxrmw= sade kuru kxkeni...
– Sxlq, Vasicik, dooru sqn mi kopard]n karpuzu#
– Yok, dqdu, bqn onu koparmad]m, – cuvap etti u=ak.
– Ha, yok bi=ey. Kim idi karpuzu, ona fayda olsun, – dedi dqdu. Ama
sora genq sordu, sans]n kendi-kendinq:
– Ama kim onu sanki kopars]n#
Ondan sora `]kt]lar sokaa. Dqdu durgundu da aband] bastonuna. Vasicik
yolland] gitmqq evq, ama bu vak]t dqdu genq ona sordu:
– Ya sxlq, Vasicik, pek mi ac]yd] karpuz#
– Diildi ac]. Tatl]yd], – dedi Vasicik, sora toplay]p kendisini, ne sxledi.

• Vasic]k ne`in ka`]rm]= elindqn kiyad] Mqlu= dqduyu gxrdwynqn#


• Nezaman Vasicik hem Mqlu= dqdu dostlasm]=lar#
• 170 •
• Nica Mqlu= dqdu tutmu= Vasiciin yalan]n]#
• Acaba ne`in Vasicik tutamam]= kendini da koparm]= karpuzu#

Valentina Oseeva

Kim `orbaci#
Bir bwwk kara kxpqqn ad]ym]= Juk. }ki `ocucak, Koli hem Vani,
bulmu=tular onu sokakta. Onun k]r]km]= bir bacac]]. Koliylqn Vani ikisi
dq bakarm]=lar onu. A`an Juk doorulêr, ikisi dq istqrmi= kxpek sade onun
olsun.
Ama kim Jukun `orbac]s], xlq da belli diilmi=, `wnkw onnar `ekettiynqn
anna=maa, herkerq laflar] `eki=lqn bitqrmi=.
Gwnwn birindq gidqrmi=lqr onnar daa yolundan nereyisq. Juk onnar]n
xnwncq ka`arm]=. ~ocucaklar hem gidqrmi=lqr, hem darg]n `eki=qrmi=lqr.
– Kxpek benim, – dqrmi= Koli, – onu ilkin bqn gxrdwm da ald]m!
– Diil, benim, – wfkelenqrmi= Vani. – Bqn baalad]yd]m onun bacaan]
hem ta=]yard]m ona datl] imeklqr!
Hi` birisi dq istemqzmi= a=aa kalmaa. ~ocucaklar gittik`q taa wfkeli
baararm]=lar:
– Benim!
– Benim!
Bir da daac]n]n aulundan f]rlam]= iki bwwk `oban kxpqq. Onnar
abanêrlar Jukun wstwnq da y]kêrlar onu erq. Vani korkudan taa aac]n
tepesinq pinmi= da oradan baararm]= kafadar]na:
– Korun! Kurtar kendini!
Ama Koli bulmu= bir sopa da, ne ka`abilqrseydi alatlêêr Juku kurtarmaa.
Bu sesq hem baar]=a h]zl] `]kêr daac] da koolêêr kendi kxpeklerini.
– Kimin bu kxpek# – wfkeli sormu= daac].
– Benim, – demi= Koli.
Ama Vani hi` aaz]n] da a`mam]=.
(~evirdi K. Vasilioglu)
• Duygulu okuyun annatmay].
• Kendi laflar]n]zlan annad]n Koli i`in, Vani i`in# Yazd]r]n onnar].
• Neredqn belli olmu=, kim `orbac]#
• A`]klay]n sxleyi=in maanas]n] „Ko kxpek olsun dostun. Bak sade dostun
olmas]n kxpek”.
• 171 •
Uygun sxzlqr
1. }i adam prost i= yapmaz,
Becermqrsq – tutunmaz.
2. Dostluk paraylan olmaz.
3. Twrkwylqn masal]n saabisi yok.
4. }=lqq i`in islqqdir twrkwsw da.
5. Dooruluk her zaman iidir.
6. Dost zorlukta tan]nêr.
7. Yapt]ysan sqn erdq iilik –
Evin olar `i`eklik.
8. Yaland]rd]ysan dwn, inanmazlar bwwn.
9. Ay]p diildir bilmemqq, ay]pt]r wwrenmemqq.
10. Gxzelq bir gwndq dq doyulur,
}i adama – bir y]lda da doyulmaz.
11. Nekadar `ok sqn kendin verecqn –
Okadar taa zengin olacan.

• A`]klay]n herbir uygun sxzwn maanas]n].


• Wwrenin kimi uygun sxzleri da kullan]n onnar] ya=aman]zda.

Sxleyis – kw`wrqk bir arif sxz, ang]s]n] var nicq kullanmaa twrlw si-
tua\iyalarda, twrlw olu=lar i`in.
X r n e k : „}ilik ekqrsqn, iilik bi`qrsin”, „Pap=oy unundan kola`
olmaz”, „Ayaklar]n] dx=qq gxrq uzat”...

Oleg Gonçar

Kaz]klar wstwndq almalar


Roma aga bwwtmw= ii bir meyval]k. Pek kqqmilmi= onun meyva aa`lar].
Dal]n birindq bwwyqrmi= kaar-biyaz alma. Ama xbwr dal]nda – alt]n
rengindq yada heptqn, k]rm]z] yanakl], nicq sabaa gwne=`ii. Bakêrlar sana
• 172 •
yapraklar]n alt]ndan, gwlwmseerlqr gwne=q, =]ralanêrlar, gxzellenerlqr
gwn-gwndqn.
Da tq geler vak]t, a`an Roma aga `]kêr auldan bir bwwk bo=`aylan,
ang]s]n]n i`i tombarlak neylqnsq dolu. K]r yolu bozarêr an]zlar]n ara-
s]nda.
Roma aga gider yolun o taraf]ndan, neredq taa az toz, k]sa vak]da
durgunêr aulun kaz]klar]n yan]nda, yoklêêr elinnqn wstlerini, sora aarêêr
na=eysa o bwwlw bo=`an]n i`indq. Bir da bo=`adan gxrwner alma. Hem xlq
bir alma! K]rm]z] yanakl], taazq, bwwk, sans]n sabaa gwne=i.
Roma aga, sans]n may]l olêr, tutêr onu elindq da usulcuunnan,
nedqnsq koruyarak, koyêr kaz]]n wstwnq. Tq bxlq gider, hep gider ileri
– da almalardan, ang]lar]n] o koyêr herbir kaz]]n wstwnq, k]r yolu kqr
gxzwnwn xnwndq dii=iler. O boz, hergwnkw k]r yolu heptqn dii=iler – an]z-
lar]n aras]nda durêr art]k bir =en, yortuyca donakl], sans]n, ayd]nnand]l-
m]= bu almalarlan. Gider Roma aga, sans]n hi` gxrmeer o `ocucaklar],
ang]lar] yol boyunca, tav=am gibi, sakl] durêrlar koraylar]n i`indq. Ama
ger`ektqn o biler, ani o `ocucaklar – `obanc]klar bulunêrlar yak]nda, ani
onnar dayanmaz bekleerlqr bu gwnw.
Bir kaz]]n yan]nda dqdu oyalanêr taa zeedq da, dxnwp, bakêr yola,
ang]s] gxzqlledili almalarlan. Sans]n kendi kendinq kontrol yapêr: gxzql
mi oldu onun i=i# Da kalêr may]l i=inq. Ama sade a=]rs]n yamac], art]k
k]smetli `ocucaklar ko=arak ka`êrlar o kaz]klar]n boyunca da havadan
kapêrlar o almalar], nicq atl]lar kapêrlar o yalab]k baa=]=lar], ang]lar]
zengin bwwmw=lqr yol boynda, o kuru kaz]klar]n tepesindq.
(~evirdi K. Vasilioglu)

• }i bir meyval]k k]m bwwtmw=#


• Roma aga nereyi almalar] dizmi=# Ne`in#
• O boz k]r yolu netwrlw gxzqlledilmi=#
• Kim almalar] imi=#

Spiridon Vangeli

Gugu\an]n sallangac]
Hergwn Gugu\aya adarm]=lar sallanga` yapmaa. Hergwn u=aklar,
gelqrmi=lqr ona sallanmaa, da her gwn Gugu\[ utanmaktan kalarm]=
• 173 •
kqr er i`inq girsin. Bakas]n]n yokmu= vak]d] iki kaz]k kakmaa. Bwwn
yok vak]d], sabaa yok vak]d], Gugu\[ ihtqrlad]ynan – git ta sallan sora!
Sanki ne olur, yaparsa sallanga` telefon direklerin aras]nda! Ee, tellqr
koparsayd]lar, ozaman telegramalar hepsi Gugu\alar]n aulun i`inq mi
daalaceklar#
Ama geler gwn, a`an Gugut[ bakas]n]n hi` akl]s]na da getirmeer
sallanga` i`in.
„Olmal], – dw=wner evdekilqr, – u=aan akl]s]nda ba=ka na=eysa”.
Gugu\[ kqr halizdqn da nereyisq kaybelqrmi=. Aarêêr mamusu onu,
ayaklar] kopêr, bulamêêr. Ama bakas] bu vak]t kazannarlan ba=`adan p]-
nara hem geeri, iki tarafa – patlacannar] y]slêêr. Eti=tirqmeer o taa bitirmqq,
Gugu\[, sans]n er alt]ndan, `]kêr.
– Nereyi sqn kaybeldin# – wfkeli sorêr mamusu.
– Bireri. Bakaylan patlacannar] y]slad]k, – cuvap eder Gugu\[. Bakas]
bakêr ilktqn kazannara, sora kendi ellerinq, sora dwrwp ka=lar]n], ooluna:
– Sqn bak islqq, `ocuk!
Cumertesi av=amneen Gugu\[ genq kaybeler. Mamusu aarêêr –
bulamêêr. Baarêr – xbwrw sesetmeer.
Komu=uyka bu vak]t y]slayarm]=. P]nar]n sereni gezqrmi= ba a=aa, ba
yukar].
– Olina svatq, bizim =u Gugu\ay] gxrmedin mi#
Svatq k]sm]= omuzlar]n], dxkmw= `i`eklerin kxklerinq bitki kazan suyu,
da genq Gugu\[, nicq er alt]ndan, peydalanm]=. Mamusu onu `eki=er, ama
o hep kendiycesinq:
– Bqn Olina bulwylan `icekleri y]slad]m!
– Dayan, u=aam, dxnecek bakan i=tqn...
Av=amnen bakas] dxner taligaylan, durgunêr p]nar]n yan]nda beygirleri
sulamaa.
Mamusu tutêr Gugu\an]n omuzlar]ndan – kurtulmayacan, – gxtwrer
bakas]na. Mamusu taa aaz]n] a`amam]= – Gugu\[ genq kaybelmi=. Bakas]
sulêêr beygirleri, taliga yollanêr, onun ard]na da Gugu\[ gider.
– Ya sxlq, =indi ne deyecqn#
– Bakaylan beygirleri sulad]m, tq ne!
Bakas] mamusunnan bakm]=lar biri-birinq da kafalar]n] burmu=lar.
Ertesi gwnw mamusu esaplam]= Gugu\ay] doktora gxstermqq. Ama
ilktqn lqqz]mm]= h]yarlar] y]slas]n.
• 174 •
Gider p]nara. P]nar]n yan]nda birka` adamaa – laf vermqq bir-
ta= yuvarlanarm]=. Ama `itenin i`indq, kimseyin istediini taman-
serenin xbwr ucunda, ta=lar]n erinq ba=ka namaa
bir wkmw=. Aman, ayol, oradan, gxrwner seren – p]nardan su `]kar-
Gugu\an]n paraliyac]]. maa deyni bir tedaarik
– A-ha, tq neredqysin sqn! +indi `]kêr, `iten – f]=kandan xrwlw
ani sqn benimnqn h]yarlar] y]slêêrs]n! sepet
Av=am wstw sallanga` art]k haz]rm]=.
Sallanard] orada komu=ular]n u=aklar], ama Gugu\[, onnara bak]p,
dw=wnqrdi: sanki var m] dwnnedq xlq sallanga`, ang]s] p]nar]n serenindqn
taa wwsqq kald]rs]n#
(~evirdi K. Vasilioglu)
• Ne adam]= Gugu\aya bakas]#
• Ne`in Gugu\[ hergwn utanmaktan kalarm]= kqr er i`inq girsin#
• Ne`in Gugu\[ ba=lam]= bakas]n]n akl]s]na hi` getirmemqq#
• Ne cuvap edqrmi= Gugu\[ mamusunun soru=lar]na#
• Ne`in gwnwn birindq Gugu\ay] istemi=lqr doktora gxstermqq#
• Ne`in hem nezaman yapm]=lar Gugu\aya sallanga`#
• Siz da var m] sallanga`ta salland]]n]z#

Sqn bunu bilersin! Sqn bunu becerersin!


Soru=lar hem s]n]=lar
1. Ang] yaratmadan bu s]rac]klar hem kim onun avtoru#
– Gxrdwn mw, dqdu, bizim oollar]m]z]#
– E nqqnda onnar ya# – sormu= dqdu. – Bqn burada sade oollar]n
birisini gxrdwm.
2. Herbir yaratman]n avtorlar]n] ok`aazlan gxsterin.
@Oollar@ Lev Tolstoy
@~ekerdek@ Stepan Bulgar
@Karpuz@ Valentina Oseeva
@K]zaklar wstwndq almalar@ Spiridon Vangeli
@Gugu\an]n sallangac]@ Oleg Gon`ar
3. Ang] personaj]n bu sxz#
a) – Yok, bqn `ekerdqq s]b]tt]m pen`erq a=]r].
b) – Diildi ac]. Tatl]yd], – dedi `ocucak, sora toplay]p kendisini, ne sxledi.

• 175 •
4. Personaj Gugu\a, ang] yaratmadan al]nma#
a) @Karpuz@;
b) @Kim `orbac]#@;
c) @Gugu\anun sallangac]@.
5. Taa bir kerq akl]n]za getirin Vasiciin yapt]]n]. Derindqn klas]n]zda
bu i= i`in lafedin.
– Dqdu, hadi gidecez karpuzu imqq.
– Karpuz yok, u=aam...
– Nas]l xlq yok#!
Dqdu k]st] omuzlar]n] da onnar gittilqr yap] ard]na. Dqdu hi` iilmedi
da, ama Vasicik diz `xktw da ellerinnqn yayd] sararm]= otlar]. Ama orada
gxrmw= sade kuru kxkeni...
– Sxlq, Vasicik, dooru sqn mi kopard]n karpuzu#
– Yok, dqdu, bqn onu koparmad]m, – cuvap etti u=ak.
– Ha, yok bi=ey. Kim idi karpuzu, ona fayda olsun, – dedi dqdu. Ama
sora genq sordu, sans]n kendi-kendinq:
– Ama kim onu sanki kopars]n#
Ondan sora `]kt]lar sokaa.
Dqdu durgundu da aband] bastonuna. Vasicik yolland] gitmqq evq, ama
bu vak]t dqdu genq ona sordu:
– Ya sxlq, Vasicik, pek mi ac]yd] karpuz#
– Diildi ac]. Tatl]yd], – dedi Vasicik, sora toplay]p kendisini, ne sxledi.
6. Bu soru=a kendi laflar]n]zlan cuvap verin.
• Rubalar m] gxzelleder adam], osa yapt]klar] m]#
7. A=aadak] sxleyi=in maanas]n] annad]n, sora da bir k]sa annatma
yarad]n (yaz]n).
• }i ool – bobaya hat]r, kxtw ool – bobaya kah]r.
8. Bu sxleyi=i akl]n]zda tutun!
• Hepsindqn paal]d]r dooruluk.

• 176 •
Literatura adamın
yaşamasında

Dimitri Kara Çoban

~eker ya=amaa
Oh, meydan, meydan, Ne gwnnqr geldi!
Dxrt taraf`]kl], Ne gelecek taa!
Geler twrkwlqr Ya=amak a`êr,
Ay]r] lafl]! Nicq geni= baa.

~eker ya=amaa,
Ne da pek `eker!
Gxzql i=lerq
Elim gidi=er.

• Nicq annêêrs]n]z laflar]: „Gxzql i=lerq elim gidi=er”#


• Bu =iirdq ang] taraf i`in yazêr Dimitri Kara ~oban#

Hristo Radevski

Girgin horoz*
(Fabula. ~evirilmq bulgarcadan)
Hodul horoz aulda gezinqrmi= Yok bendqn
Sans]n aulu xl`qrmi=. Taa arif ku=.
S]k-s]k bacaannan urarm]=
Bendqn girgin yok! – baararm]=. Bqn kolay]nnan
Aul wstwndq gezerim,
Yok bendqn Bir zorluksuz
Taa levent ku=, Aulun wstwndqn atlêêr]m.
• 177 •
Kolay]nnan gwbwrleri e=erim, Gargan]n gxlgesi.
Bqn xterim, neredq isteerim! Aulda birdqn korku peydalanm]=.
Bendqn taa gxzql
Bizim girgin horozumuz
Ku-ku-ri-gu `al]c] yok! Saurtmu= kanatlar]n]
Bendqn taa girgin ku= Ka`]nmaa ba=lam]=
Dolaylarda yok. Da hepsindqn ileri ambar]n alt]na
Bxlq wwnqrmi= bu erif... saklanm]=.
_________________
Bu vak]t auldan ge`mi= Kendi-kendini metetmq,
Bir kara bulut gibi Ko seni ba=kas] metetsin.
(~evirdi K. Vasilioglu)

• Demekli okyn =iiri.


• Nicq wwnqrm]= horoz#
• Aulda bela peydaland]ynan horoz nereyi ka`m]=#
• „Kendi-kendini metetmq, ko seni ba=kas] metetsin”. Bu sxleyi=in maanas]-
n] a`]klay]n.

Fabula
(Literatura teoriyas]ndan)
Fabula – bu bir kendiba=]na literatura janras], ang]s] var nicq yaz]l]
olsun prozaylan da, =iirlqn da. Bir vak]tlar Ezop yazarm]= kendi fabulalar]-
n] prozaylan, ama rus fabulac]s] Kr]lov yazarm]= =iirlqn.
Fabula deniler k]sac]k, sakl] maanal] yaratmalara, ang]lar]nda taa `ok
kerq var morall] `]k]=, neredq bulunêr fabulan]n xz fikiri.
Biz bileriz, ani dwnnedq iilik `ok, ama kxrlwk ta diil az. Var `ok fenal]k,
kxrlwk, hay]rs]zl]k, naalet tabeetlqr, ang]lar] engel ederlqr, insana normal
ya=amaa.
Bu xlq tabeetlqr, nicq: i`kicilik, h]rs]zl]k, tamahl]k, haseetlik, `ok
gxrmqk, k]skanmak, =iretlik hem `ok ba=ka da, ang]lar]n] lqqz]m gwlmeyq
almaa da bxleliklqn onnardan kurtulmaa.
Fabulada kullan]lêr herkerq bir sakl] maanal] swret (taa `ok kerq
hayvannar, ku=lar...), ang]s] kxsteksiz yard]m eder gwlmeyq almaa, gwlwntw
yapmaa birkimseyin naalet tabeetlerini, kullanarak (esaba alarak) gagauz
sxleyi=ini: „Sxleerim, k]z]m – anna, gelinim”, kqr nicq K. Vasilioglunun
fabulas]nda „Tilki”, ang]s]n]n morall] `]k]=]nda takazalanêr =iret insannar:
• 178 •
Sqn tilkiysqn, karda=]m,
Yapma `ok zarar,
Zerq fena kxpeklqr
Tez seni tutar.
Bu fabulalar]n gwlmqq almas] `al]=êr insan] kurtarmaa bwwk belalardan,
nicq bu fabulada, ang]s]nda biz xncq okuduk:
... Ku=ku kxpeklqr
H]rs]z] tutmu=.
Erindq ceza kesip,
On par`a yapm]=.
Bu s]rac]klarlan avtor sxleer, ki var nicq bwwk bela olsun, eer adam
kullanmaarsayd] kendisini, nicq lqqz]m.
• Ne o fabula#
• Nezaman fabula kullanılêr#
• Ne gösteriler fabulanın çıkışında#

Todur Marinoglu

Lelek
Lelek, lelek, lelelq, Bitmesin bizdq k]smet,
En gxzqlsin dwnnedq. Sofrada biyaz pesmet.
Lelek, lelek, leleq, Ko `als]n gxzql ku=lar,
Yuvan] yapsan kwwdq# Ba=`ada a`s]n aa`lar.
• +iiri okuyun demekli.
• Ne lelek i`in bilersiniz annad]n.

Sqn bunu bilersin! Sqn bunu becerersin!


Soru=lar hem s]n]=lar
1. Ang] =iirdqn al]nma bu s]rac]klar#
@Bitmesin bizdq k]smet
Sofrada biyaz pesmet.@
2. @Girgin horoz@ fabulan]n personajlar]n] s]ralay]n. Onnara harak-
teristika yap]n.
• 179 •
3. @Kendi-kendini metetmq ko seni ba=kas] metetsin@. Bu sxzlerin
maanas]n] a`]klay].
4. Neylqn fabula ay]r]lêr ba=ka janralardan#
5. Avtorlar]n yaratmalar]n] ok`aazlan gxsterin
Hristi Rodevski ~eker ya=amaa
Todur Marinoglu Girgin horoz
Dimitri Kara ~oban Lelek
6. A=aada verili cwmleleri dooru yaz]n.
a) Ana, wwreneriz, biz, dilimizi.
b) ~ok, ana, severiz, dilimizi.
c) Dooru, ana, wwrenelim, dilimizi.
d) Ge`ti, ne, yaz, gxzql!
7. Bu deyimin maanas]n] a`]klay]n:
@Eer yan]ld]ysan, bil dwzelmqq!@
8. Acaba sqn dooru sayabilecqn mi ka` ba= laana adama kalm]=#
Adam]n aulunda Onnara hi` yok maana –
Varm]= on ba= laana. Aullar al`ak.
Aula atlêêr ke`i }mi=lqr w`qr ba= laana –
Olac]]nnan ikisi. Geeri ka`arak.

Ya sxlqyin, u=aklar,
Kim esaplad]:
Ka` ba= laana, dostlar]m,
Adama kald]#
(Todur Marinoglu)

• 180 •
Adam
hem aylä

Ion Druţă

Aylq
A`an kwwywn wstwndq `xker bulutlar gwrwldeer gxklqr hem `akêr
`im`irik, da sa`aklardan, =ar]lday]p, akêr su, ozaman Bobo`el, bir kx=eyq
s]k]l]p, dw=wner: bitti, bu sefer art]k o dayanamayacek. Ama onnar]n genq
uydu i=leri – onnar]n bobalar] kaavi hem `emrek. On ellerinnqn kald]r]l-
m]= ev pek kaavi. Bitki-bitkiyq borannar uslanêr, gxklqr a`]lêr, pek sii-
rek damna urêr pen`ereyq.
A`an geler bwwk k]= ayazlar] hem, yaban] gibi, uluyêr saurgun, `at]r-
dêêr tavan ayazdan, ozaman Bobo`el, saklan]p s]cak soban]n wstwnq,
dw=wner, ani bu sefer art]k i=lqr kay]p. Bu sefer hepsicii kaybeleceklqr.
Ama tq d]=ardan i=idiler yufka ihtqr wwswrww, i=idiler ad]mnar, da i`eri
girer dqdu bir kucak odunnan. Selqm verip, o birdqn `xker soban]n yan]-
na, yakêr ate=, da onu=tan, ani onun ii wrqq, ate=, ang]s]n] o yakêr, tutu=êr
birdqn da yanêr `]t]rdayarak. Da ozaman saurgun sans]n, yava=]yêr.
A`an yolda pek ac]kêr yada zeetleer susuzluk, Bobo`elq gxrwner, ani
kuveti onu brakt] da onun ayac]klar] gxtwrqmeyeceklqr onu evqdqn. Da
ozaman, korkudan, onun xnwndq ay]n-ac]k kalkêr mamusunun simas],
ang]s] deer, ani bu bir ahmakl]k, onda taa `ok kuvet var, ani o, `al]=t]ynan,
taa bukadar yol var nicq ge`sin. Da Bobo`el, kalk]p, gider, hem kendisi
da =a=êr, ne`inki kuvet onda taa var. Bir da bakêrs]n, ev da art]k yak]nda,
kar=]lêêr onu yay]l] kollarlan. A`an `xker karann]k, hem evdq taa yak]l-
mad] =afklar, Bobo`el ba=lêêr s]k]lmaa. Ona gxrwner, ani bu karann]kta
onnar kaybedeceklqr biri-birlerini da ba=ka bi=eycik islqq bu dwnnedq o
gormeyecek. Ama tq i`eri girer kakusu.
O birdqn tutu=turêr =afklar], da onu=tan, ani o =en hem gxzql, =afkta
xlq =en hem gxzql gxrwner.
• 181 •
Da, biraz dw=wnwp olu=lar i`in, bir kerq, av=am ekmeeni iyqrkqn,
Bobo`el kqr seslqn dw=wndw:
– Ya ne islqq, ani kim sq ya=amay] butak]m kurmu=, hepsi birerdq
ya=amaa.
Buna, gwlwmseyip, demi= bobas]:
– Ba=ka twrlw yok nicq olsun da. Ba=ka twrlw aylq dq olmayaceyd].
(~evirdi K. Vasilioglu)

• Ne dw=wnmw= Bobo`el aylesi i`in#


• Ayleniz i`in evdq birqr yaratma yaz]n.

Ion Druţă

Kaku
Gwne= gxktq art]k =afk etmeer. Ne gwne=, ne bulut, kqr, sans]n, maa-
vi gxk yok kwwywn wstwndq.
Ku=lar da art]k ba=`alarda twrkw `almêêrlar. Ne ku=, ne ku= yuvalar],
ne emi=, ne yapraklar.
Aul a=]r] bakt]ynan gwlwmsqmeer ba=ka komu=unun evi dq.
Pero hi` girmeer erinq. Yazal hi` girmeer penala. ~anta da kqr hi` is-
tqmeer gitmqq masa alt]nda erinq.
Hepsi gider tersinq. A`an Bobo`el art]k bi=eycii hi` hem kimseycii
istemqrdi gormqq, onun omuzuna konêr y]m]=ac]k el hem k]z sesi sorêr
=]p]rt]ylan:
– Ne wzerq siz `eki=tiniz#
– Kiminnqn#
– Bilmeerim. Gxrerim, kiminnqnsq `eki=mi=in.
– Nqqndan gxrersin ya#
– Burnunun ucundan.
Tq ne onu satm]=! Burnu. Bobo`el aar soluunu `eker, da, olmal],
onu=tan, ani onu pek ac]lad]lar, bekim da, onu=tan, ani kakusu, sordu =]-
p]rt]ylan, o da `ekeder kqr, kakusu gibi, =]p]rt]ylan annatmaa s]radan, ne
onunnan oldu. Da o, sans]n, ayd] birdqn! Annadarkan kakusuna, o `eke-
der kendisi annamaa, ani `irkin bi=ey olmad]. O taa bitirqmedi annatmaa,
nicq pero birdqn erinq girdi, penal dxndw `anta i`inq. Komu=unun yolun
xtq yan]ndan evi gwlwmsedi, gwlwmsedilqr xbwr komu=ular]n da evleri,
• 182 •
dxnmw=lqr meyval]klar erlerinq, dolmu=lar ku= sesinnqn. Kwwywn wstwndq
genq maavilenmi= gxk, yalab]m]= gwne=. Hem gwn da xlq bwrcw kokuluy-
mu=, ani yokmu= nicq `]kmamaa sokaa.
Ama sokaa `]kt]ynan, `ekeder enidqn `oktank] oyunnar, sans]n hi`
bi=ey olmam]= ta.
Tq ne o kaku.
(~evirdi K. Vasilioglu)

• Annad]n kendi kakular]n]z i`in.


• Resimnqyin kakular]n]z]n patredini, da klasta annadacen]z onun i`in.

Nikolay Baboglu

Ana yatak hem evlad


Kw`wklwk `ekeder sallanga`tan, ani evel as]l]ym]= dxrt iplqn i`erdq
kiri=q. Kimi gagauz kwwylerindq bu u=akl]k sallangac]na taa deerlqr be=ik.
Taa ba=ka erlerdq da bu sallangac]n erinq tekneyi kullanêrlar... Ama
bwwnkw gwnwmwzdq sallangac]m]z]n ad] da ba=ka oldu, dii=ildi. Ah, hem
aman! En eskiliimizi, en `eketmemizin da xz dx=eciimizin da ad]n] kay-
bettik, batt]! Yaz]k!!!
Ama beki var taa aram]zda kuvet annamaa, neyi aarayard]k, da neyi
kaybettik, da ne bulduk# O kw`wklwk sallangac]m]z]n ad] =indi yabanc]
dildqn geler – o bir dxrt tekerlecikli yalab]k donakl] taligac]k. Onun
i`indq hep o evelki kaba kundaam]z, poyumuz hem k]rmal] kadreli yast]]-
m]z. Taligac]]n alt]nda var twrlw prujinal] c]ng]rdakl] tekerlecikleri. Ana-
lar onu sallamêêrlar evelkisi gibi h]zland]r]p bir oyan] bir buyan], ama
sadece dwrterlqr da o kendisi sallêêr eni dwnneyq gelqn adam]. Ama „o
adam” bir twrlw raatlanamêêr... Gecq yar]s] sa `oktan ge`ti... Ana kalkêr,
alêr kucaana evlad]:
– Sxlq, kw`wwm, ne`in raats]zs]n, nereciin ac]yêr, bak mamucuuna da sxlq!
Ama kw`wk sxleyqmeer. O bilmeer taa lafetmqq, ama kucakta uslanêr,
yak]n uyuklamaa... Sanki neredqn duyêr bu yavru, ani burada ona islqq,
ani buras] cennet#!
Anas] usulcuunnan koyêr kw`wcqq kendi kucaandan epiz-eni yalab]k
taligac]]n i`inq, kaba erq... Ama u=ak, dapturu gelip, `]vd]r]k gibi baar]=
koparêr...
• 183 •
Nqps]n ana# Enidqn alêr kucaana, gezdirer-usluluk, yok ses. Te buras]
ona, bezbelli, kendi eri, uslanmak hem raatl]k dwnnesi. O uyuklêêr.
Anan]n da gxzleri kapanêrlar... Yorgun insan isteer koysun u=aa genq gxzql
kaba erq, ama... orada enidqn sans]n ate= – aalay]=, baar]=...
Mamu alêr yalab]k yataktan yast]caa, koyêr onu ayaklar]n]n wstwnq
da eskiycq, nicq kendisini anas] sallam]=t] – sallêêr evlad] kendi ayakla-
r]nda: „A, a-a-a-a, A-a-a-a-a. A-a-a-a”. Nani-i-i, nani-i-i, na-ni-i, nani!”
U=ak uyumu=, anas] da dirseenin wstwndq ban gitmi=. Anaylan evlad
derin hem raat kendiycq uyumu=lar. Ne mutlu, hi` duymam]=lar, nas]l
sabaa olmu=!
Te gwne= ta art]k pen`eredqn bakêr bu gxzelim-gxzelliinq.

• Ne`in avtor annatman]n butwrlw ad]n] koymu=#


• Neredq u=ak kendini taa raat duyêr#
• Nicq annêêrs]n]z laflar]: „Te buras] ona, bezbell], kendi eri, uslanmak
hem raatl]k dwnnesi”# Annad]n.

Irina Stavskaya

Bal]k tutmakta
Eti=tik Nistrunun boyuna.
Tqtw haz]rlad] oltas]n], ili=tirdi gegaya dadam]], biraz`]k taa yukarda
ast] ipq dalmaz], oturdu bir ta= wstwnq da att] gegay] su i`inq. Gega dald],
ama dalmaz kald] su wstwndq.
Natali\a oturard] bobas]n]n yan]nda da bakard] dalmaza. Hi` gxzwnw
almazd] dalmazdan bobas] da. Natali\a taman aaz]n] a`t]yd], ona na=eysa
sxlemqq deyni, ama bobas] dayad] parmaan] dudaklar]na hem yapt] ona
n]=an, ani sussun. K]z`aaz kalkt] da =]p]rdatt] onun kulaana:
– Ne`in lqqz]m susmaa#
– Bal]klar] korkudacan, – =]p]rdatt] bobas].
Tezdq Natali\an]n can] s]k]ld]. Kalkt] da gitti Nistrunun boyunca `ak]l-
c]k toplamaa.
A`an dxndw geeri gxrdw, ani bobas] `]kard] su i`indqn oltay], da Nist-
runun aynas]nda gxrwndw bir gwmw= bal]k. O dwwnqrdi hem yalab]yard]
gwne=tq. Bobas] `emrek tuttu onu, `]kard] gegadan da salverdi kazan
i`inq. Kazan may doluydu suylan. Onun i`indq wzqrdi birka` bal]k. }ki
• 184 •
bwwk hem bir w` par`a ufak. Bu vak]t bobas] att]
dadam]k – rus`a:
kazan i`inq taa iki bal]cak. Onnara k]stav gelqrdi primanka
kazan i`indq, urulard]lar biri-birinq. dalmaz – rus`a:
Natali\an]n onnara can] ac]yard]: „Nicq ze- poplavok
etlenerlqr! Zaval]lar Nistruda onnara islqqdi. k]stav – darl]k, kw-
Ama kazan i`indq onnar nicq kapanda! Zaval] `wk er
lar!” O soktu elini su i`inq, suvazlad] bir bal]
caan arkas]n], sora tuttu onu iki ellqn, `]kard] da salverdi Nistruya. Bal]
k birdqn kaybeldi su i`indq.
Natali\a bakt] bobas]na.
O koydu kazana iki bal]k da ileri dooru bakard] dalmaza...
Natali\a ald] taa bir bal]k. ~]kard] kazandan da usulcuunnan salverdi
dalgan]n i`inq. Nistru birdqn onu sans]n yuttu. Ama Natali\a bilqrdi, ani
Nistru bal]k yutmêêr: o bal]klar]n ana evi.
„Evq dxnerlqr. Nicq bqn mamuya dxnerim, Ki=inxva, – dw=wnmw=
Natali\a. – Bekim dq bu xbwr bal]]n karda=]. Nas]l o var nicq kals]n ka-
zan i`indq#”
O salverdi su i`inq taa bir bal]k, sora taa...
– Sqn ne yapêrs]n, zararc]# – ans]zdan i=idildi bobas]n]n sesi – Sqn bu-
nun i`in mi geldin bal]k tutmaa#
– Kazan i`indq onnara pek k]stav...
– Onu=tan da bqn onnar] tuttum, ani onnar kazan i`indq wzswnnqr.
– Onnar burada zeetlenerlqr, tqtwcuk. Nistruda onnara taa ii olacek!
– Elbetki, – gwlwmsedi bobas].
– Orada onnar]n evleri, onnar]n mamular], onnar]n karda=lar] hem k]z-
karda=lar], – sevindi Natali\a, gxrwp, ani bobas] annad] onu.
– Xlq, xlq, senin var doorulunun, – dedi bobas] da bakt] kazan i`inq:
orada wzqrdi w` mw osayd] dxrt mw bal]cak.
– Ee, hadi ozaman, bwwn bukadar eter.
O `]kard] oltay], ald] kazan] da dooruldu kwwyq.
Natali\a, memnun kal]p, gitti onun ard]na. Yolca Vera malisinq deyni
o toplad] bir buket`ik k]r `i`eklerindqn.
(~evirdi K. Vasilioglu)

• S]radan annad]n, nicq Natali\an]n bobas] bal]k tutmaya haz]rlanm]=. Ne


yaparm]= bu vak]t Natali\a#
• Ne`in onun can] s]k]lm]=#
• Nicq Natali\an]n tqtwsu bal]k tutarm]=#
• 185 •
• Ne`in Natali\a ba=lam]= bal]klar] dereyq salvermqq#
• Nicq k]z`aaz a`]klam]= kendi yapt]]n]#
• A`]klay]n laflar]: „Ama kazan i`indq onnar nicq kapanda”. Nicq siz
bulêrs]n]z bobas] annad] m] k]z`aaz]n]# }nand]r]n bunu tekstin s]rala-
r]nnan.
• Bulun bu tekstq uyan tabiat i`in sxleyi=lqr hem uygun sxzlqr.
• A`]klay]n kendi bak]=]n]z] tabiat i`in hem ku=-hayvan dostlar]m]z i`in.

Konstantin Vasilioglu

Ne`in genq ge` kald]n#


Vani pek s]k =kolaya ge` kalard]. Girdiynqn klasa `andan sora: wwre-
diciyka sorard]:
– Ne`in genq ge` kald]n, Vani# Ne, taa erken kalkamêêrs]n m]#
– Bqn erken kalkêr]m, – burnusunun alt]na cuvap edqrdi utancak Vani.
Zeetleyip onu biraz klas]n xnwndq, utand]r]p, wwrediciyka oturdard]
onu erinq.
Bir gwn Vani geldi ilk uroon bitkisindq. Genq wwrediciykaya dedi, ki
afetsin onu, ama wwrediciyka pek ona wfkelendi.
– Nekadar var nicq sana dayanmaa# – baard] o da ekledi, – Bu av=am
bqn sizdqyim! Bilqsin bunu da olas]n evdq!
Ertesi gwnw wwrediciyka kendisi klas]n xnwndq Vaniyq yalvard], ki onu
afetsin. Wwrediciyka `eketti xlq:
– Bqn hi` bilmqzdim, ne halda bulunêr Vaninin aylesi. Bu bana ay]p,
ama... Kabaat bendq, – dedi wwrediciyka. – Pek zor ya=êêrlar. Mamusu
hasta. Malisi 78 ya=]nda, ang]s] ev i=lerini yapamêêr. Bakas] da yok evdq:
gitmi= nereyisq para kazanmaa. Bundan sora, Vaninin elindq, var nicq
demqq, komu=u babucuk ta, ang]s]n] diil insan, ama allaa da unutmu=.
Onu=tan ona da lqqz]m yard]m etmqq: bir bak]r su getirmqq yada bir `wven
imqq yapmaa... – Vaninin elindq, – ilerletti annatmas]n] wwrediciyka, – iki
ev, kendisini dq sayd]ynan, dxrt can. Vani kw`wklwwnnqn bwwk insan]n
i=ini yapêr. }ki tarafa, iki evin i=ini `al]=êr yapmaa.
Wwrediciykan]n annatmas]ndan sora ba=kalar]na da ay]p geldi, ne`inki
onnar da bilmqzdi Vaninin ya=amas]n]. Sade =indi hepsi annad]lar, nicq zor
Vaniyq ya=amaa. Sade =indi annad]lar, ne`in o ge` kalêr =kolaya. Bundan
sora hepsi u=aklar `al]=ard]lar Vaniyq yard]m etmqq kuvetlerinq gxrq.
• 186 •
• Spiridon Vangelinin hem K. Vasilioglunun annatmalar]n] okuyun da
annad]n, ne onnar] baalêêr.
• Annad]n kendi dostlar]n]z i`in.

Nikolay Baboglu

Papu`lar*
Bay Yorcu pindi e=q da dedi ooluna:
– Gani, bqn giderim panay]ra, getirecqm sana na=ey-na=ey...
– Na=ey, ba bakac]k# – sordu dar cann] Gani.
– Geldiynqnq gxrecqn.
– A`an sxlqmersin, ozaman al beni da seninnqn. Bqn pek isteerim gxre-
yim Bolgrad panay]r]n].
– Olmaz, – dedi Yorcu, – Panay]rdan var `ok i=lqr almaa. Geeri ge-
lirkqn, e=ek wklw olacek, seni pindirqmeycqm.
– Bqn yayan gelecqm panay]rdan, – kay]l oldu Gani, sade onu da al-
s]nnar.
– Yok deycqm, seslq bakan]. Bqn sana panay]rdan alacam na=ey-na=ey.
– Ama mutlak m]#
– Mutlak, deerim sana, – kal sade evdq da seslq mamunu hem malini.
Bqn av=ama sana, getirecqn, ne adad]m.
– Kalacam,– dedi Gani, – ama sxlesqnq, na=ey alacan# Bqn dayana-
maycam av=amadan.
– Dayanacan, dayanacan! – gwlwmsedi bakas] da dwrttw e=qq ayaklar]nnan,
istedi yollans]n tokada dooru.
~ocuk dxnw=qrdi hep onun dolay]nda.
– Ne`in sxlqmeersin, ba bakac]k#
– }steerim wwredeyim seni olas]n saburlu, becerqsin alatlamamaa. Tq
ne`in sxlqmeycqm, beklq bqn gelincq...
Yorcu `]kt] auldan. Gani kapad] tokad] da bakt], nas]l bakas] e=ektq
yortara a=aa atl] h]zland].
O gwn Ganiyq deyni pek zor ge`ti. Hep dw=wnqrdi, sanki, na=eycik ona
bakas] panay]rdan getirecek. ~]k]p-`]k]p, tokattan a=aa bakard], acaba taa
gelmeer mi. Sora gitti da malisinq sordu, bileer mi, ne getirecek ona pa-
nay]rdan bakas].
• 187 •
– Bilmeerim, `ocuum, – dedi Sofi babu.
– Bakan panay]rdan hepsimizq birqr bi=ey getirecek, ama kimseycqq
ilerdqn sxlqmeer. Tq ge`ti pazar da mamuna fistann]k getirdi, bana bir
`ember alm]=t].
– Ama bana bi=eycik getirmediydi.
– Nas]l getirmediydi# Diil mi ilkin sana verdi bombonileri# Hem alm]=t]
halva, kovrik... Bwwn da, olmal], bi=ey getirecek.
Hele g]c]rdad] tokat da aula girdi bay Yorcu e=eklqn edeendq. O in-
dirdi semerdqn bir `uval. Sora urdu e=qq s]]r]l]k auluna da, al]p torbas]n],
gittilqr i`eri. Gani dxrt gxz bakard], ne `]kacek o `ok beklenilmi= panay]
rc]l]k torbas]ndan.
}lkin Yorcu verdi Veliylqn Koliyq birqr `avdar pitas], sora Ganiyq da
bir o diildi kanaat, bekleyqrdi ba=ka bi=ey.
– Buncaaz m] o na=ey-na=ey, bakac]k# – sordu o.
– Diil, – dedi Yorcu da `]kard] torbadan bir `ift swt-biyaz papu`. On-
nar]n vard] gxzql e=il ipleri hem c]ng]r-maavi kenarc]klar]. Gxzqldilqr,
pak gxzwnw tutard]lar.
– Tq bunnar] sana ald]m.
Gani kavrad] onnar] da, sevinerqk, ba=lad] `es-`evrq bakmaa. Onna-
r]n maalesindq hi` kimseyciktq yoktu bxlq gxzql ayak kaplar]. Gani tezi-
cik giidi onnar].
Geldilqr taman ayaklar]na gxrq. }stedi `]ks]n, gxstersin kafadarlar]-na,
ama dw=wndw, ani =indi art]k av=am, sokakta az u=ak olmal]. Gxsterecek
o eni papu`lar]n] sabaa, a`an maalenin hepsi u=aklar] toplu olaceklar.
Ama =indi yaln]z sevinqrdi onnara, gezqrdi
saburlu – dayan]kl]
yava= hem hep bakard] a=aa, ayaklar]na. Pek
kanaat – ho=luk
k]vrakt]lar onun eni papu`lar]!

• Nereyi gitmi= Ganinin bobas]#


• Ne`in bay Yorcu `ocucaa panay]ra alamam]=#
• Ganinin bobas] sxlemi= mi ooluna ne panay]rdan getirecek# Ne`in#
• Ne demi= Ganiya bobas]#
• Nicq o gwn Ganiyq deyni ge`mi=#
• Nelqr bay Yorcu oolar]na panay]rdan getirmi=# E Ganiyq#
• Ne renktqymi= `ocucaan papu`lar]# Annad]n.
• Nezaman Gani eni papu`lar]n] sokakta u=aklara gxstermqq karar alm]=#
Ne`in#

• 188 •
Sqn bunu bilersin! Sqn bunu becerersin!
Soru=lar hem s]n]=lar
1. Sxlqyin @Aylq@ yaratman]n ba= personaj]n] hem onun avtorunu.
2. Bobo`el ang] yaratman]n pesonaj]#
a) @Aylq@ }on Dru\a;
b) @Ne`in genq ge` kald]n#@ Konstantin Vasilioglu;
c) @Bal]k tutmakta@ }rina Stavskaya;
d) @Papu`lar@ Nikolay Baboglu.
3. Ang] yaratmadan bu sxzlqr# Kim sxlemi= onnar]# (personajlar]n
adlar]n] sxlqyin).
@Ne`in sxlqmersin, ba bakac]k# – }steerim wwredeyim seni olas]n
saburlu, becerqsin alatlamamaa. Tq ne`in sxlqmeycqm, beklq bqn
gelincq...@
4. Bulun yaratmalar]n avtorlar]n] hem ok`aazlan gxsterin.
@Kaku@ Nikolay Baboglu
@Bal]k tutmakta@ Konstantin Vasilioglu
@Ne`in genq ge` kald]n@ }rina Stavskaya
@Ana yatak hem evlad@ }on Dru\a
5. Verilmi= yazd]rmaya gxrq personaj]n hem yaratman]n ad]n] sxlqyin.
@Bqn hi` bilmqzdim, ne halda bulunêr `ocucaan aylesi... Pek zor
ya=êêrlar. Mamusu hasta. Malisi 78 ya=]nda, ang]s] ev i=lerini yapamêêr.
Bakas] da yok evdq: gitmi= nereysq para kazanmaa...@
Yaratman]n xtesini dq akl]n]za getirin. Taa ne bu `ocucak i`in
sxleyqbilirsiniz#
6. A`]klay]n bu laflar]n maanas]n] hem kendi mamular]n]z i`in annad]n.
Ka` kerq sayd]n m] sqn,
Mamu dersin bir gwndq#
Biz annêêr]z kw`wktqn –
En paal] o dwnnedq.
7. Haz]rlay]n birqr yaratmac]k kendi ayleniz i`in verilmi= @Benim
aylqm@ temaya gxrq.

• 189 •
Zaamet adamın
yaşamasında.
Zanaat ayırmak

Nikolay Baboglu

Gxcen
Gani bwwn kald]yd] t]rlada yaln]z. Bobas], `oban Yorcu, gxtwrdw sa-
baak] wwndqn piinirleri evq. Xbwr `obannar da gittilqr irak `ay]ra swrwyw
otlatmaa. Koyunnar wwlenqdqn doyunaceklar, swtleneceklqr da saat birdq-
ikidq genq geleceklqr saalmaa ikinci wwnw.
Ozamanadan bobas] da dxnecek kwwdqn da Gani genq gxrecek, nas]l
`obannar saayaceklar koyunnar] birqr-birqr, o da yard]m edecek aydamaa
saamallar] strungaya. Kofalar, ani =indi kaz]klarda gwne=q kar=] kuruyêrlar,
genq lemberdek dolaceklar swtlqn...
Ama =indi Gani haylak oturdu biraz bordeydq, serindq. O bakt] taa
nelqr vard] `obannar]n bu k]r evlerindq da sora indi `ukura. Orada, sazl]k
i`indq, `x=mq =uruldard]. Taa xtedq, tolokada, `ok korayl]k bwwmw=tw.
Sora baalarlar uzanard]lar. Gani i`ti serin sucaaz da sora `]kt], gezindi
otlar i`indq. Bir da... ans]zdan, onun xnwndq gxrwndw iki boz yumac]k.
– Na=ey olsun bu#!
Gani ilktqn sans]n korktu, ama sora t]rla – `oban evceezi hem
tolokada koyunnara dey-
gxrdw onnar], nas]l bir koray]n alt]na sak- ni aul
land]lar. A`an taa islqq bakt], orada iki wwn – koyunnar]n swtleri
kw`wk tav=amc]k sinqrdi. bir kerq saalmaktan sora
Gani `]kard] kalpaan] da kapad] onnar], kofa – vedrq (taftadan
sava=t] tutmaa, ama birisi, f]rlay]p, ka`t] eli- yap]l] geni= dipli kazan,
nin alt]ndan. Xbwrwnw eti=tirdi, tuttu da ge- maasuz koyunnar] saa-
tirdi bordeyq. Taman bu zaman bobas] da maa deyni)
geldi kwwdqn. lemberdek – dop-dolu
wwnmqq – hodullanmaa
– Baka, bqn tuttum bir tav=amc]k! –
zaval] – fakir
wwndw o.
• 190 •
– O-o, ya gxzql kw`wcwk! Korkmu= zaval]c]k. Ne s]k-s]k soluyêr!
Kw`wk k]r tav=amc]klar]na gagauz`a gxcen deerlqr.
– Onnar ikiydilqr, – sxledi Gani, – ama birisini ka`]rd]m.
– Bunu da lqqz]m kolverelim. Anas], bezbelli, aarayacek yavrusunu.
– Ee, nas]l onu tan]yacek#
– Ana tav=amnar yabanc] gxcenneri da bulsunnar, emzirerlqr onnar]
swt`eezinnqn, nicq kendikilerini.
– Bekim bqn ona vereyim biraz koyun swt`eezi#
– Olmaz, o kw`wk, i`qmeyecek hem koyun swdw tav=ama yaramaz. Taa
ii kolverelim onu gitsin anas]na. Neredq sqn onu tuttun#
– Tee orada, derenin xtqyanda.
– Oray] da gxtwr zaval]c]].
Gani gitti da kolverdi gxcencii korayl]k i`inq.
– }slqq yapt]n, – dedi bakas], bay Yorcu, – anas] onu bulacek.

• Ne`in Gani t]rlada yaln]z kalm]=#


• Nelqr gxrmw= hem nelqr akl]s]ndan ge`irmi= Gogu= yaln]zl]kta#
• Ne i= i`in wwnmw= `ocucak#
• Ne cuvap etmi= bobas]#
• Yak]=ar m] burada uygun sxz: „Cann]lar] – candan koruyun!”# A`]kla-
y]n fikirinizi.

Orlioglular]n `x=mesi
Geldiydi ilkyaz, Gani pek sevqrdi bu zaman], onu art]k kolverdiydilqr
ka`]ns]n, oynas]n d]=arda, nekadar istqrsq kendiba=]na. K]=]n sa hava
lwzgerli, gwnnqr k]sa, d]=arda `ok oyalanmaa brakmazd]lar. Ama =indi s]-
cakt] ku=`aazlar `alard]lar. Koyunnar, kuzular k]ra e=il `imenq `]kt]yd]-
lar... Bir gwn, a`an hava pek islqq olmu=tu, malisi dedi Ganiyq, ki getirsin
onun bastonunu. Gani annad], ki malisi nereyi sq gidecekti, bastonsuz ona
uzak erq gitmqk zordu – yoktu neyq dayans]n.
–Male, ne yapacan bastonu# – sordu Gani.
– Gidecez `x=meyq, `ocuum.
~x=meyq Gani taa yokmu= gittii.
–Te islqq `x=meyi da gxrecqm, – dw=wndw Gani. Malisi verdi ona bir
`xlmek toprak.
– Sqn bunu ta=]yacan, – dedi. Kendisi da `]kard] birka` laalq hem
zambak `i`eklerini kxklqn, ald] onnar] toprac]]nnan sepet`iinq da
• 191 •
yolland]lar. Eti=tilqr `x=meyq. O Ganilerin evindqn `ok y]rakt], kwwywn
kenar]nda, taman iki yol `at]r]]ndayd], gxzql k]rnak tertipliydi. Demirdqn
kurnas] parlak yalab]yard], xnwndq duvar suval]yd] \ementlqn hem orada
vard] bir da ercqqz, nicq dolap`]k. Yak]ncac]k bwwyqrdi bir gwr dall]
ceviz aac], onun da gxlgesindq vard] bir skemnq gibi tafta koyulu. Gani
annad], ani oray] oturmaa lqqz]m da ilkin erle=ti skemnecqq, sora yan]-
na malisi oturdu, dinnenirdilqr...
Ama Gani, nas]l da bilersiniz, pek sevqrdi `ok i=lqr sormaa da art]k
ba=lad]yd].
– Mali biz ne`in buray] geldik# ~x=meyi mi gxrmqq#
– ~x=meyi gxrecez hem dikecez te bu `i`ekleri `x=mq yan]na.
– Ne`in dikecez#
– Bwwswnnqr da a`s]nnar deyni. A`an insannar geleceklqr su i`mqq,
`i`eklerq da sevinsinnqr.
Onnar diktilqr `x=menin bir yan]na zambaklar] xbwr yan]na da –
laaleleri. Gani `xlmeklqn ta=]yard] `x=medqn sucaaz da sulaard] taazq
dikili `i`ekleri. }= yapard]lar hem Gani hep sorard]:
– Male, te bu ceviz aac]n] kim dikmi= buray]#
– Onu, `ocuum, raametli dqdun taa saal]]nda dikti, a`an `x=meyi
ba=ard]lar dwzmqq. ~x=mq dwzmqk – bu bir hay]r dqdun yapt], ama
o bizim da say]lêr hay]r]m]z onu=tan te biz da `al]=êr]z burada gxzql
hem tertipli olsun. Bizq deerlqr Orlioglular bu `x=meyq da deerlar
Orlioglular]n `x=mesi.
– Male, e ne`in dqdumuz dwzmw= bizim `x=meyi bxlq uzakta, ne`in
yapmam]= onu bizim aulda# – bir bwwk adam gibi koyard] ak]ll] soru=lar]
Ganicik.
– Bizim evin yan]nda var punar burada sa yok. Ama bu erdqn `ok
yorgun yolcular ge`erlar bu i= i`in dqdun dw=wnmw= olsun o insannara
serin sucaaz i`mqq.
}=i bitirdilqr, i`tilqr `x=medqn datl] serin sucaaz da art]k gidqrdilqr evq.
Yolda Gani taa bi=ey sordu:
– Male, – dedi o ans]zdan, – biz `xlmecii unuttuk `x=medq dolap`]kta.
Dxnwp ka`arak, alay]m onu#
– Unutmad]k, `ocuum, – dedi Sofi babu, – biz onu brakt]k yolculara
olsun neylqn sucaz i`mqq deyni...

• Ne`in bu `x=meyq Orlioglular]n deyqrmi=lqr#


• Bir gwn Gani malisinnqn nereyi gitmi=#
• 192 •
• Nelqr onnar `x=medq yapm]=lar#
• A`]klay]n, nicq annêêrs]n]z „hay]r yapmaa”#
• Bulun o eri da okuyun, neredq sxlener `xlmek i`in.

Aleksandr Akişin

Biz booday ekeriz*


– Gelecqn mi benimnqn booday ekmqq# – sordu bana bir gwn Koli batw.
Benim kqr soluum kesildi. Hi` birkerq bilq bqn taa yoktur booday ek-
tiim, burada sa batwm beni kendisi k]ra `aarêr. Sade yaz]k, ani kimsey-
cik gxrmeyecek, nicq bqn i=leyecqm.
Sanki, ne...
– Koli batw, hadi Vitqc]] da alacez k]ra.
– ~ok ii, o da bizq zeedq olmaz.
– Ura-a-a!
– Dq tq art]k, birka` kerq ans]r]p, kapu xnwndq ba=lad] huruldamaa
traktor. Biz doorulduk k]ra.
A`an biz eti=tik tarlaya, gwn duuduydu, kendi oklar]nnan koyu duman]
sans]n kestilqr, da dolaylar ba=lad]lar gxrwnmqq...
– Hadi, karda=lar]m, vak]d] kaybetmeyelim: yard]mnay]n ko=maa
ekmqq ma=inas]n] traktora, – izin verdi Koli batw.
Biz f]rlad]k kabinadan, ka`arak gittik ekmqk ma=inas]na. Batw pek
`emrek `evirdi traktoru bizq ard]nnan da yolland] bizq dooru.
– }slqq mi# – k]p]p gxzwnw, Koli batw durguttu traktoru.
– Taman! – ba=lad]k ikimiz dq yukar] atlamaa.
– Sade getirsinnqr toomnuklar], ba=layacez ekmqq.
– Ee toomnar w=wmeyceklqr mi# – =a=t] Vitqc]k. – Tezdq k]= gelecek.
– W=wmeyeceklqr, – usland]rd] onu Koli batw – Biz onnar] topraklan
saracez. Erdqn `]kaceklar e=il `imen gibi, burada onnar] taman kaar da
xrtecek, nicq yorgannan. Taa ilkyazadan onnara s]cak olacek.
– Ee =indi nesoy ekim# – =iret bakt] bana Koli batw.
– Gwz ekimi! +indi gwzlwkleri ekerlqr! – `ok dw=wnmeyip, dedim bqn.
Vitqc]k dwrdw kendini. Olmal] kwstw, ani bilmeer bxlq kolay i=leri. Ama
bqn hi` burnumu kald]rmad]m bundan sora. Bana kalsa bqn herkerq bunu
bilqrdim, ne`inki mali Koli batwylan haylak vak]tta pek `ok lafederlqr ek-
mek i`in, toprak i`in, k]r i=leri i`in...
• 193 •
Tq toomnuklar] da getirdilqr! – sevin- ekim – ekmqk zaman]
di batw. avtowkledici – ma=ina,
Yolca, kww taraf]ndan, yakla=ard] bizq ang]s] wkleder kendisi
ma=ina wklw toomnuklarlan. Birka` minut-
tan sora o art]k bizim yan]m]zdayd] da bir tan]mad]k adam f]rlad] kabi-
nadan.
– ~oktan m] bekleersiniz# – sordu o. – Hadi yok zarar], kaybedilmi=
vak]d] eti=tirecez. Da, o na=eysa lafedincq Koli batwylan, avtowkledicinin
=xferi art]k ekmqq ma=]nas]n] boodaylan doldurdu.
– Hepsi erlerinq, karda=lar]m! – komanda etti Koli batw. – Kabinaya!
– Yok, gitmeyecez, – dedik biz. – Bizim var havezimiz siiretmqq, nicq
topraklan sar]lacek tenelqr.
– Hadi ozaman, bak]n. Ama eer tenelqr prost sar]larsayd]lar toprak-
lan da onnar kalarsayd]lar topraan wstwndq, traktoru durgudun, zerq bxlq
tenelqr e=ermeyeceklqr.
– Durgudacez!
– Da biz ba=lad]k ekmqq gwz booday]n].
(~evirdi K. Vasilioglu)

• Ne teklif etmi= Koli karda=]na#


• Alx=ac]k nicq kabletmi= bu haberi#
• Ne`in o istemi= almaa k]ra Vitqc]] da#
• Ne`in Koli bu `ocucaklarlan birdqn ba=lamam]=lar ekmqq#
• Ne`in `ocucaklar kalm]=lar ekmqq ma=inan]n wstwndq, ama pinmemi=lqr
traktorun kabinas]na#
• Nesoy izin kabletmi=lqr Alx=ac]klan Vitqc]k#
• Siz dq vard]r m] gxrdwwnwz, nicq booday ekerlqr, k]rda bi`erlqr yada
harman dwwyerlqr# Annad]n bunun i`in.

Mina Kösä

K]smet sesleri*
Ay]rd]m tenq-tenq Toplad]m =]ra dili
uygun laflarm], damna-damnal],
Analar]m]z nicq Bir deniz gibi selli,
o bulgurlar]. bal gibi tatl].
• 194 •
Uydurdum sevq-sevq Ay]rd]m birqr-birqr
sxz boncuklarn], xz fikirlermi,
Sans]n eleer wreklqr Gxzql a`]klas]nnar
ses duygularn]. K]smet seslerni.
• Demekli okuyan =iiri sora da ezberlqyin.
• Mina Kxsenin =iirini da annad]n, kimin i`in okuyun.
• Evdq batwlar]n]za, kakular]n]za sorun, nicq onnar annêêrlar bu =iirin
i`indeliini, sora klasta kafadarlar]n]zlan a`]klay]n fikirlerinizi.

Aureliu Busuyok

Girgin xrdecik Maks


(Masal)

I-ci bxlwm,
ang]s]nda annad]lêr sade Maks i`in
Y]m]rta birka` kerq dxnmw=, aktar]lm]=, sora `atlam]= iki par`aya, da
peydalanm]= Maks.
– Art]k bqn duudum! – demi= o. – Ka` vak]t =indi# Kimseydq yokmu=
saat, da onu=tan Maks taa ilk gwnw wwrenmi= xrwmqq.
„Benim en bwwk istediim – gemici olmaa, – dw=wnmw= Maks. }lktqn
wwrenecqm onnar gibi gezmqq iki tarafa sallanarak. Nicq haliz deniz`i”.
Maks giimi= bacac]klar]na o iki yar] y]m]rta kap`]klar]n], ang]lar]n]n
i`indqn `]km]=, da karann]k olunca pek kqqmil kapm]= gemici xrwyw=wn
kolayl]klar]n].
Ertesi gwnw o wwrenmi= lafetmqq.
„Benim rwyam – arif olmaa, – dw=wnmw= Maks. – Bunun i`in bqn lqqz]m
bileyim taa `ok laf. Nicq radio”.
Al]p „Al fes]” hem „Telefon kiyad]n]”, o ertesi gwnw karann]k olun-
ca wwrenmi= onnar] ilk sayfadan bitki sayfayadan hem da laf] „gxzellik”,
ang]s]n] o i=itmi=ti taa y]m]rta i`indq bulunarkan.
W`wncw gwn Maks denemi=, ani dwnnq dwzwlw diil nicq lqqz]m, da taa
ii bu dwnneyi ba=ka twrlw kurmaa.
– Tq bu benim i=im! – baarm]= o. – Eer hepsicii olayd], nicq lqqz]m,
ozaman na=ey yapaceyd]m# Sade y]kay]p ayaklar]m], =kembemi mi ka=]-
yaceyd]m! Bxlqsayd] bqn lqqz]m dwnneyi dii=tireyim. Ura!
• 195 •
Dxrdwncw gwnw Maks alm]= di= `etkas]n] (f]r`as]n]), zontii, bir k]l]`,
biraz kwflwcq, ama yok zarar], dww=mqq var nicq, da `]km]= yola.
„Dwnnq diil islqq, – dw=wnmw= Maks, – ne`inki var taa fenalar. Oza-
man, `]kêr, ani ilkin onnar] lqqz]m yoketmqq. Duan onnar]n aras]ndan en
bwwk du=man. Onu=tan da lqqz]m `eketmqq ondan!”
Maks atm]= kendisini bir bwwk gxlcwwn dalgalar]na, a`m]= zontiini, ki
saklanmaa bwwk yaamurdan, da gitmi= suyca Duan] aaramaa.
Hepsi biler, ani twrkwswz yolculuk olmêêr da onu=tan ba=lam]= `almaa
bir askerci mar=], ang]s]n] `almaa wwretmi=ti onu dqdusu, ang]s] `orbac]-
n]n kufnesindq dolma xrdek i=lqrmi=.
Neredqysin sqn, duan#
Xlecqn sqn k]l]`tan!
Tra-ta-ta! Tra-ta-ta!
So-kak-ta!

II-ci bxlwm,
ang]s]nda annad]lêr dww= i`in,
ang]s]n]n sonu varm]= nicq ba=ka twrlw olsun
Maks wzmw= o gxlcwktq `ok vak]t, bekim bir minut, bekim da taa az,
da eti=mi= gxlwn xbwr kenar]na. ~]km]= kuruya da kqr sendellemi=: onun
xnwndq durarm]= kara, yoluk korkuluk.
Bu vard] nicq olsun sade Duan.
– Ya =indi, – baarm]= Maks, – yakla= bana!
– Gidqmeycqm, – cuvap etmi= korkuluk, – bqn korkêr]m.
– Bendqn mi# – sormu= Maks.
– Yok. Sudan...
„A-ha, – dw=wnmw= Maks. – Ne bqn dediydim! Bu sade Duan var nicq
olsun, `wnkw Duannar becermeerlqr wzmqq. Ya bqn onu, aldad]p birtwrlw,
buulday]m!”
– Gel buray], – sesli baarm]= o, – buras] sua! – Da, tutunarak zontiindqn,
nicq para=uttan, ba=lam]= ad]mnamaa su i`indq. – Gxzellik! Gxrersin mi#
– Gxrerim, – demi= korkuluk, – ama =indi bqn taa da pek korkêr]m.
„Yap]nêr”, – dw=wnmw= Maks. – }steer beni aldatmak`a kuruya `ekip,
xldwrmqq. O hi` bilmeer, ani bendq var k]l]`!”
Da genq baarm]=:
• 196 •
– Korkak! Sqn hi` bilmeersin, nicq bqn datl]y]m! Buyur beni! Ya bak,
kim senin ard]nda durêr!
Korkuluk kafas]n] geeri `evirincq, neredq kimseycik yoktu, Maks y]l-
d]r]m gibi h]zl] abanm]= du=man]n wstwnq da k]l]`lan kesmi= onun kuy-
ruun ucunu.
– Haz]r! – baarm]= Maks. – Sqn xlwyswn, Duan! – da ba=lam]= o twwle-
ri kw`wcwc par`ac]klara k]ymaa.
– Bqn diilim Duan, – demi= korkuluk. – +indi yaayêr yaamur da he-
rersi ya=. Bqn ya= bir tauk...
+a=maktan Maks kqr k]l]c] da elindqn ka`]rm]=:
Tauk mu# Gxzellik! Diri mi#
– Elbetki, – demi= korkuluk. – Bqn diriyim. Tauk diilim mi. Hem be-
nim ad]m Tekirka...
Ozaman Maks kald]rm]= k]l]c]n] da demi=:
– Hm... Senin k]smetin, ani bqn seni vak]tlan tan]d]m. Ba=ka twrlw...
Maks bir minut`uk susmu=.
– Bqn seni beendim! – eklemi=. – Sqn girginsin, korkmêêrs]n. Hadi
barabar bu dwnneyi eniycq kural]m!
Tekirka gagas]nnan diimi= s]rt]nda twwlerinq:
– Bqn kuramaycam. Bqn ahmak]m.
– Taa da islqq, – usland]rm]= onu Maks. – Bana kqr bin ahmak olsun!...
Hadi gidelim! Sqn sade ta=]yacan benim k]l]c]m].
Tekirka bir minut`uk dw=wnmw= da kay]l olmu=:
– Hadi xlq olsun. Hep okadar bqn burada yaamurun alt]nda y]slanêr]m...
Da dostlar `]km]=lar yola, twrkw `alarak:
Haydut Duan, titirq!
Yapacez sendqn imqq!
Tra-ta-ta! Tra-ta-ta!
Kot-lon-da!

III-cw bxlwm,
ang]s]nda sxlener =amar hem ba=ka i=lqr i`in...
– Tq ne, Tekirka, – demi= Maks. – sqn onu tutacan, bqn da k]l]`lan
kesecqm.
– }slqq, – kay]l olmu= Tekirka. – Ama kimi#
• 197 •
– Nas]l xlq# Sqn ne, unuttun mu bizim plan]m]z]#
– Unuttun, – kwswlw demi= Tekirka. – Bqn xlq unudêr]m...
– }slqq, ani unudêrs]n, – usland]rm]= onu Maks. – Kesecez Duan]!
O – bizim du=man]m]z.
– A-a! – demi= Tekirka. – Ozaman lqqz]m yapmaa kalq.
– Dooru! – demi= Maks. – Ama nicq#
– Bilmeerim nicq, – soluunu i`inq `ekip, demi= Tekirka. – Ama nedqn
– bilerim.
– Nedqn yq#
– Onbir odundan hem edi =amar sesindqn.
– Hadi dwzelim ozaman, – kay]l olmu= Maks. – Ama neredqn bulmaa
onbir odun#
– Bilmeerim, – genq, soluunu `ekip, demim Tekirka. – Bqn becerme-
erim saymaa...
– Gxzellik! – demi= Maks. – Ozaman bulacez irmi w` odun da zeede-
lerini sora s]b]dacez!
– Ozaman toplaycam onnar], ang]lar]n] lqqz]m s]b]tmaa, – demi= Te-
kirka.
Ba=lam]=lar dostlar kalq yapmaa, ama i=leri gitmeer. Tekirka hep w`
odun taa zeedq s]b]darm]=, nekadar ani Maks koyarm]= duvara. Ozaman
Maks ba=lam]= duvar] kald]rmaa o s]b]d]lm]= odunnardan, da kalenin du-
varlar] sans]n er i`indqn `]km]=lar haz]r. Sade eti=mqzmi= xrtwsw.
– Tekirka, – demi= Maks. – Ya ur =amarlar]n] da xrtelim kalemizi.
– Bqn ahmak]m, – demi= Tekirka. – Bendq yok =amar. Var sade ka-
natlar]m... Taa ii sqn dww =amarlar]n].
Sade ozaman denemi= Maks, ani onda da yok =amar.
– +indi na=ey yapacez# Lqqz]m dw=wnmqq.
Nicq xlq dw=wnmqq# – sormu= Tekirka. – Bqn var nicq dw=wneyim
sade em i`in...
Ama Maks]n kafas] i=leyqrmi=.
– Buldum! – baarm]= o. – Gxzellik! Lqqz]m saklanmaa kalq duvarlar]ndan
uzac]k, da ozaman hi` yok ne korkmaa du=mannardan!
Da onnar sevinmeliktqn ba=lam]=lar ayaklar]n] erq urmaa hem twrkw
`almaa:
}kimiz da pek girgin!
Geldi, Duan, xlwmwn!
• 198 •
Tra-ta-ta! Tra-ta-ta!
Ta-uk-tan!

IV-cw bxlwm,
ang]s]nda sxlener sava= i`in,
ang]s] xlq da olmam]=...
O vak]t, a`an onnar ayaklar]nnan tupurdadarm]=lar eri hem twrkw
`alarm]=lar, gelmi= Duan. U`arm]= o gagas]n]n yard]m]nnan, `wnkw ka-
natlar]nnan o yay]l] tutarm]= Maks]n patredini.
– Hm, – m]r]ldayarak, konmu= kalqn]n duvar]na. – Ee nqqndq bura-
da dxrt tupurtu#
– Diil dxrt tupurtu, ama edi =amar sesi! – baarm]= Tekirka gwmq alt]n-
dan, neredq onnar Makslan sakl]ym]=lar.
Maks birdqn t]kam]= onun gagas]n].
– Sus! – fisirdemi= o. – Zerq o bizi iyecek...
Duan bak]nm]= iki tarafa, ama kimseycii gxrmemi=.
– Kim orda lafeder# Bu sqnmisin, Maks#
– Diilim, bu Tekirka, – demi= Maks. – Bakma ona, o ahmak...
– Dooru! – baarm]= Tekirka. – Bqn pek ahmak]m.
– Xlq olsun, – demi= Duan. – Ozaman gel bana. Benimnqn wwlennii
yapacan.
– Bqn gidecqm, – demi= Tekirka. – Bqn ac]kt]m.
– Dur, ahmac]k! – brakmam]= gitsin Maks. – }=itmeersin mi, onun bar-
saklar] guruldêêr aa`l]ktan#!
Duan pek gwcenqrm]=, ani onnar] gxrqmeer.
– Ey! – baarm]= o. – Neredqysin sqn, sww= tauk#
– Bqn diilim sww=, – kwsmw= Tekirka. – Bqn ya=]m!
– Tq bqn seni ozaman pi=irecqm. Baarm]= Duan hem xlq `etin bacaan]
duvar wstwnq urmu=, ani duvarlar ne kalm]= onu bast]rs]nnar.
– Ura! – baarm]= Maks. – Ver h]zl] benim k]l]c]m], Tekirka!
– Bqn onu kaybettim, – soluunu `ekip, demi= Tekirka. – Bqn xlq bi-
raz daan]k kafal]y]m!
– Yok zarar], ani daan]k kafal]ys]n, – usland]rm]= onu Maks. – Biz
zontiklqn kesecez onun kafas]n]. O bana kald] `icu oolunun malisindqn.
Ama a`an saurtmu= zontiini, gxrmw= kendi patredini, ang]s]n] ka-
`]rm]= erq Duan.

• 199 •
– Ya bak, ne gxzql bqn `]km]=]m! – baarm]= Maks. – Ang] atelyedq
sqn s]marlad]n bu patredi#
Duan] xlq bast]rm]= duar]n odunnar], ani o gwcwlq sxleyqbilmi=:
– Bqn onu ken-dim re-sim-ne-dim...
– Yalan! – baarm]= Maks. – Sqn beni resimnqmedin, ama patredq `]-
kard]n, ki imqq beni!
Gxrdwynqn, ani onun yalanc]l]]n] tuttular, Duan wfkedqn xlmw=.
Lqqz]md] gxrmqq, nicq sevindilqr buna kafadarlar, kendi en bwwk
du=mannar]ndan kurtulduynan! Ta geceyqdqn o y]k]k kalenin i`indq =ama-
ta uslanmam]=, neredqn i=idilqrmi= enseyi= twrkwsw:
Neredqysin sqn, Duan#
Xldwrdwk seni, du=man!
Tra-ta-ta! Tra-ta-ta!
Ya-ma`-ta!

V-ci bxlwm,
neredq annad]lêr ba=ka du=mannar i`in da
Ertesi gwnw Maks demi=.
– +indi biz ba=ka du=mannar] da xldwrecez.
– Benim ba=ka du=man]m yok, – soluunu `ekip, demi= Tekirka.
– Ee Tilki# – sormu= Maks.
– Var dooruluun. Tilki da, – demi= Tekirka. – Ama =indi yaz, onu=tan
=indi bana =uba diil lqqz]m...
– Ee o Manca ~xlmqq, ang]s]n]n i`indq tauklar] pi=irerlqr# – genq sor-
mu= Maks.
– Da, var dooruluun. Manca ~xlmqq da! – baarm]= Tekirka. – Bu be-
nim en bwwk du=man]m. K]ral]m onu, k]ral]m!
– Pek sqn ak]ll]ys]n! – wfkelenmi= Maks. – Ee kim sora xdeycek k]r]k
~xlmek i`in#
– Ahmak]m bqn, – soluunu `ekip, demi= Tekirka. – Bqn unuttum, ani
bendq yok para...
– Diil pek prost ahmak ta olmaa, – usland]rm]= onu Maks. – Gittik kir-
maa ~xlmqq! Bqn xdeycqm!
Yollanm]=lar ileri.
~olmek as]l]ym]= aulun bir pard]s]nda da dw=wnqrmi= bir bwwk yaal]
tauk i`in.
• 200 •
– Bilersin mi, – demi= Maks, – ya sxlq ona birbi=ey dq o `atlas]n
gwlmektqn.
– Na=ey sxleyim yq# Bqn xlq garipim =indi.
– Ey seninnqn dq! – wfkelenmi= Maks. – Sxlq ona, ani sqn ensedin
Duan].
– Ey! – baarm]= Tekirka. – K]r]k ~xlmek! Bqn ensedim Duan]!
– }i yapm]=]n, – demi= ~xlmek. – +indi bqn seni kimseylqn pay etme-
yecqm! Bwtwnnw kendimq alacam!
– O hi` `atlamad], – soluunu i`inq `ekmi= Tekirka. – +indi na=ey ya-
pacez#
– Aalama, – usland]rm]= onu Maks. – Bqn hepsini yapacam!
– ~irkin dww= oldu, – demi= o ~xlmqq. – Tekirka xlq girgin dww=tw, ani
ondan kald] sade kemikleri hem derisi...
– Da =indi o diil mi yaal]! – =a=a kalm]= ~xlmek.
– +indi o, kqr nicq korkuluk! – demi= Maks.
– Diilim bqn korkuluk, bqn yaal]y]m, – baarm]= Tekirka, ama art]k
ge`mi=: ~xlmek, i=ittiynqn, ani Tekirka korkuluk, kah]rdan alm]= da `at-
lam]=.
Maks hem Tekirka tq bxlq bitki du=mannar]ndan kurtulmu=lar. Onnar]n
sevinmeliin hi` yokmu= sonu.
Da bilmeyerqk taa na=eyileri dooru yapmaa, genq tutturmu=lar twrkwle-
rini `almaa:
Kald]r kafan] birqz dik!
Biz ~xlmqq da ensedik!
Tra-ta-ta! Tra-ta-ta!
Bu af-ta!

VI-c] bxlwm,
ang]s]nda annad]lêr, ne kald]yd] annad]lmad]k
Bundan sora Tekirka kendisi dww=a h]zlanard].
– Maks, – demi= o. – Hadi =indi Tilkiyi da wwredelim ya=amaa! Bqn
seninnqn kimseydqn korkmêêr]m!
– Yapamaycam bu i=i, Tekirka, – demi= Maks, ang]s] art]k ana`
olmu=tu. – Var ba=ka i=im...
– Nesoy ba=ka i=in#
• 201 •
– ~orbac]yka s]marlad], a`an bqn olacam yap]nmaa – rus`a: prit-
bwwk, gideyim da wwredeyim onu yaal] bul- vorqtsq
gur yapmaa. an]t ta=] – monument
– Da sqn evq mi dxnecqn#
– Dxnecqm zer, – demi= Maks. – Ondan sora biz tutunacez. Tilkidqn
hem dwnnenin dii=tirmesindqn.
Ay]r]larkan, dostlar `ok ya= dxkmw=lqr. Kqr seslqn aalam]=lar. Maks
baa=lam]= Tekirkaya di= `etkas]n] (f]r`as]n]), ne`inki onun hep okadar di=i
yokmu=. Tekirka da o k]r]k ~xlmektqn koymu= Maksa an]t ta=].
Ama siz, Maks Tilkidqn tutununca, siz, paal] u=aklar, taa zeedecq iyin
hem unutmay]n, ani o Girgin Xrdeciin yard]m]ns]z bir dq `orbac]yka haz]r-
layamaycek sizq kqqmil bulgur.
Maks, k]yak, girgin dww=`w,
Gel bizq av=am wstw,
Gel bizq sqn bir lafs]z,
Ol bulgur bir kabaats]z!
Sof-ra-da!
(~evirdi K. Vasilioglu)
• Dikatl] okuyun annatmay].
• Nicq bulêrs]n]z Maks]# Yazd]r]n onu.
• Ee Tekirkay]# Yazd]r]n onu.
• Siz da m] sayêrs]n]r, ani ~xlmek, Maks]n en bwwk du=man]#
• Annatman]n VI-c] bxlwmwnw rollara gxrq okuyun.

Stepan Bulgar

Ekmek i`in sxz


Yol wstwndq gxrdwm yar]m somun ekmek. Onu art]k ku=lar da gagala-
mazd]lar, ne`inki ma=inalar biri-biri ard] sora ge`qrdilqr yoldan. Hepsinin
ma=inalar]n kara tekerleklerinin tozlu pwtwrcekleri, ili=tirip, f]rladard]lar
ekmqq ba oyan], ba buyan]. Utand]m kendi kendimdqn. Sans]n bqn kendim
s]b]tm]=t]m o ekmqq erq, xlq duydum can]mda ac], `wnkw ekmqqn xnwndq
biz hepsimiz biriz.
Gagauzlarda taa evellerdqn varm]= adet duuan u=aan gxbeeni koymaa
puluk wstwnq, duva ederqk: „~ift`i olsun”. Delikann] k]zlar, ay]rarkan
• 202 •
kendilerinq e=, en ilkin bakarm]=lar `ift`ilii becersin. Bir masalda ekmek
lafeder insanca, kurtarêr `ocuu y]landan... „Geler bir y]lan imqq `ocuu.
O gwnw taman onun dwwnwymw=. A`an y]lan, dikip ba=]n], deer gwveeyq:
„Bqn seni iyecqm!”, ekmek demi=:
– Bqn dayanêr]m bukadar zeetq, beni ekerlqr erq, erdq `wrwyerim.
Ondan sora ac]ylan `]kêr]m, bwwyerim, genq tenq olêr]m... Beni genq
bi`erlqr, harmana koyêrlar, beni dwwyerlqr, sora genq toplêêrlar, ta= alt]n-
dan ge`irip, un yapêrlar, ondan sora yuurêrlar, f]r]na atêrlar, pi=irerlqr...
Beceriksiz kar]lar yakêrlar da... Da bqn genq dayanêr]m. Ama adama do-
kunma. } taa islqq beni!”
Bu masalda ekmek kurtarêr adam]. Bxlq masallar var bizdq dq.
Taa evelki vak]tlardan hat]rlanarm]=lar o insannar, ang]lar] becerqrmi=lqr
kullanmaa topraa hem bwwtmqq ekin. Unudulmêêr onnar da, ang]lar]
pi=irqrmi=lqr uygun ekmek. Taa Evelki Rim gwnnerindq ya=ayarm]= bir
adam, ang]s]n]n ad]ym]= Evrisak. O pek ii, uygun ekmeklqr pi=irqrmi=.
A`an o xlmw=, insannar yapm]=lar ona movzoley, nicq yapêrlar padi=ahlara
hem ba=ka bwwk adamnara...
}htqr insannar annadêrlar, nas]l zormu= kazanmaa bir somun ekmek
evel, nekadar zeet `ekqrmi= doldurunca `uvallar] unnan. Bo=una gagauz-
lar demeerlqr: „} bukan], zerq o k]smetin”.
~ok paal] laflar var insanda ekmek i`in. Zormu= tarlay] i=lemqq.
Onu=tan k]r i=inq u=aklar] da alarm]=lar. Ka`]n]n xk`elerini edemektq
beygirlqr `iinemi=#!
Harmanda da. Gwn yakêr, ama bwtwn aylq i=tq: saurêrlar ekini, ta=]yêrlar
saman]... }nsan i=leyqrmi= ozaman gecq-gwndwz. Nas]l ekin bwwdwler,
bilqrmi=lqr sade onnar, kim swrqrmi= sabaayadan, ekqrmi= ellqn, bi`qrmi=
oraklan.
+indi `ift`ilerin ellerindq traktorlar, kombaynalar... Ama nekadar da
islqq ya=amasak, nekadar da kolay o ekmek bwwmesq, biz dw=meer unu-
dal]m ekmqqn paas]n], o aa`l]klar], ang]lar] imi=lqr, silmi=lqr erin wzwndqn
binnqrlqr can.
A`an da yol wstwndq gxrersin yar]m somun ekmek, dapturu gelersin...
onu ku=lara, bir hayvana, ama `iinenmesin, zqn olmas]n.
Yolcu! Kald]r o ekmqq! Yalvarêr]m!

• Nicq annêêrs]n]z laflar]n maanas]n] „ekmqqn xnwndq biz hepsimiz biriz”#


• Okuyun seslqn annatman]n o erini, neredq ekmek kurtarêr adam] y]-
landan.
• 203 •
• Analar]n]za-bobalar]n]za sorun =indiki `ift`ilqr i`in da klasta annad]n.
• Haz]rlay]n birqr sxleyi= ekmek i`in `ift`ilqr i`in.

Aleksandr Akişin

Benim Koli batwm*


Malidqn kaarq, benim var Koli batwm. Biz ya=êêr]z w`wmwz: mali,
batw hem bqn. O i=leer traktorcu. Ama mali ona ne`insq `ift`i deer. Bqn
da pek beenerim bu laf]. O kqr s]cak ekmqq kokêr.
Batw kimqr kerq alêr beni k]ra da `ok vak]t `ekindirer traktorda. O
kullanêr traktoru, bqn da onun yan]nda oturêr]m hem bakêr]m, nicq o i=leer.
Ama bir kerq o bana traktoru da kullanmaa verdi.
– ~ek sol tarafa! – izin verer o motorun huruldamak aras]ndan. Ama
nekadar da bqn `ekmesqm kullanmak kolunu, o verilmeer bana, sans]n
birkimsey onu tutêr.
– Ey sqn, Alx=a, az ka=a, olmal], iyersin, – gwlqrdi Koli batw.
– Bqn ona kwstwydwm da `ok vak]t ondan sora onun traktoruna pinmq-
zdim. Sade o gwndqn beeri bqn ba=lad]yd]m imqq yarm]=ar `anak ka=a
herbir wwlenniktq. Mali kqr =a=a kalard]:
– Ne oldusayd] bizim bu =oparlan: ilerdqn, kimqr kerq, zorlan da ona
idirqmqzdik, ama =indi, sans]n dii=tirdilqr bu u=aa, mari.
Koli batw, elbetki, gwlwmsqrdi. Bqn da susard]m. }yerim bir `anak da
sora taa isteerim. „Hadi, Koli batw, yok bi=ey, – dw=wnerim bqn, – gwl,
gwl, ama bqn hep okadar istediimi yapacam. Tq bwwyecqm da bqn da trak-
torcu olacam. Ozaman bana herbir kullanmak kolu verilecek. Sendqn dq
taa ii =ift`i olacam...”
– Mali ma, sqn ne`in Koli batwya `ift`i deersin#
– Ne`inki o ekmek bwwder, ~ift`i k]rlar] swrer, sora eker. Ekilmi=i
bwwder, sora bereke\i toplêêr. Berekettqn, ekindqn insannar ekmek yapêr.
Ekmek bwwtmqq bu dwnnedq diil kolay. ~ok zaamet lqqz]m koymaa, ek-
mek sergenq pinincq. Ama bitkidq adam `ok memnun olêr. Tq bizim Koli
da `al]=êr, ki toprak bwwk bereket versin. Namn]k hem metinnik ona bu
i= i`in insannardan.
– Mali, namn]k hem metinnik – bu a`an medali hem orden mi ve-
rerlqr#
• 204 •
– Dooru, toruncuum, ama diil sade bu. kullanmak kolu – rus`a:
En xnemli, a`an insannar seni sayêrlar r]`ag upravleniya
senin zaametin i`in. Ama medalileri hem memnun – kay]ll]k, =w-
ordenneri... onnar], Alx=a karda=]m, genq kwrlwk
bo=una Vermeerlqr... tutsaklamaa – oyalamaa
– Mali, a`an bqn olacam bwwk, nicq Koli nam (namn]k) – metin-
batw, i=leyecqm toprakta, ekmek bwwdecqm. nik; sayg]l]k, hat]rl]k
Ama taa `ok var beklemqq. Sora bqn da
kabledecqm medali, nicq Koli batwda. Tutêrs]n m] akl]nda, mali, Koli batw
annadard], nicq ona medali verqrmi=lqr, da bir adam demi=ti, ani bu Va-
tan]n n]=an]... Sora da kabledecqm bir orden! Dooru ya, mali, ani o me-
dalidqn taa gxzql# Hem bwwk tq...
– N]=annar], Alx=ac]k, beklqmeerlqr, ama onnar] kazanêrlar. Hem i=
hi` diil onnarda. En paal], ani sqn topraa seversin, ang]s] ekmqq bwwder.
Ozaman insannar bu senin sevdan] gxreceklqr da n]=an] `ok tutsaklama-
yaceklar. (~evirdi K. Vasilioglu)

• Nicq Alx=ac]]n batwsunun ad]# Neredq i=leer o#


• Ne`in Koli demi=, ani Alx=a az ka=a iyqrmi=#
• Ne`in babu Koliyq `ift`i deyqrmi=#
• Ne`in `ift`i bizim taraflarda – bu bir hat]rl] zanaat#
• Nicq annêêrs]n]z laflar] „n]=annar] beklqmeerlqr, ama onnar] kazanêr-
lar”#
• Siz dq beenersiniz mi `ift`ilik zanaat]n]# Ne`in#

Sqn bunu bilersin! Sqn bunu becerersin!


Soru=lar hem s]n]=lar
1. Ang] yaratmadan bu s]rac]klar# Avtorun ad]n] da akl]n]za getirin.
@}htqr insannar annadêrlar, nas]l zormu= kazanmaa bir somun ekmek
evel, nekadar zeet `ekqrmi= doldurunca `uvallar] unnan. Bo=una gaga-
uzlar demerlqr: } bukan], zerq o k]smetin@.
Akl]n]za getirin annatman]n sonunu. O s]rac]klar] akl]n]zda tutun!
2. A=aada verili sxleyi=in maanas]n] a`]klay]n.
@Varkan ekmek-su, bi=ey diil korku@.
3. Bulun yaratmalar]n avtorlar]n] hem ok`aazlan gxsterin.
• 205 •
@Biz booday ekeriz@ Mina Kxsq
@Girigin xrdecik@ Aleksandr Aki=in
@K]smetli seslqr@ Aureliu Busuyok
@Ekmek i`in sxz@ Stepan Bulgar
4. Mina Kxsenin =iirinin dxrts]ral]]nda ka`]r]lm]= laflar] bulun da yaz]n.
...birqr-birqr
... fikirlermi,
... a`]klas]nnar
... seslerni.
5. Bilersiniz mi, ne o#
„Xnwndqn otlêêr,
Kuyruunnan toplêêr.”
a) lwzgqr;
b) tav=am;
c) adam;
d) kombayn.
6. Resimnqyin bendii bir `i`ek ba=`as]n]. @Orlioglular]n `x=mesi@
annatmas]ndan `i`eklerin adlar]n] xrnek gibi kullan]n.
7. Resimdq gxsterilqn adet i`in bwwklerq sorun. Klasta annad]n.

• 206 •
Kasaba, küü hem
onnarın anılmış
gösterilecek erleri

Nikolay Baboglu

Ay-boba ~akir
~ad]r =ann] kasaba, Dooruluu o wwretti,
Orda duumu= Ay-Boba. Klisqq yolu gxsterdi,
Ayd]n ayd]nn]]m]za, Bilsin onu bu dwnnq
Temel yaz]larm]za. An]ls]n xmwrwnq.

Korumu= dinimizi, Gagauzluun yolunda


Doorutmu= izimizi Mumnar yans]n =amdalda
~akir bizim Ay-Boba Bwwswn kasabalarm]z
Nur insin mezar]na! An]ls]n Ay-Bobam]z.
• Demekli okuyun =iiri.
• Neredq duumu= Ay-Boba#
• Ne bilersiniz Mihail ~akir i`in#
• Kimmi= o# Annad]n.

Oli Radova

Dww=
Kim bilmeer horozun sertliini, buuran]n hodulluunu# Pena bulw da
bilqrdi, ama ku=lar] bir aulda kapal] tutard]. Nqqndan als]nd] onnara ay]-
r]-ay]r] er#
– S]na=ar onnar biri birlerinq, – dw=wndw o. – Nicq da olsa kw`wktqn
birerdq bwwdwlqr.
Sora ald] da aul i`inq iki au` pap=oy tenesi att]. Hepsicii: tauklar,
pipilqr, xrdeklqr – topland]lar imqq. Horozlan buuralar iyqrdilqr yanna-
• 207 •
=]k. Buuran]n biri =i=irmi=ti kendisini, sar- sertlik – wfkelik
k]tm]=t] pupuligas]n] da hi` bi=ey gxrmqzdi, buura – erkek pipi
ne var xnwndq. Sava=t] als]n bir tenq: t]k! hodulluk – gogorluk
t]k! – kezleyqmedi. Sava=ti ikincilqq – da girginnenmqq – hodul-
te, razgeldi. Ama o teneyi kapm]=t] horozun lanmaa
aaz]ndan. Horozun wfkesi `]kt] bxlq i=q da kxr – gxrmeyqn
ba=lad] girginnenmqq wwsek-wwsek:
– Ko-ko-ko-ko!
Buura sa hi` bakmazd] da onun taraf]na – hep iyqrdi. Horoz sava=t]
bulsun bir er kendisinq, ama buura kaplam]=t] bwtwn dolay]. Horoz taa da
pek wfkelendi, tutu=tu, ensesindq twwlqr dikildilqr. O, dalay]p, dartt] buu-
ran]n pupuligas]n]. +i= buura dapturu geldi... Bir horoz mu kald]yd] onu
korkutsun#
Buuran]n ibii birdqn oldu k]p-k]rm]z], sora maavi, sora bozard]... Se-
def boncuklar] dii=tirdilqr benizini. Ac]dan hem taa `ok wfkedqn ba=lad]
baarmaa:
– Kxr! Kxr! Kxr! Kxr!
– Sqn kendin kxr! – heptqn wfkelendi art]k dww=q haz]r horoz. – Kapt]n
aaz]mdan bukam] da =indi bqn dq kxrwm mw#..
Bxlq dart]=mak horozun hem buuran]n aras]nda tez dww=q ge`ti. Horoz
kw`wktw, ama keskindi, ba=lad]yd] buuray] ensemqq. ~ok ge`medi – bu-
uralar oldular w`: dww=q geldi taa iki yard]mc]. +i=irip-=i=irip kendilerini,
w`w da h]zlanard]lar horoza, ang]s]n]n kukurigusundan art]k =]p]r-=]p]r kan
damnayard]. Ama o kalmazd] a=aa, eti=tirqrdi w`wnwn da pupuligalar]n]
dalamaa. Sora da o, atlay]p buuralar]n wstlerinq, kar=] urard]: bacaklan,
kanatlan, bacaklan, kanatlan... Aar gwwdeli hodullar art]k kesilmi=tilqr.
Kay]ld]lar dww=w bitirmqq, ama horoz hi` brak]lmazd]. O, dooruluu i`in,
istqrdi islqq dwwswn bu doymazlar]. Buuralar sa koyard]lar bitki kuvetle-
rini, ne`inki bu k]rm]z] twwlw onnar] dwbwdwz kudurtmu=tu. Dww= en k]z-
g]n erindqydi, a`an Pena bulw `]kt] d]=ar].
– Siz ne, delirdiniz mi# – baard] o. – Ya, bqn sizi =indi tez usland]
racam! Kanatm]=lar biri-birini! Ne sizq eti=medi#...
Kar] h]zl] giriverdi i`eri, ald] bir `xlmek su da att] kavgac]lar]n wstle-
rinq. Dww= birdqn kesildi. Horoz atlad] aul wstwnq da xttw:
– Ku-ku-ri-gu-u-u-u!
Buuralar da aul i`indqn:
– Kxr! Kxr! Kxr! Kxr!
• 208 •
• Vard]r m] gxrdwwnwz, nicq horoz horozlan yada horoz buuraylan dww=er#
• Neyi pay edqmemi=lqr horozlan buura#
• Annad]n, nicq dww=mw=lqr horozlan pipi.
• Ne yapm]= `orbac]yka, gxrdwynqn dww=`wleri# Ne`in#
• Sxlqyin bilmeycq ev ku=lar] i`in.

Petri Çebotar

Yolum dw=tw ana taraf]ma*

Yolum dw=tw ana taraf]ma, Ne erken bu orkestra uyand]#


Serin soluu `ekerim gwwswmq; Beni mi kar=]lêêr Aydar#
Tq dxneme`, bitki y]lma – ~almaa wrqqm dq yolland]
Da bqn girerim kwwywmq. O horozlarlan barabar.

Sabaa durard] sak, a`an y]lma – bay]rdan (yama`-


Koptu bir kart horoz sesi. tan) a=aa
Sora avaz olup ona, sak – susluk
Doldu `alg]ylan herersi. avaz – tekrarlanan seslqr
(daada, bay]rlarda)
• Duygulu okuyun =iiri. barabar – birerdq
• Annad]n, nicq Aydar kar=]lam]= avtoru.
• Ne`in avtorun wrqq ba=lam]= `almaa horozlarlan barabar#

Konstantin Vasilioglu

Kudrik
Bir vak]tlar varm]=, bir vak]tlar yokmu=. Y]l]n birindq, Bucaan dibindq,
a`an gecq gwn duuarm]=, k]=]n `i`eklqr a`arm]=, a`an lwzgqrlqr gxzql in-
sana twrkw `alarm]=, adam]n biri dikmi= eni baa. Her soydan varm]= ora-
da: yalab]k ta, zaybir da, biyaz da, ama kenara, s]n]r boyuna koymu= bir
`otuk, ang]s]n]n hi` ad]n] da bilmqqzmi=lqr. Ona yak]n, s]n]r wstwnq da
dikmi= bir armut fidanc]].
Y]l razgelmi= yaamurlu, gxzql da baa i`indq bir dq `otuk `]kmam]=,
ani =a=]rs]n, tutulmas]n. Gwn-gwndqn eni baa e=erqrmi=, dallanarm]=,
`otucaklar yay]larm]=, saabinin wreeni ho=luklan doldurarm]=.
• 209 •
Bwwyqrmi=lqr s]n]rda o Armutlan `otuk ta, ang]s] `]km]= bir ars]z
Kudrik, ang]s] bwwyqrmi= kqr nicq masalda: diil gwnnqrlqn, ama saatlan.
Xbwrlqr bwwywncq bir kar]=, bu bwwyqrmi= yar]m, bir-iki metra. Da o ars]z
Kudrik taa ilk gwnnerindqn gxz koymu=tu o batal, levent, gen`ecik
Armuda. Sabaalen gwn taa duuamazm]= nicq lqqz]m, nicq Kudrik art]k
kendisinq er bulamazm]=: yapraklar]n] f]=]rdadarm]=, dallar]n] saurdarm]=,
gxz k]parm]=, ama Armut a=aa, Kudrqq, hi` bakmazm]= ta. Onun bak]=]
bu vak]t uzaktaym]=. O kendi boyuna gxrq fidannar]n aras]nda e= aara-
yarm]=. Bo=una Kudrik eri y]rtarm]=, paralanarm]=... Armudun hi` akl]s]na
da bilq gelmqzmi=, ani bu erq yay]lannar]n i`indqn var nicq bir kimsey
onun beterinq uykusunu kaybetsin, onun wreciini debre=tirsin.
Gecelerdq Kudrii `ok kerq uyku tutmazm]=, da o saatlarlan gxzlerini
kopardamazm]= Armuttan. Bakarm]= ona taa ya=lar] e=il gxzlerindqn `]
kmay]nca. Hem bakarm]= hep umutlan, ani onnar]n bak]=lar] nezamansa
kar=]la=acek da Armut annayacek, nelqr olêr Kudriin i`indq, Kudriin
wreendq. Hem hi` b]kmazm]= ta bakmaa, `wnkw pek sevqrmi= bu batal,
girgin, levent, gxzql hem k]v]rc]k sa`l] Armudu. Ama Armut hodulluktan
m], ani hepsindqn wwsek dolaylarda, hepsindqn kaavi (bir da lwzgqr onu
iildqmemi= a=aa), osa ba=ka sebepq gxrq mi, ama Kudrqq hi` yokmu=
bak]=]n] da att]].
Ge`mi= birka` y]l. Bwwmw=lqr Kudriklqn Armut. Gen`liktqn onnar]n
damarlar]nda kannar] kaynayarm]=. }kisi da olmu=lar o ya=ta, a`an herkezi
aarêêr kendisinq e=. Art]k yak]nm]= o gwn, ang]s]n] Kudrik kqr dw=wndq
gxrqrmi= a`an o, uzan]p, sar]lacek Armudun boynusuna da ozaman o
hodul Armut kalamayacek suuk onun duygular]na.
Ama gwnwn birindq geler baay]n saabisi. Ge`qrkqn Armudun yan]ndan,
adam kxsteklenmi= Kudriin uzad]lm]= kollar]na-dallar]na. Adam]n wfke-
si `]km]=, iki pard] bulmu=, Kudriin yan]na erq kakm]=, dallar]n] yukar]
kald]rm]=, iplqn onnar] baalam]=.
Adam, bunu yapt]ynan, Kudrik heptqn kesmi= umudu, ama bo=una...
Taman ozaman, a`an Kudrik kalm]= ayak`a o pard]lara-ereklerq dayan]p,
da Armut gxrmw= Kudriin boyunu-postunu, onun o e=il =afkl] gxzlerini,
onun o incecik gwwdesini hem nazl] yaprac]klar]n], onun parmac]klar]n]
b]y]caklar]n] – o ilk bak]=tan taa beenmi= hem sevmi= Kudrii.
Kudrik, gxrdwynqn bunu, ani Armut ona bakt] hem gwlwmsedi, kxktqn
taa dallar]n ucunda bitki yapracaadan titiremi=. Kudrik sevinmeliktqn
• 210 •
kendisinq er bulamazm]=. Bundan sora ikisi dq sade bir i= dw=wnqrmi=lqr,
nas]l yapmaa da bireri toplanmaa. Makarki onnar =indi da uzaktaym]=lar
biri-birindqn, ama onnar]n gxzleri =indi bir uurdaym]=lar, dallar], yap-
raklar] da yukardaym]=lar. +indi onnar, dilsizlqr gibi, sade bak]=lan
hem n]=annarlan lafedqrmi=lqr. Ama a`an esqrmi= lwzgqr – gen`lqr kqr
doyamazm]=lar lafetmqq.
Kudrqq gxrwnmw=, ani Armut sade bir tarafa bwwyqrmi=, onun taraf]-
na dooru. Kendisinin da dallar] taa h]zl] ba=lam]=lar yukar] bwwmqq, Ar-
mudun dallar]na kar=]. Kudrik hergwn xl`wnqrmi=, sayarm]=, nekadar taa
kald] a=aak] dallara eti=mqq deyni.
Ama bir av=am wstw hava sans]n =eytannar]n elinq kalm]=: `]km]= bir
bwwk lwzgqr, ang]s] Armudun dallar]n] deli edqrmi=, baa yapraklar]n] san-
s]n didqrmi=. Kudrik gwcwlq kalm]= ayak`a o ereklerin aras]nda, ama dal-
lar] hep yukar] uzanarm]=. Armudun dallar] ba erindq dalgalanarm]=lar,
ba a=aa-yukar] sallanarm]=lar, nicq kantar]n `anaklar].
Tq bu vak]t, a`an herbir cann] yada e=illik `al]=êr erq iilmqq, saklanmaa
– Kudriklqn Armut, nekadar varsayd] kuvetleri, biri-birinq uzanarm]=lar.
Kendileri da annaymam]=, nicq onnar]n parmaklar], sans]n kerpedennqn
biri-birinq s]k]km]=lar da xlq da kalm]=lar onnar]n bitki gwnnerinqdqn.
Sabaalqn Kudrik yatarm]= taa Armudun omuzunda, a`an gwne= ilk
bak]=]n] onnar]n wstwnq doorutmu=. Esmi= ilk lwzgercik da, ikisi da uyan]p,
ba=lam]=lar lafetmqq, f]=]rdad]p yapraklar]n], sxlemqq biri-birinq nazl] hem
gxzql laflar. Kim da hem nezaman da onnara bakmasa – onnar herkerq
birerdqymi=lqr, sarma=]k durarm]=lar. Gwzwn armutlar]n aras]nda Kudriin
da salk]mnar] as]l] durarm]=lar.
Gelmi= k]=. Onnar taa da pek biri – birinq sokulmu=lar, sarma=m]=lar
s]k] da sans]n uykuya dalm]=lar. ~ok bwwk ayazlar olmu=, ama onnar hi`
w=wmemi=lqr, `wnkw y]s]darm]=lar biri-birlerini kendi soluklar]nnan hen
can s]cakl]]nnan.
}lkyaz geldiynqn, onnar ba=lam]=lar twrlw plannar kurmaa, ama... Gwnwn
birindq adam gelmi= baay] kesmqq. Xbwr `otuklar] k]rkt]ktan sora, kesmi=
adam Kudriin da dallar]n], ang]lar] xlq da as]l] kalm]=lar Armudun boy-
nusunda. ~ok twrlw `al]=m]= adam sxkmqq, kopartmaa o xlw, kuru dal-
lar], ama... faydas]z.
Kimsey bilmeer, nedqn, ama hep o y]l]n Armut ta kurumu= bir maa-
nas]z. Bekim xlecqqzaman Kudrik ac]dan pek s]kt] parmaklar]n] da xbwrw,
• 211 •
soluunu alamay]p, buuldu#... Bekim da Armut annad], ani onun ya=amas]
Kudriksiz hi` bi=ey tutmêêr#... Bekim dq...
Kimsey bilmeer, nedqn. Ama sade bir i= belli a`]k, ani Kudriklqn Ar-
mut biri-birlerini pek sevqrmi=lqr.
• Ne dikmi= bir vak]tlar adam]n biri#
• Ne peydalam]= Armudun hem Kudriin aras]nda, a`an Armut gxrmw=
Kudriin e=il safkl] gxzlerini, incecik gwwdesini hem nazl] yaprac]kla-
r]n]#
• Annad]n Kudrik i`in.
• Nicq ge`irmi=lqr Kudrik hem Armut k]=]#
• Sora ne yapm]= adam Kudriin dallar]nnan#
• Ne`in Kudrik hem Armut kurumu=lar#

Sqn bunu bilersin! Sqn bunu becerersin!


Soru=lar hem s]n]=lar
1. Kim yazd] yaratmay] @Ay-Boba ~akir@#
a) Petri ~ebotar;
b) Konstantin Vasilioglu;
c) Oli Radova;
d) Nikolay Baboglu.
2. Verilmi= yazd]rmaya gxrq bulun personajlar].
@Gelmi= k]=. Onnar taa da pek biri-birinq sokulmu=lar, sarma=m]=lar
s]k] da, sans]n uykuya dalm]=lar. ~ok bwwk ayazlar olmu=, ama onnar hi`
w=wmemi=lqr, `wnkw y]s]darm]=lar biri-birilerini kendi soluklar]nnan hem
can s]cakl]]nnan...@
3. Ang] yaratmadan bu s]rac]klar#
@Kim bilmeer horozun sertliini, buuran]n da hodulluunu# Pena bulw
da bilqrdi, ama ku=lar] bir aulda kapal] tutard]. Nqqndan als]nd] onnara
ay]r]-ay]r] er#@
4. Yaratma @Yolum dw=tw ana taraf]ma@ o:
a) annatma; c) masal;
b) =iir; d) fabula.
5. Paranteza i`indqn ay]r]n o laf], ang]s]n]n maanas] yakla=êr koyulsun
noktalar]n erinq.
• 212 •
Pek xttw sq horozlar –
Kalk]=êrlar u=aklar.
Y]kanêr onnar h]zl] –
}meecik bekleer...
(tatl], hac], `wven)
6. Annad]n kendi kasaban]z i`in, onun an]lm]= erleri i`in. Sora da yaz]n
tefterlerinizdq bir kw`wrqk yaratma. Verili laflar] kullan]n: geni= sokaklar,
wwsek katl] evlqr, muzeylqr, gxzql e=il parklar.
7. Annad]n kendi kwwywnwz i`in, onun an]lm]= erleri i`in. Sora da yaz]n
tefterlerinizdq bir kw`wrqk yaratma. Verili laflar] kullan]n]z: bir gwn, geni=
sokak, sabaalqn, bwwk evlqr, gql ba=`as], kirez aac].
8. Bunu bilelim!
Kim bilmeer Gagauziyan]n ba= kasabas]n] – Komrat]. Kartada o sade
bir kw`wcwk noktac]klan n]=ann]. Ama a`]ktan bakt]ynan Komrat bir bwwk
hem gxzql kasaba. Bu gxzql kasabay] Yalpug deresi bxler iki par`aya.
Kuruldu Komrat 1789-uncu y]lda, Harman ay]nda. Ama ne`in onun
ad]n] Komrat koydular# Bunun i`in `ok legendalar var. Birisini annadal]m
sizq:
@Nezaman sa, o uzak vak]tlarda, bu erdq varm]= bir beygir panay]r]. Taa
`eketmedqqn satmaa beygirleri, burada yaparm]=lar at yar]=lar]n], `wnkw
herbir sat]c] istqrmi= gxstermqq kendi at]n], neyi o at becerer. Bir kerq,
bu yar]=larda taram]= buradak] en zegin adam]n at]. At]n ad]ym]= Kxmwr.
Bu enseyi=tqn sora o zengin demi=, ani kwwywn ad] olacek Kxmwr at.
Ama y]l-y]ldan, aazdan-aaza ge`ip, laf dii=ilmi= da ad] olmu= Komrat.
}leri Komrat kwwmw=, ama sora y]l-y]ldan, o `eketti bwwmqq,
gxzelle=mqq hem zenginnemqq, da oldu kasaba.
Bwwn Komrat kasabas] bir bwwk wwrenmqk merkezi oldu: burada var
=kolalar, li\eylqr, M. ~akirin ad]na Pedagogika koleci, resimcilqr okulu,
Devlet Universiteti. Burada var birka` biblioteka. Var muzey.
Komrat]n klisesi say]lêr taraf]m]zda en bwwk hem gxzql klisesi.
(Todur Zanet @Komrat – Gagauziyan]n ba= kasabas]”)

• 213 •
Adam hem tabiat.
Saalık hem sport

Sofi Koca

Yaz gecesi
Ya seslen: uyuklêêr derecik, ~almaktan pek`enq yoruldu.
+]p]rdamêêr dalda yaprac]k. Meydandan daal]=t] insannar –
Bwlbwlwm twrkwyw kestirdi – Dinnenerlqr sabaadan onnar.

• Demekli okuyun =iiri.


• Nica annêêrs]n]z laflar]: @...uyuklêêr derecik@# Kendi laflar]n]zlan a`]k-
lay]n.

Şiir
(Literatura teoriyas]ndan)
K]sa s]rac]kl] yaratmaya, ang]s]nda var rifma hem ritma, deniler =iir.
Rifmadan hem ritmadan kaarq =iirdq mutlak kullan]lêr twrlw gxzelliklqr:
epitet, uygun sxzlqr, cannatmalar hem uydurmalar.
Rifma – bu a`an =iir s]rac]klar]n bitki k]s]mnar] uydurulêr. Olur
uydurulsun yanna=]k s]rac]klar]n bitki k]s]mnar]:
1) (birinci, ikinci hem w`wncw, dxrdwncw);
2) bir a=]r] (birinci, w`wncw hem ikinci, dxrdwncw),
3) iki a=]r] (birinci, dxrdwncw hem ikinci, w`wncw).
Xrneklqr:
1) Ne gxzql ana taraf, 2) Kxrsinek gelmi= sinqq:
Dozdolay e=il koraf. Yard]mna bana.
Deniler ona Bucak, Pek isteerim bqn imqq,
Gel da siiret, gel da bak. Yok mu bir dana#
(S. Kuroglu) (K. Vasilioglu)
• 214 •
3) Tav=am gitmi= Kongaza, 4) Aulda baarêr inek
}`mi= bir oka boza. Konmu= s]rt]na sinek.
Bozadan sarfo= olmu=. Sqn uslan, ~akal inek,
Yol wstwndq uyumu=. }meycek seni sinek.
(K. Vasilioglu) (K. Vasilioglu)

Ritma. +iirlqr okunêrlar uygun, kolay, `wnkw onnarda var ritma. +iir
kurulmas]nda kullan]lêr uygunnuktan kaarq xlq laflar, o s]ral]kta, ki ur-
gulu hem urgusuz k]s]mnar gitsinnqr birtak]m herbir =iir bxlwmwndq. Var
iki=qr k]s]mn] bxlwmnqr, neredq ilk k]s]m urgusuz, (_), ikinci k]s]m da
– urgulu (/), nicq D. Kara ~oban]n =iirindq:
Sadé a`án _/_/ (iki k]s]mn] =iir bxlwmu (_/), ang]-
Bakt]m dwrwk, _/_/ s]nda ilk k]s]m urgusuz (_),
Wrqqm oldú, _/_/ ama ikinci k]s]m – urgulu (/)
~wrwk-`wrwk. _/_/

Georgiy Skrebiţkiy

K]=-resimci*
Biyaz]d] k]rlar hem yama`lar. }ncecik buzlan xrtwldw derq, usland],
uyuklad], nicq masalda.
Gezer K]= `ay]rlarda, bay]rlarda, gezer bwwk tomaklarlan, basêr usulcu-
unnan. Ama kendisi iki tarafa bak]nêr – ba orada, ba burada kendi bwwlw
resimini dii=tirer, doorudêr.
Tq bir bayrc]k k]r]n ortas]nda. Zararc]-lwzgqr alêr da wfleer onun te-
pesindqn biyaz kalpaan]. Lqqz]m onu enidqn giidirmqq. Ama tq gwmele-
rin aras]nda sakl]dan, sin-sin gxcencik ge`er.
Diil islqq ona, boz tav=ama: biyaz kaar]n wstwndq y]rt]c]lar onu birdqn
gxreceklqr, da hi` yok nqqn] saklans]n zaval]. „Ya sqn dq, k]yna= gxzlw,
gii biyaz =ubac]k, – kararlam]= K]=, – da ozaman sqn kaar]n wstwndq hi`
gxrwnmeyecqn.
Ama Tilki Patrikeevnaya yok ne`in giimqq biyaz =uba. O derin deliktq
ya=êêr, du=mannardan erin alt]nda saklanêr.

• 215 •
Ona sade taa gxzql hem taa s]cac]k lqqz]m donatmaa i`ersini.
Pek kqqmil bir =ubac]k ona deyni haz]rlam]= K]= – may]l olas]n: bwtwnw
a`]k-turumcu, nicq ate= yanêr. Sallayacek Tilki twlw kuyruunnan bir tara-
fa – nicq k]v]lc]nnar] sa`acek kaar]n wstwndq.
Bakm]= K]= daa i`inq: „Bqn onu xlq donadacam, ani Gwne= ta =a=a ka-
lacek!”
Donatm]= o `amnar] hem `amcaazlar] kaardan aar =ubalara; taa gxzle-
rinqdqn kapatm]= onnar]n ba=]na biyaz kaardan kalpaklar], twwdqn eldi-
venneri dallar]na giidirmi=. Durarm]=lar daa bat]rlar] biri birinin yan]n-
da, durarm]=lar gxzql, uygun.
Ama a=aada, onnar]n alt]nda, twrlw kxrpq gwmelqr hem fidanc]klar
xrtwnmw=lqr. Onnar] K]=, nicq =oparlar], biyaz =ubac]klara giidirmi=. Pek
gxzql olmu=!
Aa`lar]n alt]nda K]= kaar]n wstwndq hayvan hem ku= izlerindqn hem
iz`eezlerindqn twrlw resimnqr yapm]=. Burada tav=am izi da: xnwndq
yanna=]k iki=qr bwwk pan`a izi, ama ard]nda biri-biri ard]sora, – iki=qr
kw`wk; hem tilkinin da izi diki= gxrwner: pan`ac]k pan`ac]]n izinq bir s]-
rac]k uzanêr...
Ya=êêr K]= daay]. Ya=êêrlar kaarlan xrtwlw k]rlar hem `ay]rlar.
Ya=êêr bwwlw K]=]n bwtwn resimi. Var nicq bu resimi kqr Gwne=q dq
gxstermqq.
Aralam]= Gwne= bir boz bulut`uu. Bakêr K]= daay]na, `ay]rlara, bay]r-
lara.. Onun nazl] bak]=]n alt]ndan dolaylar taa da gxzql oldular.
Kqr tutu=tular, =afkland]lar kaarlar. Maavi, k]rm]z], e=il ate=`iklqr
tutu=tular erdq, gwmelerin wstwndq, aa`lar]n dallar]nda... Ama lwzgqr
esti, dallardan k]r`] wfledi da hava doldu `ok twrlw renktq k]v]lc]nnarlan,
ate=`iklqrlqn, ang]lar] sans]n horu oynayard]lar.
(~evirdi K. Vasilioglu)

• Ne i= i`in bu annatma#
• Nesoy rubalara giidirmi= K]= hayvannar] hem e=illikleri#.
• Bulun o s]rac]klar], neredq yazd]r]lêr K]= `amnar] hem `amcaazlar].
• Annad]n, nicq dii=ilmi= tabiat Gwne= peydaland]ynan. Haz]rlan]n demekli
hem duygulu okumaa ilk iki abza\].
• Okuyun annatmay] xlq, ani biz dq duyal]m tabiat]n K]= gxzellini. Evdq
K]= i`in birqr resim resimnqyin.

• 216 •
Konstantin Vasilioglu

K]= sabaas]*
Gogu= bir k]= sabaas] kalkm]= erken. D]=ar] `]km]= da gxzlerini inan-
mam]=. Av=amdan d]=arda yaamurcuk `isqrmi=, ama =indi...
E=iklerq `]kt]ynan, gwne= taman duuarm]=. Er xrtwlwymw= biyaz kaarlan,
ang]s] xlq yalab]yarm]= duuan gwne=in =afk]nda, ani gxzlerini kama=t]-
rarm]=. Ang] tarafa da baksan, nekadar gxzwn gxrer – kaar, kaar, kaar.
D]=arda bir dq drem lwzgqr yokmu=. Ayazm]=. Solunarm]= ilin, `wnkw
soluk pakm]= xlq, ani kqr sarfo= edqrmi=. Kapu xnwndq bir dq iz`qqz yok-
mu=, ku= izlerindqn kaarq. O iz`eezlqr haliz kaar y]ld]z`]klar]na benzqr-
mislqr.
Gogu= durarm]= e=iklerin wstwndq, hi` k]p]rdanmazm]=. Kald]rm]=
gxzlerini kapu xnwndqn da gxrmw=, ani sokaklar da, kwwywn evleri da, do-
laylar da, bwtwn dwnnq xrtwnmw= bir bwwk, kaba, gxzlerini kama=t]ran bi-
yaz yorgannan. Gogu=`uk ya=amas]nda taa yokmu= gxrdww bxlq gxzellik.
O durarm]= e=ik wstwndq da korkarm]=, a=aa indiynqn, bozmaa bu gxzellii,
kirletmqq kalo=lar]nnan biyaz kaar]. O `]kt]yd], d]=ar] gitmqq, ama bwwlw
gibi hep durard] e=iklerin wstwndq.
Dolaylarda i=idilmqzdi bir dq ses. Gogu=`uk kqr korkard] bi=ey bu
gxzelliktqn ka`]rmamaa. Bu vak]t sokaktan ge`ti bir adam. Bast]k`a, kaar
onun ayaklar]n alt]nda g]r`lard] xlq, sans]n kaar aala=ard], istqmqzdi, brak-
mazd] birkimsey onu `iinesin, gezsin onun wstwndq, bozsun tabiat]n bu
=a=]lacak gxzelliini.
Ans]zdan kapu xnw doldu ku= sesinnqn. U`up-geldi, dallara kondu
bir swrw sa`ak ku=u. Zordu annamaa bu ku=`aazlar sevinqrdilqr mi, osa
`eki=qrdilqr mi. Onnar bwwk =amata kald]rd]lar. U`up-konard]lar, u`up-
konard]lar daldan-dala, sans]n yar]=ard]lar, kim taa h]zl]. Bxlq =]marêrlar
u=aklar klasta `andan sora, a`an wwredici klasa taa girmedi. Ama kapu
a`]ld]ynan, wwrediciyi gxrdwynqn – hepsi sus olêr.
Ku=lar da dallarda birdqn sus oldular a=aak] dallarda, a`an nqqndansa
gelip, aac]n tepesinq kondu bir biyaz yann] saksan. Saksan, hi` kimseyi
beklqmeyip, hi` kimseyq sormay]p, hi` bireri bakmay]p, sans]n kiyattan,
ba=lad] okumaa, nasaat etmqq, annatmaa dwnnedq gxrdwklerini hem bu
gxzql, seftq biyaz kaar i`in, bu gxzellik i`in. Saksan, hertarafa dxnwp, tek-
rarlard] `ok kerq bir kerq sxlenmi=i, ki hepsi i=itsinnqr, kalk]p, gxrswnnqr
bu =a=]lacak gxzellii.
• 217 •
Saksan pek wfkelenqrdi, a`an a=aadak] dallardan ku=lar da na=eysq
istqrdi sxlemqq. O ozaman inqrdi birka` dal a=aa da, ku=lara sert bak]p
`eki=qrdi onnar], esaps]zlar].
Saksan, Gogu=u gxrdwynqn, dxndw ona dooru da, kuyruunu her tara-
fa saurdup, dxnwp-dxnwp annatt], neleri o gxrdw dolaylarda, ani o kendi-
si yapt] insana deyni bu gxzellii. Twrlw-twrlw `al]=t] Gogu=u inand]rmaa,
ama Gogu= bilqrdi, ani bunnar yalan, bunnar bo= laf.

• Demekli okuyun annatmay].


• Annatman]n ang] abza\lar]n] en `ok beendiniz# Ne`in# Ang] boyalarlan
siz bu k]= sabaas]n] resimneyeceydiniz#
• Siz da var m] bu duygular] ya=ad]]n]z# A`]klay]n duygular]n]z].

Dimitri Kara Çoban

Kı= gecesi
Bat] pen`ereyq kaba Yok can-cun hi` birerlerdq,
+afk`aaz uz urêr. Dolay salt biyaz.
Kedicik uyuyêr keptarda Sert kwrtwnnqn tezger dolu,
}`er da suuêr. }rak, irak yaz.

Dut aac] da bakêr a=aa,


Kaarl] ka=lar],
Geceliinnqn uratm]=lar
Sans]n d]=ar].

• Demekl] okuyun =iirin.


• Nica annêêrs]n]z bitki dxrt „K]= gecesi” =iirin s]rac]]n]#
• Yaz]n evdq birqr k]sarak yaratma „K]= oyunnar]”.

Engin Recep

Kw`wk fidan
Ufac]k bir `ekerdqq Toprak demi=: „Uykudan
Saklanm]= kw`wk fidan. Yok fayda. Art]k uyan”.

• 218 •
Yaamur demi=: „Zaval], Bu sxzw duyar-duymaz:
Er alt]ndan h]zl] `]k. „Olacan sqn fidanc]k”.
Sular]mnan y]kanarsan, Nas]l sevindi, bilsqn,
Olacan sqn fidanc]k”. Gwne=i gxrdww zaman!

• +iiri ezberlqyin. Kimin yard]m]nnan fidan bwwyer#


• }nsan `ekerdqq ekmedqqn fidan acaba bwwyecek mi#

Nikolay Nosov

Bay]rc]k wstwndq
Bwtwn gwn `ocucaklar `al]=t]lar – aulun i`indq kaardan bir bay]rc]k
yapt]lar. Kwreklqrlqn toplad]lar kaar] da y]vd]lar onu dam]n yan]na. Ter-
su i`indq kal]p, wwlenqdqn u=aklar i=ledilqr.
Bay]rc]k wstwnw suylan y]slad]lar da ka`arak evlerq daal]=t]lar ekmek
imqq.
– Tq biz ekmek iyincq, – dw=wnqrdilqr onnar, – bay]rc]k taman eti=tirecek
donmaa. Wwlendqn sora =ansora olacek nicq orada k]zaklan kaymaa.
Ama Kot’ka ~ijov alt]nc] evdqn brq da =iret! O bay]rcaa hi` elini dq
koymad]. Oturêr evdq da sade pen`erq a=]r] siireder, nicq ba=kalar] i=leer.
~ocucakar ka` kerq ona baard]lar, `]ks]n yard]m etmqq, ama o sade kol-
lar]n] yayêr hem kafas]n] sallêêr, – sans]n yoktu nicq gelsin. Ama a`an
`ocucaklar gittilqr ekmek imqq, o h]zl]ca giinmi=, baalam]= kon’kilerini
da f]rlam]= d]=ar].
Kon’kilerin burnusunnan o bir kerq `izdirer, iki... Kaymaa sa, nicq
lqqz]m, becermeer! Kayarak, o nas]-nicq eti=er bay]rc]]n yan]na.
– Ya bak, – dqrmi=, – kqqmil bay]rc]k olmu=! +indi bqn ondan a=aa
salverilecqm.
H]zlanêr bay]rc]]n wstwnq pinmqq, ama, dw=wp, burnusunnan sade buzu
`izdirmi=.
– E-he-he-e! – =a=]p demi=. – Kayêr xlq, ani yok nicq ayak wstwndq
durmaa. Kalkêr ayak`a da genq, taa bir kerq dw=er, ama o buzlu bay]rc]]n
wstwna xlq da pinqmeer.
– Na=ey yapmaa, – dw=wner.
Dw=wnmw=, dw=wnmw= da esaplam]=:
• 219 •
– +indi bqn onun wstwnq sepeleycqm biraz kum da pinecqm kolay]nnan.
Alêr bir par`a fanera elinq da gider bek`inin evceezin yan]na. Orada
sa – bir sand]k kum durarm]=.
~ekeder o bu kumu u=aklar]n kaar bay]rc]]na ta=]maa. Xnwncq sepe-
leer da yava=-yava= piner bay]rc]]n tepesinq.
– Tq =indi bqn buradan a=aa dooru salverilecqm!
Sade yollanm]= da genq, dw=wp, burnusunnan buzu `izdirmi=.
Ak]lc]] ermeer ahmac]]n, ani kumun wstwndq kay]lmaz. Nicq dw=mw=,
xlq da yay]l] kalm]= kum wstwndq da dw=wnqrmi=:
– Nicq =indi kumun wstwndq kaymaa ya#
Xlq da inmi= a=aa, u=aklar gibi, mekleyerqk.
Taman bu vak]t dxnerlqr `ocucaklar. Gxrerlqr – bay]rc]] kumnan
sepelemi=lqr.
– Kim buras]n] bozdu# – baarm]=lar `ocucaklar. – Kim bay]rc]]n wstwnq
kum sepeledi# Sqn, Kot’ka, gxrmedin mi#
– Yok, – deyqrmi= Kot’ka, – bqn gxrmedim. Bqn oray] kendim sepe-
ledim, ne`inki o pek kayard] da bqn pinqmqzdim onun wstwnq.
– Ya bak ak]ll]y]! Ya na=ey yapm]=! Biz nekadar buu=tuk, `al]=t]k, o
da onu – kumnan! +indi nicq kayacez ya#
Kot’ka deyqrmi=:
– Bekim nezamansa kaar yaayacek, kumu xrtecek da genq olacek nicq
kaymaa.
– Ya bak, kaar beki bir aftadan sora yaayacek, ama biz =indi isteeriz
kaymaa.
– Ee, ozaman bqn bilmeerim, – demi= Kot’ka.
– Bilmqzmi=! Bozmaa deyni sqn bilersin, ama nicq dwzmqq – ak]lc]]n
ermeer! Ya, tez kwrektqn tutunas]n, zerq...!
Kot’ka `xzmw= ayaklar]ndan kon’kileri da alm]= elinq kwrqq.
– Gxm kumu kaarlan!
~ekeder Kot’ka kumun wstwnq kaar ta=]maa, `ocucaklar da enidqn
onun wstwnw suylan y]slama.
– Tq =indi, – demi=lqr, – donduynan olacek nicq kaymaa.
Ama Kot’ka xlq i=i beenmi=, ani o bay]rcaa pinmqq deyni kqr e=ik gibi
basamak ta yapm]=.
– Bu, – demi=, – ki hepsinq taa kolay olsun yukar] pinmqq, zerq genq
kim sa var nicq kumnan sepelesin.
(~evirdi K. Vasilioglu)
• 220 •
• Demekli okuyun annatmay].
• Siz daa sayêrs]n]z m] Kot’kay] =iret# Ne`in.
• Sizin dostlar]n aras]nda Kot’ka gibi dost var m]#
• Nicq doorutmu=lar u=aklar Kot’kan]n bozduklar]n]#
• Kot’ka da i=lemi= mi u=aklarlan barabar#
• Sonunda Kot’ka ne yapm]=#
• Kot’ka annam]= m] kendi kabaat]n]#

Oleg Buţen

Sokakta
Gider k]z`aaz =kolaya. Bantlar] pak, fistanc]] wtwyq urulmu=, emenileri
yalab]yêrlar. Onun yan]nda mamusu, ta=]yêr onun `antas]n]. Onnar]n
ard]na gider iki `ocucak.
Birisi deer:
– Ya bak, ne k]rnak k]z`aaz. May]l olas]n bakmaa. K]rnaan k]rnaa!
Xbwrw ona cuvap eder:
– O hi` benzqmeer k]rnaan k]rnaana.
– Ne`in, ba# – =a=m]= ilkinkisi. – Ya bak, ne k]rnak giimni.
– Onu=tan, ki hepsini mamusu onun i`in yapêr. Kqr `antas]n] da onun
=kolayadan ta=]yêr, bunu bqn hergwn gxrerim. Haylazlar yok nicq k]rnak
olsunnar.
Xlq mi osa diil mi xlq#
(~evirdi K. Vasilioglu)

• Nicq avtor yazd]rêr k]z`aaz]# Bulun da okuyun.


• Okuyun laflar], cwmleyi, ang]s]nda bulunêr yaratman]n xz fikiri.
• Neyq wwreder bizi ukrain yaz]c]n]n, Oleg Bu\enin, yaratmas]# Beendiniz
mi onu# Na wzerq#

Sqn bunu bilersin! Sqn bunu becerersin!


Soru=lar hem s]n]=lar
1. Bulun herbir yaratman]n avtorunu da oklarlan gxsterin.
@Kw`wk fidan@ Nikolay Nosov
@Yaz gecesi@ Georgiy Skrebi\kiy

• 221 •
@Bay]rc]k wstwnda@ Engin Recep
@K]= sabaas]@ Sofi Koca
2. Ang] yaratmadan al]nma bu laflar# Kim yazd] onu# Ba=ka dildq dq
bu annatmay] okudunuz mu# Ang] dildq#
@Bwtwn gwn `ocucaklar `al]=t]lar – aulun i`indq kaardan bay]rc]k
yapt]lar.
Kwreklqrlqn toplad]lar kaar] da y]vd]lar onu dam]n yan]na. Ter-su
i`indq kal]p, wwlenqdqn u=aklar i=ledilqr.
By]rc]k wstwnw suylan y]slad]lar da ka`arak evlerq daal]=t]lar ekmek
imaa...@
3. Bilersiniz mi, ne`in:
– Tabiattan taa ii ila``] yoktur.
– Pak soluk salg]nnar]n du=man]yd]r.
– Tabiat – bwwk evimiz
Biz onu koruyacez.
– Adam tabiat]n dostu
Dost dosta fenal]k yapmaz.
4. Bilersiniz mi ne o#
@Pek kqqmil bir resimci
Donatt] s]r`alar].
Kim o var nicq olsun,
Bxlq gxzql i= yaps]n#@
a) lwzgqr;
b) adam;
c) ayaz;
d) u=ak.
5. A`]klay]n sxleyi=in maanas]n];
@Yaz nelqr verecek, k]=]n inecek.@

• 222 •
Adam hem Vatan

Dionis Tanasoglu

Ana dilim
Ana dilim – tatl] bal, Wrwk fikir ona xz,
Salk]m `i`qq kokusu, Kefimq verir hep kef.
+]ras]n] wklw dal
Vermi= gxme` dolusu. Onsuz hi` ge`mqz aa`l]]m,
Kuru kal]r masal]m,
Ana dilim – gxzql ses, Onsuz hi` olmaz saal]]m,
Maanq-twrkw avas], K]s]r gezir ak]l]m...
Onu i=idqn herkez
Doymaz, ge`mqz avaz]. Dili lqqz]m bilelim,
Biz ona inan evlad]z,
Ana dilim – gevrek sxz, Dili hi` kaybetmeyelim,
Uygun dizili sedef, Salt onunnan biz insan]z.
• Demekli okuyun =iiri.
• Okuyun o s]ralar], ang]lar] dilimizin gxzelliini gxsterer.
• Kay]ls]n]z m] avtorlan, ki bu =iir gxsterer ana dilinin bal gibi tatl]l]]n],
gevrek sxzwnw, gxzql sesini# Annad]n.

Stepan Kuroglu

Bucakta sabaa*
Bir kimsey sorsa: Uyand] Bucak.
„Ne gxzql heptqn#” Dost, xmwr eni
Hi` dw=wnmedqn: Uyand], ya bak:
„Bucakta sabaa!” Bucakta sabaa!
Gwn duudu. Sesli Bir kimsey desq:
• 223 •
„Ne gxzql heptqn#” Dq, dw=wnmedqqn:
Laf ta etmesq, „Bucakta sabaa!”
• @Ne gxzql heptqn@. +iirdqn s]rac]] bulun, nerdq cuvap veriler.
• Nicq annêêrs]n]z s]rac]] @Uyand] Bucak@. Annad]n.
• +iiri demelki okuyun.

Todur Zanet

+en oynêêr gagauzlar


Taraf]m – alt]n ba=ak! Xter, xter kavallar –
Bereket zengin, ya bak! +en oynêêr gagauzlar!
Onu bwwttw insannar – +enniktqn ta=êr dwwnnqr –
+eremet gagauzlar. Bu oynêêr gagauzlar!

Xter, xter kavallar – Mancalar tatl], s]cak –


+en oynêêr gagauzlar! Utanma, buyur, konak!
Sars]lanêr yap]lar – K]v]rmalar f]r]ndan!
Bu oynêêr gagauzlar! Kaurmalar ate=tqn!

Burada ayol k]zlar – Ta=êr, ta=êr filcannar –


Karagxz karanfillqr! +en oynêêr gagauzlar.
A`]k cann], wrekli, Bey, buyurun, ii dostlar!
Bak]=lar] gwne=li! Konaklêêr gagauzlar!

• Demekli okuyun =iiri. konak – musaafir


• Ne`in =en oynêêr gagauzlar# zebillik – pek `ok
• Ne=oy muz]ka instrumentlerini kullanêr bereketli
gagauzlar#
• Ne sxlener imqk zebillii i`in#
• Neredqn bu zebillik#
• Nicq annêêrs]n]z laflar] „Bey, buyurun, ii dostlar!”#

Konstantin Vasilioglu

Bucak
Karagxz Bucak, Sqn benim tarlam,
Al beni kucak. Bqn – ongun ba=ak.
• 224 •
Herbir adam]n Y]l y]ldan sqn bww,
Var ana eri. Kaavile=, Bucak!
Ondan yok gxzql! Herkerq bizq
Kqr senin gibi. Ol kaavi dayak!

Sesleycqm seni, Bqn bwwdwm `oktan,


Sevecqm seni, Er gxrdwm pak `ok.
Ho=laycam seni, Ama bil, Bucak:
Taraf]m benim! Sendqn gxzql – yok!
• Demekli okuyun bu =iirleri.
ongun – dolu, iiri,
• Siz dq m] sayêrv]n]z, ki Bucakta sabaa gek bwwk
gxzql#
• A`]klay]n ilk iki s]rac]]n maanas]n]. Ne`in
avtor isteer, ki Bucak als]n onu kucak#
• Var m] sanki Bucaktan taa gxzql er# Ne`in# Annad]n.
• Yap]n birqr resim kendi eviniz i`in, onun en gxzql eri i`in.
• Haz]rlay]n birqr aazdan yazd]rma ana taraf]n]z i`in.

Gavril Gaydarcı

Ana taraf]m
Da genq gxzlermi xper Bakmaa severim horuda
Serin ilkyaz lwzgerleri, Al duvakl] k]zlara,
Wrqqm pek =en dalgalanêr, Gerdannar] kollar]nda,
Seni duyup, duuma erim. Sedefleri s]ra-s]ra.

Akl]m tutêr kw`wklwwmdqn Halk]m] severim pek:


Twrlw renktq `i`ekleri, Becerikli, cxmert kalbi,
Kuan onnar]n ustwndq, Kad]ncay] `akêr `emrek,
Alatlan toplayan bal]. +u alayda – c]van, kaavi.

Severim dwz `ay]rlar], Biyaz salk]m `i`ek a`êr,


Swrwylqn kaz su boyunda, Kar=] gelip yolcular],
Koyun dolu yama`lar], Da cwmnq te bunnar] annêêr:
S]]r, hergelq gezqn bo=ta. Sendqyim bqn, ana erim!

• 225 •
• +iiri kim yazm]=#
• Nicq poet ana taraf]n] sever#
• +iiri uygum seslqn okuyun, payla=]p birka` ki=iyq#

Stepan Bulgar

Vatan]m i`in bir sxz


Pelin otu Gagauziya k]rlar]nda pek `ok var. Solukta da duyulêr bu ac]
koku. Bu ac] ot kokusu halk]m]z]n bir istoriya simvolu oldu. Gagauzlar]n,
nicq da ba=ka halklar]n var kendi Vatannar]. Allaa yaratm]= halk]m]z] hem
vermi= ona vatan.
Gagauzlar]n topraa ku`wk, ama bu toprakta ya=ayannar]n cannar] pek
bwwk hem geni=.
Gagauzlar]n say]lar] da, ba=ka halklara bakarak, bu dwnnq wzwndq pek
`ok diil, ama ruhumuz `etin hem kuvetli.
Gagauz olmaa kolay diildir. ~ok uzun yollar ge`mi= halk]m, ama adet-
lerini, dilini, s]ralar]n] unutmam]=, kaybetmemi=. Gagauzlar]n aras]nda
=indi da ya=êêrlar halk adetleri, halk oyunnar]. Bwwnkw gwnq eti=mi= de-
delerimizdqn `ok gxzql, merakl] halk masallar], twrkwleri, maanileri, twrlw
cwmbw=lqr, bilmeycelqr hem sxleyi=lqr.
Gagauziya... Gagauzlar... Vatan... Sevda... Ne gxzql, yalpak, kqqmil
laflar! Ne dolu, ne geni= dalgaland]ran laflar! Bu laflar art]k girdilqr her-
bir adam]n i`inq, can]na, ya=amas]na. Bu laflar]n yan]nda olur dursun
sade laflar: Usluluk, Saal]k hem Ekmek!
Gagauziyan]n peydalanmas]ndan sora – peydaland] gagauzlar]n ko-
layl]] eniycq ya=amaa, ba=ka halklara bakmamaa a=aadan yukar] dooru,
ama olmaa onnarlan denk. Taa sayg]l] Mihail ~akir ge`mi= asirin `eket-
mesindq demi=ti: „Var umut, ani gagauzlar]n kulturas] ii gidecek”. Halk]n
ruhu kaaviykqn; dili, yaz]s], adetleri ya=ayrkan – halk birkerq bilq kay-
belmqz.

• Demekli, duygulu bu yaratmay] okuyun.


• Avtor kendi Vatan] i`in nicq yazêr# O s]rac]klar] taa bir kerq okuyun da
akl]n]zda tutun.
• Acaba siz da m] avtor gibi dw=wnersiniz# Annad]n.

• 226 •
Konstantin Vasilioglu

Ana taraf
Evin yan]nda bwwyer meyva aa`lar]: bir zerdeli, alma, erik, armut, ki-
rez hem =efteli. Kapunun xnwndq, ba=`ada, ilkyazdan taa derin gwzqdqn
sevindirer bizi `i`eklqr: lwlqka hem laalq, zambak hem zwmbwl, papatyq
hem karanfil, alt]nc]k hem gwlfatma. Al, biyaz, sar] hem gwvez gwllqr
bwrcw kokular]nnan adam] kqr sarfo= ederlqr. Gwzwn gxzelliini, zengin-
niini var nicq gxrmqq panaiya hem gwz `i`eklerinq bakarak, ang]lar] ge`
gwzwn akordu, y]l]n bitki renk cxmertlii.
Pek gxzql Bucak, a`an alma, armut, kirez, zerdeli, =efteli hem salk]m
aa`lar] `i`ek a`êrlar. Bu bwwlw biyaz gelinnik fatas] xrter bwtwn Bucaa!
Gagauzlar]n, bulgarlar]n, moldovannar]n evleri sans]n saklanêrlar, si-
nerlqr bu u`suz-kenars]z `i`eklik denizin dibinq, neredqn sade pen`erelerin
gxzleri yalab]yêrlar. Evlqr `ok vak]t xlq da sinik durêrlar, korkarak k]-
m]ldamaa. Sade zulum lwzgqr, dayma-dayma aliflenip, daadêr bu ilkyaz
gelinin fatas]n], kaynadêr bu biyaz kxpwklw denizi; dartêr, yolup-sa`êr her
taraflara eni gelinin biyaz donaklar]n], sa`lar]n] hem onun bwwlw, bwrcw
kokusunu.
Kwwdq herbir evin, herbir aylenin, herbir aulun var kendi sesleri hem
kendi kokular]. Sade bir neyinsq kokusunu pek zor ay]rmaa, `wnkw her-
bir aulun var kendi ya=ayannar]: ya beygir, ya e=ek, ya inek, ya domuz,
ya koyun, ya ke`i... Bu hayvannar]n sesleri da toplanêrlar bir bwwk sim-
foniyaya: ineklerin baslar]ndan kuzular]n, olaklar]n tenorlar]nadan.
Ama ku=lar]n sesleri dq havay] doldurêr: lelek evin wstwndq \ak]rdêêr,
gugu=lar sa`ak boylar]na dizilmi=lqr, guurdêêrlar; horoz kendi sesinnqn
isteer hepsini wstelemqq; wfkeli buura ahmak pipinin xnwnq `]kamêêr;
xrdeklqr, su i`ip-i`ip, belli diil kimq baarêrlar: brak-brak-brak! Ama bu
ku= ansamblisi bxlq uygun dwzwlwncq (kurulunca), kwmesin ilk ad]mnar]
`ekeder damdan yada kufnedqn, neredq herbir klo`kan]n eri var. Sora, b]-
c]c]klar, pipiciklqr, xrdeciklqr, pili``iklqr `]kt]ynan, onnar]n erleri dii=er
eski `itennerin, sepetlerin, kalpaklar]n, paraliyalar]n i`lerinq, ang]lar]n]
dizerlqr soban]n wstwndqn pat]n alt]nadan. Bwtwn ev, bwtwn aul dolu twrlw
cannarlan, twrlw seslqrlqn, twrlw kokularlan.
Bu aul, kww kokular], lwzgqr estiynqn, taazelener k]r kokular]nnan.
Ama unutmay]n, ani k]r yollar], ya=amak yollar] `ekeder ana evindqn,
ana e=iindqn. Bu, dwnnedq en gxzql evi sarêr, sokaktan koruyêr balaban,
• 227 •
k]v]rc]k sa`l] hem batal salk]m aa`lar]. Sora, serenni p]nar]n yan]ndan
ge`tiynqn, bir daracac]k patekac]k (yolcaaz) `]karacek seni tolokaya, k]-
ra, neredqn i=idiler dayma traktorlar]n, kombaynalar]n hem twrlw ma=]-
nalar]n hurultusu. ~ift`ilqr doyurêr kendi terinnqn ba=ka zaamet`ileri.
Onnar]n aras]nda senin da batwn, tqtwn, `i`un, day]n, eni=tqn yada ba=ka
bir senselqn. Bu kwwdq, sendqn diil pek uzakta, ya=êêr senin dqdun yada
malin, lelwn yada bulwn, karda=]n yada k]zkarda=]n, dostun yada kuman.
Herbir adam peydalanêr dwnneyq da yasêêr bu senselelerin aras]nda,
bu hayvannar]n, ku=lar]n hem seslerin aras]nda, bu aa`lar]n, `i`eklerin
e=illiklerin aras]nda da nicq swnker `eker i`inq, fikirinq, can]na hepsini,
nelqr onu sarêr ya=amas]nda. Da onu=tan o, s]na=]p buna, sora ya=ayamêêr
uzak erlerdq, yabanc] taraflarda.
O biler, ani sade ana evindq, kendi kwwywndq o var nicq bulu=sun u=akl]]n-
nan, kw`wklwwnnqn. Sade ana evindq bulunan (kw`wklwktqn kalan) rubac]-
klar, ayak kaplar], k]zak hem ba=ka oyuncaklar var nicq `evirsinnqr o diil
`oktank] yada uzak ge`mi= vak]tlara, a`an bir cevizq, bomboniyq, alma-
ya yada sak]za o sevinqrdi xlq, nicq =indi „Audiyq” yada „Mersedesq” se-
vinmeer. Tq nqqnda ana evin, ana taraf]n bwwcwlww.
Birkerq bilq unudulmaz o vak]tlar, a`an sabaalen bir k]sa gxlmeciklqn,
yalnayak `]kard]n e=iklerin wstwnq da `al]=ard]n ilkin sqn selqmnayas]n
gwne=in duumas]n]. Sade `otuklar engel edqrdilqr sabaalqn kalayl] sini
gibi gwne=in bwtwn wzwnw gxrmqq. Onnar uzatm]=t]lar dallar]n], nicq kol-
lar]n] da abanm]=t]lar evin wstwnq. Birisi kqr hi` ba=ka er bulamam]=t] da
b]y]klar]nnan sar]lm]=t] evin bacas]na.
Pek kqqmil siiretmqq bu resimi guzwn, a`an bu `otuklarda o wzwm
salk]mnar] as]l] durêrlar, nicq kalpaklar. Aralar]nda var kara da, biyaz da,
kehlibar gibi, sar] da, ang]lar] bwtwn yaz aylak durmam]=lar, toplam]=lar
gwne=in kuvedini hem =afk]n], alm]=lar bal]n dad]n] hem benizini da sii-
redennerin aazlar]n] suland]rêrlar.
Bu ev da, bu e=iklqr da, bu wzwmnqr da, bu k]rlar da, bu serenni p]nar
da, bu salk]m aa`lar] hem `i`eklqr da, bu dqdunun masallar] hem malinin
twrkwleri da, bu kwwywn adetleri da, bu... – bu senin ana evin, ana topraan,
ana taraf]n. Bunu yok nicq unutmaa! Bu ayozlu erq yok nicq dxnmemqq!
Hem ba=ka twrlw yok nicq olsun da. ~wnkw sade o kwwdq, o evdq sqn
ilk laf]n] sxledin, ilk ad]m]n] yapt]n, seftq =kolaya gittin, ilk „onnuu”
anana-bobana getirdin. O evdq, o kwwdq seni bilerlqr diil sade evdekilqr
hem senselelqr, ama komu=ular da, yabanc]lar da. Senin senselelerin, senin
• 228 •
kwwlwlerin seni bwwderlqr, kim nicq becerer; swnker – bir delikli bir-
onnar umutlanêrlar hem hodullanêrlar, bi=ey, ang]s] pek kolay
a`an sqn ii taraftan kendini gxsterersin; i`inq suyu `eker
hem gwcenerlqr, ac]lanêrlar, a`an sqn ken- kehlibar – rus`a: yantar’
dini al`ak taraftan gxsterersin. Onu=tan da
herbir adam lqqz]m `al]=s]n senselelerin, kwwlwlerin xnwndq gxstermqq
kendini sade ii taraftan.
Diil sade ana taraf]nda, ama uzak erlerdq da koruyun kendi wzwnwzw.
Tutun akl]n]zda, ani sizin ilerlemenizi uzaktan siireder vatanda=lar,
kwwlwlqr, senselelqr. Ana taraf]n] lqqz]m koruyas]n]z, nicq kendi gxzwnwzw.
Vatandan paal] yoktur! Bunu unutmay]n! ~al]=]n ana taraf]n]z gwndqn
gwnq, y]ldan y]la olsun taa gxzql hem taa zengin, vatanda=lar da olsun-
nar taa k]smetli.

• Demekli, duygulu okuyun bu yaratmay]. ~al]=]n duygular]n]z, dalgalan-


man]z uysun avtorun dalgalanmas]na.
• A`]klay]n, ang] taraflardan avtor gxsterer ana taraf]n zenginniini.
• Bulun cuvap teksttq sxzq, ani Vatandan paal] yoktur.
• Ne`in avtor xlq yazêr „Audi” hem „Mersedes” i`in# A`]klay]n bak]=]n]z].
• Bulun Vatan i`in uygun sxzlqr, sxleyi=lqr hem a`]klay]n herbirinin
maanas]n].

Todur Marinoglu

Taraf]m
Beygirq atl] pindim, Pek gxzql taraf]m]z –
K]rlarda u`tum-gezdim. Sevinerim bitkisiz!
Eti=tim taa gxklerq, Kalmaycek o hi` yaln]z,
Gwn `]karkan kwwlerq. Burada ya=aarkan biz.

• Nedq k]rlada gezmi= =air#


• Ne gxrmw= o yukardan#
• Ne`in bitkisiz seviner poet#
• @Kalmaycek o hi` yaln]z,
Burada ya=aarkan biz.@
Kendi laflar]n]zlan bu iki s]rac]]n maanas]n] annad]n.

• 229 •
Sqn bunu bilersin! Sqn bunu becerersin!
Soruşlar hem s]n]=lar
1. Sxlqyin, ang] =iirdqn bu s]rac]klar hem kim onnar]n avtoru.
Dili lqqz]m bilelim,
Biz ona inan evlad]z,
Dili hi` kaybetmeyelim,
Salt onunnan biz insan]z.
a) „Bucak” S. Kuroglu
b) „Ana dilim” D. Tanasoglu
c) „Ana taraf]m” G. Gaydarc]
d) „Ay-boba ~akir” N. Baboglu
2. Kim yazd] „Bucakta sabaa”yaratmay]:
a) Konstantin Vasilioglu;
b) Stepan Kuroglu;
c) Stepan Bulgar;
d) Todur Marinoglu.
3. Yaratma „Ana taraf]” o:
a) =iir;
b) annatma;
c) masal;
d) fabula.
4. Doldurun kafes`ikleri G
gagauz yaz]c]lar]n soyadlar]n- A
nan, verilmi= xrnqq gxrq (ay]r]n G
ang]lar] uyacek): A
Bulgar, Zanet, Marinoglu, U
Kuroglu, Vasilioglu, Baboglu, Z
Tanasoglu, Kxsq, Filioglu, }
Kara ~oban, Gaydarc], Ra- M O Y S A
dova, ~impoe=. A

• 230 •
Dostluk hem
dostlar

Konstantin Vasilioglu

Yard]mc]lar
Susana babu ya=ayard] yaln]z. Kapunun xnwndq koca b]r meyval]ktan
kalm]=t] sade bir alma aac]. Ev i=lerini yapmaa deyni babuya art]k gelqrdi
zor. Gwnwn birindq Susana babu oturarm]= sokakta. Gxrdwynqn komu=unun
`ocucaan], babu demi=:
– Getirsqnq, u=aam, p]nardan bana bir kazan su.
– Getireyim, babu, – ikilqmemi= laf]n] Todi.
Suyu getirdiktqn, kazan] bak]rlaa ast]ktan sora, babu „saa ol” demi=
Todiyq hem vermi= iki alma. Ertesi gwnw Todi genq na=eysa yapm]= ba-
buya da genq i=i i`in kabletmi= bir alma. Almasayd] ba=ka birindq yok-
mu=. Babuda da, bekim, kalmayaceyd]lar, ama yokmu= neylqn kemirsin
onnar]. Todi annatm]= bunu =kolada kafadarlar]na.
Birka` gwndqn sora Susana babu hi` sokaa da `]kamazm]=. ~ocucak-
lar swrwylqn gezqrmi=lqr ard]na, i= istqrmi=lqr. Su da ta=]m]=lar, kapunun
xnwnw da swpwrmw=lqr, kwmesi da paklam]=lar... Babu vermi= onnara,
nekadar almas] varm]=.
Ama bir sabaa taa karann]ktan babuyu kald]rm]=lar: kapuya, pen`ereyq
urarm]=lar] baararm]=lar `]ks]n da versin i=. Ama babuda i= ta art]k yok-
mu=, almalar] da bitmi=lqr. Babu kitlemi= kapuyu, kapam]= perdeleri.
Ne`in sanki babu saklanêr `ocucaklardan# Bana kalsa, siz, u=aklar, bunu
taa ii lqqz]m bilqsiniz.

• Okuyun dikatl] yaratmay].


• Konstantin Vasilioglunun bitki soru=lar]na sava=]n cuvap vermqq.

• 231 •
Oleg Buţen

Eni =kolada
Eni =kolada Nwra kimseycii bilmqzmi=. Onu=tan da o bakarm]= wwre-
nicilerq da, wwrediciykaya da, klasa da. Wwrenqrmi=, kim nesoy.
Bir gwn bwwk aral]kta yakla=m]= ona hep o klasta wwrenqn Gali da sormu=:
– Sqn taa kimseylqn mi dostla=mad]n#
– Yok, – cuvap etmi= Nwra.
– Bqn da kimseylqn dostla=mêêr]m, – soluunu i`inq `ekip, demi= Gali.
Yok ne olsun bizim k]z`aazlardan. Olicik – wwnmqq sever, Verac]k – pek
=iret, Nadicik – yalanc]yka, }rac]k – hepsinq ili=er...
Var nicq demqq, hepsiciini klas]n k]z`aazlar]n] s]ralam]= Gali – da `]k-
m]=, ani birisindqn da yok ne olsun. Sade kendisi i`in bi=eycik sxlqmemi=.
– Hic bilmeerim, kiminnqn sqn var nicq dostla=as]n bizim klasta.
– Kah]rlanma, – demi= ona Nwra. – Kiminnqn dostla=maa bqn ak]na
taa bilmeerim. Ama pek ii annad]m, kiminnqn dw=meer dostla=maa.

• Ne sormu= Gali Nwraya#


• Nesoy harakteristika vermi= Gali klas]n k]z`aazlar]na#
• Ne`in Nwra istqmemi= dostla=maa Galiylqn# Bulun da okuyun Nwran]n
laflar]n].

Sergey Mihalkov

Nicq dostlar anna=]lêr...


Tilki, Kunduz hem Domuz anna=m]=lar bir uzun yola barabar yollan-
maa. Daalarda, bay]rlarda gezmqq – eni erleri gxrmqq.
Haz]rlam]=lar, alm]=lar, ne lqqz]m uzak yola da yollanm]=lar. Gitmi=lqr,
nekadar gitmi=lqr, da bir dereyq eti=mi=lqr. Xbwr taraf]na ge`mqq deyni
varm]= bir daracac]k kxprwcwk, ang]s]ndan varm]= nicq sade birqr-birqr
ge`mqq.
– Ge` ilkin sqn, – demi= Domuz Kunduza. – Sqn taa bwwkswn bizdqn.
Bu sana bir hat]r.
– Dooru sxleersin! Ko ilkin Kunduz ge`sin! – kay]l olmu= Tilki.
Kunduz ge`irkqn kxprwcwktqn, kxprwcwk, `at]rday]p, k]r]lêr onun alt]nda
da Kunduz su i`inq dw=er.
• 232 •
– Ya belay] ba=]m]za geldi! – `ekeder baar]nmaa kunduz – rus`a:
Tilki. – Domuz, h]zl] atla su i`inq da kurtar Kun- bobxr
duzu! Buulacek bizim Kunduz! H]zl]! Taa h]zl]!
– Sqn kendin var nicq onun ard]na atlayas]n! – grohlam]= Domuz. –
Bqn kqr havezlqn vard] nicq yapay]m bu i=i, ama korkêr]m suuklamay]m
bu suuk suyun i`indq!
– Saa olun, dostlar, bqn kendim da nas]-nicq `]kacam! Ne, bilmeersi-
niz mi, ani bqn wzmqq becererim# – i=idilmi= kxprwcwwn alt]ndan Kun-
duzun sesi.
~]kêr Kunduz derenin kenar]na. Wwswrmw=, ans]rm]=, buvaz]n] pak-
lam]=.
– Pek gxzql! – sevinmi=lqr Tilkiylqn Domuz. – hadi ileri yollanal]m!
– Ee, yok, dostlar! – `etin demi= Kunduz. – Bqn sizinnqn bireri gitmeycqm!
– Ne`in# (~evirdi K. Vasilioglu)
• Kim kiminnqn anna=m]= uzun yola `]kmaa#
• Ne o hat]r domuz`as]na#
• Ne`in Kunduz istqmemi= ileri dooru gitmqq „dostlar]nnan”#

Spiridon Vangeli

Bujorun gugu=lar]
Gwnwn birindq Bujorlar]n auluna girmi= bir adam.
– Sat bana gugu=lar]n], – yalvarm]= o.
– Satmayacam. Onnar benim dostlar]m.
Adam gwcenmi=.
Ama `ocucak, annad]ynan, ani o adam a=]r]l], gelmi= maasuz bu wzerq,
baa=lam]= ona bir `ift gugu=. Adam, saklay]p gugu=lar] koynusuna, gitmi=.
Evq eti=tiynqn, o gugu=lar]n kanatlar]n] baalam]=. Korkmu=, ani onnar
Bujora geeri dxneceklqr. Ama gugu=lar annayarm]=, ani onnar baa=lan]lm]=
da hi` neetlerindq dq yokmu= geeri dxnmqq. Ne`in kanatlar]n] baalamaa#
Gugu=lara ay]p gelmi= baal] kanatlarlan, tauklar gibi, erdq gezmqq da, `]
k]p yola, yayan doorulmu=lar evq.
Gitmi=lqr onnar bir gwn hem bir gecq, bitki-bitkiyq eti=mi=lqr evq.
– Naalet adam sizq dw=tw! – demi= Bujor da xpmw= gugu=`uklar]n
bacac]klar]n]. (~evirdi K. Vasilioglu)
• 233 •
• Gwnwn birindq kim girmi= Bujorlar]n auluna.
• Ne istemi= o Bujordan#
• Evq eti=tiynqn adam gugu=larlan ne yapm]=#
• E sora ne olmu=# Sonunu Kendi laflar]n]zlan annad]n.

Vuktor Suteev

Sopac]k-belalardan kurtaran
(Masal)
Gidqrmi= kirpi evq. Yolda eti=mi= onu geeridqn Tav=am, da ileri
gitmi=lqr barabar. Yolcuylan yol taa k]sa gxrwnqrmi=.
Evqdqn uzak – giderlqr lafederqk.
Bir da yolun wstwndq ay]k]r] bir sopa yuvarlanarm]=.
Lafedqrkqn Tav=am hi` gxrmemi= ta – kxsteklenmi=, ne kalsa erq
dw=swn.
–Seni gidi yq!... wfkelenmi= Tav=am. Urmu= sopaya bir bacak ta o uzak
bir tarafa f]rlam]=.
Ama Kirpi kald]rm]= o sopay], urmu= s]rt]na da yollanm]= ka`arak
Tav=am] eti=mqq.
– Ne lqqz]m sana bu sopa# Ne ondan fayda#
– Bu sopa ba=ka sopalara benzqmeer, – a`]klam]= Kirpi. – Bu sopa-
c]k – beladan kurtaran.
Tav=am cuvap erinq sade gwlmw=.
Gitmi=lqr, gitmi=lqr da bir derecqq eti=mi=lqr. Tav=am bir kerettq at-
lam]= dereciin xbwr taraf]na da baarm]= oradan:
– Ey, Tikenni Kafal], s]b]t o sopan], zerq onunnan sqn ayk]r]layamaycan!
Bi=ey dememi= Kirpi, `]k]nm]= biraz geeri, ka`arak saplam]= o so-
pan]n ucunu dereciin ortas]na, bir kerettq u`up-atlam]= derecii da kon-
mu= tav=am]n yan]na, sans]n o `oktan oradaym]=.
Tav=am]n =a=maktan aaz] a`]k kalm]=:
– Hi` bilmqzdim, ani sqn bxlq kqqmil atlamaa becerersin!
– Bqn atlamaa hi` becermeerim, – demi= Kirpi, – bu beni sopac]k-
beladan kurtaran-her i=in wstwndqn atlayan bana yard]mnad].
Gitmi=lqr ileri dooru. Ge`mi= biraz vak]t da eti=mi=lqr bir batk]n erq.
Tav=am topa`tan topaca atlêêr. Kirpi geeridqn gider, xnwndq sopaylan ba-
takl]]n dibini yoklêêr.
• 234 •
– Ey, Tikenni Kafa, ne xlq yava= gelersin# Olmal] senin sopan...
Eti=tirqmemi= Tav=am laf]n] bitirmqq, nicq bacaa kaym]= o `etin erdqn,
neredq durarm]= da taa kulaklar]nadan batak i`inq gitmi=. Az]c]k kalm]=
buulmaa.
Kirpi usulcuunnan ona taa yak]nca bir `etin ercqqz bulmu= da baarm]=:
– Tutun sopadan! Hem taa `etincq!
Tutunmu= Tav=am sopadan. Kirpi, nekadar varsayd] kuvedi `ekmi= da
`]karm]= kendi kafalar]n] batakl]k i`indqn.
~]kt]ynan kuru erq, Tav=am demi= Kirpiyq:
– Saa ol, Kirpi. Sqn beni kurtard]n.
– Ne sqn! Bu sopac]k-beladan kurtaran-bataktan `]karan sana
yard]m etti.
Gitmi=lqr ileri dooru da bir karann]k daay]n kenar]nda gxrmw=lqr erdq
bir ku= yavrusu. O dw=mw= yuvadan da xlq baararm]=, ani onun anas]-
bobas] u`u=arm]=lar wstwndq da bilmqzmi=lqr, ne yaps]nnar.
– Yard]m edin, yard]m edin! – baararm]=lar onnar ku= dilindq.
– Yuva wwsektqymi= – zormu= ona eti=mqq. Kirpi da, Tav=am da aa`lara
pinmqq becermeerlqr. Ama yard]mnamaa lqqz]m.
Dw=wnmw= Kirpi, nekadar dw=wnmw=, da bu karara gelmi=.
– Ya dxn wzwnnqn aaca dooru, – izin etmi= o Tav=ama.
Tav=am dxnmw= wzwnnqn aaca dooru. Kirpi oturtmu= ku=`aaz] sopan]n
ucuna, pinmi= onunnan Tav=am]n omuzlar]na, kald]rm]= sopay], nekadar
var nicq kald]rmaa da eti=mi= ku=lar]n yuvas]na kadar.
Yavrucuk taa bir kerq `]vlam]= da atlam]= dooru yuva i`inq.
Pek sevinmi=lqr yavrunun anas]-bobas]!
Dxnw=qrmi=lqr Kirpinin hem Tav=am]n dolay]nda, `]vlarm]=lar:
– Saa olun! Saa olun! Saa olun!
Tav=am genq demi= Kirpiyq:
– Ma=alla, Kirpi! }i karara gelmi=in.
– Ne sqn! Bu sopac]k-beladan kurtaran-yukar] kald]ran yard]mnad]!
Girdilqr daa i`inq. Nekadar taa ileri giderlqr, okadar daa taa s]k, taa
gwr, taa karann]k. Tav=am] baslam]= korku almaa. Ama Kirpi hi` gxstermq-
zmi= korkusunu: gidqrmi= ilerdq, sopas]nnan dallar] iki tarafa yayarak.
Bir da aa`lar]n ard]ndan kqr onnar]n wstwnq bir bwwk Yaban] f]rlam]=,
yolda ayk]r] durmu= da baarm]= `irkin seslqn:
– Dur!
Durgunmu=lar Kirpiylqn Tav=am.
• 235 •
Yaban] yalanm]=, di=lerini g]c]rdatm]= da demi=:
– Sana, Kirpi, bqn dokunmayacam, sqn tikenniysin, ama seni, K]yna=
gxzlw, bwtwnnq, nicq vars]n, kuyruunnan neyinnqn iyecqm!
Korkudan Tav=amc]k titiremqq ba=lam]=, biyaz]m]= heptqn, nicq k]=
zaman], ka`maa ka`amayacek: bacaklar] erq yap]=m]=lar. Kapam]= gxzle-
rini – tq =indi Yaban] onu iyecek.
Sade Kirpi kendisini kaybetmemi=: saurtmu= kendi sopas]n] da xlq bir
sopa Yaban]n]n kafas]na `ekmi=, ani Yaban] unutmu=, ang] dwnnedq bulunêr.
Ac]dan Yaban] ba=lam]= ulumaa, `wwmw= yukar] – da toparlanm]=
ka`maa, nereyi gxzleri gxrqrsq...
Xlq da ka`]p-gitmi=, birkerq bilq geeri bak]nmay]p.
– Saa ol, Kirpi, sqn beni =indi art]k Yaban]ndan da kurtard]n!
– Bu diil bqn. Bu sopac]k-beladan kurtaran-du=mannara uran seni
kurtard], – cuvap etmi= Kirpi.
Gitmi=lqr ileri. Ge`mi=lqr daay] da `]km]=lar yola. Yol sa aarm]=, bay]ra
`]karm]=.
Kirpi ilerdq gidqrmi=, sopaya dayanarak, ama zaval] Tav=am geeri
kalm]=, yorgunnuktan swr`qrmi= art]k.
Evqdqn az kalm]=, ama Tav=am art]k hi` xrwyqmqzmi=.
– Yok bi=ey, – demi= Kirpi, – tutun benim sopac]]mdan.
Tutunmu= Tav=am sopadan, da `]karm]= onu Kirpi bay]r]n wstwnq.
Da Tav=ama gxrwnmw=, sans]n taa ilin gelmi= xrwmqq.
– Ya bak, – demi= o Kirpiyq, – senin sopac]]n – belalardan kurtaran
bu sefer da bana yard]mnad].
Bxleliklqn gxtwrmw= Kirpi Tav=am] onun evinq, neredq onu `oktan
bekleyqrmi=lqr Tav=amka bulw gxcenciklerinnqn.
Hepsi sevinqrmi=lqr bu bulu=maya. Ama Tav=am demi= Kirpiyq:
– Eer olmayayd] senin o bwwlw sopac]]n-belalardan kurtaran, bqn xlq
da `atamayceyd]m ana evimq.
Gwlwmsemi= buna Kirpi da demi=:
Al bendqn baa=]= bu sopac]], bekim da, o sana ba=ka kerq da lqqz]m
olacek.
Tav=am kqr bilmqzmi=, ne yaps]n ans]zl]ktan.
– E nicq sqn kendin bxlq bir bwwlw sopac]ks]z-belalardan kurtaran ka-
lacan.
– Kah]rlanma, – demi= Kirpi, – bir sopa herkerq var nicq bulmaa, ama
belalardan kurtaran, – o urmu= parmaannan ann]s]na, – belalardan kur-
taran tq o nqqnda!
• 236 •
Tq =indi taa Tav=am hepsini annam]=.
– Dooru sqn sxledin: xnemli diil sopa, ama ak]ll] kafa hem ii wrek!
(~evirdi K. Vasilioglu)

• Ne i= i`in sxlener V. Suteev]n masal]nda#


• Ne`in Kirpi kald]rm]= o yolda yuvarlanan sopay]#
• Ne`in Kirpi demi=, ani bu sopac]k-belalardan kurtaran#
• Bulun masalda o erleri, neredq inand]r]lêr, ani sopac]k-beladan kurtaran
hem herbir zorda yard]mnayan.
• Var m] bu masalda bwwlw bir bi=ey#
• Nezaman hem nicq annam]= Tav=am, ani Kirpi ona haliz dost#

Sän bunu bilersin! Sän bunu becerersin!


Soru=lar hem s]n]=lar
1. Ne`in deerlqr#
a) Varkana kqqmil dostun – hepsindqn zengin oldun.
b) Haliz dost o, kim iilqq wwreder,
Fenal]ktan da durgudêr.
2. „Bujorun gugu=lar]” yaratman]n avtoru kim#
a) Spiridon Vangeli; c) Viktor Suteev;
b) K. Vasilioglu; d) Oleg Bu\en.
3. Sergey Mihalkov yazm]=t] yaratmay]:
a) „Yard]mc]lar”; c) „Nicq dostlar anna=]lêr...”;
b) „Eni =kolada”; d) „Sopac]k – beladan kurtaran.”
4. „Dostluun paal]l]] belada belli” temaya gxrq birqr yaratmac]k kurun.
5. Bu laflar ang] yaratmadan# Kim onun avtoru#
– Dooru sqn sxledin: xnemli diil sopa, ama ak]ll] kafa hem ii wrek!
6. ~xzwn bilmeyceyi hem sxlqyin kimin i`in laf gider.
Diil terzi o Ama kim o, ang]s]
Diil gelin... }inq ta=]yêr ilin.
7. A`]klay]n fikirini: „Ak]ll], ii dost aarayan, kendisi nesoy lqqz]m ol-
sun#”
a) girgin hem k]yak; c) ak]ll] hem ii adam;
b) kaavi hem `al]=kan; d) levent hem gxzql.
• 237 •
Kendibaşına
okumaklar

Paal] u=aklar! Umutlanêr]z, ki kiyad]n son sayfalar] yard]mc] ola-


ceklar sizq taa bol-bol ana dilindq okumaa, dolu-dolu gagauz dilindq
konu=maa (lafetmqq); serbest gxzql gagauz`am]z] kullanmaa. Ama bu
neetleri tamannamak i`in, siz lqqz]m olacek son sayfalar] kendiba=]n]-
za okuyas]n]z. Kiyad]n bu pay]na xlq dq deeriz: @Kendiba=]na okumak@. Bir
kerq hi` unutmay]n, ki: @Nekadar taa `ok okuyacan, okadar taa `ok bilecqn@.

Şiirlär

Stepan Kuroglu

}=`i gwz
Gwz. Sabaa. +indiki
Gwne= `]kt] Gwzwn derdi –
Ku= `ald] }=lemqk
Twrkwlerni Gwn-geceli,
Gwz, =alla, Twrkwcw
}=q kalkt]. Zamand]r gwz.
Uyand] Swrwler
Kuvetleri. K]rlar geni=.
Gwz iki }= gider,
Twrlw geldi: +ann] bir i=,
Susarak Yok ucu
Hem gwr sesli. Gecq-gwndwz.
• 238 •
• Demekli hem duygulu okuyun =iiri.
• Ne`in S. Kuroglu deer, ki gwz, iki twrlw geldi#
• A`]klay]n kendi duygular]n]z] bu =iir i`in#

Todur Marinoglu

Kolada
Av=amêrs]n, `orbac], Tok gezsin ne var diri,
Bwwn olduk koladac]. Kalmas]n gwnnqr geeri.
Bu gecq duudu Hristos, Hat]rl] Kre`un ge`sin,
Wreemiz bundan `ok ho=. Hristosu insan sevsin!

Biz kutlêêr]z hepsini – Kal saal]caklan, kutlad]k,


Ay]r] en pek seni. Bir dq ev atlatmad]k.
Ekinnqr bwwswn wwsek, Taa tez `]k]n kapuya,
Unnans]n sizdq elek. Verin yol koladaya!
• Demekli okyun =iiri.
• Ne bilersiniz kolada yortusunun adeti i`in#
• Siz da kolada gezersiniz mi#
• Nicq annêêrs]n]z Todur Marinoglunun =iirin s]ralar]n] a`]klay]n: „Ekinnqr
bwwswn wwsek. Unnans]n sizdq elek”#
• A`]klay]n uygun sxzlerin maanalar]n]:
– „Tok adam ayazdan korkmaz”.
– „Brak, dostum, k]=lar gelsin”.
Tabiat ta dinnensin”.
– „A`an k]=]n `ok`a kaar,
Seviner pek u=aklar”.

Todur Zanet

Ayaz
Tantelili resim O pen`eredq, settq
Pen`erenq gerili. Yufka bir mum yal]n]...
Onu ayaz yapt] Hem =i=edq gxlgq –
+ann] resimci gibi. Siman]n n]=an].

• 239 •
Geler... kaybeldi ilkyaz. Kaavile=er ayaz,
Ne`insa yok ku=lar#.. Koyula=êr renklqr...

• Demekli okuyun =iiri.


• Kimi avtor sayêr şannı resimci# Neçin#
• Ne geler# Nereyi kaybeldi ilkyaz#
• Acaba neçin yok kuşlar#

Stepan Kuroglu

Ana s]caa
Ellerin, anam, nekadar Nekadar ekmek kazanm]=,
bu dwnnedq `al]=m]=# kazmadan sertlenmi= elleri,
Biraz ge` bunnar] u=aklar, kabarm]= hem `al]lanm]=,
Kim bilqrdi seni, annam]=. doyurmaa deyni bizleri#!

Nekadar giisi y]kam]=, – Xmwrdq zorlar] ge`ip,


buru=mu= ellerin sudan, – ellerin art]k erimi=,
ka` kerq bizi ila`lam]= Salt... s]caa u=aklar i`in
en beter hem bwwk ac]dan# hep xlq s]cak kalm]=.
• Ne`in bu =iirin ad] „Ana s]caa”#
• Nicq annêêrs]n]z Stepan Kuroglunun laflar]n] „... Xmwrdq zorlar] ge`ip,
ellerin art]k erimi=, salt... s]caa u=aklar i`in hep xlq s]cak kalm]=”#
• Sxlqyin `ok gxzql laf analar]n]z i`in.
Ana gxrmesq dq, ne u=aannan olêr – wrqqnnqn duyêr.

Tilki
(Fabula)
+iret tilkinin biri Tauklar] `]r`]plak,
Yortuya kar=], Bir twwswz brakm]=.
Aldad]p kxpekleri,
Kwmesq dalm]=. ~ooyunu paralam]=
Erindq imi=.
Hay]rs]z tilki orda Hepsini tauklar]
~ok zarar yapm]=: Darmadaan etmi=.
• 240 •
Horozdan pa`a yapmaa Erindq ceza kesip,
O esaplam]=. On par`a yapm]=.
Hem iki tauk sww=q
O haz]rlam]=. Sqn tilkiysqn, karda=]m,
Yapma `ok zarar,
Ama... ku=ku kxpeklqr Zerq fena kxpeklqr
H]rs]z] tutmu=. Tez seni tutar.
• Demekli okyun fabulay].
• Can]n]z tilki i`in ac]yêr m]#
• Ang] masallarda taa var okuduunuz tilki i`in#

Dimitri Kara Çoban

K]rlar – eni kilim


K]rlar – eni kilim, Ona ilk seseder
Gwne= ne d]=arda! Garip gen` anas],
Wrqq da pek ilin Nazl] yard]m eder
Sesli o ku=lardan. E=ii ad]mnas]n.

Kapak aral]]ndan D]=ar soluu taazq,


Urêr yalpak bir =afk, Ba=`a gwlw sulu.
Kaba da pat]ndan Ne pek islqq, a`an
}ner tay-tay u=ak. Dwnnq bizim uslu!
• Demekli okuyun =iiri.
• +iiri ezberlqyin.

Sqn bunu bilersin! Sqn bunu becerersin!


Soru=lar hem s]n]=lar
1. Kim bu s]rac]klar]n avtoru#
@...Gwz iki twrlw geldi:
Susarak hem gwr sesli.@
a) Todur Marinoglu;
b) Stepan Kuroglu;

• 241 •
c) Dimitri Kara ~oban;
d) Todur Zanet.
2. Nicq annêêrs]n]z bu deyimi#
@Mamunun wrek sanc]lar] – bizim saal]]m]zd]r@
Kurun mamular]n]z i`in gxzql laflar.
3. Akl]n]za getirin y]l zamannar]n (ilkyaz, yaz, gwz, k]=) n]=annar]n].
S]ralay]n onnar].
4. Haz]rlay]n birqr yazd]rma verilmi= temaya gxrq @Renkli gwz@, kul-
lanarak dayanak laflar]:
Sar], k]rm]z], renkli yapraklar, kaba kilim, bereket, k]r i=leri, bwwk se-
vinmelik.
5. Sxlqyin dilk]rmaklar]n].
• Gwlq-gwlq gwlleri, gwlerqk ka`]rd]m gxlq.
• Lwlqka laaleyi, Lqnka, allelem, lelw ald].
6. Ang] yaratmadan al]nma bu laflar#
Sqn tilkiysqn, karda=]m,
Yapma `ok zartar,
Zerq fena kxpeklqr
Tez seni tutar.
7. Ne o fabula# Neylqn ay]r]lêr ba=ka janralardan#
8. Okuyun yaz]lm]=], oklar]n ard]na giderqk# Tutun akl]n]zda.

• 242 •
Annatmalar

Nikolay Nosov

Diri paraliya
Kedicik-Vasicik oturarm]= i`erdq dolab]n yan]nda hem sinek tatarm]=.
Dolab]n wstwndq, kqr kenarc]]nda, durarm]= paraliya. Tq ahmak Vasicik
gxrmw=, ani bir sinek konmu= paraliyan]n wstwnq. O birdqn atlam]= yu-
kar] – da t]rnaklar]n] batt]rm]= paraliyan]n kenar]na. Paraliya kaym]= do-
lab]n wstwndqn. Vasicik ta ka`]r]lm]= da erq dw=mw=. Paraliya da dooru
Vasiciin wstwnq dw=mw=, kapak gibi, onu xrtmw=.
}`erdq bu vak]t oturarm]=lar Volodiylqn Vadik. Onnar resimnerini
boyayarm]=lar da gxrmemi=lqr, nicq Vasicik paraliyan]n alt]nda kalm]=.
Onnar sade i=itmi=lqr, nicq onnar]n ard]nda na=eysayd] plqslam]= – erq
dw=mw=.
Volodi dxnmw= da gxrmw= erdq, dolab]n yan]nda, paraliyay]. O yakla=êr,
iiler, isteer kald]rmaa paraliyay] da birdqn nicq `]vd]rêr:
– Vay-vay-vay! – da ka`arak bir tarafa.
– Sqn ne# – sorêr Vadik.
– O di-di-di-ri!
– Kim diri#
– Pa-pa-pa-ra-li-ya.
– Sqn ne! Var m] nicq paraliya diri olsun#
– Tq b-bak kendin.
Bir da paraliya doorulmu= kqr ona. O da birdqn `]vd]rm]=:
– Vay! – da birdqn divan wstwnq atlam]=.
Volodi – onun ard]na.
Paraliya `]km]= odan]n ortas]na da durgunmu=. ~ocucaklar bakarm]=lar
ona hem titireyqrmi=lqr korkudan. Paraliya dxnmw= da doorulmu= divana.
Vay! Vay! – baarm]=lar `ocucaklar.
• 243 •
}nmi=lqr divandan da f]rlam]=lar i`erdqn.
Ka`arak girmi=lqr kufneyq da ard]na kapuyu kapam]=lar.
– Bqn gi-gi-deerim! – demi= Volodi.
– Nereyi#
– Gi-de-cqm evq.
– Ne`in#
– Paraliyadan korkêr]m. Bqn seftq ya=amamda gxrerim, ki paraliya
i`erdq gezsin.
– Bekim onu birkimsey ipliklqn `eker#
– Ya, git ta bak.
– Hadi ikimiz. Bqn alacam ma=ay]. Eer o bizim wstwmwzq h]zlanar-
sayd], bqn ona bir ma=a `ekecqm.
– Ama bizdq ma=a bir. Bizdq ba=ka yok.
– Bqn ozaman alacam kx=edqn sopay].
Onnar alm]=lar ma=ay] hem sopay], aralam]=lar kapuyu da bakm]=lar
i`eri.
– Neredq o ya# – sorarm]= Vadik.
– Te orada, masan]n yan]nda.
– Tq =indi bqn ona bir ma=a `ekecqm! – demi= Vadik. – Sade doorul-
sun bizq.
Ama paraliya durarm]= masan]n yan]nda, hi` k]p]rdanmazm]=.
– Aha, korktu! – =evinmi=lqr `ocucaklar. – Korkêr bizq sokulmaa.
– +indi bqn onu korkudacam, – demi= Vadik.
– O ma=aylan dx=emelerin wstwnq urarm]= hem baararm]=:
– Ey, sqn, paraliya!
– Ama paraliya k]p]rdanmazm]=.
– Hadi alacez biraz kartofi da ba=laycez onun wstwnq atmaa, – teklif
etmi= Volodi.
Onnar dxnmw=lqr kufneyq, sepet i`indqn alm]=lar kartofi da ba=lam]=lar
paraliyay] kezlemqq.
Kezlemi=lqr, kezlemi=lqr da bitki-bitkiya razgelmi=lqr. Paraliya soluk
topu gibi yukar] `wwmw=!
– Mqv! – baarm]= paraliya.
Baksalar, paraliyan]n alt]ndan gxrwnqrmi= boz kuyruk, sora bacac]k,
sora da kedicik kendisi f]rlam]=.
– Vasicik! – sevinmi=lqr `ocucaklar.
• 244 •
– Olmal] o durard] erdq, dolab]n yan]nda da paraliya dw=tw onun wstwnq,
– esaplam]= Volodi.
Vadik tutm]= Vasicii da `eketmi= onu sevmqq:
– Zaval] Vasicik, nicq sqn paraliya alt]na dw=twn# Ama Vasicik bi=ey
sxlqmemi=. O sade m]rlarm]= hem =afktan gxzlerini k]p]=t]rarm]=.
(~evirdi K. Vasilioglu)

• Demekli hem duygulu okuyun yaratmay] hem a`]klay]n onun i`indeliini.


• Dooru mu yapm]=lar u=aklar, ani kartofiylqn ba=lam]=lar dwwmqq kediyi#
• Sonunda ne a`]klanm]=#
• Vadik ne`in ba=lam]= Vasicii sevmqq#

Konstantin Vasilioglu

E=il gxz
Gogu= dqdusunnan seftq gitmi= kasabaya da, gxrdwynqn, ani sokak-
lar ma=ina dolu, sormu=:
– Dqdu, ee =indi biz nas]l ge`ecez sokaan xbwr taraf]na#
– Kasabalarda, Gogu=, herbir `at]r]kta durêr w`gxzlw sokak fenerle-
ri, ang]lar] sxleerlqr yolculara, yayanc]lara, nezaman ayk]rlamaa sokaa.
Bundan sora dqdu Gogu=lan gittilqr yolun korafl] erinq da sordu:
– Gxrersin mi xnwmwzdq bu renkli gxzlw feneri#
– Gxrerim, dqdu.
– Tq =indi yanêr onun en fena gxzw – k]rm]z]. Onun bu gxzw yanar-
kan, Allaa korusun h]zlanas]n ge`mqq! Fenerin o k]rm]z] gxzw gxsterer,
ani taa ii duras]n erindq, zerq var nicq bela olsun, kan dxkwlswn. Onu=tan
da o k]rm]z]. Ama fener a`t]ynan sar] gxzwnw, var nicq haz]rlanmaa, haz]r
olmaa. Sade a`an fener a`acek kendi e=il gxzwnw, var nicq ayk]rlamaa yolu
serbest, raat, hi` kimseydqn hem bi=eydqn
`at]r]k – yollar]n `atal-
korkmayarak. lanmas]
– Ee, ma=ina yok mu nicq `iinesin, e=il sokak feneri – rus`a: sve-
gxz yanarkan# tofor
– Yok nicq olsun bu i=, u=aam, zerq xtqyanna – xbwr taraf]na
bizq dooru yanarkan fenerin e=il gxzw, ayk]rlamaa – ge`mqq
ma=inalara dooru, =oferlerq deyni yanêr k]r- xbwr taraf]na (yolun,
m]z], kann] gxz. daay]n, tarlan]n)

• 245 •
– Ee, biz nezaman ge`ecez yolun xbwr taraf]na ya#
– Tq yand] bizq deyni fenerin e=il gxzw. Tutun elimdqn, biz da ge`elim
yolun xbwr taraf]na.

• Nereyi gitmi= Gogu= dqdusunnan#


• Nelqr annatm]= dqdusu sokak fenerleri i`in#
• Ne lqqz]m bilsin herbiri, sokaan xbwr taraf]na ge`mqq deyni#
• A`]klay]n, nelqr siz bilersiniz sokakta kendinizi kullanmak i`in.
• Siz var m] kasabaya gittiiniz#
• Ne gxrdwnwz kasabada resimnqyiniz.

Sergey Baruzdin

Sofrada
Bir s]ra sabaa sofras]nda k]rm]=lar bir `ini. Kimsey esap almam]=, ne-
soy o sofradan dw=mw= erq da daran-peran olmu=.
Zinaida Fxdorovna u=aklara sormu=:
– Ang]n]z `iniyi k]rd]#
– Diil bqn, – demi= Volodq.
– Diil bqn. Diil bqn, – demi=lqr ba=ka u=aklar da.
Sade Svetlana hepsindqn yava= demi=:
– Olmal], `ini kendi nesoysa k]r]lm]=.
– }slqq, etqr, – demi= ZinaidaFxdorovna, – gidiniz oynamaa.
Giri=erlqr u=aklar oynamaa da unudêrlar, ani `ini k]r]ld]. Hi` esap ta
almêêrlar, nicq vak]t ge`mi= da wwlennik eti=mi=.
Hepsi y]kêêrlar ellerini da masalara oturêrlar. Nina Markovna getirer
bir bwwk tabla, ang]s]nda s]rayca `inilqr `orbaylan bulunarm]=lar. U=aklar
`eketmi=lqr ekmek imqq.
– Ama bana ne# – sormu= Vitalik, ang]s]nda `ini yokmu=.
– Sqn, Vitalik, lqqz]m olacek bekleyqsin, - demi= Zinaida Fxdorov-
na, – zerq bu sabaa bir `ini bizdq kendisi k]r]lm]=. Xlq mi, u=aklar#
– Xlq, dooru, – baarm]= u=aklar.
– Xlq, dooru, – birdqn yava= demi= Svetlana, – `inilqr kendi-kendinq
k]r]lmazlar. Bunu... Bunu bqn istamedqqn yapt]m. Bqn ba=ka bxlq yap-
mayacam. – Da o yakla=t]rd] Vitaliya kendi `inisini:
– Buyur da i.
• 246 •
Hepsi u=aklar dxnmw=lqr Svetaya dooru, o sa k]zarm]= da kimseyq
bakmazm]=.
@+indi Zinaida Fxdorovna Svetaya ceza `ekecek@, – dw=wnmw=lqr
u=aklar. Ama Zinaida Fxdorovna yakla=êr Svetaya da deer:
– Taa islqq, ani bizdq `inilqr kendileri k]r]lmad]lar, da u=aklar dooru
sxledilqr. (Ru=`adan `evirdi Mina Kxsq)
• Ne`in Svetlana vermi= kendi `inisini Vitaliya#
• Neredq Sveta kabaatl], neredq da diil#
• Neredqn belli olmu=, ani Svetan]n kabaat] var#

Mihail Prişvin

Kirpi
Gwnwn birindq giderim bqn derq boyunca. Gwmenin alt]nda bqn gxrdwm
bir kirpi. O da beni gxrdw, topland] da ba=lad] t]k]rdatmaa: t]k-t]k-t]k! Bqn
ona diidim `izmenin burnusunnan. O `eketti `irkin pufurdamaa da sava=t]
saplamaa `izmemi.
– A-ha, sqn xlqmiysin# – dedim bqn.
Da `izmenin burnusunnan f]rlatt]m onu su i`inq. Kirpi birdqn yay]ld]
da ba=lad] wzmqq kenara dooru. Bqn ald]m bir sopa elimq, tukurlad]m
onu paraliyam]n i`inq da gxtwrdwm evq – dw=wndwm ko o ya=as]n bendq
hem s]`an tutsun.
Koydum bqn bu tikenni yumaa i`erin ortas]na da oturdum okumaa.
Okuyup gazetay], bqn ka`]rd]m onu erq, yatt]m erimq da uyuklad]m.
Uyuyêr]m bqn pek ku=ku. Bir da i=iderim i`erdq f]=]rt]. Bqn yakt]m bir
sirnik, tutu=turdum mumu da sade kirpinin gxlgesini eti=tirdim gxrmqq
krivat alt]na girqrkqn. Gazeta bu vak]t art]k durard] diil masan]n yan]n-
da, ama i`erin ortas]nda. Brakt]m mum yans]n, ama kendim uyumêêr]m,
dw=wnerim, ne`in lqqz]m oldu gazeta kirpiyq# Tezdq musaafir `]kt] kri-
vad]n alt]ndan da dooruldu gazetaya. O dxn-dxnqrdi gazetan]n dolay]nda,
bir =amata kald]rd] da, bitki-bitkiyq, buldu kolay]n]: saplad] iinesini ga-
zetan]n kenar]na da swrwdw onu kx=eyq.
Tezdq kirpi bwtwn-bwtwnnq sar]nd] gazetaylan da yapt] kendisinq ha-
liz bir yuva.
Bqn swwndwrdwm mumu.
• 247 •
}=iderim: genq benim i`erimdq nesoysa i= gider. Tutu=turêr]m mumu
da – ne siz bulêrs]n]z# Kirpi ka`êr i`erdq hem s]rt]nda onun alma. Gxtwrdw
onu yuvas]na, koydu oray] da genq ka`arak xbwr kx=eyq. O kx=edq, as]r
wstwndq almalar durard]lar. Tq kirpi ka`arak gitti, oldu yumak almalar]n
yan]nda, dartt] kendini, yay]ld] da s]rt]nda taa bir alma, ang]s]n] genq
gxtwrdw yuvas]na. Tq butak]m kirpi erle=ti bendq ya=amaa.
(~evirdi K. Vasilioglu)
• Dw=wnceli okuyun annatmay.
• Ne eni okudunuz kirpi i`in#
• Nicq kirpi almalar] arkas]nda ta=]yêr#
• Kimin var evdq hayvan dostlar], annad]n onnar i`in#

Konstantin Vasilioglu

Bilersin mi#
Olmu= av=am. Hepsicii i`eri topland]ynan, oturmu=lar sofraya. }diktqn
sora, Gogu= yard]m etmi= kald]rmaa sofray] hem y]kam]= `anaklar]. On-
dan sora herkezi tutunmu= kendi i=indqn.
– Dqdu, ya seslq, bak dooru mu sxleyecqm, – dan]=t] Gogu= dqdusuna.
– Ne sesleyim, u=aam#
– Evdeki i=i.
– Hadi `eket, sesleerim.
Gogu= ba=lad] say]klamaa.
Y]lda var w`wz altm]= be= gwn. Y]lda var dxrt zaman; ilkyaz, yaz, gwz
hem k]=. Y]lda var oniki ay, gwcwk ay, swrmqk ay], `i`ek ay], hederlez, ki-
rez ay], orak ay], harman ay], baa bozumu,
canavar ay], kas]m hem k]ran ay]. `anak – kap (manca koy-
Dqdu `ok dikat sesledi unukas]n] da maa deyni)
sora sordu: say]klamaa – s]ralamaa
– Ee, sqn, Gogu=, bilersin mi, ani aylar]n meraklanmaa – istemqq
kimi kwwlerdq var ba=ka adlar] da# annamaa birkimsey yada
– Bqn sade bunnar] bilerim, – cuvap birbi=ey i`in
etti u=ak. unuka – torun; u=aklar]n
– Kimi kwwlerdq, Gogu=, baabozu- u=aa
muna deerlqr ceviz ay], ama canavar ay]- gwcwk – kw`wk (k]sa)
na deerlqr past]rma ay]. dikat – ku=ku olmaa

• 248 •
Dqdu ondan sora genq sordu:
– Ee, sqn bilersin mi, u=aam, ka` gwn var aftada#
– Bilerim yq, nas]. Bunu biz `oktan wwrendik.
– Ya, sxlq bakal]m, – teklif etti dqdu Vasi.
Gogu= ba=lad] s]ralamaa; pazertesi, sali, `ar=amba, per=embq, cumaa,
cumertesi, pazar.
– Ma=alla, u=aam! Bwwn koyêr]m sana ON! Herkerq bxlq wwrenqsin!

• Neyq meraklanm]= Gogu= av=am]n birindq#


• Kim vermi= cuvap Gogu=un soru=lar]na#
• Sizq da dqdular]n]z yard]m eder mi# Ee, siz dqdulara, babulara neylqn
yard]mnêêrs]n]z# Annad]n.

B. Vovk

~iidem
B]km]=t] yaban] k]=]n ayazlar]na, yak]c] lwzgerlerinq. Urmu= o baca-
an], sora da kuyruunu erq, g]c]rdatm]= di=lerini, baararsan baarm]=:
– Etqr, b]kt]m! Etqr, sqn, k]=, w=wttwn bizi, yok ol bizim daay]n i`in-
dqn!
Uyand] ay], `]kt] yataandan, silerqk `apakl] gxzlerini da sava=t] k]=]
korkutmaa:
– Gidqsin, taa heptqn wfkqm `]kmad]ynan. Tutarsayd]m, atacam seni
bir bwwk ate= i`inq.
K]= sa yapard] kendisini saar, durgutmard] lwzgeri, kaar yaamas]n],
sava=ard] taa pek w=wtmqq.
Bir da bulut alt]ndan `]kt] k]p-k]rm]z] gwn. O bak]verdi a=aa da gxrdw
bir gxzql, pamuk gibi biyaz bir `i`ecik. Bu kw`wcwk `i`ecik seslqn `eket-
ti `almaa:
Gwne=`ik, gwne=`ik,
Sqn y]s]t, sqn y]s]t,
Ayaz] tez koola,
Kaarcaaz] da topla.
Ne yaban]dan, ne ay]dan k]= korku almad], salt, a`an, i=itti, nicq cii-
dem twrkw `alêr, gxrdw onun yalpak yapraklar]n], h]zl] `eketti toplamaa
yamal] `uval]na lwzgerlerini, kaarlar]n], borannar]n] da tez-tez ka`maa
• 249 •
`eketti. Ama ne`in ondan o korkmu=# Bilmeersin mi# Lqqz]m bilmqq,
ani `iidem ilkyaz]n ilk habercisi. (~evirdi Todur Marinoglu)

• Yabanı nicä baarmış yakıcı lüzgerä#


• Sora kim koolamış kışı#
• Kimdän koorktu kış# Neçin#
• Çiidemin türkücüünü ezberläyin.

Valentina Oseeva

Kxr da gxrer
Bir s]cak gwne=li yaz gwnw Borq dxnqrmi= =koladan evq.
Gxrer `ocucak, ani onun xnwndq sokak`a gider kxr adam, sopac]]nnan
yolu yoklayarak. ~at]raa eti=tiynqn, adam durgunêr, sans]n seslener. „Bu o
bekleer yol bo=ans]n transporttan”, – dw=wnmw= Borq. ~ocucak yakla=m]=
adama da demi=:
– Bqn Canabinizi yolun xbwr taraf]na ge`irqbilirim.
Kxr olan kay]l olmu= `ocucaan teklifinq da uzatm]= ona elini. Onnar,
alatlamayarak, ayk]r]lam]=lar yolun xbwr taraf]na. Kxr olan, kendiycesinq
annad]ynan, ani onnar yolun xbwr taraf]nda, demi= `ocucaa:
– Gxrerim, ani sqn ii wrekli `ocucaks]n. Allaa saal]caan] versin hem
k]smetli olas]n!
– Gxrersin mi# – =a=]p ta, sormu= Borq. – Bqn sand]m, ani Canabiniz
halizdqn gxrmeersiniz da istedim yard]m etmqq sizq.
– Sqn annamad]n beni, paal] dostum. Bunu kqr kxr dq gxrer, –
gwlwmseyip, demi= kxr adam.
(~evirdi K. Vasilioglu)

• Ne iil]k yapm]= Borq bir gwn =koladan evq gidqrkqn#


• Bxrq gibi dost isteersiniz mi sizdq da olsun#
• Okuyun bitkinci cwmleyi dq a`]klay]n onun maanas]n].

Sqn bunu bilersin! Sqn bunu becerersin!


Soru=lar hem s]n]=lar
1. Personajlar Volodi hem Vadik, ang] yaratmadan al]nma#
a) @Kirpi.@ b) @Sofrada.@
• 250 •
c) @Bilersin mi#@ d) @Diri paraliya.@
2. @Kirpi@ yaratman]n avtoru kimdir#
a) Sergey Baruzdin; c) Mihail Pri=vin;
b) Konstantin Vasilioglu; d) Nikolay Nosov.
3. Tutun akl]n]zda bu sxleyi=lei.
• Kim biler gxzql susmaa, biler o gxzql da lafetmqq.
• Mamu, boba – paal] laflar.
Kim onnar] sayar, `ok ya=ar.
• Dostunu aldatt]n – kendini sqn satt]n.
4. Bulun herbir yaratman]n avtorunu da oklarlan gxsterin.
@Kxr da gxrer@ Todur Marinoglu
@E=li gxz@ Sergey Baruzdin
@Sofrada@ Konstantin Vasilioglu
@~iidem@ Valentina Oseeva
5. Ang] yaratmadan bu sxzlqr# Kim onnar] sxlemi=# Personaj]n ad]n]
akl]n]za getirin.
@– Taa islqq, ani bizdq `inilqr kendileri k]r]lmad]lar, da u=aklar dooru
sxledilqr.@
6. Sava=]n h]zl] sxlemqq.
~at]r-`at]r `at]rdêêr,
Pat]r-pat]r, pat]rdêêr,
K]t]r-k]t]r, k]t]rdêêr –
Lwzgqr daay] suvazlêêr.
7. Resimq gxrq bir annatma kurun

• 251 •
Masallar

Konstantin Vasilioglu

Masal dwnnesi*
A`]lêr xnwndq Tq tutêr elindqn...
Bir masal dwnnesi. Sqn hi` korkma ondan –
Sesirgqn orada, Bu bizim sevgili
}=it herbir sesi. Twrkwdqn, =u Oglan.

Git onun ard]na –


Masalda o ya=êêr.
Hem seninnqn bilq
Kiyad] aktarêr.

• Demekli okuyun =iiri.


• Ne sxlener bu =iirdq#
• Ne`in yaz]c] =iirin ad]n] „Masal dwnnesi” koymus# A`]klay]n bak]=]n]z].

W` ceviz
(Gagauz halk masal])
Bir adam]n varm]= w` oolu. Onnar bwwdwynqn, adam demi=:
– ~ocuklar, bqn sizi bwwttwm, wwrettim, ama =ansora bak]n kendi ken-
dinizi.
~]km]=lar karda=lar kwwdqn da `at]r]kta, p]nar]n yan]nda, biraz din-
nenip, anna=m]=lar, ani w` y]ldan sora bu gwndq, bu saatta, genq burada
bulu=up, bakaceklar, kim ne kazanacek.
Gitmi=lqr onnar herkezi kendi yolundan: birisi doorulmu= wwlen taraf]-
na, ikincisi – gwnduusu taraf]na, w`wncwsw – bat] taraf]na. Eti=mi=lqr on-
• 252 •
nar saa-selqm erlerinq. Karda=lar]n ikisi bezirgennerdq yaz]c] olmu=lar,
ama en kw`ww – olmu= `]rak bir `orbac]da.
Ge`mi= o w` y]l da karda=lar genq bulu=mu=lar o p]nar]n yan]nda. }kisi
gelmi= valizalar ellerindq, ang]lar] doluymu=lar twrlw eni rubalarlan hem
paraylan. W`wncwsw, en kw`ww, gelmi= elleri cebindq.
– Sxlq, ne kazand]n. Ne`in bo= ellqn geldin# – sormu=lar kw`wk ola-
na batwlar].
– Kazand]m bqn w` ceviz, – vermi= cuvap kw`wk karda=lar].
– Ya gxster, nesoy cevizlqr onnar, – tak]lm]=lar batwlar].
~ocuk cebindqn `]karm]= w` ceviz da gxstermi= batwlar]na.
Batwlar], gxrdwynqn bunu, pek wfkelenmi=lqr da bxlq ona demi=lqr:
– ~orbac] seni gwlmqq alm]=, a`an zaamet]n i`in sade w` ceviz sana
vermi=. Ka`arak gidqsin geeri da isteyqsin ondan xdesin senin w` y]lda
kazand]]n]!
Dxnmw= geeri `ocuk da genq o yoldan gitmi=. ~ocuk, gidq-gidq, ac]k-
m]= da cevizin birini k]rm]=. Baksa... cevizin i`indqn ba=lam]= `]kmaa ko-
yunnar swrwylqn, bwwk-bwwk kxpeklqr, uzun kulakl] e=eklqr, kara b]y]kl]
`obannar... K]rm]= `ocuk ikinci cevizi-`]km]= bir k]vrak boylu gxzql k]z.
Pek sevinmi= `ocuk buna. K]rm]= w`uncw cevizi – ondan `]km]= bir ara-
ba dolu `iizlqn hem ko=uluymu= o arabada iki besli, k]vrak beygir.
Pindirmi= `ocuk k]z] arabaya, saurtmu= kam`]y], s]kl]k etmi= kulilerq
da tozatm]= evq, bobas]na.
Xbwr batwlar] sa, gxrdwynqn bxlq gxzellii, yollanm]=lar aaramaa o `or-
bac]y], ang]s] cevizlqn xde=mi=. Ama, `ocuklar onu bulunca, adam ceviz-
leri imi=, burada masal]m]z da bitmi=.
(Yaz]l] Demirci Paninin annatmas]na gxrq.
Erle=tirdi Saveliy Ekonomov)

• Annad]n w` karda= i`in.


• Ang]s]n] taa `ok beendiniz, ne`in#
• Kimq taa `ok benzemqq isteersiniz, ne`in#
• Masal]n en beendii erini annad]n]z.

Demir-Di=li babu
(Gagauz halk masal])
Bir vak]tlar varm]=, bir vak]tlar yokmu=... varm]= bir `ocuk. O kw`wktqn
taa wwswz kalm]=. Zor `ekqrmi=. Da yana=m]= bir fena `orbac]ya `]rak.
• 253 •
~ok mu, az m] i=lemi= o `orbac]da da istemi= gitmqq ondan. ~orbac] ama
kolvermeer onu. Ozaman `ocuk neetinq koyêr ka`s]n.
Bir gecq, hepsi uyuyarkan, al]p ba=]n] ka`êr, nqqn] gxzw gxrqrsq.
Gidq-gidq, eti=er bir ta= bay]ra-kanaraya. O kanarada, bir delik i`indq,
ya=arm]= pek ihtqr bir dqdu. ~ocuu gxrdwynqn, dqdu =a=m]= da demi=:
„Sqn, ba `ocuk, bu erlerdq ne aarêêrs]n, buralarda kurt-ku= ta gezmeer#”
~ocuk ona annatm]=: „Bqn kw`wktqn wwswz kald]m, zor `ektim, sora
bir fena `orbac]da `]rakl]k ettim... Zeetlqrdi o beni. Da ka`t]m ondan, gi-
derim, nereyq gxzlerim gxrqrsq...”
Dqdunun can] ac]m]= `ocaa da demi= ona: „Sqn, `ocuum, gidecqn, ama
senin xnwnq daada Demir-di=li babu `]kacek da isteyecek paralas]n seni.
Sqn ondan zor kurtulursun, zerq o pek fenad]r hem ka`akt]r. Bqn ama ve-
recqm w` predmet, ang]lar] yard]m edeceklqr sana kurtulmaa: bir sabun,
bir tarak hem bir `]k] tuz. Demir-di=li babu sana yakla=t]k`a, bu predmet-
leri birqr-birqr s]b]das]n onun xnwnq. Bxleliklqn beki kurtulars]n”.
Al]p bu predmetleri torbas]na, yollanêr ileri. Gider, nekadar gider, da
eti=er bir karann]k daaya. Daay]n ortas]nda onun xnwnq, di=lerini trakla-
darak, `]kêr Demir-di=li babu da wfkqylqn baarêr:
– Burada kurt-ku= ta gezmeer, sqn ne aarêêrs]n#
Tq =indicik bqn seni demir di=lerimnqn paralayacam!
~ocuk `ekeder ka`maa, ne ka`abilirsq. Babu da onun ard]na: `ocuk
ka`êr, babu ka`êr, `ocuk ka`êr, babu ka`êr, hemen-hemen eti=tirsin,
hemen-hemen eti=tirsin. Zoru gxrwp, `ocuk akl]s]na getirer dqdunun laf]-
n], da tez `]karêr torbas]ndan tuzlan `]k]y] da s]b]dêr babunun xnwnq. O
`]k] birdqn olêr bir bwwk hem wwsek kanara-bay]r.
Nqps]n babu, wfkesindqn taa da fena hem `irkin olêr. Da `ekeder o ke-
mirmqq bay]r] demir di=lerinnqn. Kemirer, kemirer, vak]t ta ge`er, `ocuk
gider bir hayli uzak ondan, geni= a`]k k]rlara `]kêr.
Kemirdiynqn kendisinq bir aral]k o kanara-bay]r i`indqn, babu ge`er
o aral]ktan da bir `enesi erdq, bir `enesi gxktq, gozleri da kalbur kadar
=i=mi=lqr, `ekeder genq `ocuun ard]na ka`maa: `ocuk ka`êr, babu ka`êr,
`ocuk ka`êr, babu ka`êr, hemen-hemen eti=tirsin `ocuu. Bxlq gxrwp, `ocuk
`]karêr da atêr babunun xnwnq taraa. Babunun xnwndq birdqn bir dola=]k,
s]k, `]t]rann] daal]k olêr. Nqps]n babu, wfkesindqn taa da fena hem `irkin
olêr. Da `ekeder o demir di=lerinnqn aa`lar], `]t]rann]] kemirmqq. Kemirer,
kemirer, vak]t ta ge`er, `ocuk ka`êr, eti=er genq geni=, a`]k dwzlwk erlerq.
Kemirdiynqn o daal]k i`indqn bir aral]k, babu `]kêr o daal]k i`indqn da bir
• 254 •
`enesi erdq, bir `enes] gxktq, gxzleri dq bir kalbur kadar =i=mi=lqr, tak]=êr
genq `ocuun ard]na: `ocuk ka`êr, babu ka`êr, `ocuk `]karêr torbas]ndan
sabunu da s]b]dêr babunun xnwnq da olêr bir derin hem geni= su deresi.
Nqps]n babu, wfkesindqn taa da fena hem `irkin olêr. Da `ekeder suyu
kemirmqq demir di=lerinnqn. Ama su hep su kalêr da babu dwwner, baarêr,
ka`]nêr derq boyunda – bi=ey yapamêêr, dw=er su i`inq, baarêr: „Kurtar]n]z,
buulêr]m! Bul-bul-bul! ~ocucaam, kurtar babuyu!” – Da buulêr. ~ocuk
kurtulêr, da gider ileri, gider k]smetini aaramaa. Da masal da biter...

• Bu masal]n personajlar] kimdir#


• ~ocuk i`in nelqr bileriz#
• ~orbac] niceymi=#
• }htqr dqdu niceymi=#
• Demir-di=li babu niceymi=#
• ~]k]n]n, taraan, sabunun ne kuvedi varm]=# O kuvedi kim vermi=#
• O `ocucak kurtulduynan, k]smetini bulmu= mu# Nicq#

Konu=an bal]k
(Twrk halk masal])
Vak]tlar]n birindq bir padi=aay]n iki k]z] varm]=. Birisinin ad]ym]=
Yaprak, birisinin da – Fidan. K]z`aazlar taa kw`wkkenq, onnar]n analar]
hastalanm]= da xlmu=. Pad]=aa, k]z`aazlar olmas]nnar yaln]z deyni, bir-
ka` vak]ttan sora evlenmi=. U=aklar]n ikinci analar] `ok ii bir insanm]=.
K]z`aazlar] pek sevqrmi=, onnar] hi` gwcendirmqzmi=.
K]z`aazlar gwndqn-gwnq bwwyqrmi=lqr. Kw`wkkqn Yapraklan Fidan
`irkinmi=lqr, ama bwwdwk`q harakterleri da, wzleri gibi, diilmi= pek gxzql.
Ge`mi= vak]t da ikinci analar]n bir k]z`aaz] duuêr. U=ac]]n ad]n] Dal
koymu=lar Dal `ok gxzql bir u=ac]km]=. Bu u=aan duumas]na diil sade sa-
rayda ya=ayannar, ama dolaylar dq pek sevinmi=lqr. Bobalar]n] hem ikinci
analar]n] kutlam]=lar. Ama k]z`aazlar, Yaprak hem Fidan, istemqzmi=lqr
diil gxrmqq, ama i=itmqq da bu u=ac]k i`in. Ama ikinci analar], buna
bakmay]p, hep okadar sevqrmi= onnar]. Ne da yapmasalar, demeselqr,
ii wreklqn kabledqrmi= yapt]klar]n]. Bir kerq bilq da fena laf sxlqmemi=.
Gwnnqr ge`tik`q, Dal bwwywp, `i`ek gibi a`m]=. ~ok gxzql bir k]z
olmu=. Dal]n harakteri da wzw gibi gxzqlmi=. Var sxz, ani gxzql adam]n
wrqq da gxzqlmi=. Tq Dal da `ok ii kalipli bir k]z`aazm]=. Herbirini
• 255 •
`al]=arm]= annamaa, bir tatl] laf sxlemqq, lqqz]mkan, yard]ma gelmqq.
Sarayda ya=ayannar Dal] pek sevqrmi=lqr, hat]rlayarm]=lar, `wnkw ondan,
diil ac] laf, ama darg]n laf ta yokmu= i=ittikleri kakular]n] da pek sevq-
rmi=. Onnara sade „kakucuum” deyqrmi=. Ama kara kalipli kakular] diil
sevsinnqr, ama onu hi` gxrmqq dq istemqzmi=lqr, k]skanarm]=lar.
Bir gwn }ndiya padi=aas] k]zlar]n bobalar]n] musaafirlqq `aarm]=.
Padi=aa bu teklifi kabletmi=. Yola haz]rlanarak, k]zlar]n] yan]na `aarm]=
da onnara }ndiyaya gideceeni sxlemi= hem sormu=, ne getirsin herkezinq
oradan.
Yaprak alt]n bir kolye istemi=. Fidan s]marlam]= bobas]na bir alt]n bile-
zik getirsin ona. Dal hi` bi=eycik istqmemi= bobas]ndan. Sade demi= ona:
– Saa–selqm gidip – dxnq=in bu uzak yoldan, bobac]]m.
K]z`aaz]n bu laflar] padi=aay] `ok duyguland]rm]=lar.
Ama a`an bobas] taa bir kerq sormu= ona, Dal demi=, ani getirsin ona
bir gwmw= `anac]k.
Padi=aa bir uzun yolculuktan sora }ndiyaya varm]= (eti=mi=). Biraz vak]t
orada ya=am]=. Gezmi=, dola=m]= `ok erleri, k]zlar]n istediklerini taman-
nam]=. Da sora genq bir uzun yolculuktan sora kendi evinq dxnmw=. Sa-
raydan i`eri girincq Dallan kar=]la=m]=. Dal bobas]n]n boynusuna birdqn
as]lm]= da „Ho= geldin, bobac]]m”, – demi=. Arkadan Yapraklan Fidan
da gelmi=lqr, hi` „ho= geldin” da demeyip, baa=]=lar]n] al]p, kendi oda-
lar]na gitmi=lqr. Kqr „saa ol” da demqq unutmu=lar.
Birisi kolyesini, xbwrw da bileziini tak]p, saray]n i`indq gezinmqq
ba=lam]=lar.
Dal, bobas]na =wkwr edip, alm]= gwmw= `anac]]n] da ba=`aya `]km]=.
Ba=`ada pek gxzql bir fantan varm]=. U=aklar arada-zamanda bu ba=`aya
oynamaa gidqrmi=lqr fantan]n kenarlar]nda oturup, suyu siiretmqq
sevqrmi=lqr.
Dal, elindeki `anac]klan fantandan su al]p, dolay]ndak] gwlleri sulam]=.
Dal pek beenm]= bu gwmw= `anac]klan gwlleri sulamaa. K]z bu `anac]klan
gwlleri sulaarkan, k]skan` kakular] onu bir taraftan siiredqrmi=lqr.
Genq ba=ka bir gwnw, Dal `i`ekleri gwmw= `anac]klan sulayarkan, kaku-
lar] genq onu bir taraftan siiredqrmi=lqr. Dal fantandan su alarkan, gwmw=
`anac]k, kay]p elindqn, dw=mw= su i`inq. Dal istemi= onu, iilip, tutmaa,
ama, dengini kaybedip, o da su i`inq dw=mw=. Su sa derinmi=. Bu vak]t
Yapraklan Dal ona yak]nm]=lar, gxrmw=lqr, nicq k]zkarda=lar] su i`inq
• 256 •
dw=mw=. Onnardan yard]m isteyqn Dala hi` sokulmam]=lar. Hadi kendileri
gitmemi=lqr, ama analar]na-bobalar]na da olduu i`in bi=ey sxlqmemi=lqr,
kimseyi yard]ma `aarmam]=lar.
Av=am wstw art]k hepsi annam]=lar, ani Dal hi` birerdq yok.
Aktarm]=lar herersini, ama Dal] bulamam]=lar. Kakular] da, yalan sxley]p,
demi=lqr, ani birerdq onu gxrmedilqr. Dal]n kay]p olmas]na padi=aa hem
kar]s] `ok kah]rlanm]=lar. Gwnnqrlqn ya= dxkmw=lqr bu wzerq, ama bo=una.
Yaln]z Dal]n fantana dw=tww erdq bir gxzql, e=il dall], kqqmil aa` bwwmw=.
Bu aac]n alt]nda oturannar, zorlar]n] unudup, ilinnenqrmi=lqr. Ara-
da – s]rada padi=aa da kar]s]nnan, burada oturup, lafedqrmi=lqr.
Dal fantana dw=twktqn sora Yapraklan Fidan da sans]n dii=mi=lqr.
}lktqn onnar Dal]n kaybelmesinq sevinmi=lqr. Ama sora onnar da bwwk
kah]ra dw=mw=lqr. Fantana dw=twktqn sora, Dala yard]ma gitmedikleri-
ni annam]=lar da kabaatl] bularm]=lar kendilerini. Yapt]klar]na bin kerq
pi=man olmu=lar.
Bu k]zlar]n kaliplerin dii=mesinnqn bilq onnar ba=lam]=lar, sans]n ken-
dileri da dii=mqq. Harakterleri gxzelle=tik`q wzleri da taa gxzql olarm]=.
Sarayda ya=ayannar, bu dii=ilmekleri gxrwp, pek =a=arm]=lar buna. Var sxz,
ani adam]n wrqq gxzqlkqn, kendisi da gxzql olêr. Onnar da xlq dw=wnmw=lqr.
Padi=aa kar]s]nnan gwnwn birindq genq fantan]n boyunda oturarm]=lar,
fikircq Dallan sxzle=qrmi=lqr. Onun gxzal harakteri i`in `ok sxlemi=lqr.
Sora padi=aa annatm]= kar]s]na, nicq Dal onu }ndiyaya ge`irmi= hem ora-
dan geeri geldiynqn kar=]lam]=. Anmaklar boncuk gibi dizilqrmi=lqr biri-
birinq da ikisi da `ok duygulanm]=lar. Gxzlerindqn iiri-iiri ya=lar akm]=,
fantan]n sular]na kar]=m]=.
Taman bu vak]t fantan]n i`indq su dalgalanm]=, suyun i`indq bir bal]k
gxrwnmw=. Kendisi yalab]km]=, k]rm]z] kap`]klarlan sar]l]ym]=. Suyun di-
bindqn `]karm]=, onnara dooru aaz]n] a`]p-kapayarak.
Bir da padi=aa kar]s]nnan i=itmi=lqr:
– H]zl] iilip fantana, beni, tutup, `]kar]n. Bqn sizin k]z]n]z. Bqn – Dal]m.
Nekadar taa h]zl] beni `]kar]n. Nekadar taa h]zl] kurtar]n.
Pad]=ah]n kar]s], elini uzad]p, bal]] tutmaa istemi=.
Pad]=ah]n kar]s]n]n eli taa diiyincq balaa, o birdqn bir gxzql k]za
dxner. Bu onnar]n sevgili k]z]ym]=. Padi=ahlan kar]s] =a=-be= olmu=lar
hi` toplayamazm]=lar kendilerini. Kendilerinq gelincq `ok iiri sevinme-
lik ya=lar] dxkmw=lqr, sarma=]p biri-birinq. Taa sora Yapraklan Fidan]
• 257 •
`aarm]=lar. Onnar da Dala, yalvar]p prost etsin onnar], bwwk sevinmeliklqn
sarma=m]=lar kw`wk k]zkarda=lar]na. Hem vermi=lqr sxz, emin etmi=lqr,
ani onu birkerq bilq dq gwcendirmeyeceklqr ba=ka.
Padi=aa, kar]s] hem onnar]n w` gxzql k]zlar] `ok vak]tlar k]smetli
ya=am]=lar.

• Ne`in masal]n ad] „Konu=an bal]k”#


• A`]klay]n k]z`aazlar]n harakterlerini, okuyarak masaldan sxzleri.
• Beendiniz mi masal]n sonunu#
• Siz dq xlq mi istqrdiniz bitsin#

K]rnak k]z*
(Moldovan halk masal])
Vak]d]n birindq ya=aarm]= bir dqdu. Onun gibi =iret hem ak]ll] hi` do-
laylarda da yokmu=. Varm]= o dqdunun delikann] `ocuu. Pek istqrmi= onu
evermqq, ama `ocuun yokmu= yavklusu da, dqdu onu s]kt]ynan, demi=:
– A`an bulacam gelin, ozaman da evlenecqm.
Dqdu beenmemi= `ocuun cuvab]n], zerq o y]m=akl]]nnan `ok vak]t ge-
zecek gelinsiz. Bir kerq demi= ooluna:
– Kay]ls]n m], Vas], bqn sana kendim bir gelin ay]ray]m#
~ocuk, `ok dw=wnmeyip, demi=:
– Kay]l]m, tqtw.
Haz]rlam]= dqdu taligay], wkletmi= onu eriklqn da yollanm]= komu=u
kwwyq ooluna yak]=]kl] gelin aaramaa, zerq kwwdq hepsi pala`ormu=lar.
Ama dqdu buna hi` dayanamazm]=. Nereyi dq gitsq, satarm]= eriklerini
sade k]zlara. Diil paraylan, ama ay]p sxlemqq – gwbwrlqn. Dqdunun bu
sat]c]l]]na hepsi gwlqrmi=, ama dqdu bak]rm]= kendi i=inq. K]zlar nekadar
gwbwr getirqrmi=lqr, okadar da erik kabledqrmi=lqr dqdudan. Nekadar taa
`ok gwbwr getirer k]z – dqdu okadar taa `ok verer erik.
Kimisi dqduya teklif edqrmi=:
– Beklq, dqdu, taa biraz, bqn taa hepsini gwbwrleri getirqmedim...
– Ama `ok mu taa var ya#
– E-he-he-e-e!...
Ama tq k]z]n biri gelmi= dqduya basman]n kx=esindq bir pwskq gwbwrlqn
da uzatm]=. Can]m pek erik `ekti.
– Nekadar bqn sana vereyim yq, k]z]m, bukadarc]k gwbwrq#
• 258 •
– Na=ey yapay]m ya, dqdu, a`an evdq yok gwbwr. Bunu da bqn kqr
komu=uykadan ald]m. Yard]m ettim ona i`erlerini swpwrmqq.
Dqduya taman bu da lqqz]mm]=.
Dqdu verer k]za biraz erik, soru=turêr, kimnerin k]z] da, bitirdiynqn
al]=veri=`iliini, gider nereyi sq. Birka` vak]ttan sora dxner dqdu geeri da
alêr bu k]z] ooluna gelin, ne`inki o k]z ba=kalar]n]n aras]nda – hepsindqn
k]rnakm]=.
(~evirdi K. Vasilioglu)

• Nicq dqdw k]z]n K]rnakl]]n] annam]=#


• Annad]n masal]n i`indeliini tekstq yak]n.

Topal-xrdecik*
(Ukrain halk masal])
Ya=ayarm]=lar bir vak]tlar dqduylan babu. Ama u=aklar] onnar]n yok-
mu=. Hep kah]rlanarm]=lar bu wzerq. Gwnwn birindq dqdu demi= babuya:
– Hadi gidelim, babu, daaya mantar toplamaa!
Gitmi=lqr. Babu mantar toplayarkan, baksa – bir gwmenin alt]nda yu-
vac]k, i`indq da bir xrdecik yatêr. Da ozaman babu demi= dqduya:
– Ya bak, dqdu, ne gxzql xrdecik!
– Dqdu demi=:
– Hadi alal]m onu evq, ko bizdq ya=as]n.
Kald]rm]=lar onu erindqn da gxrmw=lqr, ani o topallêêr bir bacac]]-
na. Alm]=lar onu usulcuunnan, getirmi=lqr evq, yapm]=lar ona bir yuva,
dx=etmi=lqr alt]na tww, oturtmu=lar oray] xrdecii, ama kendileri genq man-
tar toplamaa gitmi=lqr.
Dxnerlqr geeri, gxrerlqr – herersi tertiplenmi=, i`erleri swpwrwlmw=,
ekmek pi=irilmi=, `orba ate=tq haz]r. Onnar komu=ulara gidip sormu=lar:
– Kim bu olsun# Kim bu olsun#
Kimsey bi=eycik bilmqzmi=.
Ertesi gwnw dqduylan babu genq gitmi=lqr mantar toplamaa. Dxnmw=lqr
evq, baksalar – vareniklqr haz]r, rxkq yapaalan hem ii ipliklqn dolu durêr
pen`erq boyunda. Onnar genq komu=ulara:
– Gxrmediniz mi birkimseyi bizim aulda#
– Gxrdwk bir gxzql delikann] k]z`aaz, p]nardan su `ekqrdi. Xlq bir
gxzql k]z, – deerlqr, – ama bir ayaana topallêêr.
• 259 •
Dqduylan babu twrlw-twrlw dw=wnqrmi=lqr: „Kim bu olsun#” – bu-
lamêêrlar da okadar. Bitkidq babu demi= dqduya:
– Bilersin mi ne, dqdu# Yapal]m bxlq: yap]nacez biz, sans]n gideriz man-
tar toplamaa, ama kendimiz saklanacez da bakal]m, kim o bizq su ta=]yêr.
Xlq da yapm]=lar.
Saklanm]=lar `almar]n ard]na, bir da – `]kêr onnar]n evindqn bir gxzql
k]z suac]ylan: xlq gxzql, xlq gxzql! Ama sade biraz topallêêr. Gitmi= o p]-
nara. Dqduylan babu bu vak]t – hu i`eri. Baksalar – xrdecik erindq yok,
sade twwlqr yuva i`indq.
Dqduylan babu alm]=lar ozaman yuvay] da atm]=lar f]r]na. Orada da
o yanm]=.
Taman bu vak]t k]z suylan p]nardan dxnmw=. Girmi= i`eri, gxrmw=
dqduylan babuyu da birdqn h]zlanm]= yuvas]na, ama yuvas] art]k yanm]=t].
Xlq bir aalay]= kald]rm]=! Dqduylan babu h]zl] ona, usland]rarm]=lar:
– Aalama, xrdecik! Olacan bizq k]z]m]z erinq. Biz seni sevecez,
ho=layacez, nicq kendi u=aam]z]!
Ama k]z demi=:
– Bqn taa xlwncq sizdq ya=ayaceyd]m, eer siz benim yuvam] yakma-
yayd]n]z hem beni kollamayayd]n]z. Ama =indi, – demi=, – istqmeerim!
Yap]n bana bir rxkq hem bir da ii, bqn sizdqn gidecqm.
Aalayarm]=lar dqduylan babu, yalvararm]=lar ona kals]n – kay]l ol-
maazm]=.
Yapm]= ozaman dqdu ona bir rxkeylqn ii. Oturmu= o aulda, i=lqrmi= ip-
lik. Bu vak]t ge`er onun wstwndqn havada bir swrw xrdecik da ba=lam]=lar
`almaa:
Tq nqqnda xrdeciimiz,
Tq nqqnda gxzelimiz.
Swpwrwlmw= aulda,
Nicq e=il `ay]rda

~emrek ii pek f]r]ldêêr


Ak yapaa iplik olêr.
Birqr twwcqqz atal]m,
Seni bizq katal]m.

K]z`aaz erdqn cuvap vermi=:


Bqn istqmeerim sizinnqn:
• 260 •
A`an `ay]rda gezqrdim,
K]rd]m bqn ayac]]m].
Ama gittiniz bensiz,
Bqn kald]m k]rda yaln]z.
S]b]tm]=lar ona birqr twwcqqz da gitmi=lqr ileri. Tq ge`er ikinci swrw
Bunnar da `alm]=lar twrkwlerini:
Tq nqqnda xrdeciimiz,
Tq nqqnda gxzelimiz.
Swpwrwlmw= aulda,
Nicq e=il `ay]rda.
~emrek ii pek f]r]ldêêr,
Ak yapaa iplik olêr.
Birqr twwcqqz atal]m,
Seni bizq katal]m.
K]z`aaz onnarlan da yola gitmemi=. Onnar da, birqr twwcaaz s]b]d]p,
bakm]=lar yollar]na. Ondan sora u`êr gxktq w`wncw xrdek swrwsw.
Gxrdwynan k]z], `alm]=lar twrkwlerini:
Tq nqqnda xrdeciimiz,
Tq nqqnda gxzelimiz.
Swpwrwlmw= aulda,
Nicq e=il `ay]rda.
~emrek ii pek f]r]ldêêr,
Ak yapaa iplik olêr.
Birqr twwcqqz atal]m,
Seni da bizq katal]m!
S]b]tm]=lar onnar k]za birqr twwcqqz. Sar]lm]= k]z`aaz o twwceezlqrlqn,
dxnwp-olmu= xrdecik da, kalk]p havaya, u`up-gitmi= bu xrdek swrwswnnqn.
Dqduylan da babu genq kalm]=lar yaln]z.
(~evirdi K. Vasilioglu)

• Beendiniz mi masal]#
• Masal]n en beendii epizodunu resimnqyin.
• Ba=ka halk]n masallar]ndan buna benzeyqn bir masal var m] okuduunuz.
Getirin akl]n]za onun personajlar]n].

• 261 •
Alt]n fen\q*
(Moldovan halk masal])
Ya=ayarm]= vak]d]n birindq bir kar]. Varm]= onun bir oolu. Y]llar
ge`qrmi=lqr, su gibi akarm]=lar. ~ocuk bwwmw=, ba=lam]= kww horular]-
na gitmqq, derneklerdq gezmqq, hem da taa ba=ka `ocuklarlan barabar
ba=lam]=lar yard]m etmqq ba bir komu=uya, ba ba=kas]na. Da tq gelmi=
ona vak]t evlenmqq. Bulmu= kendisinq bir k]z, anna=m]=lar da `eketmi=lqr
haz]rlanmaa dwwnq. Ama k]z, lqqz]m sxlemqq, a=]r]danm]=.
Bir gwn doorulmu= `ocuk yayan komu=u kwwyq kendi gelininq – dwwn
i`in anna=maa. Gider o yolca. Bir da ona kar=] – dragon. Hem diil o xtqqbe-
rilerindqn, ama ba=lar]ndan biri: onun ba=]nda – alt]n fen\qymi=. Nicq \ar-
larda. A`m]= dragon aaz]n] – wst `enesi gxkq dayanarm]=, alt]nk] `enesi
da erqdan sarkm]=, f]rlatm]= bir demet yal]n (ate=) da s]slam]=:
– Dur, delikann], bitti senin vak]d]n – =indi bqn seni iyecqm!
– Gxrdwynqn bxlq korkun`luu, delikann] bwwk ac]ylan dw=wnmw=: „San-
ki `]kabilecqm mi bqn bu belan]n alt]ndan# Az umut... Ya bqn yalvaray]m
birkimseyq sau=tursunnar bu dragonu yolumdan”. Ama seslqn demi=:
– Braksana, dragon, bitkidq sxleyim birka` laf...
– Ee kimq sqn isteersin dan]=maa#
– Tq Gwne=q, Lwzgerq hem Erq.
– Hadi xlq olsun, – kay]l olmu= dragon, – sxlq, ne var sxleycqqn da
ondan sora bqn seni yudacam.
Delikann] kald]rm]= gxzlerini Gwne=q:
– Gwne=`ik, =afkl] Gwne=im, kudretli hem gxzql, yap xlq, ki bqn `atay]m
oray], nereyi bqn =indi gidqrdim.
Gwne= bir incq oktan inmi= yolcu delikann]ya, sormu=:
– Ne isteersin sqn yalvarmaa bana#
– Kurtar beni xlwmdqn! Sau=tur dragonu benim yolumdan, ki olsun
bqn ge`eyim kendi gelinimq. Yap xlq, ki o beni imesin.
– Yok nicq bqn swwndwreyim =]lalar]m] (oklar]m]), suuday]m eri, ki
dragonu gebertmqq. Sade gwzwn, a`an `ekedecek yaprak dxkwmw, bqn ii-
sildecqm kendi s]caam], ama =indilik benim borcum y]s]tmaa hepsini erin
wzwndq bulunan cann]lar], kqr dragonu da.
Bu laflardan sora genq bir incecik oktan kalkm]= gxklerq.
Dragon doorulmu= delikann]n]n wstwnq:
• 262 •
– A-ha, sqn isteersin beni dondurmaa! }steersin beni kaybetmqq! Ama
Gwne=, nicq gxrdwn, sana yard]mnamad]. +indi bqn seni iyecqm!
Ozaman delikann] ha=lak yalvarm]= Lwzgerq:
– Kudretli Lwzgqr, kanatlar]n wstwndq, u`up ta, gel kurtar beni!
Birdqn duyulmu= onun yakla=mas], kalkm]= bir wwsek hava hortumu
(yavru=ka), da durgunmu= onun xnwndq Lwzgqr:
– Ne zorun var, delikann]#
– Belaya dw=twm... Kurtar beni dragondan! Ko gxk gwrwldesin, `im`irik
`aks]n, bwwk yaamur yaas]n, ki dragon brak]ls]n neet]ndqn, bqn da eti=eyim
kendi gelinimq, yapay]m dwwnwmw...
– Yok nicq bqn tamannay]m senin istediini: diil `oktan e=erdi k]rlar,
a`t]lar meyval]klar, onnara deyni boran pek korkun`lu. Tq a`an meyva-
lar hem ba=aklar olaceklar, ozaman ba=ka i=. Var nicq ozaman kqr kra-
ay] da salvereyim, kaar da saurday]m... Ama =indi lqqz]m korumaa daa-
lar] hem e=illikleri...
A`an lafedqrmi= Lwzgqr, patlamaa haz]rm]=lar toomruklar, e=erqrmi=
dolay.
– Bu vak]t benim borcum – nazl] eseyim, ki hepsinq dirilerq olmas]n
pek suuk ta, pek s]cak ta.
Da toparlanm]= Lwzgqr `ay]rlara, bay]rlara, gxtwrmw= dirildqn yaamur-
lar] k]rlara hem meyval]klara, baalara hem ba=`alara.
Bundan sora dragon taa da `irkin an]rm]=:
– }steersin beni yolundan sau=turmaa! }steersin beni dondurmaa! Ama
Lwzgqr da sana yard]mnamad]. Tq =indi bqn seni iyecqm!
Da kqr dayanm]= delikann]ya. ~ocuksa wzwkoynu dw=mw= Erq.
– Ana topraam, benim Erim! Kalk bay]r gibi dragonun xnwndq, s]b]t
onu derin-dipsiz `ukura: `]kt] o benim yoluma, isteer benim can]m] almaa.
Ayaklar]n alt]nda Er, sans]n, kaynam]=, bir bay]r olmu= da demi=:
– Nekadar ya=êêr]m bqn hepsini doyurêr]m, benim wzwmdq bulunan-
nar]. Senin istediini tamannayamam, `wnkw yok kuvedim durgutmaa dra-
gonu, k]saltmaa onun xmwrwnw. Herbirinq veriler xmwr, ang]s]n] o lqqz]m
bwtwn-bwtwnnq ge`sin. Bqn yok nicq ne uzalday]m, ne da k]salday]m on-
nar]n xmwrwnw. Bqn hepsinq deyni vererim bir koruntu, kqr dragona da...
}nmi= xnwndq bay]r da Er olmu= dwzwcwk, nicq varm]=.
Dragon art]k heptqn h]zlanm]= delikann]n]n wstwnq:

• 263 •
– }steersin beni kaybetmqq# Ama Er dq sana yard]mnamad]! Tq =indi
bqn seni iyecqm!
Ne kalm]= o `ocaa yaps]n#
– Yok ne yapmaa, – demi= o, – eer geldiseydi vak]t beni imqq, ko ol-
sun senin cesinq. Ama tamanna benim bitki istediimi: salver beni evq, ver
bana bitki kerq gxrw=eyim anamnan, sxleyim ona, ki ba=ka beni beklqme-
sin hem aaramas]n.
– Hadi xlq olsun, git, – demi= dragon. – Sxlq ona, ne istqrsqn, ama on-
dan sora bqn seni iyecqm.
Dxnmw= delikann] evq. A`m]= kapuyu, yorgun hem kah]rl].
– Ne seninnqn, oolum# Ne oldu# Ne`in sqn xlq kararm]=]n dwwnwn
xnwndq#
– ~ocuk kah]rl] demi=:
– Nicq bqn =enneneyim# ~]kt] benim xnwmq dragon, wst `enesi
gxkqdqn, a=aank]s] erqdqn, ba=]nda alt]n fen\a, beni imqq isteer. Ne Gwne=,
ne Lwzgqr, ne dq Er beni kurtaramad]lar. Genq islqq, ani brakt] beni evq,
bitki kerq bulu=maa. Hadi ay]r]lal]m da bqn h]zl] geeri dxneyim, o taa bu-
ray] gelmedqqn, zerq ozaman ikimiz da kurtulamayacez.
Annay]p oolunun kah]r]n], anas] da kararm]=. Diil =aka ya.
– Oolum, – demi= anas], – bqn da gidecqm seninnqn.
– ~]km]= anas] dragonun xnwnq:
– }i gwnnqr, sayg]l] dragon!
Dragon f]rlatm]= aaz]ndan bir demet yal]n da m]r]ldanm]=:
– Eer sqn bana selqm vermeyqydin, bqn seni birdqn kwlfa= edeceydim!
~ocuun anas] hi` korkmam]= onun o laflar]ndan da demi=:
– Hepsi diil xlq, dragon, nicq sana gxrwner...
– Nicq yq#
– +indi sxleyecqm... Tq sqn ayk]r] durmu=un oolumun yolunda da iste-
ersin onu imqq. Ne bu sana lqqz]m# Ko gitsin delikann], nereyi yollanm]=,
ko yaps]n dwwnwnw, ya=as]n kendi xmwrwnw bu toprakta. Onu, kim ani gi-
der evlenmqq, dw=meer yolda, oyalamaa. Kqr tersinq, kim var nicq, lqqz]m
yard]mnas]n ona. Tq senin, dragon, kimsey can]n] almad] – ne Gwne=, ne
Lwzgqr, ne Er. Onnar seni gwcendirmedilqr. Sqn da engel etmq adama. Ko
gitsin kendi yolundan, ko onu Gwne= y]s]ts]n, Lwzgqr serinnetsin, Er da
kar=]las]n. Ama eer sqn pek imqq istqrsqn, i beni! } oolumun erinq. Ama
onu salver gitsin.
+a=m]= dragon:
• 264 •
– Nekadar ya=êêr]m, bunu bqn yoktur ne gxrdwwm, ne da i=ittiim! Bwwn
bqn seftq annad]m, nicq kaavi ana sevdas].
}ltmi= ba=]n] o ihtqr anan]n xnwndq da demi=:
– Brakêr]m bqn sizi ikinizi da diri hem sizin bu kaavi sevdan]z i`in
biri-birinizq, ang]s]n] bqn bwwn gxrdwm, baa=lêêr]m sizq bu alt]n fen\eyi.
Dragon indirmi= ba=]ndan fen\eyi (koronay]) da uzadêr kar]ya.
~ocuun anas] alm]= alt]n koronay] da gitmi= komu=u kwwywnq dwwnw
haz]rlamaa. O gidqrmi= hem dw=wnqrmi=, ani bu koronan]n alt]nda dura-
ceklar gelin-gwvqq, nicq bir uzun hem k]smetli ya=amay] gxsterqn n]=an.
O kwwdq, neredq ya=ayarm]= gelin, kar]y] oolunnan gxzql kabletmi=lqr.
Kqqmil dwwn yapm]=lar – lautar `alg]c]lar]nnan, =en sofralarlan hem k]z-
g]n oyunnarlan. Dwwndq `ocuun anas] tutmu= alt]n koronay] gelinnqn
gwveenin ba=lar]n wstwndq, duva ederqk, onnar]n aras]nda da olsun xlq
kaavi sevda, ang]s] var nicq xlwmw dq ensesin.
W` gwnq uzanm]= dwwn. ~ok y]llar ya=am]=lar gen`lqr anna=makta
hem uslulukta.
Ozamandan beeri geler o eski adet – dwwndq tutmaa gen`lerin ba=lar]n
wstwndq alt]n fen\eyi (koronay]), duva ederqk, ki Allaa versin onnara saal]k,
k]smet, bwwk sevda `ok y]llara, ang]s] gxtwrer gen`leri uygun insann]k
yolundan. Tq masal]n da sonu geldi. Kim sesledi – dwwn mancas] idi. Kim
ba=kas]-na annadacek, o – bir dizi kovrik bulacek. Ma=alla olacek.
(~evirdi K. Vasilioglu)

• Yolda `ocuk kimi kar=]lam]=#


• Drogon ne istemi= `ocuklan yapmaa#
• Kim xlwmdqn onu kurtarm]=#
• @Bwwn bqn seftq annad]n, nicq kaavi ana sevdas]...@ Bu cwmlenin maanas]-
n] a`]klay]n.

Tamah garga
(Gagauz halk masal])
Evelki vak]tlarda Bucak taraflar]nda, kwwywn birindq, ya=arm]= bir boz
garga. O bozmu= diil soyluundan, nekadar kartl]ktan. Yak]nm]= art]k w`wz
y]la, nicq o Bucak k]rlar]nda le=lqn bak]narm]=, ya=amaya sevinqrmi=.
Gwnwn birindq babu swpwrer ambar]n i`ini da gwbwrleri atm]= `ukur
i`inq, ang]lar]n i`indq tenq k]r]nt]s] da bulunarm]=.
• 265 •
Bu vak]t boz garga oturarm]= salk]m aac]n tepesindq da gxrmw=, ani
babunun ard]na `ukurun i`inq sa`ak ku=lar] ba=lam]= toplanmaa. Boz gar-
ga kendi kendinq dw=wnmw=:
– Bo=una bu sa`ak ku=lar] oray] toplanmaz. Bezbelli, var imqq bi=ey...
Kanatlar]n] saurup, garga da, u`up konêr oray]. Gagalaarkan tenq k]r]n-
t]lar]n], gargan]n bacaana batêr bir `al]. Diil, ani ac]ts]n, ama koraylara
ili=tiynqn, engel edqrmi=. Garga twrlw-bwrlw `evirmi=, sava=m]= gagas]-
nnan `]kars]n o `al]y], ama `]karamam]=. Ozaman, u`up, gitmi= dooru o
babunun kapunun xnwnq konmu=:
– ~]kar bacaamdan `al]y], ang]s] senin beterinq batt]. Sans]n yoktu nicq
s]b]das]n o gwbwrleri bir pak erq... +indi al da `]kar bacaamdan o `al]y].
Babu, dw=wnwp biraz, kay]l olmu=:
– Olur, garga, yapay]m, a`an kabaatl]ym]=]m. Tq alacam i`erdqn iine-
yi hem gxzlwklerimi.
Alêr babu iineyi hem gxzlwklerini da `]karêr gargan]n parmaandan
`al]y].
U`acaazaman garga =wkwr etmi= babuya hem demi=:
– Gaa, saa olsas]n, babu! Kurtard]n beni beladan, ama `al]y] s]b]tma,
kald]r. Bana lqqz]m olduynan, bqn, gelip, alacam.
– Ee, xlq olsun, – demi= babu. – Yapar]m bunu da.
Garga, saurdup kanatlar]n], u`up, gider. Ge`mi= hayli vak]t, ama garga
hi` gxrwnmqzmi=, peydalanmazm]=. Bir cumertesi, pazara kar=], babu haz]r-
lanêr ekmek yapmaa. Yakêr sobay], yakla=t]rêr f]r]n]n aaz]na elinin tersi-
ni, ama gxrer, ani soba lqqz]m yak]ls]n, ekmeklqr `ii kalmas]nnar deyni.
Yakacak ta ba=ka yokmu=. Bak]nêr babu oyan], bak]nêr buyan] da ili=er
babunun gxzwnq gargan]n `al]s]. Al]p ta yakêr o `al]y]. Pi=irer ekmekle-
ri. Taman `]karm]= f]r]ndan s]cak ekmekleri – garga sans]n e=iktqymi=,
gelmi= `al]y] istemqq:
– Gaa! Ver benin `al]m]. O bana lqqz]m.
– Ee, i= tq bxlq, garga, – `eketmi= annatmaa babu, – Yakt]m f]r]n] ek-
mek pi=irmqq deyni, ama yakacak eti=medi da bqn yakt]m o `al]y] da.
– Gaa! Bi=ey bilmeerim, babu, `evir geeri benim `al]m]!
– Nesoy vereyim, a`an bqn onu yakt]m#
– Gaa! ~al] yoksayd] – ver ekmqq!
Pek twhlanm]= (kah]ra dw=mw=) babu, ani bu boz gargaylan baaland],
ama yok nqpmaa verer gargaya somunu.
• 266 •
Garga onu imemi=, ama gxtwrmw= kwwdq bir adama, ang]s] bu vak]t
xkwzlqrlqn aulu swrqrmi=. Konup kaz]]n wstwnq, somunu gagas]ndan al]p
koltuuna, sorêr `orbac]ya:
– Gaa! Yak]=maz m] sendq brakay]m te bu somunu avdan geeri ge-
lincq# Sora bqn onu alacam.
– Olur brakas]n. Alacan, nezaman isteyecqn.
Adam, bitirdiynqn aulu swrmqq, oturêr evdekilepinnqn ekmek imqq.
Taman bu vak]t onnara mussafirlqr geler. Lqqz]m olêr taa ekmek. Adam]n
kar]s] hi` bilmqzmi= tq, ani ekmqqn biri gargan]n da keser onu da.
Taman kalkm]=lar sofradan, a`an garga, konup kapunun xnwnq, dikil-
mi= adama:
– Gaa! Geldim somunumu almaa!
Adam saleder somunu doloptan al]p vermqq, ama bulamêêr. Sorêr
kar]s]na da anna=]lêr, ani ekmek kesildi hem indi musaafirlqrlqn. ~orbac]
ba=lam]= annatmaa gargaya, nesoy olmu= i=, ama boz, hay]rs]z garga hi`
seslemqq da istemqzmi=.
– Gaa! Bqn bi=ey bilmeerim! Ya somunu, yada xkwzw! – baararm]=
garga.
Dxnmw= adam oyan], dxnmw= buyan], dw=wnmw= xlq, dw=wnmw= bxlq...
Aala=s]n da yok nicq, musaafirlerdqn da ay]p. Verer xkwzw boz gargaya.
Ald]ynan garga xkwzw, imemi= onu, ama gxtwrmw=. Genq na=eysa akl]n-
daym]= bu boz, kart gargan]n, ama kimseyq a`]klamazm]=. Sade o, boz
tamah garga bilqrmi=, ani tezdq ~orlan Petrinin `ocuu evlenecek da ala-
cek kwwywn en gxzql k]z]n].
Garga, kww i`inq girdiynqn, doorulêr dooru ~orlan Petriyq. Taman da
`orbac] bulunmu= kapunun xnwndq. Garga genq konêr kaz]]n wstwnq da:
– Gaa! ~orbac]! Zamansêêrs]n! Yok mu nicq sizdq brakay]m te bu
xkwzw avlanmaktan dxnwncq#
– Brak, garga. Alacan, nezaman isteyecqn, alaf var.
Bu laflardan sora `orbac] aydêêr xkwzw s]]rl]k auluna. Ge`mi= bir hay-
li vak]t, ama garga peydalanmazm]=. Ama evdq ba=lam]=lar art]k dwwnq
haz]rlanmaa, hayvannar] kesmqq. Kesmi=lqr koyunnar], ko`lar], bir dana
– ne varm]=, ama `orbac], say]klad]ynan, annêêr, ani yaan] eti=meyecek.
+aka diil ya – wzlqrlqn ki=i `aarm]=lar. ~orbac] dw=wnmw= xlq, dw=wnmw=
bxlq da kesmi=lqr gargan]n da xkwzwnw.
• 267 •
Laanalar, bulgurlar, sww=lqr kaynayarm]=, daul dumburdarm]=, dwdwklqr
bwtwn kwwya i=idilqrmi=, dwwncwlqr diil sade aul i`indq, ama sokakta da
oynarm]=lar. Bwwk =ennikmi= ortal]kta. Dwwn taman k]z]=m]=t], a`an gar-
ga, genq oturup kaz]]n wstwnq:
– Gaa! – demi=. – Geldim xkwzwmw almaa!
Gargaya xlq, gargaya bxlq annadêrlar... Garga hi` seslemqq dq istqme-
er. Sert-sert, ani hepsi i=itsin, baarêr:
– Verin benim xkwzwmw! Kim sizq izin verdi aalemin xkwzwnw kesq-
siniz#
Onu twrlw-twrlw usland]rarm]=lar, masalara teklif edqrmi=lqr, ama hep
baararm]=:
– Bi=ey bilmeerim! Ya xkwzw – yada gelini!
Dwwncwlqr i=ittiynqn, gxrdwynqn butak]m kavgay], ba=lam]=lar
daal]=maa. ~orbac] da, gxrdwynqn, ani garga susmêêr hem var nicq git-
sin ileri dooru aala=s]n, verer, oolundan ay]r]p, gelini gargaya.
Ba=ka kavga kald]rmas]n deyni, bitkidq dxkerlqr boz, tamah, gargaya
bir-iki filcan =arap hem rak].
Gelini kablettiynqn, garga sevinmeliktqn i`mi= rak] da, =arap ta. Alm]=
bitkidq gelini, kald]rm]= onu aac]n tepesinq kwwywn ortas]nda da erle=incq
erinq, pupuk gibi sarfo= olmu=. Oturarm]= dalda hem bwtwn kwwyq `alarm]=
kendisi dwzqn twrkwswnw:
– Brq da ahmak bu insannar!
Hepsi, nicq hayvannar.
Onnar] bqn aldatt]m,
Be= kapeykaya ald]m:
~al]y] verdim – somunu ald]m,
Babuyu h]zl] ekmeksiz brakt]m!
Somunu verdim – xkwzw ald]m,
E=ek kafal]y] xkwzswz brakt]m!
Xkwzw verdim – gelini ald]m,
Susak kafal] gwveeyi gelinsiz brakt]m!
Pek wfkelenmi= gwvqq, i=ittiynqn, nas]l bir yoluk boz garga onu gwlmqq
alêr. Girer i`eri, indirer enserdqn twfqq, doldurêr bir patron iiri sa`maylan
da ate= eder gargan]n wstwnq dooru. O bar]t duman] taa daalmam]=t], a`an
gwveenin xnwnq, nicq ya= partal, dw=mw= yoluk hem sarfo= garga. Dw=mw=
xlq, ani plqslam]= kqr =u yoluk gargan]n can] da birdqn f]rlam]=.

• 268 •
Gwvqq dwwndqn sora yapm]= o gargadan bir korkuluk da aulun ortal]]-
na asm]=. Taa =indiyqdqn da gargalar korkêrlar korkuluktan.
Gelini aa`tan indirip, gwvqq dwwncwleri geeri `evirmi= da taa =in-
diyqdqn i=idiler oradan daulun hem dwdwklerin sesleri.

• Nesoy aarif fikir `]k]r bu masaldan#


• Gargan]n kxtw i=lerini ka` kerq denediniz# Annad]n onnar] s]rayca.
• Masal]n plan]n] tefterlerinizq yaz]n.

Kolobok*
(Rus halk masal])
Ya=aarm]=lar bir vak]tlar dqduylan babu.
Dqdu bir gwn teklif etmi= babuya:
– Pi=ir, babu bana bir kw`wk ekmecik. Ruslar ona kolobok deerlqr. Bqn
pek beendim bu laf].
– Nedqn pi=ireyim ya, a`an bir da pwskq un yok#
– Brq, babu, seni hep wwretmqq lqqz]m. Okadaradan m] hi` bulamaycan
istediynqn# Swpwrt unnuun i`ini, `uvallar] silk – da toplanacek okadarl]k.
Babu xlq da yapm]=: swpwrmw= unnuu, silkmi= `uvallar] da toplam]=
bir-iki au` un, yuurmu= amuru kaymaklan, tombarlatm]= bir ekmecik, ka-
urmu= onu oloy i`indq da koymu= onu suutmaa pen`erenin wstwnq.
B]km]= o ekmecik-kolobok pen`erenin wstwndq durmaa: tukurlanm]=
sundurman]n wstwnq, sundurman]n wstwndqn `imenin wstwnq, `imenin
wstwndqn `]km]= bir yolcaaza-patekaya da patekayca tukurlanm]=.
Tukurlanarm]= kolobok yolca da `]km]= ona kar=] bir tav=am:
– Tombarlak kolobok, bqn seni iyecqm!
– Brak beni, tav=am, imq, taa islqq seslq, nas]l twrkwcwk bqn sana `ala-
cam.
Tav=am dikmi= kulaklar]n], kolobok ta `alarm]=:
– Bqn kal]n bir kolobok,
Ak]ll] bendqn hi` yok!
Unnuktan toplanma,
~uvaldan silkinmq,
Yap]l] kaymaklan
Salt iki parmaklan.
Pen`eredq suudulu,
• 269 •
+iretlik i`im dolu.
Bqn dqdudan ka`t]m,
Bqn babudan ka`t]m,
Ama bqn sendqn, y]l]k,
Kayacam, nicq bal]k.
Da tukurlanêr kolobok ileri dooru: tav=am onu okadar da gxrmw=.
Tukurlanarm]= kolobok daa yolunca da `]km]= ona kar=] bir boz yaban]:
– Tombarlak kolobok, bqn seni iyecqm!
– }mq beni, boz yaban], bqn sana bir twrkwcwk `alacam. Da `eketmi=:
– Bqn kal]n bir kolobok,
Ak]ll] bendqn hi` yok!
Unnuktan toplanma,
~uvaldan silkinmq,
Yap]l] kaymaklan
Salt iki parmaklan.
Pen`eredq suudulu,
+iretlik i`im dolu.
Bqn dqdudan ka`t]m,
Bqn babudan ka`t]m,
Bqn tav=amdan ka`t]m,
Bqn sendqn, yaban]dan,
Kayacam, nicq y]lan.
Tukurlanm]= kolobok ileri dooru: yaban] onu okadar da gxrmw=.
Tukurlanarm]= kolobok daaca da `]km]= ona kars] bir ay], dallar] k]-
ran, aa`lar], f]=kan gibi, k]vradan:
– Tombarlak kolobok, bqn seni iyecqm!
– }yqmeycqn, buruk bacakl]! Taa islqq sqn benim twrkwcwwmw seslq. Ko-
lobok `ekeder `almaa, ama Mi=ka-ay] kulaklar]n] sark]tm]= da seslqrmi=:
– Bqn kal]n bir kolobok,
Ak]ll] bendqn hi` yok!
Unnuktan toplanma,
~uvaldan silkinmq,
Yap]l] kaymaklan
Salt iki parmaklan.
Pen`eredq suudulu,
+iretlik i`im dolu.
• 270 •
Bqn dqdudan ka`t]m,
Bqn babudan ka`t]m,
Bqn tav=amdan ka`t]m,
Bqn yaban]dan ka`t]m,
Ka`acam sendqn, ay],
Olacan sqn pek may]l.
Tukurlanm]= kolobok ileri. Ay] onu okadar da gxrmw=. Tukurlanarm]=
kolobok da ona kar=] `]km]= tilki:
– Zamansêêrs]n, kolobok! Nesoy sqn gxzqlsin! Nesoy sqn k]zar]ks]n!
Kolobok pek beenmi=, ani onu metetmi=lqr da `eketmi= kendi twrkwswnw
`almaa; tilki seslqrmi=, ama hep ona yakla=arm]=:
– Bqn kal]n bir kolobok,
Ak]ll] bendqn hi` yok!
Unnuktan toplanma,
~uvaldan silkinmq,
Yap]l] kaymaklan
Salt iki parmaklan.
Pen`eredq suudulu,
+iretlik i`im dolu.
Bqn dqdudan ka`t]m,
Bqn babudan ka`t]m,
Bqn tav=amdan ka`t]m,
Bqn yaban]dan ka`t]m,
Bqn ay]dan ka`t]m,
Ama sendqn, tilkicik,
Taa da kolay ka`acam.
Kqqmil twrkwcwk! – demi= tilki. – Sade bir kusur, gxzelim, art]k ihtqr]m
da hepsiciini i=idqmeerim. Otur benim zotkac]]m]n wstwnq, kulaklar]ma
taa yak]n da taa bir kerq `al o gxzql twrkwcwwnq:
– Bqn kal]n bir kolobok,
Ak]ll] bendqn hi` yok! Tilki onu bitkiyqdqn seslqmemi= da, kestirip
yar]m lafta, tutmu= onu da imi=.
(~evirdi K. Vasilioglu)

• Masal] oynay]n teatru gibi.


• Donaklar] kendiniz haz]rlay]n.
• 271 •
Alt]n sa`l] Lqnka*
(Ukrain halk masal])
Bir vak]tlarda varmi= bir adam. Gezqrmi= dwnnedq da kendinq gelin
aarayarm]=. Gitmi= bir falc]ykaya, ang]s] ona demi=:
– Git ta aara alt]n sa`l] Lqnkay]!
Da gitmi= aaramaa.
Aaram]=, aaram]=, ama bulamam]=. Gitmi= ozaman gwne=q – sormaa,
gxrmedi mi sanki birerdq alt]n sa`l] Lqnkay]! Ama gwne= vermi= ona bir
alt]n yumac]k da demi=:
– Nezaman sana birbi=ey lqqz]m olursa, at o yumac]] ard]na.
Sora o dan]=m]= gxktq aya. Ay ona demi=:
– Bqn =afk ederim az, sade gecelerdq, hem herersini ayd]nnadamêêr]m.
Bxlq bir Lqnkay] birerdq taa gxrmedim!
Vermi= ona ay bir `etkac]k da demi=:
– Eer senin ba=]na bir bela gelqrsq, at onu ard]na omuz a=]r].
Sora gitmi= o lwzgerq. Lwzfqr demi=:
– Git, zerq senin alt]n sa`l] Lqnkan] otuz demir dilli babu tutêr. Ama
sqn onu o babulardan gxrmeyecqn, – demi= lwzgqr. Ama sqn o babular]n
birinq i=q git. O verecek sana bir beygir, ang]s] havada u`êr. Tq onunnan
sqn var nicq Lqnkay] kurtaras]n!
Vermi= ona lwzgqr bir swpwrgq da demi=:
– Eer gelqrsq ba=]na bir bela, sqn bu swpwrgeylqn saurt birka` kerq
ard]nda.
Gitmi= o ozaman falc]ykaya, ang]s] ona demi=:
– Eer gwdqrsqn benim k]s]raam], bqn verecqm sana bxlq bir beygir!
Da aydam]= o k]s]raa daaya otlatmaa. Gecq kalkm]= bir bwwk =amata-
da k]s]rak birdqn kaybelmi=, sans]n er i`inq girmi=. Peydalanm]= ozaman
`ok tilki da gitmi= onnar falc]ykaya. Orda bir sepedin i`indq klo`ka otu-
rarm]= y]m]rtalar]n wstwndq. Ama tilkilqr kald]rm]=lar onu sepet i`indqn,
y]m]rtalar] k]rm]=lar, da o y]m]rtalar]n i`indqn f]rlam]= k]s]rak w` kuli-
ciklqn. Tq ozaman falc]yka vermi= ona kuliciklerin birisini da demi=:
– Alt]n sa`l] Lqnka o babularda bir s]r`a kapta durêr. Sqn al onu s]r`a
kaplan bilq, ama o kab] a`ma, taa evq eti=meyincq!
Da gitmi= adam o otuz demir dilli babuya. Gelmi= oray], a`an hepsi
babular taman uyuyarm]=lar. Gxrmw= o bir bwwk s]r`a kab]n i`indq alt]n
sa`l] Lqnkay], kapm]= onu, pinmi= beygirq atl] da u`up-gitmi= oradan.
• 272 •
Ama o demir dilli babular uyuyarm]=lar irmi fisirde=mqq – =]p]rda=-
dxrdqr saat. Sora, kalkt]ynan, gxrmw=lqr, ani maa; sessiz lafetmqq
Lqnka – yok. Toparlanm]=lar o gen` adam]n
ard]na. }=ider o uultu ard]nda – babular ard]na u`arm]=lar. Atm]= ozaman
ard]na o `etkac]] da birdqn bwwmw= onnar]n aras]nda bir gwr daa wzlqrlqn
kilometraya. ~eketmi=lqr o babular o daay] kemirmqq da kemirmi=lqr bit-
ki aacadan. }leri dooru toparlanm]=lar `ocuun ard]na.
}=ider o ard]nda gwrwltw. S]b]tm]= ard]na o alt]n yumac]] – bwwmw= birdqn
bir bay]r. Ama babular bu bay]r] da kemirip-falam]=lar da genq `ocuun
ard]na ka`êrlar. O bu vak]t art]k denizq eti=mi=ti. Urmu= swpwrgeylqn o
denizq – yay]lm]= deniz onun xnwndq ta dibinqdqn. Ge`mi= o denizin di-
bindqn xbwr taraf]na da genq, dxnwp, urmu= swpwrgeylqn denizq – da su
genq bireri toplanm]=, nicq da varm]=. O babular hepsi o denizin dibindq
kalm]=lar, buulmu=lar.
Ama hep o vak]t o taraflarda gezqrmi= bir padi=aa atl]. Eti=mi= o `ocuu da
`eketmi= onunnan dww=mqq, istqrmi= ondan zorlan alt]n sa`l] Lqnkay] almaa.
O padi=aay]n beygiri hep o falc]ykan]n k]s]raan bir kulisiymi=. Da
tq beygirlqr, fisirde=ip, aralar]nda na=eysa anna=m]=lar da s]b]tm]= bey-
gir padi=aay] erq. O dw=mw= xlq, ani birdqn xlmw=. ~ocuk bu alt]n sa`l]
Lqnkaylan saa-selqm evq eti=mi=lqr da sora `ok y]llar k]smetli ya=am]=lar.
(~evirdi K. Vasilioglu)

• Masal] uygun seslqn n]=annara gxrq okuyun.


• Masal] par`a-par`a annad]n.
• Masal] kim yarader (kurêr)#

Beenilmi= çiçqq
(Gagauz halk masal])

Bir padi=aay]n oolu istemi= evlenmqq. Bir kerq bu olan `ekinmi= fay-
tonnan sulamaa beygirlerini p]narda. Onun yan]nda, ba=`a i`indq, o gxrmw=
bir k]z, ani sulayarm]= `i`ekleri da vermi= ona selqm:
– Kolay gelq, mari k]z! Ne sulêêrs]n onnar]# Bilersin mi, nekadar yap-
rak var onnarda#
– Ee, sqn, padi=aa oolu, bilersin mi, nekadar y]ld]z var gxktq# – sor-
mu= k]z.
Gelmi= `ocuk evq da annatm]= bunu anas]na:
• 273 •
– Gxrdwm, mali, ba=`ada bir k]z, `i`ektqn gxzql.
Anas] dan]=m]= bobas]na.
– Gidelim, gxrelim, – demi= padi=aa.
Pinip faytona, boba `ocuunnan gitmi=lqr o k]za.
– Kolay gelq, mari k]z! Var m] nicq bu `i`eklerdqn verqsin bizq dq bi-
ricik# – verip selqm]n], sormu= padi=aa.
– Gir, efendim, kopar kendin. Bu dwnnedq bxlq: kim kimi beener, onun-
nan da ya=êêr, ang] `i`qq isteer, onu da koparêr.
A`an padi=aa atm]= gxzwnw taa ileri, o gxrmw= ba=`an]n dibindq, aa`lar
aras]nda, evceezin yan]nda bir dqduylan bir babu. Yakla=]p oray], o sor-
mu=, onnar]n m] bordey. Annad]] gibi, padi=aay]n esab]na na=eysq gel-
memi=. Brak]p bunnar], yollanm]=lar onnar bir ba=ka padi=aay]n k]z]na,
ama `ocuun gxzleri geerida kalm]=lar.
Geldiynqn bu k]za, o hi` istqmemi= faytondan da inmqq, ne`in ki xbwr
k]z] pek beenmi=. ~orbac] sormu=, ne`in `ocuk inmeer erq, ama i=itmi=
cuvap:
– Benim ayaklar]m ac]yêr.
~ok oyalanmay]p orada, evq geldiynqn, padi=aa demi= kar]s]na:
– ~ocuumuz beendi bir fukaara k]z], ama bu i= bizlerq yara=maz. Bqn
`aaracam dwwnq ba=ka padi=aalar] da. Ne deyceklqr onnar bana#
Ama, biraz dw=wnwp, gen`lerin hat]r]na, k]smetinq, bxlq kotarm]=:
„Alal]m buray] o fukaara insannar] da onnar]n bordeyin erinq bir bwwk
ev yapal]m. Aalem, gxrdww gibi sanmas]n, ani biz h]s]mna=t]k fukaaran]n
birinnqn”.
Gelmi= vak]t da olmu= bir pek gercik dwwn. Musaafirlqr gxz indir-
mqzmi=lqr gelindqn. Hepsicii sorarm]=, neredq buldular bu dwnnq gxzelini.
Dwwn bittiynqn, bir aftadan sora, gelmi= izin, ani gwvqq gitsin a=]r]
ya bir y]la wwrenmqq. O yaz]n pek s]cakm]=. Bir gwn kullar]n birisi, ani
k]skanarm]= gelini, istemi= onu yok etsin. O koymu= yola gelini sorsun
padi=aaya, ki onnar ikisi gxlq y]kanmaa gitsinnqr. Gelin becermqzmi=
wzmqq. Kul `ekmi= onu derinq da batt]rm]= su i`inq. Sora, giiyip onun
rubalar]n], boyan]p, swrwnwp, benzetmi= kendisini ona. Ge`mi= vak]t da
`ocuk gelmi= evq. O taa bi=ey annamam]=, ama duymu=, ani kar]s] sans]n
biraz dii=ilmi=.
Gitmi= `ocuk gxlwn boyuna biraz gam daatmaa. Oturup set wstwnq,
atm]= suya bir topa`. Bir da baksa: dalgalar aras]ndan peydalanm]= bir
• 274 •
pek gxzql bal]k, ani insan gibi lafedqrmi=. „ Ih, ne `ok uyumu=um bqn!
+wkwr, ani uyand]rd]n. Sqn geldin mi =ansora# – sesetmi= bal]k.
– Kim sqn# Kim sqn# – ku=kulanm]= adam.
– Bqn senin kar]nd]m, ama o zulum kul brakt] beni burada. Dalgadan-
dalgaya, ta=tan-ta=a urulup, bir bal]k oldum. ~]kar beni buradan, yalvarêr]m
sana.
Getirmi= `ocuk bal]] evq da yapt]rm]= onun i`in bobas]na bir alt]n ak-
varium. Xlq gxzql olmu= bir i=, ani kimsey taa gxrmemi=.
Birka` vak]ttan sora, a`an kul gxrmw=, ani i= `]kacek wzq, istemi= bal]k-
tan yaps]nnar bir `orba. ~ocuk kay]l olmam]= da demi=: „Gxldq bal]k `ok,
buna dokunmay]n”. Ama o ay]r]ld]ynan evdqn, kul kestirmi= bal]] da s]b]-
tm]= onun kafas]n] sokaa. Bulmu= o kafay] bir babucuk da, al]p, koymu=
onu i`erdq masan]n wstwna. Babu d]=arda i=inq bakarkan, bal]k yok olmu=
i`erdqn. „Bezbelli, kedilqr idi onu”, – twhlanm]= (kah]rl] dw=wnmw=) in-
san. Ama baksa: i`ersi pak, swpwrwlmw=, hepsi erle=tirilmi=...
– Kim yaps]n bunu# Sans]n kimsey da gelmediydi, – dw=wnqrmi= babu.
Babu, na=ey sq =wpelenip, sormu= taa bir kart insana, ne bu olsun.
– Gxzlet onu pen`eredqn, – demi= ona kart babu.
Babu xlq dq yapm]=. Baksa: i`erdq bir gxzql k]z, bitirip i=ini, sak-
lanm]= dolaba.
– Gxrdwm, gxrdwm, saklanma oray], – baarm]= babu.
Ondan sora k]z annatm]= babuya, nelqr ge`irmi= ba=]ndan... „Bitkidq
benim ay]rd]lar kafam] da basettilqr sokaa, ama k]smetimq, `iinqmedin.
+wkwr sana, ani beni toz i`indqn kald]rd]n. +indi sendqn kaarq benim yok
kimseyim. Olsana benim malim” – yalvarm]= k]z. Babu pek sevinmi=, ani
onun da oldu bir yard]mc]s].
Bir gwn, ge`irip elinq kazannar], k]z gitmi= suya w` gxzlw `x=meyq da
bulu=mu= orada padi=aay]n oolunnan. „Afet, gwlwm. Benzettim seni kar]-
ma. Neredqn sqn burada#” – sormu= o. K]z itraf (a`]klam]=) etmi=, kim
o da aalayarak annatm]=, nelqr ge`irmi= ba=]ndan. ~ocuk yalvarm]= ona,
ay]r]lmas]n babudan, beklesin onu.
Dan]=m]= `ocuk anas]na:
– Mali ma, mali! Bqn genq bulu=tum k]smetimnqn. Bu kul aldatt] bizi.
}=itmi= bunu bobas] da. ~ocuk yapt]rm]= padi=aaya bir bwwk yap] incir
dizmqq. ~aarm]=lar oray] i=lemqq k]zlar] onsekiz ya=]ndan irmiyqdqn hem
kar]lar] ellidqn elli ikiyqdqn. Herbir kwwdqn toplanm]= iki=qr-w`qr insan.
• 275 •
Gelmi= buray] o zaval] gelin da. Buradaym]= o zulum kul da. }= taa `eket-
mediynqn, `ocuk demi=: „Hepsiniz annadacen]z, kim ne ge`irdi ba=]ndan”.
Hepsicii annatm]=. Kimsey bi=ey saklamam]=. Bitkidq `ocuk getirmi=
40 at, 40 ta b]`ak da sormu= kula, ne isteer: 40 at m], osa 40 b]`ak m]#
Kul sanm]=, ani ona olacek baa=]= da istemi= 40 at. ~ocuk demi=:
– Ozaman dxn ard]n], xrswnnqr sana k]rk pelik.
– Ne`in bana pelik# – =a=m]= kul.
– Duyas]n, ne yapt]n, kimin can]n] yakt]n.
Baalam]=lar onu 40 at]n kuyruuna da k]rk par`a yapm]=lar kulu.
(Erle=tirdi Saveliy Ekonomov)

• Kimi sevmi= padi=aay]n oolu#


• Kimmi= o k]z# Yazd]r]n onun harakterini.
• Annad]n masal] s]ral]]na gxrq.

Polkan hem ay]*


(Rus halk masal])
Evelki vak]tlarda bu olmu=. Bwtwn ya=amas]n] kart kxpek Polkan zaa-
met etmi= boyar]n birinq: onun zenginniini korumu=, `orbac]n]n u=aklar]n-
nan sokaklarda ka`m]=. Kimqr kerq, a`an u=aklar `ekedqrmi=lqr Polkan]n
kuyruunu `ekmqq, makar ki ac]darm]=, ama Polkan dayanarm]=. Biler,
an] onnar u=ak – ahmac]k.
}zmet etmi= Polkan, taa ihtqrl]k gelincq. }=idqrmi= ta prost, di=leri da
Polkan]n silinmi=. Ba=lam]= `orbac] Polkana baarmaa, bir par`a ekmeklqn
gxzlerini `]karmaa, ama bitkidq heptqn uratm]= auldan.
Gitmi= Polkan daaya, nereyi gxzleri gxrer, nereyi bacaklar] gxturer.
– Nas]-nicq ya=ayacam daada, – du=wnqrmi=.
Vak]d]n birindq eti=mi= Polkan daay]n bir karann]k kx=esinq, bir bwwk
`]t]rannaa.
O gwrlwk i`indqn ge`qrmi= o vak]t ay] Mihaylo }vanovi`. Duymu= ay]
kxpek kokusunu, bakm]= o gwrlwk i`inq. Baksa: aac]n alt]nda aa` kxpek
Polkan yatêr.
– Sqn, Polkanc]k, nas]l xlq bu karann]k daaya geldin#
– Bilersin mi, Mihaylo }vanovi`, – cuvap eder Polkan, – hi` akl]mada
yoktur geldii, ani daaya lqqz]m olacek gitmqq, ama zorluk aydad]. Uratt]
Sokaa fena boyar.
• 276 •
– Kah]rlanma, Polkanc]k, – deer ay], – bqn wwredecqm seni, ne lqqz]m
yapmaa. Annat bana, neredq senin `orbac]n]n kar]lar] u=aklarlan `avdar
bi`erlqr#
Annatm]s Polkan ay]ya, neredq kar]lar `avdar bi`erlqr.
– }i seslq beni hem akl]nda tut, – deer ay]. – Gidecez biz o tarlaya. Sakl]-
dan bqn sokulacam bi`ennerq, kapacam sallanga`tan `orbac]n]n u=aan]
da gxtwrecqm daaya. Sqn da beni geeridqn eti=. Zorlan al bendqn u=aa da
gxtwr `orbac]n]n kar]s]na... Sqn kendin gxrecqn, sora ne olacek.
Nicq ay] demi=, xlq da hepsicii `]km]=. Sakl]dan sokulmu= ay], neredq
kar]lar i=leyqrmi=lqr, sallanga`tan kw`wk u=aa kapm]= – da... hu daalara
toparlanm]=! Gxrmw=lqr kar]lar ay]y], oraklar] s]b]tm]=lar, ba=lam]=lar ba-
armaa:
– A-a-ma-a-an! A-a-ma-a-an! Ay] u=aa kapt]! Daaya gxtwrer!
Ama ay]n]n izi dq suumu=.
Neredqnsq `]km]= o kart Polkan. Toparlanm]= Polkan daaya ay]n]n
ard]na. Zorlan alm]= ay]dan u=aa, usulcuunnan getirmi=, `orbac]ykan]n
xnwnq onu koymu=.
– Ya bak]n, ya bak]n, kar]lar! – baarm]=lar orak`]lar. – Bu bizim kart
Polkan. O, ay]dan kurtar]p, u=aa getirdi!...
Hepsicii `eketmi=lqr sevmqq Polkan], ekmeklqn doyurmaa.
Getirmi=lqr kar]lar Polkan] `orbac]n]n auluna da demi=lqr:
– Makarki sqn Polkan] auldan koolad]n, ama o senin u=aan] kurtard],
– ay]dan kapt]. Polkan] lqqz]m korumaa hem doyurmaa.
Pek sevinmi= boyar. Vermi=lqn Polkana yaan], vermi=lqr swt. Ba=lam]=
Polkan da boyar gibi ya=amaa. Ya=ayarm]= Polkan hem s]k`a akl]s]na ge-
tirqrmi= daadak] kafadar]n], ay]y]:
– Tq bu haliz ay], haliz Mihaylo }vanovi`! Xlwncq unutmayacam kaavi
dostluumuzu!
(~evirdi K. Vasilioglu)

• Kart kxpek Polkan kimdq izmet edqrmi=#


• ~ok vak]t m] Polkan zaamet etmi= `orbac]s]na#
• Nereyi gitmi= Polkan, onu sokaa uratt]ktan sora#
• Nesoy ak]l vermi= ona ay]#
• Ne dii=ilmi= Polkan]n ya=amas]nda#
• Bulun birqr-iki=qr sxleyi= dostluk i`in hem a`]klay]n onnar]n maanalar]n].
Nicq annêêrs]n]z bu sxleyi=in maanas]n]: „Eni dost aara, ama eskileri
unutmaa”#

• 277 •
Sar] kaun
(Azerbaycan halk masal])
Vak]d]n birindq ya=ayarm]= bir `ift`i. Varm]= onun bir kw`wk bos-
tan], neredq ekqrmi= o kaun. Kaunnar olduynan, onnar]n aras]ndan ay]-
r]larm]= birisi, ang]s]ndan gelqrmi= xlq bir kqqmil koku, ani taa uzaktan
sarfo= edqrmi= insan].
~ift`i esaplam]= korusun o kaunu hana deyni. }stemi= bu kaun i`in
kabletsin ondan baa=]=.
Ama i= `]kmaazm]= herzaman xlq, nicq dw=wnqrmi= `ift`i. Bir s]ra han
gider avlanmaa. A`an o ge`qrmi= bostan]n boyundan, duymu= incq, sar-
fo= edqn kokuyu. Han iner beygirdqn da esap alêr, ani kaunun biri diil
ba=kalar] gibi. Oturêr onun yan]nda da isteer kopars]n onu, ama o taa dii-
lmi= pek olmu=. ~aarêr o `ift`iyi da izin eder:
– Koruyas]n bu kaunu w` gwn da sora getirqsin onu bana.
~ift`i iilder kafas]n] a=aa. Han piner beygirinq da aydêêr ileri. Sard]-
rêr (zar-zor eti=er) `ift`i evinq da deer ooluna:
– Oolum, beklq sar] kaunu sqn gwndwz, bqn dq bekleycqm gecq – bxlq
dii=ilecez w` gwn, taa gxtwrmeyincq bu kaunu hana.
Hadi brakal]m `ift`iyi ka`]nmaklar]nnan o kaunun dolay]nda, bqn dq
sizq bu vak]t annadacam onun Aliyar oolu i`in.
Aliyar umut edqrmi= kendisi dats]n bu kqqmil kaundan da, a`an wwre-
ner, ki bobas] gxtwrecek kaunu hana, pek wfkelener... Ama o gitmi= bosta-
na da beklemi= kaunu taa gwn kau=unca hem bobas] gelincq. Ertesi sabaa
bobas] dxner bostandan da yollêêr oray] oolunu. Bxlq ge`mi= iki gwn da
eti=er bitkincisi, nezaman Aliyar lqqz]mm]= gitsin bostana kaunu beklemqq.
Hadi brakal]m onu, ko kaunu beklesin, bqn dq annadacam sizq bir
kara kulakl] tav=am i`in. O girer bostana da ay]rêr kaunnar]n aras]ndan
sar] olan], zerq birdqn duymu=, ani kalan kaunnar bi=ey etmeerlqr bunun
yan]nda. Da `ekeder o kaunu kemirmqq. Bir da gxrer Aliyar, ani kara ku-
lakl] tav=am dadêr sar] kaundan, alêr o bir ta= da s]b]dêr onu tav=am]n
wstwnq. Tav=am kopu=êr ka`maa. Aliyar bakêr kaunu da esap alêr, ani onu
dalam]=lar birka` erdqn.
– +indi kaun dw=meyecek ne hana, ne dq tav=ama, – dw=wnmw= kendi-
kendina, – bqn yaln]z iyecqm onu.
}yer Aliyar kaunu, gider evq da deer bobas]na:
– Bobam, o zaman, a`an bqn uyuklad]yd]m, kara kulakl] tav=am gir-
mi= bostana da imi= sar] kaunu.
• 278 •
Gider `ift`i ka`arak bostana da gxrer, ani sar] kaunun hi` ad] da yok.
Geler o hana da diz `xker onun xnwndq:
– }ilik`i han! Benim oolum a`mam]= gxzlerini da bir kara kulakl]
tav=am imi= sar] kaunu. Wfkelenmq hem prost et bizi!
}=ittiynqn bunu, han xlq sert olmu=, ani izin vermi= Aliyar]n kafas]n]
ay]rs]nnar.
~ok yalvarm]= `ift`i, ki prost etsin han onun oolunu, taa koolamay]-
nca han `ift`iyi. Han]n kullar] dwwmw=lqr onu da sora f]rlatm]=lar `ift`iyi
saraydan.
Fakir ihtqr adam yaral] wzlqn hem kann] kafaylan gider evq. Topla=êrlar
onun komu=ular] da `ekederlqr sormaa k]smetsizlii i`in. ~ift`i hepsini
annatm]=, nicq olmu=. A`an Aliyar i=itmi=, ani han kararlam]= onun ka-
fas]n] ay]rmaa, o kaybeder benizini, enikunu `]kêr i`erdqn da gider bos-
tana. Oturêr o erdq, neredq bwwyqrmi= o sar] kaun, ac] ya=larlan aalamaa
ba=lam]=.
Bir dq geler onun yan]na kara kulakl] tav=am. Aliyar istemi= onu
xldwrmqq, ama tav=am insancas]na demi=:
– Ne`in aalêêrs]n, Aliyar#
– Nas]l bqn aalamay]m# – sormu= Aliyar. – Bobam koruyard] sar] ka-
unu hana deyni, ama sqn geldin da bozdun onu. +indi han wfkelenmi= da
isteer benim kafam] ay]rts]n.
– Korkma, han senin kafan] ay]rtmayacek, – usland]rm]= onu tav=am.
– Bqn bwwn girecqm han]n baay]na da, ne eti=tirecqm – iyecqm, ne
eti=tirqmeyecqm – zqn edecqm. Han gxrecek baay]n] da brak]lacek nee-
tindqn. Sora bakacez, ne olacek.
Gecenin bir vak]d]nda tav=am girer han]n baay]na da iyer en islqq salk]m-
nar]. Kalannar]n] da koparêr da erq atêr. Sora kemirer baa `]b]klar]n] da ka`êr.
Sabaalqn han]n baac]s] gxrer baada `irkin zararlar] hem gxrer o kara
kulakl] tav=am]. Baac] osaat, gidip, annadêr hana olmu= zararlar i`in.
Gider han baalara kendisi da gxrer: en ii salk]mnar] imi=lqr yada erdq
yuvarlanarm]=lar.
Wfkelener han da izin verer:
– Ya avc]lar hepsi kxpeklerinnqn gitsinnqr zararc]n]n izindqn da yok-
etsinnqr onu.
Giderlqr avc]lar tav=am]n izlerindqn, urêrlar birka` tav=am, gelerlqr
geeri da deerlqn:
– O kara kulakl] tav=am], ang]s] baada zarar yapm]=t], biz onu bula-
mad]k.
• 279 •
Han osaat fena baarm]=:
– Bqn kendim onu uracam!
Piner o beygirq da varêr k]ra. }ki gwn o gezmi= k]rda, ama tav=am] bu-
lamam]=. Bitkidq o pek dinmi=, gitmi= bir gwn dall] aac]n alt]na, inmi=
beygirdqn, yatm]= gxlgedq da uyuklam]=.
Hadi brakal]m han] uyusun biraz aa` alt]nda, bqn da bu vak]t annada-
cam sizq kara kulakl] tav=am i`in.
A`an tav=am gxrer, ani han uyuyêr, h]zl] ka`êr Aliyara.
– Hadi gel benimnqn, – demi= tav=am ona. – Bqn batt]racam t]rnak-
lar]m] han]n gxzlerinq, sqn da al iki au` kum da silk onnar] onun gxzle-
rinq: o kxr olacek da bizi raata brakacek.
Xlq da onnar yapm]=lar, sora da ka`m]=lar.
Han]n iki gxzw da kxr olmu= da kalm]= o k]r]n bay]r]nda gecelemqq.
Yaban mallar hem ku=lar daran-peran etmi=lqr onu orada.
Bxlq Aliyar hem tav=am xlwmdqn kurtulmu=lar hem ba=kalar]n] da
kurtarm]=lar han]n ezgisindqn (kulluundan).
(Rus`adan `evirdi Mina Kxsq)
• Okuyun dikatl] masal].
• S]ralay]n personajlar].

Aleksandr Puşkin

Bal]k hem bal]k`] i`in masal


Maavi deniz boyunda,
Eski er bordeyindq
Otuz w` y]l s]radan
Dqdu-babu ya=am]=.
Dqdu bal]cak tutarm]=,
Babu iplicqk i=lqrmi=,
Bu tak]m iki ihtqr
Gwnnerini ge`irqrmi=.
Dqdu gwnwn birindq
Aalar] suya atm]=,
Ama bal]k erinq
Deniz otu `]karm]=.
Taa bir kerq, hem da taa
• 280 •
Dqdu aalar] atarm]=,
Ama aalar] sudan
S]radan hep bo= `]karm]=.
Be=inci kerq atm]=,
Aalar] tez `]karm]=.
Oradan insan dilinnqn
Alt]n bal]k yalvarm]=:
„Dqdu, denizq sqn beni salver,
Ya=amaa taa biraz salt var, –
Bwwk kurtulmak xdqq verecqm,
}stediklerini tamannayacam”.
+a=m]= dqdu hem korkmu=,
Diil =aka ya – bal]klan konu=mu=.
Otuz w` y]l s]radan bal]k tutmu=,
Ama bxlq i= onunnan seftq olmu=.
O alt]n bal]caa salvermi=,
Yalpak laf`aazlar sxlemi=:
„Alt]n bal]cak, Allaa seni korusun,
Ya=aman serbest olsun.
Diil lqqz]m bana xdek,
~wnkw sevdim seni pek”.
Dxnmw= evq, annatm]=,
Denizdq bwwn ne olmu=...
„Bwwn tutum bqn bir bal]k,
Wstw onun yalab]k,
Diil ba=kalar] gibi, –
Ama bir alt]n bal]k!
O benimnqn lafetti,
Yalvar]p, teklif etti:
Onu suya salvereyim,
Xdek ondan alay]m,
}stediklerimi tamannay]m.
K]y]=amad]m xdek almaa,
Salverdim serbest ya=amaa”.
Babu dqduya `eki=mi=,
Da xlq ona demi=:
„Bo= kafal] sqn, bwwk ahmak!
• 281 •
Alamam]=]n xdek bal]ktan.
Sqn unuttun mu, dangalak,
Ani teknq yar]k heptqn”.
Gitmi= dqdu maavi denizq.
Gxrer – dalgalar ba=lam]= oyna=maa.
Dqdu denizin boyuna =okulmu=,
Alt]n bal]caa o `aarmaa ba=lam]=.
Alt]n bal]cak birdqn peydalanm]=
}htqra mahkul seslqn sormu=:
„Dqducuk, ne isteersin bendqn#”
Ba=]n] iildip, dqducuk demi=:
„Can]n ac]s]n bana, `orbac]yka-bal]k!
Pek `eki=ti bana kar]m,
Kqr raats]z heptqn kald]m:
Eni teknq ona lqqz]mm]=,
Alt]n bal]cak cuvap vermi=:
„Kah]rlanma, Allaa yard]mc] olsun,
}stediiniz tamannans]n”.
Dqdu h]zl] evq dxner, –
Eni teknq taa uzaktan gxrwner.
Babu taa da beter `eki=mqq ba=lam]=:
„Bo= kafal] sqn, bwwk ahmak!
Ya ahmaa, istemi= bal]ktan, teknq!
Bwwk mw kqqr buldun teknedq#
Alt]n bal]caa sqn dxnqsin tezdq
}ilt ba=]n], bir bordey istq bizq”.
Tq gider dqdu maavi denizq
(Denizin sular] bulanm]= ne`insq).
Alt]n bal]caa o `aarmaa ba=lam]=.
Alt]n bal]cak dqduya yakla=m]=
Da xlq ihtqra sormu=:
„Dqducuk, ne isteersin bendqn#”
Ba=]n] iildip, dqducuk demi=:
„Can]n ac]s]n bana, `orbac]yka-bal]k
Taa beter `eki=ti kar]m,
Kqr raats]z heptqn kald]m:
„Eni bordey isteer naalet babu”.
• 282 •
Alt]n bal]cak cuvap vermi=:
„Kah]rlanma, allaa yard]mc] olsun,
}stediiniz tamannans]n,
Olacek sirdq eni bxrdey da”.
Gitmi= dqdu kendi er bordeyinq,
Ama onun hi` eri dq kalmam]=.
Onun xnwndq bir evcqqz bwwk i`erlqn,
Kire`li hem kerpi` bacal],
Aullarlan, tokatlan, tokat`]klan...
Kapu xnwndq babu geziner,
Geziner iki tarafa, inneer,
Dqduyu gxrdwynqn, ona `eki=er:
„Bo= kafal] sqn, bwwk ahmak,
Ya i=i, istemi= ahmak, bordey,
Tez dxnqsin geeri, ba=]n] iildqsin,
Benim istediimi ona sxleyqsin:
„}stqmeerim bqn olmaa `ift`iyka,
Ama isteerim olmaa zengin `orbac]yka”.
Gitmi= dqdu geeri maavi denizq;
(Diilmi= uslu maavi deniz).
Alt]n bal]caa o `aarmaa ba=lam]=.
Alt]n bal]cak birdqn peydalanm]=,
}htqra mahkul seslqn sormu=.
„Dqducuk, ne isteersin bendqn#”
Ba=]n] iildip, dqducuk demi=:
Can]n ac]s]n bana, `orbac]yka-bal]k
Taa beter `eki=ti kar]m,
Kqr raats]z, uykusuz kald]m:
}stemqrm]= olmaa o `ift`iyka,
}stqrmi= olmaa zengin `orbac]yka”.
Alt]n bal]cak cuvap vermi=:
„Kah]rlanma, Allaa yard]mc] olsun,
}stediiniz tamannans]n”.
Dxnmw= dqdu geeri, babusuna.
Da ne gxrer# Wwsek bir bina.
E=iklerdq durarm]= babusu,
Paal] samur =ubaylan omuzlar]nda,
Ba=]nda paal] bir ki`ka,
• 283 •
Boynusunda – incilqr,
Parmaklar]nda – alt]n wzwklqr,
Ayaklar]nda – k]rm]z] `izmelqr.
Xnwndq onun `al]=kan izmet`ilqr;
Babu dwwyer onnar], sa`lar]n] yolêr.
Dqdu ona yakla=m]= da xlq dan]=m]=:
„Zamansêêrs]n, zengin `orbac]yka!
Bqn bulêr]m, memnunsun buna”.
Bi=eysiz o dqduya baarm]=,
}zmet etsin damda onu yollam]=.
Tq bir afta, iki... ge`mi=,
Ama babu, sans]n, delirmi=:
Genq dqduyu bal]caa yollam]=.
„Git sqn genq bal]caa, iilt ba=]n]:
Bqn istqmeerim zengin `orbac]yka olmaa,
Bqn isteerim padi=aal]] kullanmaa”.
Pek korkmu= dqdu, yalvarm]=:
Ne sqn babu, tatula mi idin#
Osayd] u=ak akl]na m] girdin#
Ne basmaa, ne bir laf sxlemqq becerersin.
Osayd] gwlwntwmw olmaa isteersin#”
Babu, sans]n, ak]ldan bozulmu=,
Dqduya wfkedqn, bir =amar urmu=.
„Nicq sqn, bal]k`], benimnqn lafedersin,
Benimnqn, `orbac]ykaylan, kendini gxtwrersin# –
H]zl] gidqsin denizq, iiliklqn sxleerim,
Eer gitmqrsqn, zorlan gxtwrmqq izin ederim”.
Nqps]n dqdu# Gitmi= maavi denizq,
(Bulut gibi kararm]= deniz)
Alt]n bal]caa o `aarmaa ba=lam]=.
Alt]n bal]cak birdqn peydalanm]=,
}htqra mahkul seslqn sormu=:
„Dqducuk, ne isteersin bendqn#”
Ba=]n] iildip, dqducuk demi=:
„Can]n ac]s]n bana, `orbac]yka-bal]k!
Genq babu kudurmaa ba=lad]:
}=temqzmi= olmaa zengin `orbac]yka,
• 284 •
}stqrmi= olmaa padi=aaka”.
Alt]n bal]cak cuvap verm]=:
„Kah]rlanma, Allaa yard]mc] olsun,
Ko babun da senin padi=aaka olsun!”
Dxnmw= dqdu geeri, naalet babusuna.
Da ne# Onun xnwndq padi=aa seraylar].
Seraylar]n i`indq onun babusu,
Onun babusu tronda oturêr.
Ona izmet ederlqr boyarlar,
}`erlqr hepsi paal] =araplar.
Ellerindq tatl] turtalar
Dolay]nda babunun koruyucular
Omuzlar]nda keskin nacac]klar.
Dqdu babuyu gxrdwynqn, kqr korkmu=
Babunun ayaklar]na tez dw=mw=,
Biraz kendinq geldiynqn, babuya demi=:
„Zamansêêrs]n, wwsek padi=aaka!
Art]k sqn ger`ektqn padi=aaka,
+indi, baari, memnunsun mu sqn#”
Babu ona wwsektqn bakm]=,
Onu tez xnwndqn koolatm]=.
H]zl] gelmi=lqr boyarlar, koruyucular,
Dqduyu, yumuruklay]p, uratm]=lar.
Kapuda nacakl]lar
Onu bak]=lan k]ym]=lar.
Serayda bulunannar,
Babuyu koruyannar
Dqdudan, `ok gwlmw=lqr
Ona twrlw ac] laf sxlemi=lqr:
„Xlq da sana lqqz]m, ahmak,
Nereyi gidersin ba=ka kerq bak.
Ba=ka gwlwntw sqn olma,
Bxlq erlerq sokulma!
Tq bir afta, iki ge`mi=
Babu taa beter delirmi=:
Bek`ilerini dqduya yollêêr,
Bulsunnar onu s]marlêêr.
Dqduyu swrwklediynqn, ona takazalêêr:
• 285 •
„Git genq bal]caa, ba=]n] iilt,
Hadi aaz]n] a`ma `ok! Git!
}stqmeerim serbest padi=aaka olmaa,
}steerin denizlerin wstwnq koyulmaa!
Denizdq-okeanda ya=amaa
Alt]n bal]caa istediimq gxrq kullanmaa”.
Dqdu eltenmemi= kar=] koymaa,
Kar=] laf ona sxlemqq.
Tq maavi denizq o gider
Kara denizdq eser borannar.
Dalgalar ka`]nêr, uluyêr
Bwwk bela adayarm]= onnar.
Alt]n bal]caa o `aarmaa ba=lam]=.
Alt]n bal]cak birdqn peydalanm]=,
}htqra mahkul seslqn sormu=:
„Dqducuk, ne isteersin bendqn#”
Ba=]n] iildip, dqducuk demi=:
„Can]n ac]s]n bana, `orbac]yka-bal]k!
Na=ey yapay]m o naalet babuylan#
Art]k istemqzmi= padi=aaka olmaa,
}stqrmis denizlerq `orbac]yka koyulmaa,
Okeanda-denizdq ya=amaa
Hem istediinq gxrq seni kullanmaa”.
Bi=ey dememi= ona bal]cak.
Sade can]n] onun sarm]= s]cak.
Kuyruunu salt bal]k =lqplatm]=,
Denizin dibinq taa dalm]=.
~ok vak]t beklemi= o cuvap,
Ama yok... – ne istqqrseydin yap.
Sora geeri o, evq dxnmw=...
Baksa: genq xnwndq onun eski bordey,
E=iklerdq oturêr babu, iyer ardey.
Babunun xnwndq – k]r]k teknq,
}stemi= dqdu babuya urmaa bir tepmq,
Salt eti=tirqmemi=,
~wnku masal tez bitmi=.
(~evirdi K. Vasilioglu)
• 286 •
• A.S. Pu=kinin ang] masallar]n] vard]r aalar – rus`a: r]bolovn]e seti
okuduunuz#
mahkul – y]m]=ak, hat]rl]
• A`]klay]n dqdunun hem babunun
kqqr – kazan`
swretlerini.
ki`ka – ba=]na giimqq bir
• Yazd]r]n babuyu, bularak argument
tertip
inand]rmaa kendi bak]=]n].
inci – paal] sedef
• Nelqr istemi= babu alt]n bal]caktan#
eltenmqq – denemqq, girgin-
Ne wzerq# Annad]n.
nik bulmaa
• Yazd]r]n bal]caa, ang]s] bulmu= ken-
disindq saburluk da bunca vak]t tamannam]= fena hem tamah babunun
istediklerini.
• Ne`in bal]cak tamannamam]= babunun bitki istediini# }nand]r]n bak]=]n]z].

}ki moçuga
(Gagauz halk masal])
Bir fukaara adam]n varm]= bir bxlwk u=aa, ama yokmu= bir da `izi
toprac]], neylqn baks]n onnar]. Al]p ba=]n], adam `]km]= evdqn aaramaa
bi=ey-bi=ey imeelik i`in. Gidq-gidq, kar=] gelmi= bir dqduylan.
– Nereyi, oolum# – sormu= ona dqdu.
– Var kalabal]]m, boba, ama yok neylqn bakay]m onu. Giderim, bekim
bulurum bi=ey-bi=ey di=imq atmaa.
– Gel gecelq bendq, – demi= dqdu, – da sabaa gidqrsin evinq.
Adam kalm]= dqduda. Sabaalen dqdu vermi= ona bir sofra da demi=:
– A`an deyecqn: „kurul, sofrac]]m”, onun wstwndq peydalanacek twrlw
imeklqr. Onunnan da sqn bakacan u=aklar]n].
Evq gelirkqn, adam] karann]k k]st]rm]= komu=u kwwywndq, da o kalm]=
gecelemqq kumisindq. Kumi\a, gxrdwynqn saad]c], ba=lam]= kendini
yuurmaa, ani yok ne koysun onun xnwnq.
– Sqn, kumi\a, hi` dw=wnmq, bqn bulacam neylqn k]rp]nmaa. „Kurul,
sofrac]]m”, – demi= adam da onun wstwndq ba=lam]= peydalanmaa twrlw
imeklqr.
}mi=lqr – i`mi=lqr, cwmbw= annatm]=lar da sora saad]c] yatt]rm]=lar
ba=ka i`erdq. Kumi\a o gecq hi` uyuyamam]=: onun pek tamahl]] ge`mi=
bu sofraya. Onu=tan sabaadan o yapt]rm]= kocas]na bir ba=ka sofra, ani
buna pek benzesin da koymu=lar onu saad]c]n sofras]n]n erinq.
Sabaalen, biraz ayd]nnand]ynan, saad]`, al]p sofray], gitmi= evinq. O
istemi= sevindirmqq u=aklar]n] da koymu= eni sofray] onnar]n xnwnq, sora
• 287 •
demi=: „Kurul, sofrac]]m”, ama bi=ey peydalanmam]=. Sora taa birka`
kerq tekrarlam]= bu laflar], ama bo=una.
– Ya, ne kqqmil sofran var senin! – demi= kar]s] da adam]n kafas]na
bir sofra urmu=.
Yok nqps]n adam da genq gitmi= evdqn. Gider sofra s]rt]nda. Yolda
gidqrkqn, genq kar=]la=m]= o dqduylan:
– Nereyi, oolum, bu sofraylan#
– Bu sofra diil benim, ama kuminin. Ge`qn gecq o dii=tirmi= onu.
Adam annatt]ynan olduunu, dqdu vermi= adama iki mo`uga da demi=:
– Al bunnar] da, evq dxnqrkqn, genq uura kuminq. A`an deyecqn
onnara: „lup-tup, mo`uga”, onnar sana i= yapacek.
Kumilqr pek hat]rl] kar=]lam]=lar saad]c]: konuklam]=lar onu,
ikramnam]=lar, sans]n ne suan imi=lqr, ne da suana kokêrlar. Yatt]
rm]=lar onu genq o odada. Gidqrkqn yatmaa, adam demi=:
– Bak]n, kumi hem kum]\a, salt demeyqsiniz bu sopalara „lup-tup,
mo`uga”.
Yorgun saad]` tezicik dalm]= uykuya, xlq h]rlaarm]=, ani pen`erq
s]r`alar] c]ng]rdaarm]=. Ama merakl] kumi\ay] bu mo`ugalar raata
brakmaazm]=lar. „Ne verir bunnar da acaba# – dw=wnmw= o da, sade
dudaklar]n] =]p]rdad]p, demi=: „lup-tup, mo`uga”. }=idip bunu, bir mo`uga
konmu= kumi\an]n s]rt]na, xbwrw – tepesinq. Sora dii=mi=lqr erlerini da
taa s]k-s]k kapt]rarm]=lar kar]ya her taraftan. Kar] k]p]tm]= da `aarm]=
yard]ma kocas]n]. Sade kafas]n] bu sokêr i`eri, nicq bir mo`uga ann]s]
na kableder. Dwwmw=lqr mo`ugalar kumiylqn kumi\ay] taa e=eklqr sudan
gelincq hem onnar saad]c] kurtarmaya `aarmay]nca. Yalvarm]=lar saad]ca,
diz `xkwp onun xnwndq, ani durgutsun bu mo`ugalar]. Uyanm]= saad]`,
„pr-r-r!” – demi= da mo`ugalar, uslan]p, kapu ard]na konmu=lar.
– Verin geeri sofram], zerq bqn onnar] k]z]=t]rarsam, taa da bet olacek!
– Al sofran] da, mo`ugalar]n] da git, ba=ka hi` uurama bizq! – alatlan
demi= kumi\a, ang]s], bezbelli, taa `ok`a mo`uga idi.
Alm]= saad]` mo`ugalar] koltuuna, urmu= sofray] s]rt]na da gitmi= evq.
– Topla, kar], u=aklar], – demi=, – ileri dooru art]k ya=ayacez!
Birka` vak]ttan sora o padi=aal]kta kopmu= bir cenk. Gitmi= bu adam
pad]=aaya da demi=:
– Padi=ay]m, ne verecqn bana, eer enseyqrsqm du=mannar]#
– Nas]l sqn yaln]z var nicq enseyqsin bukadar askeri#
– Orada – benim i=im.
– Verecqm sana yar]m padi=aal]], – demi= padi=aa, – salt ensq.
• 288 •
– A`an adam konmu= askerin xnwnq iki mo`ugaylan, ba= askercinin
biri demi=:
– Ne yapacek bu erif bizq iki mo`ugaylan# Biz onnar] k]yacez, k]ym]
k-k]ym]k yapacez!
– Lup-tup, mo`uga-a-a! – baarm]= adam da `eketmi= dww=. Mo`ugalar
u`u=arm]=lar iki tarafa, askercidqn askerciyq, dwwyqrmi=lqr hepsiciini s]
rada, kimseyi unutmay]p hem bwwk-kw`wk aaramay]p. Mo`ugalar dxnq-
dxnq dwwyqrmi=lqr, hi` brakmaazm]=lar askercilqr gxzlerini a`s]nnar. Da
du=mannara sade bir kalarm]= – ellerinnqn kafalar]n] sar]p, sade geeri
ka`maa, nereyi gxzleri gxrqrsq.
Tq nas]l bir adam iki mo`ugaylan xlwmdqn kurtarm]= padi=aay]n askerini.
Dww= bittiynqn, du=mannar, bulut gibi daald]ynan, padisaa, durup laf]
nda, vermi= adama yar]m padi=aal]], deyip:
– Lqqz]m olursan, dostum, bqn genq seni `aaracam.
(Yaz]l] |]rka Cxcinin annatmas]na gxrq.
Erle=tirdi Saveliy Ekonomov)
• Annad]n masal] kendi laflar]n]zlan.
• Bxlwn masal] iki paya. Ne sxlener birinci hem ikinci paylarda#
• Angi pay] taa `ok beendiniz#
• Ne olmu= yalanc] kumi\aylan#
• Can]n]z ona ac]d] m]# Ne`in#
• Nicq yard]m etmi= fukaara adam padi=aaya#
• „Ne suan imi= ne suana kokêr”, nicq annêêrs]n]z bu sxleyi=i#

Ana taraf]*
(Kalm]k halk masal])
Dwnnedq yok taa paal] o erdqn, o taraftan, neredq duumu=un, o
topraktan, neredq bwwmw=wn; o gxktqn, ang]s]n]n alt]nda kaavilenmi=in –
hep xlq kurt-ku=lar da, – ana taraf]n] unutmêêrlar, gezerlqr-gezerlqr – da
genq geeri, ana topraana dxnerlqr.
Vak]d]n birindq bir zengin padi=aaya bir kqqmil ku=`aaz baa=lam]=lar.
O xlq gxzql `alarm]=, ani kqr gwne= ta, onu i=ittiynqn, durgunarm]= gxktq
da pek may]l olarm]= hem =a=a kalarm]= bu ku=un twrkwlerinq. Padi=aa izin
vermi= yaps]nnar o ku=a deyni bir alt]n kafes hem kxrpq kugu (lebed’)
ku=un twwlerindqn bir yuva ona. Hem demi= taa padi=aa, ki doyursunnar
bu ku=`aaz] en paal] imeklqrlqn. Doyurucular]n hem bak]c]lar]n wstwnq
koymu= kendi ilk yard]mc]s]n].
• 289 •
– Bendq bu ku= ya=ayacek xlq, nicq bir dq ku= bu dwnnedq taa ya=amad],
– demi= padi=aa. – Bqn isteerim bwtwn dwnnedqn gxzellii sevennqr hem
gxzelliktqn annayannar gelsinnqr da seslesinnqr bu ku=`aaz]n twrkwlerini.
Nicq demi= padi=aa, ku=un kafesini xlq da yapm]=lar.
Her sabaa zulum padi=aa erken kalkarm]= da gidqrmi=, ki seslesin o
ku=un twrkwlerini. Ama bo=una. Ku=`aaz susarm]=.
„Bekim o s]na=]k taazq lwzgercqq# Bekim ona deyni burada bunal]
k soluk# – dw=wnqrmi= padi=aa, da vermi= izin `]kars]nnar onu ba=`aya.
Padi=aay]n bu ba=`as]ndan kqr bwtwn dwnnedq dq taa gxzql ba=`a yokmu=.
Wwsek, dall] aa`lar, nicq da `i`eklqr, eri xttqrmi=lqr taazq soluklan, gxzelliklqn
hem bwrcw kokuylan. Girdiynqn o ba=`aya, adam kqr istemqqzmi= `]kmaa
oradan. O ba=`a kokular] herbir hastal]ktan, derttqn ila`layarm]=lar. Adam,
durduk`a onun i`indq, kendini taa gen`, taa saal]kl] duyarm]=.
Ama ku=`aaz ba=`ada da susarm]=.
„Taa ne isteer bu ku=`aaz# – dw=wnqrmi= padi=aa. – Bendq bet ya=amas]
m] onun# Ne`in ozaman o `almêêr# – aarayarm]= padi=aa cuvap”.
Padi=aa kendi soru=lar]na xlq da cuvap bulmay]p, toplam]= ihtyarlar]
hem arif adamnar], ki i=itsin onnar]n dw=wnmeklerini, onnar]n fikirlerini.
Onnar]n aralar]ndan birisi demi=: „Bekim ku=`aaz hastaland] da
kaybetti sesini#” }kincisinq gelqrmi=, ani ku=`aaz] dii=tirdilqr. Ba=kalar]
dw=wnqrmi=lqr twrlw-twrlw.
Onnardan sora padi=aa denemi= twrlw-twrlw, sxlediklerinq gxrq, ama
ku=`aaz]n sesini xlq da i=itmemi=. Asm]=lar kafes`iin dolayanna twrlw
gxzql, gxz ya=] gibi duruk, paal] ta=`aazlar, ama bo=una.
Ozaman padi=aa vermi= izin getirsinnqr o arifi, ang]s]n] padi=aa alm]=t]
esirlqq ge`qn cenktq da demi= ona:
– Sxlq, arif adam, ne yapal]m bu ku=`aazlan da ba=las]n `almaa# Eer
sesini i=idqrseydim, seni salverecqm serbestlqq.
W` gwn dw=wnmw= arif, w` gecq da sabaas] demi=:
– Gxtwr, padi=aa, ku=`aaz] ba=ka taraflara da gezdir, taa bulunca onun
ana taraf]n]. Bekim o orada `alacek.
W` y]l zeetlenmi= padi=aa, `ok erlerdq gezmi=lqr o ku=lan, ama diil bo=una.
Padi=aa izmet`ilerinnqn gezq-gezq, eti=mi=lqr bir batk]n erq. Orada
bwwyarmi= sade al`arak gwmelqr hem yak]nda gxrwnqrmi= bir kw`wrqk
daacaaz. Aar soluyarm]= o batk]n er. Havada u`u=arm]= binnqrlqn kxr-
hem sivrisinek. Onnar xlq dalayarm]=lar, ani pedi=aay]n izmet`ilerinq hi`
yokmu= kurtulu=.
• 290 •
Padi=aay]n izmet`ileri asm]=lar alt]n kafesi o ku=lan bir saksaula, yan]-
na koymu=lar bek`i da erle=mi=lqr orada gecelemqq.
A`an ba=lam]= dannar aarmaa sora da yar]m gxkw kaplam]=, ku=`aaz
birdqn uyanm]=. O uzatm]= kanat`]klar]n], birqr-birqr ba=lam]= twwceezlerini
gagas]nnan paklamaa.
Gxrdwynqn, ani ku=`aaz uyand], bek`i uyand]rm]= padi=aay].
A`an gwnduusu k]zarm]= da gxrwnmw= gwne=in ilk oku, ku=`aaz birdqn
istemi=, u`up, yukar] kalkmaa, ama urulduynan kafesin tavan]na, dw=mw=
a=aa. Annay]p, ani kafestq bulunêr, bak]nm]= o iki tarafa da yar] seslqn
ba=lam]= `almaa. }lktqn o `alm]= wz sekiz garip asirlik twrkwsw.
}=ittiynqn sabaa erkenniindq bu garip twrkwleri y]llarlan susmaktan
sora, padi=aa hem onun izmet`ileri sesleyqrmi=lqr ku=u iilik kafalarlan,
=a=arak hem annayarak ku=un susmak sebepini.
Ama a`an ku=`aaz `eketmi= `almaa kendi sevinmqk twrkwlerini,
binnqrlqn hep bxlq ku=`aazlar toplanm]=lar dolaylardan bu sesq da
birdqn eklenmi=lqr ku=un `ekedilmi= twrkwlerinq. Padi=aa hem izmet`ileri
korkarm]=lar kqr solumaa, k]p]rdanmaa da bozmaa bu kqqmil dwzwlw
sabaa ku= horunu, ang]s] `alarm]= gimn kendi taraf]na, gxstererqk onun
gxzelliini, paal]l]]n] hem yak]nn]]n]. Bu horun twrkwlerindq i=idilqrmi=
hem duyularm]= bwwk can s]cakl]] u`suz sevda kendi taraf]na.
„Kqr ku= ta olsa, yok nicq `almas]n kendi taraf]n gxzellii i`in, –
dw=wnmw= padi=aa, annayarak, ani ku=un vatan] – buras]. – Ku=`aaz tan]
d] kendi topraan], ang]s]n] gxrmediydi art]k w` y]l, onu=tan da `ald]”.
– A`]n kafesin kapucuunu da salverin ku=`az] serbestlqq! – baarm]=
padi=aa.
Bunu gxrdwynqn, hepsi ku=`aarlar taa bin hem bir twrkw `alm]=lar
serbestlik hem ana topraklar]na bwwk sevda i`in.
„Tq ne o serbestlik, – dw=wnmw= padi=aa da kendi izmet`ilerinnqn
doorulmu= evq”. Evq eti=tiynqn, padi=aa taa o gwnw vermi= serbestlik
asirliktq bulunan arif adama da, ang]s] vermi=ti padi=aaya dooru cuvap.
(~evirdi K. Vasilioglu)
• Nedqn `ekeder bu yaratma#
• Yazd]r]n o ku=u, ang]s]n] baa=lam]=lar padi=aaya#
• Ne`in padi=aa izin vermi= ku=a deyni yaps]nnar alt]n kafes#
• Ne`in padi=aa cok erlqr gezmi= bu ku=lan#
• Neredq hem ne`in ku= ba=lam]= `almaa# A`]klay]n bak]=]n]z].
• Bulun yaratman]n xz fikirini da inand]r]n dooruluunuzu.
• 291 •
Borçlu
(Gagauz halk masal])

Varm]= Delik kwwywndq bir adam. Pek fukaaraym]=. Bwtwn k]= bor`lan]-
rm]= xlq, ani yaz da k]sa gelqrmi= bor`lar i`in i=lemqq. Hery]l, gittik`q,
o kalarm]= birqraz bor`lu `orbac]s]na. Butak]m onun bor`lar], katlana-
katlana, eti=mi=lqr be= binq. }lkyaz]n adam]n `orbac]s] s]k`a gelqrmi= ona-
hep borcunu istemqq. O bilqrmi=, ani fukaara yok neylqn xde=sin, ama,
s]k-s]k gelip, baar]narm]= onun aulunda:
– Nezaman xde=ecez# Genq ilkyaz geldi! Sqn geerideki bor`lar]n] hi`
dw=wnmeersin da `evirmqq!
– E-e-e, tq i= bulamad]m. Dayan taa bir afta, iki... da bekim biraz]n]
xdqqrim, biraz] i`in da sana i=leyecqm, k]v]r-k]v]r k]vranarm]= fukaara.
– Bi=ey bilmeerim! – sirkelenirmi= bwwk =kembeli zengin. – Xbwr
pazaradan paran]n baari biraz]n] haz]rlayas]n. Urup kam`]ylan kara
beygirinq, `orbac] bri`kas]nnan `]karm]= fukaaran]n aulundan. O s]karm]=
fukaaray], ki istqqrmi= ona yaz]n taa zeedecq i=letmqq. Hem her yaz xlq
yaparm]=. }lkyazdan taa ba=layarm]= gezmqq fukaaraya borcu i`in da
bwtwn yaz swzqrmi= onun kuvedini. Hem gelqn k]=adan fukaaran]n borcu
`orbac]s]na iisilecek erinq taa bwwlqrmi=.
Bir kerq bu fukaara yakacak i`in bir aa` budaarm]=. Bu i=i yaparkan-
da fukaara hep kendi bor`lar] i`in dw=wnqrmi=. Dw=wnmektqn art]k kafas]
dxnqrmi=. Da bxlq dw=wnerqk, hi` denqmemi=, nicq ba=lam]= kesmqq aac]n
o dal]n], ang]s]n]n wstwndq bulunarm]=. Fukaara butak]m i=leyqrkqn,
ge`mi= oradan bir yolcu.
– Hey zaamet`i! – ses etmi= yolcu. – Kesmq o dal], zerq dw=ecqn.
– Gidersin mi yoluna, git! – cuvap etmi= fukaara. – Sava=ma bilmqq,
neyi bilmeersin.
Yolcu susmu= da bakm]= yoluna. Bir da fukaara, dal] kestiynqn,
lumburday]p, erq dw=mw=.
– Bey! Helq bak sqn!.. – ba=lam]= dw=wnmqq fukaara. – Bu adam
halizdqn bilqrmi=, ani bqn dw=ecqm. O sanki olmas]n bilgic# Ya eti=eyim
bqn onu da soray]m, nezaman bqn xlecqm da kurtulacam bor`lardan...
Fukaara ka`arak eti=mi= yolcuyu da sormu= ona:
– Hey, bilgi` adam, bildin, ani dw=ecqm aa`tan, sqn olmal] bilersin,
nezaman bqn xlecqm da# Pek yalvaracam sana, ki sxleyqsin bana, nezaman
bqn xlecqm da kurtulacam bor`lardan. Yolcu, `ok dw=wnmeyip, =akadan
demi= buna:
– K]rk gwndqn sora xlecqn. Y]k]l hadi ba=]mdan, deliba=!
• 292 •
– Saa olas]n, yolcu! Saa olas]n, ani sxledin. Sqn beni pek sevindirdin.
Az vak]d]m kalm]= bor`tan kurtulmaa...
Dxner bu fukaara evq da deer kar]s]na:
– Kar], bqn bilerim xleceemi. A`an gelecek `orbac] istemqq borcu,
deyqsin ona, ani xde=ecez onunnan k]rk gwndqn sora.
– Ee, neredqn sqn alacan para, bq adam#
– Neredqn... Bqn k]rk]nc] gwnw xlecqm.
– Ee, ozaman `orbac] geldiynqn, bqn ona ne deyim#
– Deyqsin ona, ani, kim ald]yd], o xldw. Git ta ondan istq. Da xlesinnqn
sqn da kurtulacan, bqn da kurtulacam.
Gelmi= bir kerq `orbac], sormu= borcunu maamilqsurat. A`an i=itmi=,
ani k]rk gwndqn sora fukaaran]n var neeti xde=mqq, kesmi= geerisini ona
gelmqq. Dw=wnmw= kendi kendinq: „K]rk]nc] gwnw gidecqm da bqn onun
kefini dwzecqm. Neredqn o bukadar para bulacek# Belli ki yalan sxleer...”
Fukaara otuz dokuzuncu gwnw av=amneen kazm]= kendisinq mezar da k]r-
k]nc] gwnw korkudan, bor`lar onu eti=mesin evdq deyni, taa `insabaalqndqn
gitmi= da yatm]= mezara. Taa onun ard]na gelmi= birli`kaylan `orbac] da
ba=lam]= sormaa borcu... Kar] demi=:
– Kimq verdin – ondan da istq!
– Neredq o yq# – bir deliba= wfkesinnqn sormu= `orbac].
– Mezarl]kta, – demi= kar].
– Nqbêr orada#
– Xldw, ne yapaceyd]. Bilmeermisin mi, kimi mezarlaa gxtwrerlqr#
Zengin `orbac] wfkedqn bilmqqzmi=, ne yaps]n da, bir kam`] `ekip
beygirinq, doorutmu= yolunu mezarlaa, ki gxrswn, asl] m], ani o xldw...
Bakêr – mezar a`]km]=. }`indq fukaara yatêr arkas] wstwnq.
– Sqn ne`in burada yatêrs]n#
Fukaara yap]narm]= xlw, susarm]= kapal] gxzlqrlqn...
– Sqn haz]rlad]n m] borcu#...
Fukaara genq susarm]=...
– Ya bakal]m sqn taa susacan m]# – sormu= zengin da iki kam`] `akm]=
mezar i`indq yatan fukaaran]n surat]na. O yukar] cwwmw= ac]dan.
– Sqn delirdin mi, `orbac]# Ne isteersin bendqn#
– }steerim, ki benimnqn lafedqsin hem borcunu xdeyqsin.
– Xlwylqn diri lafeder mi#
– Ha-a-a! – ba=lam]= zevklenmqq `orbac]. – Sqn sand]n mezarda
saklanacan da bqn seni bulmayacam m]#
– Bulêrs]n]z, bulêrs]n]z! – oflam]= fukaara. – Mezarl]kta da sizdqn
yok kurtulu=...
• 293 •
– ~ok lafetmq, hay]n kxpek! – baar]narm]= zengin. – Para bilerim, ani
sendq yok. Kalk ta gel ozaman i=q. Bendq yok, kim k]ra `]ks]n...
– Tq giderim, – demi= fukaara, da `]km]= mezardan.
Bundan sora fukaara genq, nicq da ba=ka y]llar, gitmi= zenginin k]rlar]-
n] i=lemqq, kendi `oktank] bor`lar]nnan xde=mqq deyni.

• Annad]n masal]n i`indeliini tekstq yak]n.

Su – bu b]r saalık
(Twrkmen legendas])

Twrkmennqr herzaman dw=wnqrdilqr, kqr dw=lerindq dq gxrqrdilqr suyu.


Da onu=tan su i`in kurard]lar twrlw legendalar hem kqqmil masallar. Tq
onnar]n birisi.
Evelki vak]tlarda Barsa-Gelme= (bizimcq – Gidip-Gelmqz) kwwceezindq
ya=ayarm]= bir xrtwlw taligan]n alt]nda bir ihtyar kar] `ocucaannan.
~ocucaan ad] Toyliymi=. Gwnwn birindq Toylinin mamusu pek hastalanm]=.
– ~ocuum, – demi= mamusu, – pek isteerim bir bay]r s]z]nt]s]ndan su
i`mqq. Okadar ki oray] uzak gitmqq. Hem sqn da taa kw`wkswn...
Toyli pek sevqrmi= mamusunu. O neetlenmi= getirmqq mamusuna s]z]-
nt] suyu wwsek bay]rlar]n wstwndqn. ~ok oyalanmay]p, alm]= torbas]na bir
pita, bir bo= testi i`inq su almaa, pinmi= e=e`iinq atl] da yollanm]= uzak
hem korkun`lu yola.
~ok vak]t Toyli yolda bulunmu=, eti=incq o bay]rlara, twrlw korkular
ge`irmi=. Hi` bir dq saada yolda durgunmam]=, ne`inki bilqrmi=, ani evdq
anas] onu suylan bekleer. Eti=er Toyli o bay]rlara gecq vak]d]. Pinmqq
gecq bay]rlar]n wstwnq korkmu= da, bulup bir yak]=]kl] gwmq, yatm]= alt]-
nda dinnenmqq.
Sabaalqn, a`an sade taa ba=lam]=t] dan erleri aarmaa, Toyli pinmi= bay]-
rlar]n wstwnq, bulmu= o serin, gxz ya=] gibi duruk sulu s]z]nt]y], doldurmu=
testisini sucaazlan da alatlam]= taa h]zl]ca eti=mqq evq.
Yolda, geeri dxnqrkqn, ona kar=] gelmi= w` zengin adam. Onnar]n
birisi Toylinin bir testi suyuna verqrmi= deveyi. }kincisi – bir beygir hem
anas]na deyni gxzql bir fistan. W`wncw zengin adam verqrmi= alt]n. Ama
`ocucak gxtwrmw= suyu mamusuna.
}`mi= mamusu doyunca o siz]nt] suyundan da birdqn saal]] onun erinq
dxnmw=, sans]n hi` diilmi= ta hasta. Toyli annatm]= mamusuna, kimnqrlqn
bulu=tu yolda.
• 294 •
– Sqn helal `ocuksun, – demi= mamusu. – Tutas]n akl]nda, u=aam: su
bizim `xllwktq – bu bir saal]k.
(~evirdi K. Vasilioglu)

• Günün birindä ne istemiş çocucaan mamusu#


• Toyli neetlenmiş neredän su getirmää mamusuna#
• Su – bu bir saalık. Bu lafların maanasını açıklayın.

Sqn bunu bilersin! Sqn bunu becerersin!


Soru=lar hem s]n]=lar
1. Ang] yaratmadan bu laflar#
Git onun ard]na –
Masalda o ya=êêr
Hem seninnqn bilq
Kiyad] aktarêr.
a) „Masal dwnnesindqn”; c) „Kw`wk fidandan”;
b) „Parmac]klardan”; d) „~eker ya=amaa”.
2. Tan]y]n masal] verilmi= s]rac]klara gxrq:
a) „H]zl] iilip fantana, beni, tutup, `]kar]n. Bqn sizin k]z]n]z. Bqn – Dal]m”.
b) „Nqps]n babu, wfkesindq taa da fena hem `irkin olêr. Da `ekeder suyu
kemirmqq demir di=lerinnqn. Ama su hep su kalêr da babu dwwner, baarêr,
ka`]nêr derq boyunda – bi=ey yapamêêr, dw=er su i`inq.”
c) „Dqdu, a` kapuyu! ~]kartma wfkemi! Ev benim, diil senin”.
„Kolay gelq, mari k]z! Ne sulêêrs]n onnar]# Bilersin mi nekadar yaprak
var onnarda#”
3. „K]rnak k]z” ang] halk]n masal]#
a) K]rg]z halk masal]; c) Moldovan halk masal];
b) Twrk halk masal]; d) Gagauz halk masal].
4. „Kolobok” (Rus halk masal]n]) rollara gxrq haz]rlay]n. (Kxstwmnar]
haz]rlay]n kendiniz).
5. „Topal xrdecik” o:
a) annatma; c) masal;
b) =iir; d) fabula.
6. S]ralanm]= masallar]n aras]ndan ang]s] bwwlw#
a) „Kolobok”; c) „Demir di=li babu”;
b) „K]rnak k]z”; d) „Beenilmi= `i`qq”.
• 295 •
Manualul acesta este proprietatea Ministerului Educaţiei al Republicii Moldova.

Şcoala _____________________________________________
Manualul nr. ______________
Anul de Numele de familie Anul şcolar Aspectul manualului
folosire şi prenumele elevului la primire la restituire
1.
2.
3.
4.
5.

• Dirigintele controlează dacă numele elevului este scris corect.


• Elevul nu trebuie să facă nici un fel de însemnări.
• Aspectul manualului (la primire şi la restituire) se va aprecia folosind termenii: nou, bun,
satisfăcător, nesatisfăcător.

Imprimare la Tipografia „BALACRON” SRL,


str. Calea Ieşilor, 10;
MD-2069, Chişinău, Republica Moldova
Comanda nr. 677